# Afrika

Heimskort. Afrika er merkt við grønum.
**Afrika** er næststørsti heimsparturin í heiminum við einari vídd á 30,3 milliónir km²; Tað svarar til umleið 20% av heimsins landaøki.

## Politikkur

### Trupul byrjan

Á skúla í Gana.
Politiska støðan hevur verið turbolent. Tá ið seinni heimsbardagi endaði í 1945, vóru bara trý sjálvstøðug ríki í øllum Afrika: Liberia, Suðurafrika og Etiopia. Alt Afrika annars var í høvuðsheitum býtt millum Bretland, Frakland, Belgia og Portugal. Tá ið afrikonsku londini tóku loysing, vórðu tey vanrøkt og eftirlond á mest sum øllum økjum. Flestu londini vórðu syndrað, tí hjálandastýrini høvdu sett landamørkini, sum teimum hóvaði best, og mong fólk kendu seg vitiliga skild frá sínum fólki og heimleys í nýggja landinum. Hóast einstakir menn og stovnar hava gjørt vala arbeiði fyri fólkið í Afrika, so hava tey gomlu harraveldini í Evropa lítið og einki gjørt at búgva út londini í Afrika til sjálvstýri. Komu ríki londini uppí var tað ofta til størri ógagns enn til gagns.

Tað skal tí útinnast valaverk, áðrenn livikorini í Afrika eru á hædd við livikorini í Evropa og USA. Londunum tørvar vællærdar embætismenn, teimum trýtur góðar skúlar og góð sjúkrahús, yrkislærdar arbeiðsmenn og virkisleiðarar, ídnaðarvirki tróta og meira fjølbroyttur vinnuvegur og fjølbroyttur matur. Í 1945 stovnaðu flestu ríki í heiminum felagsskapin Sameindu Tjóðir. Hesin felagsskapur hevur til endamáls at fáa frið í heiminum. Hann virkar eisini fyri at fáa burtur atvoldirnar til bardaga og ófrið. Vánalig livikor, fákunna, fátækt, o.s.fr., sum valda í stórum parti av Afrika, eru orsøk til misnøgd og støðugan ófrið. Heimsparturin Afrika eigur nógv ráevni í jørðini, sum t.d. kopar, salt, gull, diamantar, og gimsteinar.

## Fólkið

Í Afrika búgva stívliga 800 milliónir fólk - áttandaparturin av fólkinum í heiminum. Fjølbygdast er við norður- og vesturstrondina, helst í fruktgóðu áardølunum við Nilá, Nigerá, Kongoá og Senegalá. Fólkið fjølgast skjótt í Afrika, tí at mong børn verða fødd í flestum londum. Húskini eru stór, og helvtin av fólkinum er yngri enn 15 ár. Flestir afrikanarar búgva á bygd, men her, sum aðrastaðni í heiminum, leitar nógv fólk sær til býirnar. Mong flyta av bygd undan fátækradømi og vinnuloysi, onnur rýma undan borgarakríggi, turki og hungursneyð.

## Landafrøði

Madagaskar er størsta oyggin í Afrika.
Afrika er heldur minni enn Ásia, men tríggjar ferðir so stór sum Evropa, tó er íbúgvatalið í Afrika ikki meir enn helmingur av tí, sum er í Evropa. Næststørsti heimspartur, Afrika, er ógvuliga fjølbroyttur. Norðantil er Sahara, størsta oyðimørk í heiminum. Mitt í Afrika, báðumegin Miðkring, er tropiskur regnskógur, og sunnantil eru víðir grasgrónir háslættar, ið so líðandi lækka út ímóti strondini. Stórar fjallarøðir eru eisini, til dømis Atlasfjøll fyri norðan og Ruwenzorifjøll á markinum ímillum Uganda og Fólkaræðiliga Lýðveldið Kongo.

### Fjøll

Niðan frá næstan allari strondini í Afrika er nakað av láglendi, annars er landið alt mest bara háslættar við djúpum og nógvum dølum og einstøkum høgum fjallaryggjum. Mætastu fjallaryggirnir eru Atlasfjøllini fyri norðan, fjøllini í Etiopia og fjøllini í Syðra-Afrika. Hægsta fjall í Afrika er Kilimanjarofjall, eitt sloknað gosfjall í Tansania. Fyri eystan er Stóri Rivudalur: Har eru mong vøtn. Nakrar av longstu áum í heiminum eru eisini í Afrika, ímillum teirra eru Nilá, Nigerá, Kongoá og Zambeziá.

## Lond í Afrika

Algeria
Togo
Benin
Botsvana
Kamerun
Miðafrikalýðveldið
Kjad
Kongo
Djibuti
Egyptaland
Ekvatorguinea
Eritrea
Etiopia
Kap\*
VerdeLibya
Mali
Gana
Sierra
Leone
Fílabeins
strondin
Burkina
Faso
Móritania
Marokko
Sao Tomi
og Prinsipe\*
Gabon
Namibia
Niger
NigeriaKongo
Somalia
Suðurafrika
Sudan
Suðursudan
Tunesia
Vestur
Sahara
Senegal
Gambia
Guinea-
Bissau
Guinea
Kenya
LiberiaMadagaskar
Malavi
Mosambik
Burundi
Ruanda
Uganda
Tansania
Angola
St. Helena (UK)\*
Lesotho
Svasiland
Sambia
SimbabviMóritius\*
Réunion\*
\*Komoroyggjar
Seyskelloyggjar
Atlantiska
Havið
Atlants
havið
Indiska
Havið
Gibraltarsundið
Miðjarðarhavið
Reyða
 havið

### Miðafrika

* Miðafrikalýðveldið
* Fólkaræðiliga Lýðveldið Kongo
* Kongo
* Kjad

### Eysturafrika

* Burundi
* Djibuti
* Eritrea
* Etiopia
* Kenja
* Komoroyggjar
* Seyskelloyggjar
* Ruanda
* Somalia
* Tansania
* Uganda

### Norðurafrika

* Algeria
* Egyptaland
* Libya
* Móritania
* Marokko
* Sudan
* Suðursudan
* Tunesia
* Vestursahara

### Suðurafrika

Afrika í 1914. Síðan 1960 hava flestu hjálond í Afrika fingið frælsi.
* Angola
* Botsvana
* Lesoto
* Madagaskar
* Malavi
* Móritsius
* Mosambik
* Namibia
* Sambia
* Simbabvi
* Svasiland
* Suðurafrika

### Vesturafrika

* Benin
* Burkina Faso
* Ekvatorguinea
* Fílabeinsstrondin
* Gabon
* Gambia
* Gana
* Guinea
* Guinea-Bissau
* Grønhøvdaoyggjarnar
* Kamerun
* Liberia
* Mali
* Niger
* Nigeria
* Sao Tomi og Prinsipi
* Senegal
* Sierra Leona
* Togo