Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ISBN

**ISBN** stendur fyri **I**nternational **S**tandard **B**ook **N**umber, sum merkir Millumtjóða StandardBókaNummar. Einhvør bókaútgáva fær tillutað eitt 13-siffrað tal at eyðmerkja hana við. Landsbókasavnið er føroysk ISBN-skrivstova og umsitur okkara landsøki í samstarvi við International ISBN Agency í London. Laura Vinther, leiðari á Tjóðbókaskránni, stendur fyri umsitingini av føroyska ISBN.

## Alment

Í 1967 settu bókahandlar og útgevarar í Bretlandi í gildi eina skipan við einum 9-siffraðum SBN (**S**tandard **B**ook **N**umber), sum varð brúkt fram til 1974. Í 1970 kom í gildi ein felags avtala millum flestøll lond í heiminum um eitt 10-siffrað ISBN. Bretska SBN kundi gerast um til ISBN við at seta eitt 0 frammanfyri.

Fyrst í 21. øld varð avgjørt, at ISBN skuldi gerast til ein part av tí meiri umfatandi skipanini EAN, og síðani 1. januar 2007 hevur ISBN tí verið 13-siffrað. Tað gamla ISBN-10 kundi gerast um til ISBN-13 við at seta 978 frammanfyri og rokna tað síðsta talið av nýggjum eftir reglunum hjá EAN. Nýggj ISBN kunnu eisini byrja við 979, men tá er fjórða siffurið ikki 0, tí at bólkurin 979-0- er tillutaður ISMN.

Eftir at tað 13-siffraða ISBN er sett í gildi, hevur ein bókaútgáva sama EAN og ISBN, tó við tí muni at EAN hevur hvørki bindistrikur ella millumrúm. T.d. hevur bókin Fiskar undir Føroyum ISBN 978-99918-0-483-5 ella 978 99918 0 483 5 og EAN 9789991804835. Eftir gomlu skipanini hevði bókin ISBN 99918-0-483-8.

## Taláseting

ISBN hevur 5 talbólkar (fyrr 4). Annar, triði og fjórði bólkur hava til samans 9 siffur, men hvør bólkur sær kann hava ymiskt tal av siffrum. Teir 5 bólkarnir verða skildir sundur við bindistrikum ella millumrúmum.

1. EAN bólkanummar 978 ella 979
2. Málbólkanummar ella landsbólkanummar
3. Útgevaranummar
4. Útgávunummar
5. Eftirlitstal

## Bólkanummar

Her eru nøkur dømi um bólkanummur. Ein fullfíggjaður listi er at finna á
ensku wikipediuni.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   978-0- |   Enskt |   Málbólka-   nummur |
|   978-1- |
|   978-3- |   Týskt |
|   978-2- |   Franskt |
|   979-10- |   Frankaríki |   Landsbólka-     nummur |
|   979-8- |   USA |
|   978-82- |   Noreg |
|   978-84- |   Spania |
|   979-13- |
|   978-87- |   Danmark |
|   978-91- |   Svøríki |
|   978-88- |   Italia |
|   979-12- |
|   978-89- |   Suðurkorea   |
|   979-11- |
|   978-90- |   Holland |
|   978-94- |
|   978-9935- |   Ísland |
|   978-9979- |
|   978-99918-   |   Føroyar   |

## ISSN

Periodika, herundir tíðarrit, verða merkt við einum ISSN.

## Ávísingar úteftir

* ISBN - International Archived 2012-08-31 at the Wayback Machine
* Dansk ISBN-kontor
* ISBN-umroknari Archived 2013-09-12 at the Wayback Machine
* EAN-eftirlitstal
* ISBN-10-eftirlitstal
# Internet Movie Database

**Internet Movie Database** (**IMDb**) er ein online filmdátugrunnur við kunning um stórt sæð allir filmar.

IMDb varð stovnað í 1989 í tíðindabólkinum *rec.arts.movies* á Usenet, har ið luttakararnir í tíðindabólkinum viðlíkahildu fyrst tveir og síðan nógvir ymiskir listar. Telduskráir vóru mentar, sum gjørdu tað møguligt at leita á ymiskir mátar í listunum. Í 1993 varð tann fyrsta online-útgávan av IMDb atkomulig á internetinum.

