Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1880

**1880** (MDCCCLXXX) var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum hósdegi.

## Hendingar

* Fólkatalið í Føroyum er nú 11.220, av teimum búgva 984 í Tórshavn.

## Føðingar

* 27. juni - Helen Keller, amerikanskur rithøvundur (d. 1968)
* 30. august - Nikolai Astrup, norskur listamálari (d. 1928)
* 31. august - Wilhelmina I, niðurlendsk drotning (d. 1962)

## Andlát

* 17. august - Ole Bull, norskur violinleikari og tónaskald (f. 1810)
* 5. oktober - Jacques Offenbach, týskt-franskt tónaskald (f. 1819)
# 27. januar

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Januar 2026** | >> |
| Má | Tý | Mi | Hó | Fr | Le | Su |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |
| **MMXXVI** |

**27. januar** er dagur 27 í árinum í gregorianska kalendaranum. 338 dagar eru eftir av árinum (339 dagar um skotár er).

## Hendingar

* 1889 - Føringafelag verður stovnað í Havn at virka føroyskum máli og mentan at frama.
* 2019 - Danmark gerst heimsmeistari í hondbólti, ímillum donsku leikaranar er føroyski Jóhan á Plógv Hansen.

## Føðingar

* 1756 - Wolfgang Amadeus Mozart, eysturríkst tónaskald (d. 1791).
* 1832 - Lewis Carroll, enskur rithøvundur (d. 1898).
* 1859 - Wilhelm II, týskur keisari (d. 1941).
* 1928 - Hans Modrow, týskur politikari.
* 1964 - Bridget Fonda, amerikonsk sjónleikarinna.
* 1965 - Alan Cumming, skotsk-amerikanskur sjonleikari.
* 1979 - Rosamund Pike, ensk sjónleikarinna.
* 1980 - Marat Safin, russiskur tennisleikari.

## Andlát

* 1901 - Giuseppe Verdi, italskt tónaskald (f. 1813).
* 1951 - Carl Gustaf Mannerheim, finskur heryvirmaður og politikari (f. 1867).
* 1967 - Edward H. White II, amerikanskur rúmdarmaður (f. 1930).
* 1983 - Louis de Funès, franskur sjónleikari og skemtari (f. 1914).
* 2006 - Johannes Rau, týskur forseti (f. 1931).
* 2008 - Suharto, indonesiskur forseti (f. 1921).
* 2009 - John Updike, amerikanskur rithøvundur (f. 1932)
* 2010 - J.D. Salinger, amerikanskur rithøvundur (f. 1919)
* 2014 - Pete Seeger, amerikanskur sangari (f. 1919).
* 2018 - Ingvar Kamprad, svenskur vinnulívsmaður (f. 1926).

## Keldur

|  |
| --- |
| Januar | Februar | Mars | Apríl | Mai | Juni | Juli | August | September | Oktober | November | Desember |
# Mikkjal Mús

| Mikkjal Mús Mickey Mouse |
| --- |
|  |
| Fyrsta framførsla | *Steamboat Willie* 18. november 1928 |
| Skapað av |
Walt Disney Ub Iwerks |
| Lagt rødd til | Walt Disney (1928–1947; 1955–1959) Carl Stalling (*The Karnival Kid*, 1929) Clarence Nash (*The Dognapper*, 1934) Jimmy MacDonald (1947–1977) Stan Freberg (1954) Alan Young (1975) Wayne Allwine (1977–2009) Peter Renaday (1980ini) Les Perkins (1986–1987) Bret Iwan (2009–nú) Chris Diamantopoulos (2013–nú) |
| Ment av |
Floyd Gottfredson Les Clark Fred Moore |
| Kunning |
| Slag |
Mús |
| Kyn |
Mannfólk |
| Starv |
Detektivur (*Mickey Mouse Mistery Magazine*) |
| Familja |
Mickey Mouse familjan |
| Onnur týðandi |
Minnie Mouse |
| Kelidjór |
Pluto |

**Mikkjal Mús** (á enskum **Mickey Mouse**) er ein víðagitin fiktivur figurur í Disney teknifilmsrøð og teknirøð. Hann gongur saman við Miu Mús. Í teimum elstu teknirøðunum, áðrenn tær báðar mýsnar kastaðu saman, royndi Mortimer Mús at vinna hjartað á Miu.

