Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Papua Niu Kini

**Papua Niu Gini**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| *National motto: Unity in diversity* |
|  |

**Papua Niu Kini**

## Siti

* Port Moresby
* Daru
* Madan

Papua New Guine
# Vikatoria

**Vikatoria**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |

Na **Vikatoria** (Vosa Vakavalagi: *Victoria*) e dua na yasana mai Ositerelia. Na kena koroturaga o Malevani.
# Dalo

Dalo (drau)
Dalo (waka)
Na **dalo** (*Colocasia esculenta*), se **kalo** ena Vosa Awai sa tubu vakatabakidua na kau draki me baleta na kena laukana corm, sa dau teivaki tu ga Aferika, Oceanic kei Ceva Esia ka veiqaravi me yaga kakana. kei na dalo sa vakabauta ni sa dua vei ira na teivaki kau ni taumada.
# Gugumatua

Na **gugumatua** e dua na sector ka na vakavurea na iyaya se veiqaravi. Na ivurevure levu ni ilavo ni dua na ilawalawa se kabani sa ivakatakilakila ni cakacaka e dodonu me ivakatagedegedetaki. Ni sa tiko e dua na ilawalawa levu na ivurevure ni so na itabatamata, e sa nanumi tiko ni ra sa cakacaka tiko ena gugumatua duidui.

Na Gugumatua Cowiri e vakavuna na vakatorocaketaki ni buliyaya me baleta na kena vakarautaki na veika lelevu ka consequent na veisau ena itikotiko. e buliyaya na katakata ni vakanukilia, ia e muri e qai dewa na livaliva ni sa tara oti e dua na veilawa vakalivaliva. A soqoni lilni na mekenikitaki ni soqoni ni vakasoqoni vata me ra soqoni vata ena dua na tokaruatakarawa, vata kei ira era vakaitavi ena kena vakayacori na veikalawa yadua ena gauna ni cakacaka. Oqo e basika kina na tubu bibi ena efficiency, ka kena vakalailaitaki sobu na isau ni kena cakacakataki. E muri a qai vakalivaliva sara iyaya me sosomitaka na daunitalevoni vakatamata. E tiko na iwalewale oqo ena kena vakatorocaketaki na kompiuta kei robot.

Chempark Dormagen na itei ni iyaya ni gauna oqo (me 2007)
## veitikina
# Yanuyanu

Na **yanuyanu** se e dua na tiki ni vanua ni konitineni lalai e vakavolivoliti tu ena wai. Na yanuyanu lailai sara me vaka na veivakatovolei ni vanua ena veicakau e rawa ni vakatokai me yanuyanu lailai (islet), skeri (skerry), cay se idola. E dua na yanuyanu ena uciwai se dua na yanuyanu ena drano e rawa me vakatokai me eyot se ait, ka na rawa ni vakatokai me dua na yanuyanu lailai ena baravi me holm. Sedimenti yanuyanu e Ganges Delta era vakatokai chars. Na ilawalawa ni yanuyanu era veiwekani vakaitikotiko se vakaitikotiko, me vaka na Yatu Filipaini, e vakatokai me veiyatuyanuyanu.

E rua tiko na mataqali yanuyanu levu ena wasawasa: konitineni se veiwasa. E tiko talega na buli yanuyanu, ka sa bulia na tamata.

Dua na yanuyanu o Viti
## Na duidui mai na Veivanua

Kiriniladi na yanuyanu levu duadua e vuravura, vata kei na dua na iwasewase ni 2.1 milioni km2, ni tiko o Ositerelia, na vanua lailai e vuravura, e tiko kina e dua na vanua 7.6 milioni km2, ia e sega ni dua na ivakatagedegede e veidutaitaka kina na yanuyanu mai na vanua, se mai yanuyanu lailai.

E tiko na duidui ni yanuyanu kei na veivanua ena ivakarau ni jioloji.
Sa levu duadua na veivanua vaunamisa vakatabakidua vaunataki veleti; e dina oqo vei Ositerelia, ka dabe ga na kena vaunataki litosfera kei na peleti tektonika (na Vakaositerelia veleti).
Kena veibasai, era sa isema ga ena yanuyanu na wasawasa piza (e.g. Yatu kacabote), se lewena e dua na veleti vaunataki ka lewena e dua na landmass levu; sa vakaoqo na kena Kirinladi, ka dabe ena Vualiku vaka-amerika veleti.

## Veitikina