Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bakteria

Escherichia coli undir elektronmikroskopi.
Staphylococcus aureus undir elektronmikroskopi.
Streptococcus mutans undir mikroskopi, litaðar við Gram-liting.
Ein **bakteria** er ein einkyknað mikroskopisk lívvera. Bakteriur hoyra til prokaryotar verur og hava sostatt ongan kyknukjarna. Menniskjakroppurin hevur umleið tíggju ferðir fleiri bakteriukyknur enn menniskjakyknur í sær, serliga á húðini og í maga-tarm-kanalini. Tað finnast bæði óhættisligar og sjúkuelvandi (patogenar) bakteriur. Menniskju verða javnan smittað við sjúkuelvandi bakterium, men hetta er tíbetur lætt at viðgera, tí bakteriur kunnu vanliga drepast við antibiotika. Tað er tó vorðið alt meira vanligt, at bakteriur gerast antiobiotika-mótstøðuførar. Hetta kemst ivaleyst av, at menniskjan hevur ovurnýtt antiobiotiskan heilivág.

## Skap

Bakteriur eru umleið tíggju ferðir minni enn eukaryotar kyknur og eru vanliga 0,5-5 mikrometrar til støddar. Tær kunnu hava ymisk skøp, t.d. rundar (coccus), avlangar (rod), S-formaðar (spirillum), snúraðar (spirochete) og tráðformaðar (filament).

## Flokking

Bakteriur kunnu bólkast eftir samanseting av kyknuveggi í grampositivar og gramnegativar bakteriur. Tá man viðger bakteriur við Gram-liting gerast grampositivar bakteriur violettar og gramnegativar reyðar.

**Nakrar ættir av grampositivum bakterium:**

Actinomyces, Bacillus, Clostridium, Corynebacterium, Enterococcus, Lactobacillus, Listeria, Micrococcus, Mycobacterium, Staphylococcus, Streptococcus og Streptomyces.

**Nakrar ættir av gramnegativum bakterium:**

Enterobacter, Escherichia, Helicobacter, Hemophilus, Klebsiella, Legionella, Neisseria, Proteus, Pseudomonas, Salmonella, Shigella og Vibrio.

## Eitur

Bakteriur kunnu hava trý ymisk sløg av eitur:

* **Exoeitur** eru eitrandi proteinir, sum bakterian letur úr sær, meðan hon veksur. Eitrið kann ferðast frá infektiónsstaðnum og gera skaða aðrastaðni í kroppinum. Exoeitur eru ofta kraftmikil sum t.d. eitrini hjá Clostridium tetani (bakterian ið elvir til stívkrampa), Clostridium botulinum (bakterian ið elvir til botulismu) og Corynebacterium diphteriae (bakterian ið elvir til difteritis).

Exoeitur kunnu býtast í tríggjar bólkar: Cytolytisk, AB-eitur og superantigenir.

* **Enteroeitur** eru exoeitur, sum virka í tunntarminum, har tey elva til, at veska verður úrskild, sum elvir til spýggju og diaré. Nøkur dømi um bakteriur við enteroeitrum eru Salmonella enteriditis, Vibrio cholerae og Escherichia coli.

* **Endoeitur** eru lipopolysaccharidir í uttara vegginum hjá gramnegativum bakterium og verða leyslatin, tá bakterian doyr (lyserar). Endoeitur eru ikki so kraftmikil sum exoeitur, men elva ofta til fepur, spýggju og diaré. Dømi um bakteriuættir við endoeitur eru Salmonella, Escherichia og Shigella.

## Keldur

* **Michael T. Madigan**, **John M. Martinko**, Brock Biology of Microorganisms, 11th Edition, 2006, Pearson Prentice Hall.
# Virus

Influenza A virus, eitt (-)ssRNA virus, undir elektronmikroskopi.
Ebola virus, eitt (-)ssRNA virus, undir elektronmikroskopi.
Eitt **virus** er ein undir-mikroskopiskur partikkul (millum 20 og 300 nm) sum kan smitta eina kyknu í einari lívfrøðiligari veru. Eitt virus kan bert nøra seg við at smitta eina vertkyknu, sum kunnu verða bæði prokaryotar (t.d. bakteriukyknur) og eukaryotar (t.d. djórakyknur). Nógv virus elva til sjúkur í menniskjum og djórum. Viðgerð er trupul, tí antibiotika nyttar ikki og fá sløg av heilivági finnast, ið virka ímóti virusum.

