Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bloomington

| Bloomington, Indiana |
| --- |
|  |
| Grunddáta |
| Land: |  USA |
| Stakríki: |  Indiana |
| Vídd: | 60.70 km² |
| Íbúgvar (2017): | 83.636 |
| fyri km²: | 1,4 /km² |
| Grundað: | 1818 |
| Borgarstjóri: | John Hamilton |
| Tíðarzona: | UTC -5/-4 |
| Heimasíða: | bloomington.in.gov |

**Bloomington** er ein amerikanskur býur, ið liggur um 80 km í ein útsynning úr Indianapolis í syðra parti av stakríkinum Indiana.
Býurin hevði meira enn 83.000 íbúgvar í 2017.

Bloomington er ein universitetsbýur, har lærdi háskúlin Indiana University Bloomington varð stovnaður í 1820. Í dag hevur háskúlin fleiri enn 42.000 lesandi.

## Ávísingar úteftir

* Heimasíða: bloomington.in.gov

## Keldur

 *Hendan greinin um **USA** er ein stubbi. Tú kanst hjálpa Wikipedia við at víðka hana*
# Vatnsvín

| How to read a taxobox**Vatnsvín** |
| --- |
|   |
| **Frøðilig flokking** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ríki: | Animalia  |
| Fylki: | Chordata  |
| Undirfylki: | Vertebrata  |
| Flokkur: | Mammalia  |
| Hópur: | Rodentia  |
| Ætt: | Caviidae  |

 |

Kortið vísir, hvar ið teir halda til.
**Vatnsvínið** (frøðiheiti - *Hydrochoerus hydrochaeris*) er størsta gnagdýr í heiminum - Tað er líka stórt sum svín. Vatnsvínið, ið er nær skylt við marsvínið, er óførur svimjari, tí at føturnir eru skapaðir sum fitjur; men tey eru ógvuliga seinfør uppi á landi. Tey liva í flokki eini 10-100 dýr saman. Vatnsvínið er plantuátari og etur plantuvøkstur á árbakkunum. Tey blíva vanliga uml. 4-8 ára gomul.
Vatnsvínið livir í Suðuramerika (Panama, Kolumbia, Venesuela, Brasil, Argentina, Franska Gujana, Uruguei, Peru og Paraguei).
# Heimamús

Mús
**Heimamús** ella **húsmús** (latín - *Mus musculus*), kann býtast upp í fleiri undirbólkar, í Føroyum finnast tveir av teimum, "vestanmús" (latín *Mus musculus domesticus*) og "eystanmús" (latín *Mus musculus musculus*):. Vestanmúsin er grá-grámorreyð og ljós undir búkinum. Kroppurin er 7,5-10,3 cm langur, halin 7,2-10,2 cm langur, mús vigar 12-28 g. Eyðkendur roykur gongur av henni. Hesin roykur kann siga frá, at hon er til staðar. Roykurin stendst av, at hon merkir økið hjá sær við landi.

#### Útbreiðsla

Heimamúsin kemur upprunaliga úr Ásia, og fólk hava drigið hana við sær vestureftir. Mýsnar í Føroyum eru yvirhøvur vestanmús (*Mus m. domesticus*), men í Streymoy og Sandoy eru umframt vestanmús eisini blendingar (hybridar) av vestanmús og eystanmús (*Mus m. musculus x M. m. domesticus''*). Vestanmúsin finst í Írlandi, Skotlandi, Onglandi, Fraklandi, Italia, Spania og Grikkalandi. Tann føroyska vestanmúsin má tí vera komin henda vegin við teimum írsku munkunum. Í Føroyum er músin ikki nevnd í skrivum fyrr enn í 1592, men músin má longu hava verið búføst í Føroyum, tá landnámsmenninir komu til Føroya á veg til Íslands og Grønlands.

#### Mýs í Føroyum

Mýs í Føroyum verða fyrst nevndar í 1592 og tá sigst talan vera um skógarmús (*Apodemus sylvaticus*), men ætlandi er her heldur talan um heimamús (*Mus musculus domesticus*), tí skógarmús er ikki skrásett í Føroyum síðan tá.

Í Føroyum er heimamús skrásett í 9 oyggjum:

Fugloy (*Mus m. domesticus*)

Borðoy (útdeyð uml. 1915-20, møguliga sum fylgja av at rotta kom í oynna í 1898.)