Í 1998 varð IMDb keypt av Amazon.com, við tí treyt, at dátugrunnurin framhaldandi skuldi vera alment atkomuligur fyri øll.

## Slóðir úteftir

* Internet Movie Database
# Sjónleikari

Sjónleikari
**Sjónleikari** er eitt starvsheiti, ið fevnir um fólk, ið starvast við sjónleik. Sjónleikarar kunna millum annað starvast í sjónleikarhúsum, í sjónvarpi og útvarpi.

Sjónleikarar nýta tekst, ið eitt leikskald hevur skrivað, til at tulka og spæla ein annan persón enn tey sjálvi eru.

Dømi um sjónleikarar eru hesi:

* **Høvuðssjónleikari**: Ein sum hevur høvuðsleiklut í einum leiki.
* **Eykasjónleikari**: Ein við minni leikluti í einum leiki.
* **Stuntmaður**: Ein sum leikur vandamiklar leiklutir.
* **Raddaleikari:** Ein sum tosar fyri ein annan. Til dømis teknifilmsfigurar.
* **Dansleikari**: Ein sum hevur dansleiklut í einum leiki.
* **Hermari**: Ein sum hermir, til dømis eftir kendum fólki.
* **Gamanleiks sjónleikari**: Ein sum leikur í skemtileikum
* **Harmleiks sjónleikari**: Ein sum leikur í syrgiligum leikum.
* **Keipuleikari (mimikari)**: Ein sum ikki nýtur orð, men brúkar kroppin til at vísa kenslur og hendingar.
* **Kórgenta/drongur**: Ein sum leikur og syngur bakrøddir í einum sangleiki.
* **Ífyllingarleikari (statist)**: Ein eyka sjónleikari sum traðkar til, um ein annar sjónleikari fellur frá.
# 8. mars

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Mars 2026** | >> |
| Má | Tý | Mi | Hó | Fr | Le | Su |
|  |  |  |  |  |  | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 31 |  |  |  |  |  |
| **MMXXVI** |

**8. mars** er dagur 67 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 68 um skotár er). 298 dagar eru eftir av árinum. 8. mars er altjóða kvinnudagur.

## Hendingar

- 1957 - Gana fer uppí Sameindu Tjóðir.

- 1974 - Charles de Gualle flogvøllurin opnar í Paris.

- 1979 - Elektronikk fyritøkan Philips vísir fram tí fyrstu fløguna (compact disc).

## Føðingar

	* 1859 - Kenneth Grahame, skotskur rithøvundur (d. 1932).
	* 1879 - Otto Hahn (d. 1968).
	* 1929 - Hebe Camargo, brasilsk sjónleikarinna og songkvinna (d. 2012).
	* 1943 - Lynn Redgrave, ensk sjónleikarinna (d. 2010).
	* 1945 - Anselm Kiefer, týskur málari.
	* 1958 - Gary Numan, enskur tónleikari og sangari.
	* 1982 - Marjorie Estiano, brasilsk sjónleikarinna og songkvinna.
	* 1990 - Petra Kvitova
## Andlát

	* 1202 - Sverri Sjúrðarson, kongur Noregs (f. 1151).
	* 1874 - Millard Fillmore, amerikanskur forseti (f. 1800).
	* 1930 - William Howard Taft, amerikanskur forseti (f. 1857).
	* 1970 - Hans Hansen, í Mikladali, málari (f. 1920).

|  |
| --- |
| Januar | Februar | Mars | Apríl | Mai | Juni | Juli | August | September | Oktober | November | Desember |
# 26. oktober

**26. oktober** er dagur 299 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 300 um skotár er). 66 eru dagar eftir av árinum.