## Samanseting

Virus eru, í grundini, samansett av arvatilfari inni í einum proteinhylkið. Proteinhylkið er antin uppbygt sum ein spiralur, so virusið gerst avlangt (helicalt), ella eru proteineindirnar samansettar sum í einum fótbólti, so virusið er runt (icosahedralt). Tað finnast eisini kompleks virus sum hava hvørki av áðurnevndu skapum, men kunnu t.d. hava ein proteinhala ella ein annaleiðis vegg.

Nøkur hava eisini ein lipid dupultlag membran uttanum hylki; tey ið ikki hava verða kallaði nakin virus. Tað eru mest djóravirus, ið hava membran. Flestu virusir hava ikki egin ensymir, men tað eru tó nøkur sum hava. Ensymini hava ymiskar funktiónir, t.d. at framleiða DNA út frá RNA (revers transcriptase), bróta hol á bakteriuveggir (lysosym) og hjálpa virusinum at loysa seg frá kyknuni (neuraminadase).

## Deiling

Tá virus deila seg gongur tað fyri seg í 5 stigum:

1. **Íbinding**: Virusið bindir til eina kyknu.
2. **Inntreinging**: Virusið sendir sítt arvatilfar inn í kyknuna. Nøkur virus senda eisini proteinir sum tey brúka til at framleiða nýtt arvatilfar.
3. **Framleiðsla**: Virusið nýtir ensymini hjá kyknuni til at framleiða sítt egna nýggja arvatilfar og proteinir.
4. **Samanseting**: Arvatilfar og proteinir verða samansett til nýggjar viruspartiklar.
5. **Leyslating**: Viruspartiklarnir verða leyslatnir frá kyknuni. Ofta doyr kyknan av hesum.

## Flokking

Virus verða ofta bólkaði eftir hvat teirra arvatilfar er og hvussu tey framleiða mRNA. (Baltimore flokkingin):

* **Bólkur I: DNA-virus við dupultstrongi** (dsDNA). Dømi: Herpes simplex virus, Pokur virus.
* **Bólkur II: DNA-virus við einkultstrongi** (ssDNA). Dømi: Parvovirus.
* **Bólkur III: RNA-virus við dupultstrongi** (dsRNA). Dømi: Rotavirus.
* **Bólkur IV: RNA-virus við pluss einkultstrongi** ((+)ssRNA). Dømi: Poliovirus, Hepatitis A virus, SARS virus.
* **Bólkur V: RNA-virus við minus einkultstrongi** ((-)ssRNA). Dømi: Influenza virus, Rabies virus, Meslingavirus, Ebola virus, Marburg virus.
* **Bólkur VI: RNA-virus við pluss einkultstrongi, sum deila seg við DNA-millumliði** (ssRNA-RT). Dømi: HIV.
* **Bólkur VII: DNA-virus við dupultstrongi, sum deila seg við RNA-millumliði** (dsDNA-RT). Dømi: Hepatitis B virus.

## Sí eisini

* DNA, RNA
* Kykna

## Keldur

* **Michael T. Madigan**, **John M. Martinko**, Brock Biology of Microorganisms, 11th Edition, 2006, Pearson Prentice Hall.
# Asiatiskur fílur

| How to read a taxobox**Asiatiskur fílur** |
| --- |
|   |
| Varðveitingarstøða |
|  Endangered
 **Varðveitingarstøða** Hótt |
| **Frøðilig flokking** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ríki: | Animalia  |
| Fylki: | Chordata  |
| Flokkur: | Mammalia  |
| Hópur: | Proboscidea  |
| Ætt: | Elephantidae  |
| Slekt: | Elephas Linnaeus, 1758 |
| Slag: | E. maximus  |

 |

**Asiatiskur fílur** ella **asiatiskur elefantur** (latín: *Elephas maximus*) er eitt súgdjór, ið eisini ofta verður rópt **indiskur fílur**.

### Útsjónd

Asiatiskur fílur er nakað minni enn Afrikanskur fílur, vigar upp til 5 tons, og er eyðkendur við at hava væl smærri oyru enn Afrikanski fílurin. Tað eru bert kallfílarnir ið hava stórar høggtenn (vígtenn) men hjá summum vanta tær. Kvennfílarnir hava so smáar høggtenn at tær valla síggjast.

