Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1999

**1999** (MCMXCIX) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum fríggjadegi.

## Hendingar

### Ítróttur

#### Fótbóltur

* 3. mars - Andorra-Føroyar 0-0 í San Fernando (Spania) - Vinardystur
* 5. juni - Føroyar-Skotland 1-1 (0-1) á Toftum - EM-undandystur (Hans Fróði Hansen, 90.)
* 9. juni - Føroyar-Bosnia og Hersigovina 2-2 (1-1) á Toftum - EM-undandystur (Uni Arge, 38. og 47.)
* 16. august - Føroyar-Ísland 0-1 (0-1) á Tórsvølli - Vinardystur
* 4. september - Føroyar-Estland 0-2 (0-0) á Tórsvølli - EM-undandystur
* 8. september - Føroyar-Litava 0-1 (0-0) á Tórsvølli - EM-undandystur
* 9. oktober - Kekkia-Føroyar 2-0 (1-0) í Prag - EM-undandystur (Myndir hjá 12. manni Archived 2005-02-20 at the Wayback Machine)

## Føðingar

## Andlát

* 24. januar - Jóhannes av Skarði, føroyskur rithøvundur (f. 1911)
* 16. juli - John F. Kennedy Jr., amerikanskur blaðútgevi (f. 1960)
# 4. november

**4. november** er dagur 308 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 309 um skotár er). 57 eru dagar eftir av árinum.

## Hendingar

* 1922 - Grøvin hjá Tutankhamon verður funnin.
* 2008 - Barack Obama varð valdur til 44. forsetin í USA fyri demokratiska flokkin.
* 2014 - Andstøðuflokkarnir á Føroya Løgtingi løgdu fram uppskot um misálit á Johan Dahl, landsstýrismann í vinnumálum, fyri hansara handfaring av málinum um Strandfaraskip Landsins í 2013, tá ið stovnurin brúkti 4,4 milliónir meira enn játtað var. Landsstýrismaðurin hevði ikki biðið um eykajáttan og ikki sett sparingar í verk. Uppskotið um misálit fall við 17 atkvøðum ímóti, 14 fyri og 2 blonkum atkvøðum. Øll í andstøðuni atkvøddu fyri, Jákup Mikkelsen úr Fólkaflokkinum, var tann einasti úr samgonguni, ið atkvøddi fyri, meðan Rodmundur Nielsen og Brandur Sandoy atkvøddu blankt.
* 2007 - Hoyvíkar kirkja vígd.

## Føðingar

* 1575 - Guido Reni, italskur malari (d. 1642)
* 1916 - Walter Cronkite (d. 2009)
* 1932 - Thomas Klestil, forseti Eysturríkis (d. 2004)
* 1937 - Loretta Swit, amerikonsk sjónleikarinna.
* 1946 - Laura Bush, amerikanskt forsetavalevni.
* 1955 - Matti Vanhanen, finskur politikari.
* 1957 - Tony Abbott, avstralskur politikari.
* 1969 - Matthew McConaughey, amerikanskur sjónleikari.
* 1970 - Malena Ernman, svensk songkvinna.
* 1985 - Marcell Jansen, tyskur fotboltsleikari.

## Andlát

* 1847 - Felix Mendelssohn, týskur tónasmiður (f. 1809)
* 1995 - Yitzhak Rabin, ísraelskur politikari (f. 1922)
* 2008 - Michael Crichton, amerikanskur rithøvundur (f. 1942)
* 2020 - Ken Hensley, bretskur sangari, sangskrivari og tónleikari (f. 1945)

|  |
| --- |
| Januar | Februar | Mars | Apríl | Mai | Juni | Juli | August | September | Oktober | November | Desember |
# Sardinia

| Sardinia Sardegna*(Italskt)* Sardìnnia*(Sardinskt)* Saldenya*(Katalanskt)* |
| --- |
| Sjálvstýrandi región í Italia |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  **Flag** |  **Coat of arms** |

 |
|  |
| Land |
Italia |
| Høvuðsstaður |
Cagliari |
| Stjórn |
|  • Forseti |
Francesco Pigliaru (Demokratur) |
| Øki |
|  • Tilsamans |
24.090 km2 (Bad rounding here9,300 sq mi) |
| Fólkatal (June 2014) |
|  • Tilsamans |
1.661.189 |
|  • Tættleiki |
69/km2 (180/sq mi) |
| Íbúgvanavn |
Sardini |
| Ríkisborgaraskapur |
|  • Italienskur |
97.3% |
| Tíðasona |
CET (UTC+1) |
|  • Summar (DST) |
CEST (UTC+2) |
| GDP/ Nominelt |
€33.6 billion (2011) |
| GDP per capita |
€20,071 (2011) |
| NUTS Región |
ITG |
| Heimasíða |
www.regione.sardegna.it |