## Hendingar

* 1760 - Enski George III verður krýndur og byrjar 60 ára kongsskeiðið, sum er eitt tað drúgvasta í bretsku søguni.
* 1863 - Sveitsarin Henri Dunant stovnar Alheims Reyða Kross, sum longu árið eftir verður virkin í krígnum ímillum Eysturríki-Prussland og Danmørk.

* 1881 - Kendasti skotdystur í Wild West fer fram í Tombstone í Arizona, USA. Wyatt-brøðurnir Morgan og Virgil og Doc Holliday berja Clanton-harkaliðið niður, sum í langa tíð hevur herjað í býnum.
* 1965 - Elisabeth drotning handar The Beatles *<<Order Of The British Empire>>* fyri stóra lut teirra í enskum útflutningi.
* 1967 - Shahurin í Iran krýnir seg sjálvan eftir at hava sitið 26 ár á páfuglatrónuni.
* 1970 - Muhammad Ali leikar fyrsta nevaleikin eftir at hava leikbann í hálvfjórða ár fyri at sýta at gera herskyldu. Hann vinnur sigur á Jerry Quarry í Georgia.
* 1976 - Trinidad og Tobago gerast lýðveldið.
* 2002 - Russisk trygdarherlið herja á leikhúsið í Moskva, har 700 fólk hava sitið gíslar. Allir 50 gíslatakararnir doyggja, men nervagasss, sum verður pumpað inn áðrenn álopið, beinir eisini fyri at meira enn 100 gíslum.

## Føðingar

* 1916 - François Mitterrand, franskur forseti 1981-95 (d. 1996)
* 1919 - Mohammad Reza Pahlavi, shahur Irans (d. 1980)
* 1941 - Harald Nielsen, danskur fótbóltsleikari
* 1942 - Bob Hoskins, enskur sjónleikari
* 1947 - Hillary Rodham Clinton, amerikanskt forsetavalevni
* 1973 - Seth MacFarlane, sjónleikari, animator, skemtari, rithøvundur, framleiðari, leikstjóri og sangari

## Andlát

* 1940 - Olga Boznańska

|  |
| --- |
| Januar | Februar | Mars | Apríl | Mai | Juni | Juli | August | September | Oktober | November | Desember |
# Hollywood

Hollywood skiltið.
**Hollywood** er ein býlingur í Los Angeles, Kalifornia, sum var stovnaður í 1857. Tíðliga í 20. øld byrjaðu filmsfeløg úr New York og New Jersey at flyta til Kalifornia orsakað av tí sólríka veðurlagnum. Sjálvt um ravmagnið var uppfunnið, so gav tað ikki nóg mikið av ljósi til filmsupptøkurnar. Tann besta ljóskeldan var sólarljósið.

Tað fyrsta filmsstudioið í Hollywood-økinum, stovnaði David Horsley í 1911, fyri Nestor Company. Sama ár fluttu fimtan onnur sjálvstøðug filmstudio til økið.

 *Hendan greinin um **USA** er ein stubbi. Tú kanst hjálpa Wikipedia við at víðka hana*
# UTC

**UTC** er stytting fyri *Coordinated Universal Time* (í grundini *Universal Time, Coordinated*). Raðfylgjan á bókstøvunum er býtt um fyri hvørki at fylja raðfylgjuni í ensku (CUT) ella fronsku (TUC)orðingini. Samstundis er heitið eisini farið at líkjast astronomisku tíðareindini UT1.

UTC er mestsum sama tíðareind sum GMT (Greenwich Mean Time). Tó er UTC nógv neyvari tíðareind, tí UTC er ein samskipan av fleiri ymiskum atomurum. UTC (og GMT) verður eisini kallað Zulutíð eftir bókstavinum Z í morsialfabetinum. UTC er grundeindin í tíðarfesting í heiminum.