### Útbreiðsla

Útbreiðsluøki í dag.
Einaferð strekti útbreiðsluøkið seg so langt vestur sum til Irak og Sýria og heilt eystur til Ta gulu ánna í Kina. Í dag er útbreiðslan avmarkað til 13 lond frá India í vestri til Borneo í eystri: Bangladesj, India, Sri Lanka, Indo-Kina, partar av Nepal og Indonesia (serliga Borneo), Vjetnam, Teiland, Kambodia, Laos, Burma, Kina, Butan og Sumatra.

### Árin av mannaávum

Samlaði stovnurin verður mettur til millum 35 000 og 50 000 kríatúr. Eldri metingar vísa, at stovnurin fyrst í 20. øld taldi uml. 100 000 villini fílar.
Asiatiski fílurin er í dag hart kroystur av fólkavøkstri ið hevur við sær økt krav um landbúnaðarjørð. Ferðavinnan elvir eisini til trýst á fílastovnin. Í Tailandi roknar man við at uml. 100 fílakálvar verða tiknir ólógliga um árið, við tí endamáli at vísa teir fram fyri ferðafólki ið sleppa at fóðra teir. Hetta verður gjørd móti einum stovni ið einans telur uml. 5 000 fílar. Ofta verður mamman, og stundum alt fílafylgið sum tað er, dripið undir rakstrinum eftir hesum eina fílakálvi.

### Undirsløg

Fýra undirsløg finnast:

(*Elephas maximus indicus* Cuvier, 1798)

(*E. m. maximus* Linnaeus, 1758)

(*E. m. sumatranus* Temminck, 1847)

(*E. m. borneensis* Deraniyagala, 1950)

## Leinki úteftir

* Nevni
# Mongdarlæra

**Mongdarlæra** er tann støddfrøðiliga ástøðin um mongdir, sum umboðar mongdir av óítøkiligum lutum. Hon hevur eina miðstøðu í nútíðarstøddfrøðiligum ástøði, av tí at hon gevur tað grundleggjandi mál, sum øll støddfrøði kann orðberast í.

Mongdarlæran mentist serliga í tíðarskeiðnum, 1880-1920. Georg Cantor lýsti tey fyrstu hugtøkini, Bertrand Russell og David Hilbert veittu munandi hjálp til at gera tað til eitt samsvarandi ástøði. Mongdarhugtakið fekk greiða merking frá Zermelo-Fraenkels grundreglunum.

Teljitøl kunna setast upp sum mongdir við tað, at 0 svarar til ta tómu mongdina, WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 , 1 til mongdina, sum inniheldur ta tómu mongdina o.s.fr.

## Keldur

## Slóðir úteftir
# Smáverulívfrøði

Bakterian Escherichia coli undir elektronmikroskopi.
**Smáverulívfrøði** ella **mikrobiologi** er læran um smáverur sum eru ein-kyknu mikroskopiskar organismur. Tær verða deildar í prokaryotar (t.d. bakteriur og ávísar algur) og eukaryotar (t.d. ger). Virus verða ikki altíð bólkað sum livandi, men hoyra eisini undir smáverulívfrøðina.

## Sí eisini

* Bakteria
* Virus
# Sóljuættin

Mýrisóljan er tjóðblóma føroyinga.
**Sóljuættin** (frøðiheiti *Ranunculaceae*) er ein plantuætt við uml. 2.500 sløgum. Sóljuættin má verða nakað av tí sjónligasta í Føroyum. Vegjaðari og bøur verða litað gul í tíðini mai til juli. Á vátum bøi kunnu verða nógvar mýrisóljur og skrið- og svínasóljurnar eru allastaðni. Tað er serliga í juni, at hesi bæði sløgini koma fyri seg. Svínasólja og skriðsólja kunnu kennast frá hvørji aðrari við at hyggja at bløðunum. Mittasti blaðlutur á bløðunum hjá skriðsólju hevur stelk, meðan mittasti blaðlutur á bløðunum hjá svínasólju hevur ongan stelk. Aðrar kendar blómur innan sóljuættina í Føroyum eru t.d. kirkjubøsólja, snjósólja og iglasólja.

Í 2005 gjørdist sóljan tjóðarblóma okkara.

