Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Koreanskt mál

| Koreanskt 한국어/조선말 韓國語/朝鮮말 *hangugeo*/*chosŏnmal* |
| --- |
| Tosað í: | Suðurkorea, Norðurkorea, Fólkalýðveldið Kina, Russland, Japan. |
| Tosandi íalt: | Uml. 78 mió. |
| Málætt: | Verður diskutera |
| Málkotur |
| ISO 639-1: | ko |
| ISO 639-2: | kor |
| ISO 639-3: | kor
. |

**Koreanskt** (한국어/조선말) er tað almenna málið í bæði Suður- og Norðurkorea. Koreanskt verður tosað av umleið 78 milliónum fólkum kring heimin. Í 15. øld bleiv ein skrivlig skipan set í verk av Sejong tí Stóra. Tann skrivliga skipanin verur, í løtuni, kallað Hangul. Áðrenn Hangul var blivið sett í verk, brúkti koreanarar Hanja og aðrar fonetiskar skipanir sum tildømis Hyangchal, Gugyeol og Idu í yvir eitt ártúsund. Hangul var ikki tann mest brúkta altjóða skrivliga skipanin fyrr enn í 20. øld, av tí at nógvir Yangban heldur vildu skriva við Hanja.

### Skrivliga skipanin

*Høvuðsgrein:* Hangul

Tann koreanska skrivliga skipanin Hangul (한글) var grundløgd í 1446 av Sejong tí Stóra og verur í dag brúkt til at skriva alt koreanskt. Tó læra skúlarnir í Suðurkorea enn í dag 1,800 Hanja (漢字) bókstavir. Norðurkoreanskir skúlar steðgaðu við at læra Hanja fyri áratíggjum síðani.

### Hjáljóð

| Bókstavur | Ljóðmál | Navn |  | MR |  | RR |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ㄱ | /k/ | [ki.jək] | 기역 | k / g | k | g / k |  |
| ㄴ | /n/ | [ni.ɯn] | 니은 | n | n | n |  |
| ㄷ | /t/ | [ti.kɨt] | 디귿 | t / d | t | d / t |  |
| ㄹ | /l/ | [ɾi.ɯl] | 리을 | r / l | l | r / l |  |
| ㅁ | /m/ | [mi.ɯm] | 미음 | m | m | m |  |
| ㅂ | /p/ | [pi.ɯp̚] | 비읍 | p / b | p | b / p |  |
| ㅅ | /s/ | [ʃi.ot] | 시옷 | s | s | s |  |
| ㅇ | /ŋ/ (/Ø/) | [i.ɯŋ] | 이응 | – / ng | – / ng | – / ng |  |
| ㅈ | /ʦ/ | [ʦi.ɯt̚] | 지읒 | ch / j / t | c | j / t |  |
| ㅊ | /ʦʰ/ | [ʦʰi.ɯt̚] | 치읓 | ch’ / t | ch | ch / t |  |
| ㅋ | /kʰ/ | [kʰi.ɯk̚] | 키읔 | k’ / k | kh | k |  |
| ㅌ | /tʰ/ | [tʰi.ɯt̚] | 티읕 | t’ / t | th | t |  |
| ㅍ | /pʰ/ | [pʰi.ɯp̚] | 피읖 | p’ / p | ph | p |  |
| ㅎ | /h/ | [hi.ɯt̚] | 히읗 | h / – | h | h / – |  |
| ㄲ | /k͈/ | [s’aŋ.gi.jək] | 쌍기역 | kk / k | kk | kk / k |  |
| ㄸ | /t͈/ | [s’aŋ.di.gɨt] | 쌍디귿 | tt / t | tt | tt / t |  |
| ㅃ | /p͈/ | [s’aŋ.bi.ɨp] | 쌍비읍 | pp / p | pp | pp / p |  |
| ㅆ | /s͈/ | [s’aŋ.ʃi.ot] | 쌍시옷 | ss / t | ss | ss / t |  |
| ㅉ | /ʦ͈/ | [s’aŋ.ʝi.ɨt] | 쌍지읒 | cch / t | cc | jj / t |  |

### Sjálvljóð

| Bókstavur | Ljóðmál |  |  | RR |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ㅏ | /a/ | a | a | a |  |
| ㅑ | /ja/ | ya | ya | ya |  |
| ㅓ | /ə/ | ŏ | e | eo |  |
| ㅕ | /jə/ | yŏ | ye | yeo |  |
| ㅗ | /o/ | o | o | o |  |
| ㅛ | /jo/ | yo | yo | yo |  |
| ㅜ | /u/ | u | wu | u |  |
| ㅠ | /ju/ | yu | yu | yu |  |
| ㅡ | /ɯ/ | ŭ | u | eu |  |
| ㅣ | /i/ | i | i | i |  |
| ㅐ | /ɛ/ | ae | ay | ae |  |
| ㅒ | /jɛ/ | yae | yay | yae |  |
| ㅔ | /e/ | e | ey | e |  |
| ㅖ | /je/ | ye | yey | ye |  |
| ㅚ | /ø/ | oe | oy | oe |  |
| ㅟ | /y/ | ue | wi | wi |  |
| ㅢ | /ɰi/ | ŭi | uy | ui |  |
| ㅘ | /wa/ | wa | wa | wa |  |
| ㅝ | /wə/ | wŏ | we | wo |  |
| ㅙ | /wɛ/ | wae | way | wae |  |
| ㅞ | /we/ | we | wey | we |  |
# Russiskt mál