Tíðarfestingin í ymsum londum verður so ásett í tímum, sum antin verða lagdir afturat UTC (eystanfyri 0 stig longdarásin) ella drigin frá UTC (vestanfyri 0 stig longdarásin. Danmark hevur soleiðis UTC +1 um veturin og UTC + 2 um summarið (summartíð). Ísland hevur UTC minus 1.

Føroysk tíð er UTC (ella GMT) um veturin. Summartíð er UTC pluss 1 tíma.
# Demokratiski Flokkurin

| Demokratiski flokkurin |
| --- |
|  |
| Nevndarforperson |
Thomas Perez |
| Skrivari |
Jason Rae (WI) |
| Formaður í Senatinum |
Minnilutaleiðari Chuck Schumer (NY) |
| Formaður í Hvíta húsinum (House leader) |
Minnilutaleiðari Nancy Pelosi (CA) |
| Stovnaður |
1828 (1828) |
| Undanfarni  |
Democratic-Republican Party |
| Høvuðsskrivstova | 430 South Capitol St. SE, Washington, D.C., 20003 |
| Studentavongur |
College Democrats of America |
| Ungdómsvongur |
Young Democrats of America |
| Kvinnuvongurin |
National Federation of Democratic Women |
| Handanhavsvongurin |
Demokratar uttanlands |
| Limir  (2016) |
41.341.965 |
| Ideologi |
Nýliberalisma (USA) Sosialliberalisma |
| Litir |      Blátt |
| Seats in the Senate |
47 / 100 |
| Seats in the House |
194 / 435 |
| Governorships |
16 / 50 |
| State Upper House Seats |
803 / 1.972 |
| State Lower House Seats |
2.342 / 5.411 |
| Territorial Governorships |
2 / 6 |
| Territorial Upper Chamber Seats |
31 / 97 |
| Territorial Lower Chamber Seats |
0 / 91 |
| Heimasíða |
| www.democrats.org |

**Demokratiski Flokkurin** (enskt: *the Democratic Party*) er ein liberalur flokkur, annar av báðum størstu flokkunum í USA (hin eitur Republikanski Flokkurin). Limirnir verða nevndir "demokratar". Demokratiski flokkurin er ein vinstrahallur, progressivur og liberalur flokkur. Demokratarnir arbeiða fyri tíðina fyri fríari heilsuskipan til øll, fyri størri eftirliti við skotvápnum, fyri at enda Stríðið móti yvirgangi, javnstøðu fyri samkynd, at lata Guantanamo aftur, teir arbeiða fyri at stuðla rættinum til fría fosturtøku og at so arbeiða tey við at seta meira inn fyri at forða fyri globalari upphiting. Demokratarnir eru fyri at hækka skattin, men teir vilja ikki skerja tær almennu útreiðslurnar líka nógv sum republikanararnir.

Kend nøvn hava verið forsetarnir Franklin D. Roosevelt, Harry Truman, John F. Kennedy, Jimmy Carter, Bill Clinton og Barack Obama.

## Demokratiskir forsetar

| Navn | Mynd | Statur | Tíðarskeið í embæti |
| --- | --- | --- | --- |
| Andrew Jackson |  | Tennessee | 4. mars 1829 – 4. mars 1837 |
| Martin Van Buren |  | New York | 4. mars 1837 – 4. mars 1841 |
| James K. Polk |  | Tennessee | 4. mars 1845 – 4. mars 1849 |
| Franklin Pierce |  | New Hampshire | 4. mars 1853 – 4. mars 1857 |
| James Buchanan |  | Pennsylvania | 4. mars 1857 – 4. mars 1861 |
| Andrew Johnson |  | Tennessee | 15. apríl 1865 – 4. mars 1869 |
| Grover Cleveland |  | New York | 4. mars 1885 – 4. mars 1889 4. mars 1893 – 4. mars 1897 |
| Woodrow Wilson |  | New Jersey | 4. mars 1913 – 4. mars 1921 |
| Franklin D. Roosevelt |  | New York | 4. mars 1933 – 12. apríl 1945 |
| Harry S. Truman |  | Missouri | 12. apríl 1945 – 20. januar 1953 |
| John F. Kennedy |  | Massachusetts | 20. januar 1961 – 22. november 22, 1963 |
| Lyndon B. Johnson |  | Texas | 22. november 1963 – 20. januar 1969 |
| Jimmy Carter |  | Georgia | 20. januar 1977 – 20. januar 1981 |
| Bill Clinton |  | Arkansas | January 20, 1993 – 20. januar 2001 |
| Barack Obama |  | Illinois | 20. januar 2009 – nú |

