Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Idonisia

Republik Indonesia|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| *National motto: Bhinneka Tunggal Ika* ("Unity in Diversity") |
|  |

**Idonisia** na matanitu mai Esia.

## Siti

* Jakarta
* Serag
* Palu
* Medan
# Yatu Solomoni

**Solomon Islands**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| *National motto: To Lead is to Serve* |
|  |

**Yatu SolomoniYatu Solomoni**

## Siti

* Honiara
* Gizo
* Auki
* Kirakira
* Lata

Solomon Islands - 1968
# Viti

**Matanitu Tugalala o Viti**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| *National motto: Rerevaka na Kalou ka Doka na Tui* |
|  |

**Matanitu Tugalala o Viti** (Vosa Viti Hindi: *रिपब्लिक ऑफ फीजी*, *Ripablik ăph Phījī*, Vosa Vakavalagi: *Republic of Fiji*). Na Miniseteri na Local Government and Urban Development e taqomaka ka vakaraica na kena gagadre, veivakatorocake taki na vei taoni kei na koro turaga. 0,91 (2015) milioni 'ei wilika kai.

## E na Gauna Makawa

Ko Viti e 'a vakatawani tu ena yabaki 3500–1000 BC, ko ira na kai vakatakilai oqo baleta na kena mai kunei na kuro, i sasauni kei na veika tale eso mai vei ira na kai Lapita.

Viti
## Demography

| Demography - Viti. |
| --- |
| 1881 | 1901 | 1946 | 1976 | 2007 | 2018 |
| 127 486 | 120 124 | 259 638 | 588 068 | 937 271 | 926 389 |
# Toga

**TogaPuleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga*
*Kingdom of Tonga*|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| *National motto: Ko e ʻOtua mo Tonga ko hoku tofiʻa* |
|  |

Toga

**Toga** na matanitu.
Rauta ni 106,000 na lewenivanua e Toga, qai wasei vakatolu na kena veiyanuyanu—na kena iwasewase lelevu o Togatapu, Ha’apai, kei Vava’u.

E 171 taucoko na yatu yanuyanu era tiko e Toga, e 45 ga era tawani.
# Jiometri

Na **jiometri** (Vosa Vakavalagi: **Geometry**) e dua na tabana ni fika e dau kauwaitaka na taro ni kena vakataucokotaki, levu na nodra itutu na tamata, kei na iyau ni vanua. E dua na daufika ka cakacaka ena buturara ni jiometri e vakatokai me jiomita.

A jiometri na vakataki ena dua na iwiliwili ni mataqali ivakarau ni bula me rawa kina na veimaliwai kei qalova, veivanua, kei voliumu. E a sucu taumada mai Ijipita mai na gagadre ni vakadidike, ka tara cake vakataki ena gauna makawa mai Kirisi, vakauasivi mai Kirisi, me vaka e dua na vanua ni fika me vulici kina na veika eso era semati ki na tamata ka rawa me kilai ena tamata, Na veika lelevu oqo a tabaka o Iukilidi ena 300 BC. Ni oti o ya, eso na geometries e tekivutaki mai jiometri Iukiliti e a rairai mai Iurope mai na veitabayabaki e loma.

Ni sa yaco mai na jiometri, e dau referrs me jiometri na kena vakayacori na waqavuka kei vanua ni simede me vaka na jiometri Iukiliti, ka dina ga ni sa kilai levu tu, e vuqa na mataqali jiometri era duidui ena iyaya, iwalewale, kei na jiometri axila, ka vakakina ena gauna oqo e vuqa na mataqali vakadidike, jiometri duidui kei aljebrika jiometri, E vakatorocaketaki ka differentiated ki na veivakasama ni vakasama me vaka na jiometri vakatopoloji.

* Vakaraitaki e dua vuravura ki dua waqavuka.
* Dua na ivakaraitaki ni Desargues ni teorema, e dua na kena macala bibi mai Iukiliti kei vakaraitaki jiometri.
# Maliwa sucusucuya

Na **Maliwa Sucusucuya** sai sala na vunilagi e tu kina na noda ivakarau Solar, vata kei na yaca ka vakamacalataki kina na irairai kei vunilagi mai vuravura, e dua na ilawalawa ni rarama ka laurai ena lomalagi bogi ka tauyavutaki mai na veikalokalo ka na sega ni rawa ni kilai yadudua ena mata luvawale. Mai vuravura, na Maliwa Sucusucuya e basika kina me vaka e dua na ilawalawa baleta na kena dau laurai na kena vale e disk tiko mai loma.