Myrkablái liturin vísir tey økið, har russiskt er høvuðsmál, ljósablái liturin vísir tey øki, har russiskt er minnilutamál.
**Russiskt** er indoevropeiskt, slaviskt mál, sum verður tosað m.a. í Russlandi, Hvítarusslandi, Kasakstan og Kirgisia. Russiskt er móðurmál hjá um 186.000.000 fólkum.

## Kyrilliska alfabetið

Í Russlandi og í øðrum londum, har russiskt er høvuðsmálið, brúka tey eina broytta versjón av tí kyrilliska alfabetinum. Tað eru 33 bókstavir í tí russiska alfabetinum.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А /a/ | Б /b/ | В /v/ | Г /ɡ/ | Д /d/ | Е /je/ | Ё /jo/ | Ж /ʐ/ | З /z/ | И /i/ | Й /j/ |
| К /k/ | Л /l/ | М /m/ | Н /n/ | О /o/ | П /p/ | Р /r/ | С /s/ | Т /t/ | У /u/ | Ф /f/ |
| Х /x/ | Ц /ts/ | Ч /tɕ/ | Ш /ʂ/ | Щ /ɕɕ/ | Ъ /-/ | Ы /ɨ/ | Ь /ʲ/ | Э /e/ | Ю /ju/ | Я /ja/ |

## Keldur
# Tailendskt mál

Útbreiðsla.
**Tailendskt** ella **tai** er móðurmál hjá um 20 mió. fólkum. Tailendskt er tað málið, ið flest fólk tosa í Tailandi. Tað hoyrir til taikadai-málættina. Tailendskt verður eisini nevndur siamesiskt. Tailendskt er í ætt við fleiri onnur ásiatisk mál, m.a. við laoskt. Tailendskt er 7. størsta mál í Føroyum.

## Kelduávísingar
# Hangul

**Hangul** (eisini skrivað Hangeul, 한글) er almenna skriftskipanin í Suður- og Norðurkorea og verður eisini óalment brúkt í Sulawesi. Hangul varð stovnað í 1446 av Sejong mikla.
Tá ið Hangul verður skrivað, verða bókstavarnir settir í bólkar, heldur enn skrivaðir hvør sær. Til dømis 한 *han*, sum er gjørt av ㅎ *h*, ㅏ *a* og ㄴ *n*, og 글 *gul*, sum er gjørt av ㄱ *g*, ㅡ *u* og ㄹ*l*, saman verða tey 한글 *Hangul*.
9. oktobur er Hangul-dagur í Suðurkorea og 15. januar er Hangul-dagur í Norðurkorea.

### Hjáljóð

| Bókstavur | Ljóðmál | Navn |  | MR |  | RR |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ㄱ | /k/ | [ki.jək] | 기역 | k / g | k | g / k |  |
| ㄴ | /n/ | [ni.ɯn] | 니은 | n | n | n |  |
| ㄷ | /t/ | [ti.kɨt] | 디귿 | t / d | t | d / t |  |
| ㄹ | /l/ | [ɾi.ɯl] | 리을 | r / l | l | r / l |  |
| ㅁ | /m/ | [mi.ɯm] | 미음 | m | m | m |  |
| ㅂ | /p/ | [pi.ɯp̚] | 비읍 | p / b | p | b / p |  |
| ㅅ | /s/ | [ʃi.ot] | 시옷 | s | s | s |  |
| ㅇ | /ŋ/ (/Ø/) | [i.ɯŋ] | 이응 | – / ng | – / ng | – / ng |  |
| ㅈ | /ʦ/ | [ʦi.ɯt̚] | 지읒 | ch / j / t | c | j / t |  |
| ㅊ | /ʦʰ/ | [ʦʰi.ɯt̚] | 치읓 | ch’ / t | ch | ch / t |  |
| ㅋ | /kʰ/ | [kʰi.ɯk̚] | 키읔 | k’ / k | kh | k |  |
| ㅌ | /tʰ/ | [tʰi.ɯt̚] | 티읕 | t’ / t | th | t |  |
| ㅍ | /pʰ/ | [pʰi.ɯp̚] | 피읖 | p’ / p | ph | p |  |
| ㅎ | /h/ | [hi.ɯt̚] | 히읗 | h / – | h | h / – |  |
| ㄲ | /k͈/ | [s’aŋ.gi.jək] | 쌍기역 | kk / k | kk | kk / k |  |
| ㄸ | /t͈/ | [s’aŋ.di.gɨt] | 쌍디귿 | tt / t | tt | tt / t |  |
| ㅃ | /p͈/ | [s’aŋ.bi.ɨp] | 쌍비읍 | pp / p | pp | pp / p |  |
| ㅆ | /s͈/ | [s’aŋ.ʃi.ot] | 쌍시옷 | ss / t | ss | ss / t |  |
| ㅉ | /ʦ͈/ | [s’aŋ.ʝi.ɨt] | 쌍지읒 | cch / t | cc | jj / t |  |