## Keldur
# Tíðarsonur

Vit skifta dagfesting á dagslinjuni, sum fer suður ígjøgnum Kyrra­hav. Dagslinjan er við 180 stig, men í veruleikanum smýgur dagslinjan seg nakað kronglut ímillum ymsar oyggjabólkar, tí tað er óhóskandi um somu tíð at hava ymiskar dagfestingar í sama landi.
**Tíðarsonurnar** vórðu gjørdar út frá nulllongdarlinjuni. Hendan tíðarsonan eitur Greenwich Mean Time, vanliga stytt GMT. Fyri at gera tað lættari at máta tíðina, er jørðin býtt upp í 24 tíðarsonur. Sonurnar ganga norður og suður. Í hvørjari sonu er sama tíð galdandi. Tað hevur við sær, at vit í Føroyum hava somu tíð sum til dømis Vesturafrika. Ein tími er vanliga millum sonurnar. Fert tú eystureftir til eina nýggja tíðarsonu, mást tú flyta klokkuna ein tíma fram. Fert tú harafturímóti vestureftir, mást tú flyta klokkuna ein tíma aftur. Hetta er so, tí at sólin rísur í eystri og setur í vestri, og tað hevur við sær, at dagurin byrjar eystanfyri. Tíðarsonurnar fylgja ikki heilt longdarlinjunum, tí tíðarsonurnar eru ofta lagaðar til landamørkini hjá einstøku londunum av praktiskum ávum. Tó hava stór lond fleiri tíðarsonur. Í USA eru til dømis fýra tímar á muni millum eysturstrondina og vesturstrondina. Lítla landið Nepal hevur valt eina tíð, sum er 15 minuttir frá indiskari tíð, fyri at vísa sjálvræði sítt mótvegis stóra landinum sunnanfyri.
# Summartíð

**Summartíð** er, at klokkan summarhálvárið verður flutt ein tíma fram fyri at gagnnýta dagslýsið betri. Við at flyta klokkuna ein tíma fram, er seinni ljóst um morgunin og longri ljóst um kvøldið. Dagslýsið verður tá meira í samsvari við vanligu dagsrútmuna hjá fólki.

Benjamin Franklin skeyt av fyrstan tíð - og kanska hálvavegna í skemti - upp at flyta klokkuna. Tað var gjørt í greinini "An Economical Project" í 1784. Summartíð var fyrstu ferð brúkt í Eysturríki og Týsklandi undir fyrra heimsbardaga - 30. apríl 1916 - fyri at spara olju, meðan kríggj var. Fleiri evropeisk lond, teirra millum Danmark, fóru yvir til summartíð 21. mai sama árið.

Summartíð hevur verið í gildi í Danmark í fleiri umførum. Fyrst í 1916, síðani aftur í 1940 - 1948. Summartíð, sum vit kenna hana í dag, hevur verið í gildi í Danmark síðani 1980. Í Føroyum varð farið yvir til summartíð við støði í "Løgtingslóg nr. 66 frá 21. mai 1980 um summartíð". Neyvari verður ásett í kunngerðum; nú er galdandi "Kunngerð nr. 87 frá 29. august 2016 um summartíð 2017, 2018, 2019, 2020 og 2021". Fyrstu árini varð flutt til summartíð seinast í apríl og aftur til vetrartíð (vanliga tíð) seinast í september. Síðan 1996 hava vit flutt til summartíð samstundis sum ES-londini, frá seinasta sunnudegi í mars til seinasta sunnudag í oktober.