Maliwa Sucusucuya
# Uciwai Tamisi

**Uciwai Tamisi**, e dua na uciwai e drodro ena ceva kei Peretania oka kina o Lodoni. Ena 215 na maile (346 km), sa ikoya na uciwai balavu duadua taucoko e Igiladi ka ikarua-balavu duadua ena Matanitu Cokovata, ni oti na Uciwai Severn.

Na iyaloyalo ni Uciwai Tamisi, na Vale cecere Icurucuru ni kei Korolevu o Lodoni
# Niukaseli ena Tyne

Raica na Niukaseli ena Tyne
O **Niukaseli ena Tyne** (Vosa Vakavalagi: *Newcastle upon Tyne*) e dua na siti kei Vualiku Tokalau Igiladi.

Sega ni veilecayaki vata kei Niukaseli mai Niu Ceva Welesi.

 *E sega tu ni taucoko na itukutuku oqo. E rawa ni o veivuke ena vakuri kina.*
# James Cook

James Cook
**James Cook** (7 Noveba 1728 - 14 Feperueri 1779) e dua na dauvakasaqaqara, daudroini ni mape, ka ovisa ni mataivalu e wai ni Peritania, e rogo ena tolu na nona ilakolako ena maliwa ni 1768 kei 1779 ki na Wasa Pasifika kei Wasa Ceva. E vakacavara na imatai ni nona veilakoyaki voli ena veiyanuyanu lelevu e Niusiladi qai imatai ni kai Iurope kilai me sikova na baravi ena tokalau kei Ositerelia kei Yatu Awai.

A lewena o Cook na mataivalu ni veivoli ni Peritania ni se itabagone ka lewena na Mataivalu ni Tui ena 1755. A veiqaravi ena gauna ni Vitu Yabaki ni Ivalu ka qai vakadikeva ka mapetaka e levu na katuba ki uciwai Saint Lorenisi ena Vakavolivoliti ni Kiubeki. Ena 1760 vakacaca e a mapetaka na baravi kei Niufauniladi ka cakava na veivakasarasarataki vakalomalagi e kea ka kauti koya mai ki na vakasama ni Admirali kei Isoqosoqo ni Tui. Na veivakacaucautaki oqo e yaco ena dua na gauna bibi me baleta na veidusimaki ni vakadidike ni Peritania e vanuatani, ka vakavuna na nona lesi ena 1768 me iliuliu ni HMS Endeavour ena imatai ni tolu na ilakolako ena Pasifika.

Ena veilakoyaki oqo, a soko kina o Cook ena udolu vakaudolu na maile ena veivanua levu e vuravura era se bera ni kilai. E mapetaka na baravi, yanuyanu kei na veika e laurai mai Niu Oladi ki Awai ena Wasa Pasifika ena kena matailalai ka ena dua na ivakatagedegede era sega ni dau mapetaka taumada na dauvakadidike ena Tokalau. E veitaratara kei ira e levu na itaukei qai kerea na veivanua duidui me baleti Peritania. E vakaraitaka e dua na kena cokovata na kila ni soko, kila cecere ni veivakatarogi kei na droini, yaloqaqa vakayago, kei na nona rawa ni liutaki ira na tamata ena ituvaki dredre.

Ena 1779, ena ikarua ni nona veisiko i Awai, a vakamatei ena gauna e yaco kina me veivakacacani e dua na veileti kei ira na itaukei ni Awai. E biuta tu mai o Cook e dua na ivotavota ni kila vakasaenisi kei na vanua ka vakauqeti ira na nona isosomi me yacova sara na ika 20 senitiuri, ka vuqa na ivakananumi e vuravura raraba era sa vakatabui vua. E se veiletitaki tikoga ena nona dau sotava na veivakacacani ena so na gauna kei ira na itaukei ka sa tiko na veileti se rawa ni beitaki me dolava na sala ki na veiliutaki vaka-Peritania kei veivakalolomataki.

Na ivakatakarakara nei James Cook, Hyde Park, Serene. Na volavola e muri e wiliki: "Kunei na vanua oqo, 1770".