### Sjálvljóð

| Bókstavur | Ljóðmál |  |  | RR |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ㅏ | /a/ | a | a | a |  |
| ㅑ | /ja/ | ya | ya | ya |  |
| ㅓ | /ə/ | ŏ | e | eo |  |
| ㅕ | /jə/ | yŏ | ye | yeo |  |
| ㅗ | /o/ | o | o | o |  |
| ㅛ | /jo/ | yo | yo | yo |  |
| ㅜ | /u/ | u | wu | u |  |
| ㅠ | /ju/ | yu | yu | yu |  |
| ㅡ | /ɯ/ | ŭ | u | eu |  |
| ㅣ | /i/ | i | i | i |  |
| ㅐ | /ɛ/ | ae | ay | ae |  |
| ㅒ | /jɛ/ | yae | yay | yae |  |
| ㅔ | /e/ | e | ey | e |  |
| ㅖ | /je/ | ye | yey | ye |  |
| ㅚ | /ø/ | oe | oy | oe |  |
| ㅟ | /y/ | ue | wi | wi |  |
| ㅢ | /ɰi/ | ŭi | uy | ui |  |
| ㅘ | /wa/ | wa | wa | wa |  |
| ㅝ | /wə/ | wŏ | we | wo |  |
| ㅙ | /wɛ/ | wae | way | wae |  |
| ㅞ | /we/ | we | wey | we |  |

## Søga

Hangul varð stovnað av Sejong mikla seint í desembur 1443 og varð liðugt 9. oktobur 1446. Hangul varð fyrst greitt frá í einum skjali frá ár 1446. Skjalið eitur *Hunmin Jeongeum* (훈민정음 *"Rætta ljóð fólksins"*) og bókstavaraðið (Hangul) er uppkallað eftir hesum skjali.
Hangul (한글) varð stovnað, fyri at øll fólk kundu læra at skriva tað, tí tað var hildið at Hanja (漢字) var ov ringt at skriva.

## Heimildir

## Slóðir úteftir
# 18. juni

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Juni 2026** | >> |
| Má | Tý | Mi | Hó | Fr | Le | Su |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |  |  |  |  |
| **MMXXVI** |

**18. juni** er dagur 169 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 170 um skotár). Tað eru 196 dagar eftur av árinum.

## Hendingar

* 1830 - Frakland hertekur Algeria.
* 1900 - Cixi einkjukeisaradrotning av Kina boðar frá at allir útlendingar, staðsettir í landinum, skulu avrættast, harímillum diplomatar og familjur teirra.
* 1928 - Amelia Earhart verður fyrsta kvinna, ið flýgur í flogfari yvir Atlantshavið. Hesaferð tó bert sum ferðafólk.
* 2015 - Fólkatingsval í Danmark.

### Ítróttur

#### Fótbóltur

* 1973 - Orknoyggjar-Føroyar 2-1 (1-1) í Kirkwall

### Grindir

* 1729 - Funningsfjørður, 56.
* 1821 - Hvalba, 78.
* 1838 - Miðvágur, 308.
* 1974 - Vágur, 65.
* 1982 - Miðvágur, 334.
* 1984 - Tórshavn, 72.

## Føðingar

* 1886 - George Mallory (d. 1924)
* 1901 - Anastasia, russisk prinsessa (d. 1918)
* 1931 - Fernando Henrique Cardoso, brasilskur forseti.
* 1942 - Paul McCartney, enskur sangari og sangskrivari.
* 1949 - Lech Kaczyński, polskur forseti (d. 2010)
* 1950 - Hanus G. Johansen, foroyskur sangari og tonaskald (d. 2025).
* 1986 - Richard Gasquet, franskur tennisleikari.

## Andlát

* 741 - Leo III, bysantinskur keisari (f. 680)
* 1037 - Avicenna, persiskur stjørnufrøðingur, heimspekingur og skald (f. 980)
* 1974 - Georgij Zjukov, sovjetiskur herovasti (f. 1896)
* 1928 - Roald Amundsen, norskur pólfari og sjófari (f. 1872)
* 1997 - Lev Kopelev, russiskur rithøvundur (f. 1912)
* 2010 - José Saramago, portugisiskur rithøvundur (f. 1922)
* 2020 - Vera Lynn, bretsk sangarinna (f. 1917)

|  |
| --- |
| Januar | Februar | Mars | Apríl | Mai | Juni | Juli | August | September | Oktober | November | Desember |