Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Róm

August Fischer (1895)
**Róm** (italskt **Roma**), eisini kallaður "tann ævigi býurin" er høvuðsstaðurin í Italia. Navnið "tann ævigi" ber hann av sonnum. Longu 700 ár fyri Kr. føðing var hann bygdur; um tað mundið, ta ið okkara tíðarrokning byrjar, var hann høvuðsbýurin í heiminum, og rómarsku keisararnir ráddu fyri tí mesta av tí, sum tá var kent av verðini. Frá hesi søguríku tíð síggjast enn bæði nógvar og stórar toftir. Í Colosseum, tí størsta leikhúsinum, kundu rúmast 50 000 fólk. Romaraveldið víknaði, men Róm kom kortini at verða høvuðsbýurin í Evropa, tí har búðu pávarnir. Um veldi teirra siga tær mongu stóru og stásiligu kirkjurnar frá. Enn ræður pávin fyri einum lítlum parti av býnum, Vatikanríkinum: hetta rikið hevur sína egnu radiostøð, flagg og frímerkir og er i allar mátar at rokna sum eitt egið land, men víddin er lítil. Í Pávaborgini, Vatikaninum, eru fleiri túsund stovur. Stórt tal av fremmandum ferðafólki kemur á hvørjum ári til Róm at síggja tey mongu minnini bæði frá fornari tíð og frá miðøldini, tá ið tær sjáldsama vøkru kirkjurnar vóru bygdar. Summar av hesum kirkjum, har ímillum Pæturskirkjan, størsta kirkja l heiminum, eru prýddar við myndum av bestu málarum og myndahøggarum, ið Iivað hava. Á okkara døgum er Róm stórur ídnaðarbýur og veksur í heilum.

## Kend fólk

* Giulio Andreotti, politikari (1919-2013)
* Paolo Gentiloni, politikari (1954)
* Gaia Zucchi, sjónleikarinna (1970)
* Brigitta Boccoli, sjónleikarinna (1972)
# 1982

**1982 (MCMLXXXII)** var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum fríggjadegi.

## Hendingar

* Útgrevstur á Toftanesi í Leirvík avdúkar elstu búseting, sum funnin er í Føroyum - eyðkenrd víkingahús.
* 1. november - Smyril Line verður stovnað.

### Ítróttur

#### Fótbóltur

* 1. september - Føroyar-Ísland 1-4 í Tórshavn
* 2. september- Føroyar-Ísland 0-4 i Gøtu

## Føðingar

* 8. januar - Petur Háberg, føroyskur tónleikari
* 2. mars - Pilou Asbæk, danskur sjónleikari
* 7. juni - Høgni Lisberg, føroyskur tónleikari
* 10. juni - Madeleine prinsessa av Svøríki
* 15. juni - Atli Gregersen, føroyskur fótbóltsleikari
* 16. juni - Jógvan Skorheim, føroyskur politikari
* 11. juli - Guðrun Sólja Jacobsen, føroysk songkvinna
* 30. oktober - Lizzie, føroysk/donsk/íslensk songkvinna
* 5. desember - Pætur Dam Jacobsen, føroyskur fótbóltsleikari
* 24. desember - Suni úr Hørg, føroyskur fótbóltsleikari
* 27. desember - Terji Skibenæs, føroyskur tónleikari (Týr)

## Andlát
# Átrúnaður

**Átrúnaður** ella **religión** snýr seg um, at menniskjað á ein ella annan hátt stendur í samband við maktir uttanfyri menniskjað, sum hava ávirkan á lív og umstøður menniskjans. Menniskju hava til allar tíðir havt sinar átrúnaðir. Fra nátturureligion og persónligum spiritualiteti til trúnna á fleiri gudar til trúnna á ein Guð.

Fyri hvønn átrúnað sær kann ein hyggja at ymsum síðum, t.d. læru, ritualum, menniskjafatan, gudsfatan o.s.fr.

## Dømir um átrúnaðir

Dominerandi religiónir i heimsins londum, trýst á kortið fyri at fáa eina størri mynd.

|  |  |
| --- | --- |
|   Katolisisma
  Ortodoksur kristindómur
  Protestantisma
  Sunniislam
  Shiaislam
  Islam (aðrir bólkar)
  Hinduisma
 |   Jødadómur
  Kinesisk religión
  Theravadabuddhisma
  Mahâyânabuddhisma
  Vajrâyânabuddhisma
  Natúrreligiónir
  Aðrir bólkar
 |