**Sardinia** (/sɑrˈdɪniə/ *sar-**DIN**-ee-ə*; Italskt: *Sardegna* [sarˈdeɲɲa], Sardinskt: *Sardìgna / Sardìnnia* [sarˈdiɲɲa] / [sarˈdinja], Sassaresiskt: *Sardhigna*, Galluresiskt: *Saldigna*, Algheresisk: *Saldenya*, Tabarchino: *Sardegna*) er næststørsta oyggj í Miðjarðarhavinum (eftir Sikilsoy og áðrenn Kýpros) og ein sjálvstýrandi región í Italia, ið hevur tað almenna navnið *Regione Autonoma della Sardegna* / *Regione Autònoma de Sardigna* (Sjálvstýrandi Regiónin Sardinia).

## Keldur
# Mars (gongustjørna)

Mars.
**Mars** (symbol: ) er gongustjørna næst jørðini. Mars er turr og lítil gongustjørna. Ýtan er reyð og grýtut. Hon hevur íspólar og tunt lofthav. Hitin er millum 5 °C og 125 °C. Har er ofta óveður. Hitastigini á Mars eru -63 °C. Fjarstøðan hjá Mars frá sólini er 228 milliónir kilometrar. Tvørmátið á Mars er 6779 kilometrar.

Eins og Jørðin er Mars eyðkend av fjallalendi. Flatan á Mars er turr og klødd við rustreyðum støvi, sum kallast jernoxid. Harav navnið, "Tann Reyða Gongustjørnan". Tyngdarkraftin á Mars er 38% av henni á Jørðini. Lofthavið á Mars er í høvuðsheitum úr kuldioxid. Tað er tunt og verjir ikki gongustjørnina móti ultraviolettum ljósi frá sólini, eins og Jørðin ger.

Mars hevur tveir mánaðar, Phobos og Deimos.

## Hagtøl

* Diametur í mun til Jørðina: 0,53
* Massi í mun til Jørðina): 0,11
* Rúmd í mun til Jørðina: 0,15
* Massafylla í mun til vatn: 3,93.
* Tyngdarakseleratión í mun til Jørðina: 0,38
* Mánar: 2, teir eita Deimos og Fobos
* Miðal-temperaturur: - 63 °C
* max støddarflokking: - 2,8

## Lív á Mars

Í 1996 kunngjørdi NASA, at vísindamenn høvdu funnið farveg eftir einføldum verðum, sum høvdu livað á Mars fyri mió. árum síðan. Hetta vóru ørsmá samansett mynstur - møguliga steinrunnar leivdir av verum í lítlum petti av steini av Mars, funnin á Suðurkolli í 1984. Vísindamenn søgdu, at steinurin helst var slongdur burtur av gongustjørnini, tá ið ein stjørnusteinur datt niður á Mars fyri 15 mió. árum síðan. Enn er hetta ikki prógvað.

Í 1997 gjørdi NASA eina roynd at fáa meira at vita um næstu grannastjørnu okkara. Í juli setti Pathfinder seg á Mars, og bilurin Sojourner koyrdi út úr sonduni at gera fyrstu jarðfrøði- og dustkanningarnar av reyðu gongustjørnuni. Í september fór Mars Global Surveyor eina ferð, sum vardi í tvey ár, at kortleggja gongustjørnuna, til tess at vita, hvar rúmdarfør kunnu seta seg í komandi tíðum.

Í 2015 funnu stjørnufrøðingar leivdir eftir flótandi vatni á flatuni á Mars, og í 2018 funnu granskarir lívrunnin mýl, ið kunnu vera leivdir eftir útdeyðum lívi. Umframt hetta, avdúkaðu radaramátingar á einum rúmdarkanningartóli herfyri eina tjúgu kilometra langa undirjørðiska á, 1,5 kilometrar undir syðru ískápuni á Mars. Vatnið í undirjørðisku ánnið er ivaleyst sera salt og flatan á Mars er fyri vandamiklari stráling. Stjørnufrøðingar trúgva tó, at smáverulívfrøðiligt lív møguliga kann finnast her.

|   Sólskipanin |
| --- |
|  |
| **Sólin** · Merkur · Venus · Jørðin (Mánin) · Mars · Jupiter · Saturn · Uranus · Neptun · *Pluto* |
| **Gongustjørnur** · **Dvørgastjørnur** · **Mánar**: *Europa* |
| Sí eisini Stjørnufrøði |
# Upplands Väsby kommuna

**Upplands Väsby kommuna** (svenskt: Upplands Väsby kommun), er ein kommuna í Stockholms län í Svøríki. Upplands Väsby kommuna hevur umleið 41 449 íbúgvar.