Formliga eitur tað, at klokkan 01.00 seinasta sunnudag í mars verður klokkan flutt til 02.00. Seinasta sunnudag í oktober verður flutt aftur hin vegin. Klokkan 02.00 verður klokkan flutt aftur til 01.00. Ein háttur at minnast, hvønn veg klokkan skal flytast, er at hugsa um, at vit vilja gagnnýta summarljósið. Klokkan skal tí altíð flytast móti sumrinum: fram um várið og aftur um heystið.

## Ávísingar úteftir

* Løgtingslóg nr. 66 frá 21. mai 1980 um summartíð
* Kunngerð nr. 87 frá 29. august 2016 um summartíð 2017, 2018, 2019, 2020 og 2021
* Áki Bertholdsen: *Næsta ár eigur at verða síðstu ferð*, in.fo, 26.03.2022
# Kentucky

| Flagg | Skjøldur |
| --- | --- |
|  |  |
|  |
| Land: |  USA |
| Alment mál: | Enskt |
| Høvuðsstaður: | Frankfort |
| Størsti býur: | Louisville |
| Innlimað: | 1. juni 1792 |
| Guvernørur: | Steve Beshear (D) |
| Vídd: | 104 659 km² |
| Íbúgvar (2010): | 4 339 367 |
| fyri km²: | 41/km² |
| Tíðarsona: | UTC -5/-4 and -6/-5 |
| Heimasíða: | www.kentucky.gov |

**Samveldið Kentucky** (enskt: *Commonwealth of Kentucky*) er stakríki í Sambandsríkinum Amerika við umleið 4,3 mió. íbúgvum.
Høvuðsstaðurin er Frankfort, størsti býurin er Louisville og næststørsti býur er Lexington.

## Landafrøði

Í norðri hevur Kentucky mark við Indiana og Ohio, í eystri við West Virginia og Virginia, í suðri við Tennessee, og í vestri við Illinois og Missouri. Har eru langar skógir, fjallarøðir og stórar áir, lág fjøll við dølum, trøum og fløtur við tubbaks-, mais- og bluegrassmarkum, sum Kentucky er kent fyri. Hesar stóru fløturnar við bláligum grasi, har teir hava stórt rossahald, og hiðani koma skjótastu rossini í USA til tær ymsu kappingarnar. Í Appalachiafjøllunum er væl av bæði koli og ymsum málmi.

Eyknevni er Blágrasstaturin (enskt: Blue Grass State).

## Søga

Abraham Lincoln varð borin í heim í Kentucky hin 12. februar 1809. Hetta hús Lincolns er varðveitt til okkara dagar í LaRue County.
Kentucky liggur á markinum millum Suður- og Norðurstatirnar. Ikki fyrr enn 1966 kom lóg um, at svørt og hvít skuldu ganga í sama skúla.

### Indiánarnir

Í Kentucky fóru fólk at velta jørðina og dyrka ymiskar plantur, sum vuksu har. Hesin nýggi vinnuvegurin, at fólk dyrkaðu matin og ikki bara veiddu og savnaðu hann, hevði stóra framgongd við sær fyri adenafólkið í Norðurkentucky. Adenafólkið búði fram við Ohioá, tey veiddu savnaðu plantur og dyrkaðu til dømis mais, bønir, sólblómur og grasker , og tey búðu saman í smáum bygdum.