Mikkjal eigur eitt systkinabarn, sum eitur Magda Mús, sum var í einari teknirøð í 1941, tá hon gjørdi seg til fyri Mikkjali fyri at gera Miu ævindsjúka, og hetta eydnaðist. Í 1930 fekk Mikkjal Pluto, tann appilsingula hundin. Gjøgnumbrots-filmurin hjá Mickey Mouse varð filmurin "Fantasia", sum kom út í 1940 og eftir tað - so varð Mickey Mouse í sera mongum stuttfilmum.

## Keldur
# Aristoteles

Aristoteles
**Aristoteles** (384 f.Kr.– 322 f.Kr.) var ein grikskur heimspekingur og vísindamaður, ið varð føddur í makadóniska býnum Stagira, Chalkidice. Faðir hansara, Nicomachus, doyði tá ið Aristoteles var barn, og Proxenus av Atarneus bleiv verji hansara. Átjan ára gamal slapp hann inn á Platons Akademi í Athen og var verandi har til hann bleiv 37 ára gamal (umleið 347 f.kr.). Verk hansara fevna um fleiri evnir – harímillum alisfrøði, lívfrøði, djórafrøði, metafysikk, skilvísi, síðafrøði, fagurfrøði, skaldskap, sjónleik, tónleik, røðulist, málvísindi, politikk og statsvísindi. Stutt eftir Platon doyði, fór Aristoteles úr Athen eftir ynski frá Philipi kongi av Makedónia til Makedónia, har hann varð lærari hjá Aleksandur Mikla frá 343 f.kr.

Tíðarskeiðið meðan hann var lærari hjá Aleksandur Mikla gav Aristotles fleiri møguleikar og eitt yvirflóð av tilfeingi (útgerð). Hann stovnaði eitt bókasavn í Lyceum, sum hjálpti framleiðsluni av fleiri hundratals av hansara bókum. Tað, at Aristoteles var ein næmingur hjá Platon, hevði við sær, at teir høvdu somu áskoðan um platonismu, men eftir deyða Platons leitaði Aristotle sær frá platonismu til roynslustevnu (empiricism á eingilskum).
# 14. øld

**14. øld** var øldin, ið vardi frá 1. januar 1301 (MCCCI) til 31. desember 1400 (MCD) í tí julianska kalendaranum.

(13. øld - **14. øld** - 15. øld)

## Áratíggju og ár

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **1290-árini** | 1290 | 1291 | 1292 | 1293 | 1294 | 1295 | 1296 | 1297 | 1298 | 1299 |
| **1300-árini** | 1300 | 1301 | 1302 | 1303 | 1304 | 1305 | 1306 | 1307 | 1308 | 1309 |
| **1310-árini** | 1310 | 1311 | 1312 | 1313 | 1314 | 1315 | 1316 | 1317 | 1318 | 1319 |
| **1320-árini** | 1320 | 1321 | 1322 | 1323 | 1324 | 1325 | 1326 | 1327 | 1328 | 1329 |
| **1330-árini** | 1330 | 1331 | 1332 | 1333 | 1334 | 1335 | 1336 | 1337 | 1338 | 1339 |
| **1340-árini** | 1340 | 1341 | 1342 | 1343 | 1344 | 1345 | 1346 | 1347 | 1348 | 1349 |
| **1350-árini** | 1350 | 1351 | 1352 | 1353 | 1354 | 1355 | 1356 | 1357 | 1358 | 1359 |
| **1360-árini** | 1360 | 1361 | 1362 | 1363 | 1364 | 1365 | 1366 | 1367 | 1368 | 1369 |
| **1370-árini** | 1370 | 1371 | 1372 | 1373 | 1374 | 1375 | 1376 | 1377 | 1378 | 1379 |
| **1380-árini** | 1380 | 1381 | 1382 | 1383 | 1384 | 1385 | 1386 | 1387 | 1388 | 1389 |
| **1390-árini** | 1390 | 1391 | 1392 | 1393 | 1394 | 1395 | 1396 | 1397 | 1398 | 1399 |
| **1400-árini** | 1400 | 1401 | 1402 | 1403 | 1404 | 1405 | 1406 | 1407 | 1408 | 1409 |