## Keldur
# Köln

| Köln  |
| --- |
|  |
|

|  |
| --- |
|  **Coat of arms** |

 |
| Köln  |
|
Coordinates: ﻿ / ﻿ |
| Land |
Týskland |
| Fyris. región |
Köln  |
| Distrikt |
kreisfreie Stadt |
| Stovnaður |
1. øld (sum býur) |
| Stjórn |
|  • Yvirborgmeistari |
Henriette Reker (leysgangari) |
| Øki |
|  • Tilsamans |
405,02 km2 (Bad rounding here160 sq mi) |
| Fólkatal (desember 2017) |
|  • Tilsamans |
1,080,394 |
| Tíðasona |
CET/CEST (UTC+1/+2) |
| Postkotur | 50667–51149, 51467 |
| Telefonkotur |
0221, 02203 |
| Akfar skráseting |
K |
| Heimasíða |
stadt-koeln.de |

**Köln** (Týsk úttala: [ˈkœln], kølniskt: *Kölle*; enskt: *Cologne*) er stórbýur í vestara parti av Týsklandi.
Býurin, sum hevur yvir 1 millión íbúgvar, liggur við Rínánna.
Hann er tann størsti býur í stakríkinum Nordrhein-Westfalen og fjórðstørsti býur í Týsklandi.

## Søga

Köln í 1411.
Býurin varð stovnaður undir navninum *Colonia Claudia Ara Agrippinensium* (stytt *Colonia* ella *CCAA*)
tann 8. juli 50 av Agrippinu. Hon var rómversk keisarinna, konan hjá Klaudius keisara
og hon varð fødd í *Oppidum Ubiorum*, sum er gamla navnið á býnum við Rínánna.

Köln hevur verið tann størsti býurin í Evropa í fleiri ár gjøgnum miðøldina.

Víða gitin er stásiliga dómkirkjan tætt við Rínánna, men nógvar aðrar gamlar kirkjur eru at síggja í Köln.

## Myndasavn

* Dómkirkjan
* Dómkirkjan saman við Hohenzollern-brúgvin, ið gongur tvørtur um Rínánna.
* Tey 157 metrar høgu tornini av dómkirkjuni.
* Inni í dómkirkjuni.
* Fornminnissavnið "Römisch-Germanisches Museum"
* Dionysosmosaik í fornminnissavninum
* Listasavnið Museum Ludwig
* Høvuðstokstøðin
* Gamla konserthúsið Gürzenich
* Overstolzen-hús
* Gamla Ráðhúsið
* Apostelkirkjan
* Kunibertkirkjan
* Stóra Martinskirkjan
* Pantaleonskirkjan
* Múrurin frá miðøldini.
* Býurin eftir kríggið í 1945.

## Sí eisini

* Listi yvir størstu býir í Týsklandi
* Vesturtýskland

## Ávísingar úteftir

* stadt-koeln.de, Heimasíðan hjá býnum

## Keldur
# Eysturevropa

Kort yvir Evropa, soleiðis sum Sameindar Tjóðir býta økið sundur í suður, norður, vestur og eystur. Tað reyða økið er Eysturevropa.
**Eysturevropa** er ikki so fjølbygt sum Vesturevropa, men eisini her er fólkatættleikin væl oman fyri heimsmiðalfólkatalið. Í Eysturevropa eru ríkini Bulgaria, Pólland, Rumenia, Moldova, Ukreina, Kekkia, Slovakia, Ungarn, Hvítarussland og ein partur av Russlandi, sum tó er eitt nógv størri ríki og røkkur langt inn í Ásia.

Búskaparliga kunnu vit enn býta Evropa í tvey: Vesturevropa við nógvum ógvuliga ríkum londum, til dømis Fraklandi, Stóra Bretlandi og Týsklandi. Í Eysturevropa harafturímóti, ið var kommunistiskt til fyrst í 1990-árunum, eru londini nógv fátækari, til dømis Rumenia, Bulgaria og Ukreina. Tey stríðast við at menna búskapin, so at tey kunnu gerast kappingarfør á heimsmarknaðinum. Í 1989 syndraðust kommunistisku skipanirnar í Eysturevropa, og í 1991 gjørdi miseydnað kvettroynd, at kommunisman í Sovjetsamveldinum fekk mønustingin.
Áðrenn Sovjsetsamveldið fall vóru tey lond roknaði uppí Eysturevropa, sum hoyrdu til Warszawasamgonguna, men síðan kommunisman fall, verða lond sum Russland, Hvítarussland, Ukraina og Moldova eisini roknað sum Eysturevropa.
Eysturevropa hevur mark móti eystri við Uralfjøllunum og móti suðri við Kaukasusfjøllunum (Georgia og Armenia).