Adenafólkið var fyrsta fólk í USA, sum reisti stórar gravheyggjar, har teir persónar, ið høvdu havt at siga í samfelagum, vóru gravsettir . Inni í gravheyggjunum vóru smá vanlig kømur við leirklíndum veggjum og stór kømur, bróstað, har líkini lógu. Við sær í grøvina fingu tey deyðu m.a. kopararmbond, úthøgdar steintalvur og útskornar tubbakspípur, sum høvdu verið nýttar um roykihøgtíðir. Adenahúsini vóru úr 4 m upp í 10 m í tvørmáti. Veggirnir vóru av stólpum, sum vórðu bundnir saman við greinum. Reisingin var strýtuskapað og takt við børki. Eldstaðurin var á miðjum gólvi.

* Gravheyggjur. Mount Sterling, Kentucky.
* Listarlig leirhandverk, sum henda krukkan, skapað sum eitt sigurstekn, vórðu tíðum løgd í grøvina við teimum deyðu til at nýta hinumegin.
*

## Størstu býir

Teir 10 størstu býirnir í Kentucky eftir íbúgvatali vóru í 2019 hesir:

1. Louisville – 617 638
2. Lexington – 323 152
3. Bowling Green – 70 543
4. Owensboro – 60 131
5. Covington – 40 341
6. Richmond – 36 157
7. Georgetown – 34 992
8. Florence – 33 004
9. Nicholasville – 30 865
10. Hopkinsville – 30 680

Í høvuðsstaðnum Frankfort búgva bara 27 680 fólk.

## Sí eisini

* Sambandsríki Amerika

## Keldur
# Columbus

Columbus
Miðbýurin
**Columbus** er høvuðsstaðurin og størsti býur í amerikanska stakríkinum Ohio.
Býurin hevði umleið 787 túsund íbúgvar í 2010.

## Hygg eisini at

* Cleveland
* Cincinnati
* Býir í USA eftir íbúgvatali

## Slóðir úteftir

* Heimasíða: columbus.gov
* Columbus, wikivoyage.org (á enskum)

## Keldur

 *Hendan greinin um **USA** er ein stubbi. Tú kanst hjálpa Wikipedia við at víðka hana*
# Cleveland

Cleveland
**Cleveland** er amerikanskur stórbýur í stakríkinum Ohio.
Cleveland er næststørsti býur í Ohio og hevði umleið 397.000 íbúgvar í 2010.
Býurin liggur á suðurstrondini við Erievatn, í landnyrðingsparti av stakríkinum.

## Myndir

* Henda myndin av býnum varð tikin frá frysta Erievatni.
* Háhúsið *Terminal Tower*, sum stendur í miðbýnum, er uml. 216 m høgt.
* *Cuyahoga*-áin við *Detroit-Superior*-brúnni í baksýni.
* *Severance Hall*, Konserthúsið hjá *Cleveland Orchestra*.
* Miðbýurin sunnanífrá
* *Wade Lagoon* við *Cleveland Museum of Art* í baksýni.

## Kend fólk

* John D. Rockefeller jr. (1874–1960), vinnulívsmaður
* Henry Mancini (1924-1994), tónasmiður
* Jim Lovell (1928), rúmdarmaður (Apollo 13)
* Tracy Chapman (1964), sangarinna og sangskrivari
* Halle Berry (1966), sjónleikarinna

## Hygg eisini at

* Columbus
* Cincinnati

## Slóðir úteftir

* Heimasíða: city.cleveland.oh.us Archived 2020-11-27 at the Wayback Machine
* Cleveland, wikivoyage.org (á enskum)

## Keldur

 *Hendan greinin um **USA** er ein stubbi. Tú kanst hjálpa Wikipedia við at víðka hana*
# Eysturstrondin í USA

Eysturstrondin
**Eysturstrondin í USA** liggur í Norðuramerika út ímóti Atlantshavinum.

Teir lutstatir, ið liggja fram við Atlantshavi, eru Maine, New Hampshire, Massachusetts, Rhode Island, Connecticut, New York, New Jersey, Delaware, Maryland, Virginia, North Carolina, South Carolina, Georgia og Florida.
# Ídnaðarsamfelagið

## Ídnaðarsamfelagið

Ídnaðarkollveltingin byrjaði í Onglandi mitt í 18. øld. Síðani spreiddist hon til Fraklands, Belgia, Sveis
og so spakuliga gjøgnum Evropa og at enda til Amerika.