Fleiráraurtir. Bløðini misstødd, ofta handæðrað, hava slíðrafót, men einki akslarbløð. Blómurnar einstakar ella í skúvum, regluligar, tvíkynjaðar, undirstaddar og leyskrýndar. Blómureivið einfalt og litt ella tvífalt við bikari og krúnu, oftast fimm-deilt. Nógvir sáðberar og nógvar sáðgongir. Aloftast fjøldarfrukt, og smáfruktirnar eru nøt ella hylki.

* Vanlig mýrisólja (C. palustris)
* Snjósólja (R. glacialis)
* Kirkjubøsólja (R. ficaria)
* Tjarnarsólja (R. reptans)
* Iglasólja (R. flammula)
* Gullsólja (R. auricomus)
* Skríðsólja (R. repens)
* Svínasólja (R. acris)

## Sí eisini

* Plantulívið í Føroyum
# Dýragarðar

Á skeltum og í leiðbeiningum fáa fólk, ið hagar koma, at vita um djórini.
**Dýragarðarnir** geva fólki størri fatan av náttúrunnar stórleika og fjølbroytni. Tað eru stívliga 3.000 ár síðan, at teir ráðandi í Kina stovnaðu stóran dýragarð, teir nevndu *Vísdómsgarð*. Nú hava flestu stórbýirnir dýragarð, fiskabúr ella dýraverndarøki, har fólk fáa høvi at granska og síggja nógv hundrað dýrasløg. Endamálið við dýragørðum er fyrst og fremst at vísa fólki, hvussu dýrini liva og bera seg at, har tey av røttum eiga at vera.

Fólkini, har starvast, gera framúr gott granskingararbeiði og eru virkin í náttúruvernd, tí tey fáa sjáldsom dýr at nørast. Í øllum dýragørðum starvast nógvir dýraansarar, ið ambæta djórunum, dýrafrøðingar, ið granska og hava eftirlit við djórunum, kokkar, bókhaldarar, byggifrøðingar, handverkarar, urtagarðsmenn, dýralæknar og mong, mong onnur. Stjórnin skipar fyri arbeiðinum í dýragarðinum, og har er mikið at takast við. Atgongugjaldið er høvuðsinntøkan, men flestum dýragørðum tørvar fíggjarligan stuðul frá tí almenna.

Men fólk eru sera ójøvn á máli, hvønn týdning dýragarðar í veruleikanum hava. Viðhaldsfólk siga, at dýragarðarnir geva fólki møguleika at sleppa nær djórunum, tað hevði teimum annars ikki verið fyri. Tey, ið eru ikki fyri dýragørðum, halda ikki vera rætt at hava djór byrgd inni, tí dýrini hamast burtur, og í vánaligum dýragørðum fáa djórini ikki nóg góða røkt og ov ringt at eta. Kanska er eisini reinførið vánaligt, so dýrini gerast sjúk.
# Andesfjøll

**Andesfjøll** eru heimsins longsta fjallarøð. Summi fjøll eru 3000 metrar og hægri. Andesfjallarøðin er 7250 km long, og er fram við allari vesturstrondini í Suðuramerika. Í dølunum og á Altiplano-háslættanum ímillum Bolivia og Perú er fruktagóð landbúnaðarjørð. Í Andesfjøllum eru nógv ráevni í jørðini og mong virkin eldgos.

## Myndasavn

*
*
# Franskt mál

| Franskt Français |
| --- |
| Tosað í: | Frakland; Algeria, Andorra, Belgia, Benin, Burkina Faso, Burundi, Kanada, Djibuti, Ekvatorguinea, Fílabeinsstrondin, Franska Gujana, Franska Polynesia, Gabon, Guadeloupe, Guinea, Haiti, Italia, Kamerun, Komoroyggjar, Kongo, Fólkaræðiliga Lýðveldið Kongo, Libanon, Louisiana, Luksemborg, Madagaskar, Mali, Martinique, Móritius, Mayotte, Monako, Niger, Ný-Kaledonia, Réunion, Ruanda, Saint-Pierre og Miquelon, Senegal, Miðafrikalýðveldið, Seyskelloyggjar, Sveis, Togo, Kjad, Tunesia, Stóra Bretland, Vanuatu, Wallis og Futuna |
| Tosandi íalt: | 64 858 311 |
| Málætt: | Indoevropeiskt
  Italskt
   Romanskt
   Galloiberiskt
    Galloromanskt
     Oïl-mál
      **Franskt**. |
| Málkotur |
| ISO 639-1: | fr |
| ISO 639-2: | fre (B)