Eysturoy (útdeyð)

Streymoy (*Mus m. domesticus* og *Mus m. musculus x Mus m. domesticus*)

Mykinesi(*Mus m. domesticus (mykinessiensis*))

Hesti (*Mus m. domesticus*)

Nólsoy (*Mus m. domesticus (faroensis*))

Sandoy (*Mus m. domesticus* og *Mus m. musculus x Mus m. domesticus*)

Suðuroy (útdeyð)

Heimamýsnar í Føroyum verða eisini róptar *hagamús* og *bjargamús*, tá tær halda til í hesum búøkjum. Í Norðurhøvum er músin týðiliga knýtt at fólki; um summarið heldur hon til uttandura, men kemur tó aftur til hús um heystið. Í Føroyum er hon bara á nøkrum oyggjum og hon heldur eisini til í óbygdum, og um summarið legst hon í fuglabjørgini á oyggjum, har rottan ikki er.

#### Føði

Músin er ikki kræsin, men tekur tað, hon finnur, fræ, smákykt og mat, fólk hevur sær niðurfyri, og leivdir. Kortini dámar henni best fræ, serliga korn og alt sovorðið, sum er burtur úr korni. Hon megnar at liva, hóast hon fær ikki vatn, og tí trívst hon væl í korngoymslum. Í húsum kann hon gera skaða á bæði mat og innbúgv, tí dugnalig er hon at gnaga.

Mús klintrast um alt húsið. Er nóg mikið av føði og tilfari at byggja reiður við, standa tær seg væl í frosti. Músin leggur sær niðurfyri til verri tíðir, tá ið ov lítið er til av føði. Mýsnar eru í búflokki, kvennmúsin byggir reiður, kallmúsin kemur í reiðrið í makingartíðini.

#### Nøring

Mús leggur alt árið, og hugsandi kann hon fáa undan 10 legur um árið, 3-6 mýslingar í hvørjari, um nóg rúmligt er, og føðin ikki trýtur. Mýslingarnir sjálvir eru kynsliga búnir, tá teir eru mánað gamlir.

## Keldur
# Antarktis

Antarktis er tað ísfjalda meginlandið, sum heimsins suðurpólur liggur á.
**Antarktis** er meginlandið á **suðurpólinum** og bleiv funnið 1820. Suðurkollur er undir millumtjóða sáttmála, sum bannar londum at eiga ella gangnnýta landið.

*
*
*
*
*

## Landafrøði

Mong lond krevja landaøki á Suðurpólnum.
Suðurkollur er stórt meginland, og uttan um eru stór høv. Suðurkollur er fjarskotnasta og ómildasta land í heiminum. Oman á næstan øllum meginlandinum er tjúkkur ískappi; úti við strendurnar brotnar í heilum burtur av ískappanum - ísurin kálvar - og ovurstór ísfjøll - upp í 200 km reka til havs.

## Fólkið

Suðurkollur er einasta meginland, har fólk ongantíð hevur búsett seg - einastu fólk, ið eru har, eru granskarar, ið granska til dømis jarðfrøðina, veðurlagið og lofthavið uppi yvir Suðurkolli.

Bara um 1200 fólk eru á Suðurkolli um veturin; um summarið eru um tríggjar ferðir so nógv fólk. Øll eru vísindafólk og granska, og 46 granskingarstøðir eru spjaddar um alt meginlandið. Øll hús eru ógvuliga væl bjálvað fyri nógva kuldanum, og nøkur eru grivin niður í ísin, har tað lívir betur, serliga í vindi. Dieselmotorar gera ravmagn til húsini, og allar støðir hava nóg mikið niður fyri av olju, mati og aðrari útgerð til í minsta lagi eitt ár, skuldi ikki verið komandi fram til teirra fyri veður.

Granskarar úr øllum heiminum koma til Suðurkoll at granska veðurlagið, jarðfrøðina og sjáldsama dýra- og plantulívið. Av elligomlum grótsløgum fæst vitan um menning jarðarinnar í jarðfrøðiligari fornøld, og mongu torusteinarnir, sum eru dotnir niður á ísin, geva granskarum upplýsingar úr rúmdini.

Vísindafólk bora niður ígjøgnum ískappan og taka kjarnan upp, soleiðis kunnu tey granska broytingar, sum hava verið, í veðurlagnum.

## Myndir

* Bothoyggj og Mount Scott vestur við antarktisku hálvoynni
* Fotomynd av Antarktis tikin úr einum fylgisveini
* Pingvinurnar í Antarktis hava higartil fingið frið
* Pingvinir í Petermannoynni
*
* Tangrafjøll í Suðurhetland
* Antarktisk filateli

## Ávísingar úteftir

* Npolar.no - Norsk polarinstitutt
* Antarctic Place-names Commission of Bulgaria Archived 2006-02-07 at Archive.today
* Illustrated map of Livingston Island and Greenwich Island