## Veðurlagið

Í Eysturevropa er væl størri munur á veðurlagnum á vetri og sumri enn í Vesturevropa. Í Eysturevropa eru vetrarnir bítandi kaldir við kavaroksstormum og ísi á hvørjari á. Einaferð miðskeiðis í mars er veturin brádliga av, og áðrenn vika er farin, er várið komið við lýggjum veðri. Summarið kemur í mai og varar út í oktober. Um summarið skínur sólin næstan altíð frá heiðum himli, tí er har sera lýtt og turt alt summarið. Í slíkum veðurlagi eru vakstrarvánirnar góðar, og grøðin verður væl dyggari her enn í Vesturevropa, sum hevur havveðurlag. Tey fáa nógv av góðum maisi, hveiti, rugi og øðrum nyttuvøkstri úr jørðini. Tá ið veturnáttadagur í oktober er farin afturum, er summarið brádliga av, og um eina góðu viku er heystið komið við væl kaldari veðri.
# Norrtälje

Norrtälje
**Norrtälje** er ein býur í Norrtälje kommunu í Svøríki. Býurin hevur umleið 17 275 íbúgvar (2010).

## Keldur

## Slóðir

 *Hendan greinin um **Svøríki** er ein stubbi. Tú kanst hjálpa Wikipedia við at víðka hana*
# 1. november

**1. november** er dagur 305 í árinum í gregorianska kalendaranum, (dagur 306 um skotár er). 60 eru dagar eftir av árinum. Dagurin kallast eisini Alhalgunadagur (ella Allahalgannadagur) og verður í Føroyum hildin sum minningardagur teirra sjólátnu.

## Hendingar

* 1512 - Michelangelo var liðugur at mála loftið í Sixtinska kappellinum, og tað var sýnt fram.
* 1893 -Jens í Dali og Jens Mohr byrja skiparaskúla - sum við tíðini verður Føroya Sjómansskúli.
* 1948 - Klaksvíkar sjómansskúli settur á stovn.
* 1982 - Smyril Line verður stovnað.
* 1993 - Maastricht-sáttmálin kom í gildi, og Evropasamveldið varð stovnað.
* 1998 - Evropeiski mannarættindadómstólurin stovnaður.
* 2006 - Fríhandilsavtalan millum Føroya og Íslands, eisini nevnt Íslandssáttmálin, kom í gildi.

## Føðingar

* 1871 - Stephen Crane, amerikanskur rithøvundur (d. 1900)
* 1880 - Alfred Wegener (d. 1930)
* 1941 - Uffe Ellemann-Jensen, danskur politikari (Venstre) (d. 2022).
* 1942 - Marcia Wallace, amerikonsk sjónleikarinna (d. 2013)
* 1950 - Gerhard Lognberg, foroyskur politikari.
* 1962 - Magne Furuholmen, norskur tónleikari.
* 1962 - Anthony Kiedis, amerikanskur sangari.
* 1968 - Guttorm Sørensen, føroyskur rennari (d. 2021).
* 1972 - Toni Collette, avstralsk sjónleikarinna.
* 1973 - Aishwarya Rai, indisk sjónleikarinna.

## Andlát

* 1903 - Theodor Mommsen, týskur rithøvundur (f. 1817)
* 1968 - Georgios Papandreou, grikskur politikari (f. 1888)

## Halgidagar og merkisdagar

* Allahalgannadagur, verður í Føroyum hildin sum *Minningardagur teirra sjólátnu*.
* Alheims vegandagur (World Vegan Day)
* Tjóðardagur (Antigua og Barbuda)

|  |
| --- |
| Januar | Februar | Mars | Apríl | Mai | Juni | Juli | August | September | Oktober | November | Desember |
# Almenn ogn

Mynd nýtt á Wikipedia fyri at vísa á, at mynd/grein ella aðrir miðlar koma frá eini keldu, sum ikki hevur ein upphavsrætt
**Public domain** ofta stytt *PD*, merkir almenn ogn. Tað vil siga ongin eigari og tí ongin upphavsrættur.
# 15. oktober