fra (T) |
| ISO 639-3: | fra
. |

Kort: Lond við meiriluta av fólki, ið tala franskt.
**Franskt** er móðurmál hjá umleið 64,8 mill. fólkum, harav um 51 mill. í Fraklandi, um 6,7 mill. í Quebec í Kanada, um 4 mill. í Belgia og slakari 1,3 mill. í Sveis. Franskt er eitt av stóru heimsmálunum. Franskt er eisini eitt av høvuðsmálunum, tá ið tað snýr seg um evropeiska søgu, mentan og nútíðar viðurskifti. Harumframt eru mong lond og øki um allan heim, har franskt er høvuðsmál ella eitt av høvuðsmálunum. Franskt er av tí romansku greinini, sum hevur ment seg úr latíni, sum er eitt sonevnt italiskt mál.
# Berlin

| Berlin |
| --- |
|  |
| Skjøldur | Kort |
|  |  |
| Grunddáta |
| Vídd: | 891,85 km²  |
| Íbúgvar (2013): | 3 415 091  |
| fyri km²: | 3 829  |
| Postnummur: | D 10001 - 14199  |
| Heimasíða: | Berlin.de |
| Kort av býnum. |
| Kort av Berlin. |

**Berlin** er høvuðsstaður Týsklands. Berlin varð grundaður við ánna Spree. Eftir gryvjum er siglandi í tvær aðrar stórar áir, Oder og Elbá.

## Søga

Brandenburger Tor
Berlinmúrurin.
Í 2. heimbardaga varð Berlin illa bumbaður. Eftir kríggið varð hann býttur sundur í vestur- og eysturtýskan býarpart. Frá 1961 inntil 1990, býtti ein høgur múrur, Berlinmúrurin, fólkið sundur í teir báðar býarpartarnar. Nú er múrurin tikin niður, men munurin á báðum býarpørtunum er sjónskur. Tað verður leingi, áðrenn týska fólkið aftur fer at kenna seg sum eina tjóð.

Í 1989 varð múrurin brotin niður, og í 1990 vórðu tey bæði týsku londini løgd saman. Tá ið kríggið endaði, lá helvtin av húsunum í Berlin í toftini, og íbúgvatalið var ógvuliga nógv minkað. Annars er at siga, at eitt risaarbeiði er gjørt, síðan kríggið endaði, til at fáa ruddað toftirnar og reist nýggj hús. Til hetta arbeiðið hava berlinarar fingið stuðul frá Sambandsríkjunum.

12 fólk fólk lív og 48 vórðu særd 19. desember 2016, tá ein lastbilur koyrdi inn í eina mannamúgvu á einum jólamarknaði í vestara parti í Berlin við Gedächtniskirkjuna á kendu handilsgøtuni í Berlin, Kurfürstendamm.

## Politikkur

Ráðhúsið.

## Mentan

Gamalt Tjóðlistasavn.
Brandenburger Tor varð bygt í 1791 og er á gamla markinum millum Vesturberlin og Eysturberlin.

## Ferðsla

Jarnbreytastøðin.
Hann er ikki gamal býur, og vegirnir eru tí beinir og breiðir.

## Systurstaðir

* 1967  Los Angeles (USA)
* 1987  París (Frankaríki)
* 1988  Madrid (Spania)
* 1989  Istanbul (Turkaland)
* 1991  Moskva (Russland)
* 1991  Budapest (Ungarn)
* 1991  Warszawa (Pólland)
* 1992  Brussel (Belgia)
* 1993  Meksikobýur (Meksiko)
* 1993  Jakarta (Indonesia)
* 1993  Tasjkent (Usbekistan)
* 1994  Tokyo (Japan)
* 1994  Buenos Aires (Argentina)
* 1994  Beijing (Kina)
* 1995  Prag (Kekkia)
* 2000  London (Ongland)
* 2000  Windhoek (Namibia)