## Týdningarmikil fólk

### Føðingar

* Francesco Petrarca (1304-1374), italskur rithøvundur og skald.
* Giovanni Boccaccio (1313-1375), italskur rithøvundur og skald.
* Edward III (1312-1377). Hann var kongur í Onglandi í tíðini frá 1327 til 1377.
* Karl IV (1316 -1378). Hann var kongur í Bøhmerland frá 1346 til 1378 og týsk-rómverskur keisari frá 1355 til 1378.
* Hafiz (c. 1310-1379), persiskt skald.
* Karl V (1338-1380), franskur kongur í tíðini frá 1364 til 1380.
* John Wycliffe (1320-1384), enskur gudfrøðingur og heimspekingur.
* Richard II (1367-1400). Hann var kongur í Onglandi í tíðini frá 1377 til 1399.
* Geoffrey Chaucer (uml. 1343-1400), enskur rithøvundur. Hann skrivaði m.a. *The Canterbury Tales*.
* Margreta I drotning (1353-1412). Hon var drotning í Danmark, Noregi og Svøríki frá 1389 til 1412.
* Henrik IV kongur. Hann var kongur í Onglandi í tíðini frá 1399 til 1413.
* Johannes Gutenberg (1398-1468), týskur prentari og uppfinnari av prenting við flytbarum týpum.
* Karl VI (1368-1422), franskur kongur í tíðini frá 1380 til 1422.

### Andlát

* Dante Alighieri (1265-1321), italskur rithøvundur og skald. Hann skrivaði m.a. *Tann gudgivna skemtileikin (La Divina Commedia)*.
* Edward II av Caernarfon (1284-1327?). Hann var kongur í Onglandi í tíðini frá 1307 til 1327.
* Robert I the Bruce (1274-1329). Hann var kongur í Skotlandi í tíðini frá 1306 til 1329.
* William of Ockham (uml. 1285-1347), enskur munkur og heimspekingur.
# Útnorðurráðið

**Útnorðurráðið** er eitt Tingmannaráð, ið tey trý londini í útnyrðingshorninum av Norðuratlanshavinum Føroyar, Ísland og Grønland eru limir í. Árligi ársfundurin er hægsti myndugleiki Útnroðurráðsins. Í 1999 avgørdi ráðið, at upprætta eina bókmentavirðisløn, sum skuldi latast einari bók úr einum av teimum trimum londunum í Útnorði, sum er skrivað til børn og/ella ung. Henda bókmentavirðisløn er á 60.000 kr. og varð fyrstu ferð latin í august 2002. Virðislønin verður latin annað hvørt ár og verður nevnd: Barna- og Ungdómsbókmentavirðisløn Útnorðurráðsins.

## Stevna

Endamálið hjá Útnorðurráðnum er:

* at samstarva um áhugamálini hjá londunum í útnorðri

* Saman at varða av tingfeingi og menan í londunum í útnorðri, hjálpa til at menna áhugamál í útnorðri um stjórnir og landsstýri, ikki minst, tá ið álvarsom mál stinga seg upp um, hvussu tilfeingið skal verða skipað, dálkan o.a.

* Fremja samstarv hjá stjórnum og landsstýrum í útnorðri.

* At arbeiða saman við Norðurlandaráðnum og vera millumliður í áhugamálum hjá londunum í útnorðri í norðurlendskum samstarvi.