### Ídnaðarsamfelagið í Evropa

Undir ídnaðarkollveltingingini vóru umstøðurnar sera ringar hjá fólkið at liva í. Í Evropa livdu heili 20-40% av fólkinum í vesaldómi.
Tey gingu biddaragongd ella hildu til í fátækraheimum. Í 18. øld vóru 10% av fólkinum í Evropa biddarar. Nógv doyðu av
sjúkum, ið var ein avleiðing av ov vánaligari heilsu. Loyvt var at reka tey fátøku burtur og fara illa við teimum. Tey fátøku
vóru sett í sama bás sum brotsmenn og skøkjur, ið vóru sædd nógv niður á.
At eiga barn ógift var mangan ein vanlukka. Lítil og eingin møguleiki var at hava barnið, tí so var vandi fyri at missa arbeiðið. Einasta loysnin var at lata barnið frá sær, ella, vildi illa til, beina fyri tí. Nýføðingar vórðu ofta funnir deyðir úti á vegnum ella í kloakkum.

Eitt gott dømi um hvussu fólk høvdu tað tá, er bókin hjá Charles Dickens: Oliver Twist.
Hon snýr seg um ein drong, ið varð latin inn á eitt fátækrahús sum barn og livir eitt sera hart lív, sum fátækur. Charles Dickens lýsir sera væl, hvussu tað var at liva tá í tíðini.

### Ídnaðar samfelagið í Føroyum

Í 18. øld var tað øgiliga vanligt at fólk máttu liva í neyð og hungri, meðan keypmenn og góðseigarar høvdu tað væl betri.
Í Føroyum vóru gjørdar ymiskar lógir fyri at bøta um fátækradømi. Eitt dømi er Trælalógin, sum kom í gildið í 1777. Hendan lógin segði, at um man var førur fyri at arbeiða, so skuldi man arbeiða, líka mikið hvussu fátækur man var. Trælalógin var ikki bara ein máti at bøta fyri fátækdømi, men eisini ein hjálp hjá bóndunum at fáa fleiri arbeiðsfólk. Tað var øgiliga vanligt at fólk reikaðu um landið fyri at bidda um ull og matvørur frá bóndunum. Men fyri at sleppa at bidda skuldi man hava eitt tryglarabræv frá fútanum, hetta brævið gav loyvi at bidda.

Er støðan í dag enn, sum hon var tá?
Støðan í dag er nógv betri, enn hon var tá í tíðini. Vit hava gjørt nógv fyri at bøta um fátækdømi og javnrættindi millum rík og fátøk. Vit hava gjørt lógir soleiðis, at man ikki sleppur at hava trælir og eisini hava øll rætt til eina útbúgving. Hetta ger eisini, at tað er nógv lættari at fáa arbeiði, og tí eru tað nógv færri av fátøkum.

### Avleiðingar av Ídnaðarkollveltingini.

Ídnaðarkollveltingin hevði við sær, at til bar at framleiða vørur í hópatali. Maskinur vóru framleiddar, ið framdi til, at
fólkini ikki skuldu arbeiða líka hart og leingi. Og eisini arbeiddi maskinurnar nógv skjótari enn fólk. Hetta hevur havt
við sær at vørur eru nógv bíligari at keypa. Alt hetta er sera gott fyri øll fátøk, men tó er tað minni gott fyri keypmenninar,
ið fáa minni fyri vørur sínar. Ígjøgnum ár og dag hava nógv fólk verið bangin um, at maskinur og "tólmenni" fara at taka leiklutin hjá fólki, ella, at alt verður gjørt fyri okkum. Hetta verður víst væl í filminum Wall-E har øll fólk sita í einum stóli, ið ger alt fyri teimum.