## Bøkur

* R. G. Grant: *Berlinmuren*. Holte: Flachs, 1998. - 64 s.
* Karl Christian Lammers: *Hovedstad Berlin 1871-2000: magt, monumenter og erindring* Keypmannahavn: Schønberg, 2000. - 249 s.
* Antony Beevor: *Berlin: faldet, 1945*. Valby: Borgen, 2002. - 519 s.
* Henrik Vering, Kirstine Therkelsen: *Turen går til Berlin*, 13. útgáva, Keypmannahavn: Politikens Forlag, 2004. - 144 s. ISBN 87-567-7104-5

## Sí eisini

* Listi yvir stakríki í Týsklandi

## Ávísingar úteftir

* Berlin.de - Heimasíða Archived 2007-01-25 at the Wayback Machine
* BTM.de - Ferðaráð Berlin
* spiser
* BerlInfo.dk Archived 2005-06-16 at the Wayback Machine (danskt)
* Guidede Berlin bytur Archived 2020-09-29 at the Wayback Machine

## Keldur

Stakríki í Týsklandi[fjal]

 |
Baden-Württemberg

 |
Bayern
 |
Berlin
 |
Brandenburg

 |
Bremen

 |
Hamburg

 |
Hessen

 |
Mecklenburg-Vorpommern

 |
Niedersachsen

 |
Nordrhein-Westfalen

 |
Rheinland-Pfalz

 |
Saarland

 |
Sachsen

 |
Sachsen-Anhalt

 |
Schleswig-Holstein

 |
Thüringen

 |
# PDF

**PDF (Portable Document Format) er** ein "opin standard" fíluslag, sum Adobe Systems kom við í 1993. PDF er eitt skjalasnið, ið m.a. varðveitir uppseting og skrift á einum teldutøkum skjali. T.v.s. at líkamikið hvat fyri eitt tól, ið tú letur skjalið upp við, so sær skjalið eins út. Pdf-skjøl kunnu lesast av øllum sum hava tikið niður (downloadað) ein Adobe Reader pdf-lesara, sum er eitt ókeypis forrit. Ein eigur ikki at kunna skriva í pfd skjøl, men tað ber kortini til í ávísum førum. Til hetta krevst serligt forrit t.d. Adobe Acrobat ella Libre Office. Tann, sum velur at brúka PDF-formatið, ger tað ofta fyri at vera vísur í, at fólk ikki fara at broyta nakað í skjalinum.

Tá pdf-skjalið verður gjørt, er møguligt at læsa skjalið á ymiskan hátt, t.d. soleiðis at ikki ber til at viðgera skjalið ella at prenta tað. Brúkarin kann bara gera tað við pdf-skjalið, sum rættindi eru givin til. Sum dømi kann nevnast, at eitt nú Arbeiðsloysisskipanin í Føroyum nýtir pdf-skjal sum umsóknarblað, har fólk kunnu útfylla kravdu teigarnar á internetinum, og síðan skriva tað út og undirskriva tað, fyri síðan at skanna tað inn og senda tað við telduposti. Tað ber ikki til at goyma slík skjøl á telduni. Hesi skjøl verða eisini ofta nýtt til spurnarkanningar á internetinum.

Til tíðir eru pdf-skjøl gjørd við at ljóslesa (skanna) pappír, har t.d. tekstur er á. Slík pdf kunnu ikki viðgerast (redigerast), tí teksturin er at skilja sum ein mynd, sum skannarin hevur avmyndað inn í pdf'in.

## Keldur
# Victoria drotning

Victoria drotning
**Victoria** (Alexandrina Victoria; 24. mai 1819 – 22. januar 1901) var drotning av tí Sameinda Kongaríki Stórabretland og Írland frá 20. juni 1837 og tann fyrsta keisarinnan av India frá 1. mai 1876 til sín deyðadag. Regeringstíð hennara sum drotning vardi í 63 ár og 7 mánaðir, og er longri enn hjá nøkrum øðrum bretskum monarki. Hon er tann higartil longststrýrandi kvinnuligi monarkurin í søguni. Alt tíðarskeiðið meðan hon stýrdi verður nevnt Victorianska tíðin. Hetta tíðarskeiðið var eyðkent av ídnaðarligum, politiskum, vísundaligum og hernaðarligum framburði í tí Sameinda Kongaríki Stórabretland og Írland.