* Vera millumliður at røkja tingsamstarv

## Formenn

* Lars Emil Johansen 2015–nú
* Bill Justinussen 2014–2015
* Unnur Brá Konráðsdóttir 2013–2014
* Josef Motzfeldt 2012–2013
* Kári P. Højgaard 2011–2012
* Ólína Þorvarðardóttir 2010–2011
* Josef Motzfeldt 2009–2010
* Henrik Old 2005–2006
* Birgir Ármannsson 2004–2005
* Jonathan Motzfeldt 2003–2004
* Jógvan á Lakjuni 2002–2003
* Hjálmar Árnason 2001–2002
* Ole Lynge 2000–2001
* Jógvan Durhuus 1999–2000
* Ísólfur Gylfi Pálmason 1998–1999
* Jonathan Motzfeldt 1994–1995
* Lisbeth L. Petersen 1993–1994
* Steingrímur J. Sigfússon 1992–1993
* Jonathan Motzfeldt 1991–1992
* Karin Kjølbro 1990–1991
* Friðjón Þórðarson 1989–1990
* Preben Lange 1988–1989
* Hans Jacob Debes 1987–1988
* Páll Pétursson 1986–1987

## Árligir fundir í Útnorðurráðnum

### Ársfundurin 2005

21. Ársfundur Útnorðurráðsins, Ísafjörður, Ísland
Formaður: Henrik Old, FO (2005/06)

#### Fundarluttakarar úr Grønlandi

* Jonathan Motzfeldt
* Ruth Heilmann
* Anthon Frederiksen
* Doris Jakobsen
* Ellen Christoffersen
* Kuupik Kleist

#### Fundarluttakarar úr Íslandi

* Birgir Ármannsson/ frá oktober 2005:
* Halldór Blöndal,
* Hjálmar Árnason,
* Guðrún Ögmundsdóttir,
* (Kjartan Ólafsson)/ frá oktober 2005: Sigurrós Þorgrímsdóttir,
* Anna Kristín Gunnarsdóttir og
* Magnús Þór Hafsteinsson / frá oktober 2005: Sigurjón Þórðarson

#### Fundarluttakarar úr Føroyum

* Henrik Old
* Alfred Olsen
* Poul Michelsen
* Jenis av Rana
* Kári P. Højgaard
* Høgni Hoydal

## Føroyskir limir í Útnorðurráðnum 2008-09

Kári P. Højgaard gjørdist formaður í Útnorðurráðnum í august 2008. Føroya Løgting valdi hesi til limir í Útnorðurráðnum í 2008:

* Kári P. Højgaard úr Sjálvstýrisflokkinum
* Andreas Petersen úr Javnaðarflokkinum
* Poul Michelsen úr Fólkaflokkinum
* Bergtóra Høgnadóttir Joensen úr Tjóðveldi
* Magni Laksáfoss úr Sambandsflokkinum
* Jenis av Rana úr Miðflokkinum

## Keldur

## Slóðir úteftir

* Heimasíðan hjá Útnorðurráðnum
# SNG

Flaggið hjá SNG.
**SNG** er russisk stytting: *Sodruzhestvo Nezavisimykh Gosudarstv*, sum á føroyskum er **Ríkjasambandið Av Óheftum Ríkjum**. 11 sovjettjóðveldi stovnaðu SNG í desember 1991, og høvuðssætið er í Minsk í Hvítarusslandi.

## SNG-londini

| Land | Innlima | Alment góðkent |
| --- | --- | --- |
|  Armenia | 21. desember 1991 | 18. februar 1992 |
|  Aserbajdsjan | 21. desember 1991 | 24. september 1993 |
|  Hvítarussland | 8. desember 1991 | 10. desember 1991 |
|  Kasakstan | 21. desember 1991 | 23. desember 1991 |
|  Kirgisia | 21. desember 1991 | 6. mars 1992 |
|  Moldova | 21. desember 1991 | 8. apríl 1994 |
|  Russland | 8. desember 1991 | 12. desember 1991 |
|  Tadsjikistan | 21. desember 1991 | 26. juni 1993 |
|  Turkmenistan | 21. desember 1991 | 26. desember 1991 |
|  Usbekistan | 21. desember 1991 | 1. apríl 1992 |

## Ávísing úteftir

* Sovjetsamveldið
# 1735

**1735** (MDCCXXXV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum
leygardegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum
mikudegi.

## Hendingar

## Føðingar

* 20. mars - Torbern Olof Bergman, svenskur evnafrøðingur (d. 1784)

## Andlát
# 1648

**1648** (MDCXLVIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum mikudegi, og sambært julianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum leygardegi.

## Hendingar

## Føðingar

## Andlát