* Ayyavali
* Ásatrúgv
* Bahá'í Trúgvin
* ☸ Buddisma
	+ Zenbuddisma
* ॐ Hinduisma
* ☪ Islam
	+ Sunni Islam
	+ Shia Islam
	+ Sufisma
* ࿗ Jainisma
* ✡ Jødadómur
* Klassiskar gudalærur
* Konfusianisma
* ✝ Kristindómur
	+ Jehova Vitni
	+ Mormonska kirkjan
	+ Ortodoksu kirkjur
	+ Katólska kirkjan
	+ Protestantisma
		- Lutheranisma
		- Metodisma
		- Hvítusunnurørslan
		- Karismatiska rørslan
		- Baptistkirkjan
		- Adventisma
* Rastafarilæran
* Shintoisma
* ☬ Sikhisma
* ☯ Taoisma

## Átrúnaður í Føroyum

*Høvuðsgrein: Átrúnaður í Føroyum*

Flestu føroyingar hoyra til fólkakirkjuna. Av teimum, sum hoyra til fólkakirkjuna, eru kanska umleið 10% knýtt at Heimamissiónini. Hin føroyska heimamissiónin er føroyska greinin av Dansk Indremission. Eini 12 % av føroyingum halda seg til Brøðrasamkomuna. Hesi standa fyri tað mesta uttanfyri fólkakirkjuna.

Í Føroyum eru fleiri trúarbólkar - nógv teir flestu kristnir.

### Aðrir trúarbólkar í Føroyum eru:

* Adventistarnir
* Bahá'í
* Hvítusunnusamkoman - eisini nevnd "pinsarnir"
* Jehova Vitni
* Katólska kirkjan
# 20. januar

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Januar 2026** | >> |
| Má | Tý | Mi | Hó | Fr | Le | Su |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |
| **MMXXVI** |

**20. januar** er dagur 20 í árinum í gregorianska kalendaranum. 345 dagar eru eftir av árinum (346 dagar um skotár er). Dagurin hevur heitið Brøðramessa.

## Hendingar

* 2004 - Løgtingsval

## Føðingar

* 1896 - George Burns, amerikanskur sjonleikari (d. 1996)
* 1920 - Federico Fellini, italskur leikstjori (d. 1993)
* 1930 - Buzz Aldrin, amerikanskur avstronaut.
* 1946 - David Lynch, amerikanskur leikstjori.
* 1949 - Göran Persson, svenskur forsætisráðharri 1996 - 2006.
* 1971 - Gary Barlow, enskur sangari.
* 1979 - Will Young, enskur sangari.

## Andlát

* 1936 - Georg 5., bretskur kongur (f. 1865)
* 1993 - Audrey Hepburn, sjonleikarinna (f. 1929)
* 2012 - Etta James, amerikonsk songkvinna (f. 1938)
* 2022 - Meat Loaf, amerikanskur sangari og sjónleikari (f. 1947).

|  |
| --- |
| Januar | Februar | Mars | Apríl | Mai | Juni | Juli | August | September | Oktober | November | Desember |
# 1639

Øldir: 16. øld - **17. øld** - 18. øld

Áratíggju: 1580-árini 1590-árini 1600-árini 1610-árini 1620-árini - 1630-árini - 1640-árini 1650-árini 1660-árini 1670-árini 1680-árini

Árstal: 1634 1635 1636 1637 1638 - 1639 - 1640 1641 1642 1643 1644

---

## Hendingar

## Føðingar

## Andlát
# Globala upphitingin

Globalur hitamunur frá 1880 til og við 2020. Null er miðalhitin frá árunum 1951-1980. Tann svarta linjan er tað árliga meðalvirðið, meðan tann reyða vísir meðalhitan yvir 5 ár. Teir grønu stáplarnir vísa tann metta feilmarginalin.
Frávik í tí globala meðalhitanum tíðarskeiðið 1999 til 2008 samanborið við meðalhitan fyri tíðarskeiðið frá 1940 til 1980.
**Global upphitingin** er tað, ið man nevnir ta observeraðu upphitingina av jarðarinnar lægru atmosferu og havi síðan 1950-árini umframt tað spádda framhaldið av hesum. í 20. øld vaks tann globali miðalhitin við 0,74 ± 0,18 °C. Sambært eitt nú klimapanelinum hjá ST, IPCC, kemur upphitingin mest sannlíkt av, at menniskju nýta ov nógv vakstrarhúsgass. Hildið verður eisini, at ikki-menniskjaligir faktorar, so sum variasjónir av sólaraktiviteti og vulkanútbrot, hava ávirkað til eitt sindur kaldari síðan ár 1950.

Kjakið um eina antropogena upphiting, tað vil siga eina upphiting, ið menniskjan hevur elvt til, hevur vakt stóran ans síðan 1990-árini. Í fleiri førum hava heimsins leiðarar hittst, fyri at taka avgerð um hvussu útlátið av vakstrarhúsgassum kann avmarkast, eitt nú hittust teir og samdust um Kyotosáttmálan í 1997 og hittust á veðurlagsráðstevnu Sameindu Tjóða í Keypmannahavn 2009.

## Sí eisini

* Veðurlagsbroytingar

## Keldur