Tá Victoria tók við trúnuni, var tað Sameinda Kongaríki longu sett á stovn sum eitt konstitutionelt monarki: regenturin hevði avmarkaða poliska ávirkan og framdi hana eftir ráðum frá forsætisráðharranum. Men hon var eitt týdningarmikið súmbol fyri sína tíð. Victoriutíðin er sermerkt við einari stórari øking av tí bretska imperinum; í tíðarskeiðnum náddi tað sítt hæddarpunkt, og gjørdist tann størsta globala stórmaktin yvirhøvur.

Victoria, sum stórt sæð var av týskari ætt, var dóttir Prins Edward Augustus, hertogi av Kent og prinsessu Victoriu av Sachsen-Coburg-Saalfeld, abbadóttir George 3. og bróðirdóttir Vilhelm 4., sum stýrdi áðrenn hana Hon fyriskipaði hjúnalag fyri tey nýggju børn hennara og 42 ommubørn yvir alt kontinentið. Tað bant Evropa saman og gav henni eykanavnið "Omma Evropu". Hon var tann seinasti bretski monarkurin frá Hannover Húsinum; sonur hennara Kong Edvard 7. hoyrdi til Sachsen-Coburg-Gotha Húsið.

## Keldur
# Queensland

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Góðskutrygging** Hendan grein má koma í samsvar við normin á Wikipedia smb. Wikipedia:QA |

Stað.
**Queensland** er lanslutur Avstralia. Høvuðsstaðurið er Brisbane.

## Mynd

* Flagg.
* Skjaldarmerki.
# Alger

| Skjøldur | Kort |
| --- | --- |
|  |  |
| Grunddáta |
| Land: |  Algeria |
| Wali: (Guvernørur) | Khalida Toumi |
| Vídd: | 273 km² |
| Fólkatal (í 2008): | 2,159,051 |
| Íbúgvatættleiki: | 7908,6/km² |
| Postnummar: | 16000-16132 |
| Tíðarzona: | CET (UTC +1) |
| Heimasíða: | Onki |

Alger
**Alger** (36° norðurbreidd, 3° eysturlongd) (arabiskt: *الجزائر‎ al-Jazā’ir*, franskt: *Alger*), høvuðsstaðurin í Algeria í Norðurafrika, er størsti býur í Algeria og týdningarmesti havnabýur.

Muslimar úr Arábia grundaðu býin í 10. øld. Turkar tóku býin í 1518, og fraklendingar tóku hann frá turkum í 1830. Í 16. øld gjørdi mikli sjórænaraovastin Khair al-Din (føddur í 1478 – deyður 4. juli 1546), kendur undir navninum *Barbarossa*, Alger til høvuðsstøð sína. Alger var gitið fyri at vera miðdepil hjá sjórænarum. Eftir tað ríkaði býurin seg av handli og sjórænaravirksemi.

Í nýggjaru býlingunum fram við Algervík er byggisniðið týðiliga merkt av franskari ávirkan. Elsti býarparturin við smølum gøtum, moskum og marknaði er bygdur niðan eftir Shael-heyggi.

## Fólkatalsfrøði

### Fólkavøkstur í Alger síðan 1838

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|         Ár         | Íbúgvatal |
| --- | --- |
| 1838 | 30.395 |
| 1876 | 52.700 |
| 1881 | 70.747 |
| 1886 | 74.800 |
| 1892 | 82.500 |
| 1896 | 92.100 |
| 1899 | 96.800 |
| 1901 | 96.500 |
| 1906 | 138.240 |
| 1911 | 172.400 |
| 1921 | 206.600 |

 |

|         Ár         | Íbúgvatal |
| --- | --- |
| 1926 | 226.200 |
| 1931 | 257.100 |
| 1936 | 252.300 |
| 1948 | 315.200 |
| 1954 | 361.300 |
| 1960 | 884.000 |
| 1966 | 943.100 |
| 1977 | 1.353.826 |
| 1987 | 1.507.241 |
| 1998 | 1.519.570 |
| 2008 | 2.159.051 |

 |

## Systurstaðir

|  |  |
| --- | --- |
| * Amsterdam, Niðurlond
* Barcelona, Spania
* Beijing, Kina
* Berlin, Týskland
* Casablanca, Marokko
* Dakar, Senegal
* Genf, Sveis
* İzmir, Turkaland
* Keiro, Egyptaland
* London, Bretland
 | * Montréal, Kanada
* Moskva, Russland
* New York, USA
* París, Frakland
* Rom, Italia
* Tripolis, Libya
* Tunis, Tunesia
 |