**15. oktober** er dagur 288 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 289 um skotár er). 77 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1582 - Gregor 13. setur gregorianska kalendaran í gildi. Orsakað av hesum kemur hesin dagur beint eftir 4. oktober hetta árið
* 1814 - Napoleon I byrjar sína útlegd á St. Helenu í Atlantshavinum
* 1863 - Amerikanska borgarakríggið: Fyrsti virkisføri kavbáturin CSS Hunley søkkur í eini roynd, og uppfinnarin druknar.
* 1871 - Á einum fundi í Tømrerkroen verður danska deildin í "Internationala" – sum seinni verður Socialdemokratiet, stovnað.
* 1962 - Amnesty International verður stovnað í London.
* 1990 - Tann seinasti sovjetiski leiðarin, Mikhail Gorbatjov, fær Nobel friðarheiðurslønina.
* 1995 - Saddam Hussein fær 99,96% av atkvøðunum við forsetavalið í Irak
* 2001 - Cassini rúmdarfarið er einans 180 kilometrar frá Io, mánanum hjá Jupiteri
* 2003 - Ilham Alijev verður forseti í Aserbaidjan eftir pápa sín Heydar Alijev

## Føðingar

* 1542 - Akbar Mikli, indiskur stórmogulur (d. 1605)
* 1844 - Friedrich Nietzsche, týskur heimspekingur (d. 1900)
* 1869 - Sigert O. Patursson, ævintýrari
* 1870 - Árni Thorsteinson, íslenskur ljósmyndari og tónskald.
* 1894 - Mosje Sjarett, ísraelskur forsætisráðharri (d. 1965)
* 1926 - Michel Foucault, franskur heimspekingur (d. 1984)
* 1946 - Richard Carpenter, amerikanskur sangari (Carpenters)
* 1953 - Tito Jackson, amerikanskur sangari
* 1957 - Tóroddur Poulsen í Tórshavn, rithøvundur.
* 1972 - Sandra Kim, belgiskur sangari
* 1981 - Elena Dementieva, russiskur tennisleikari
* 2005 - Christian Valdemar Henri John

## Andlát

* 1900 - Zdeněk Fibich, kekskur tónasmiður (f. 1850)
* 1917 - Mata Hari, niðurlendskur dansari og njósnari (f. 1876)
* 1946 - Hermann Göring, týskur luftvápnayvirmaður (f. 1893)
* 1964 - Cole Porter, amerikanskur jazztónleikari (f. 1891)
* 2012 - Norodom Sihanouk, kambodiskur Kongur (f. 1922)

|  |
| --- |
| Januar | Februar | Mars | Apríl | Mai | Juni | Juli | August | September | Oktober | November | Desember |
# 7. oktober

**7. oktober** er dagur 280 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 281 um skotár er). 85 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

## Føðingar

* 1885 - Niels Bohr, danskur alisfrøðingur (d. 1962)
* 1931 - Desmond Tutu, suðurafrikanskur erkibiskupur
* 1952 - Vladimir Putin, forseti Russlands
* 1955 - Tórbjørn Jacobsen, føroyskur politikari, skipari og havnameistari
* 1982 - Jermain Defoe, enskur fótbóltsleikari
* 1986 - Gunnar Nielsen, føroyskur fotbóltsleikari

## Andlát

* 1849 - Edgar Allan Poe, amerikanskur rithøvundur (f. 1809)
* 2020 - Mario J. Molina, meksikanskur evnafrøðingur (f. 1943)

|  |
| --- |
| Januar | Februar | Mars | Apríl | Mai | Juni | Juli | August | September | Oktober | November | Desember |
# Rithøvundur

**Rithøvundur** er eitt starvsheiti, ið fevnir um fólk, sum hava tað til yrki at skriva rit og bøkur. Viðurkendir rithøvundar kunna vinna fleiri heiðurslønir, og tann mest eftirtókta man vera Nobelsprísurin í bókmentum.

## Dømi um útlendskar rithøvundar

* J. K. Rowling - skrivaði Harry Potter bøkurnar.
* J. R. R. Tolkien - Skrivaði Ringanna Harri og Hobbin ímillum annað.
* Jules Verne - Skrivaði Around the world in 80 days ímillum annað.
* Anne Rice - Skrivaði Interview with the vampire ímillum annað.

## Føroyskir rithøvundar

* Heðin Brú - Feðgar á Ferð
* Hans Andrias Djurhuus
* William Heinesen
* Símun av Skarði
* Rakel Helmsdal