Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Arequipa

Lomalagi ni laini kei Arequipa
O **Arequipa**, e dua na siti e Peru kei na koroturaga ni yaca vata ga yasana kei tikina. E na idabedabe ni Mataveilewai Yavu ni Vakavulewa ni Peru ka dau vakatokai me "koroturaga vakalawa ni Peru". E ikarua ni koro levu duadua e Peru, ni oti na koroturaga o Lima, kei na dua na iwiliwili ni korolevu ni 1,295,700 ena 2025. Kilai ena kena droini ni koloni kei na vale vatu ni volukano, e dua na vanua levu ni itovo vakavanua kei na bula vakailavo.

Arequipa e dua talega na vanua bibi ni cakacaka kei bisinisi komadonu ena Peru, ka sa okati me ikarua ni koro levu duadua ni bisinisi ena vanua. Ena loma ni kena cakacaka vakabisinisi era tu kina na veika e buli kei na kena buli na isulu ni vutika ni kameli. Na kena vanua levu e vakaduavatataka e ruasagavulu ka dua na yasana, oka kina na yavu ni vanua ni lomadonu, ka sa ikoya na idabedabe ni matanitu ni koro. Na siti e tiko kina e dua na yaca GDP ni US$9,445 milioni, tautauvata kei US$10,277 ena dua na tamata (US$18,610 ena dua na tamata PPP) ena 2015, ka cakava o Arequipa na siti kei ikarua ni cakacaka vakailavo cecere duadua ena Peru. Na siti e maroroya na veiwekani vakabisinisi voleka kei Chile, Bolivia, kei Barasila kei veikoro lelevu e semati ena sala ni sitimanivanua Ceva, vaka kina na wavu e Matarani.

A tauyavutaki na siti ena 15 Okosita 1540, ena yaca ni "Villa totoka ni Noda Marama na Vakanananu" ena yaca ni Marquis Francisco Pizarro. Ena 22 Seviteba 1541, na tui, Charles V, vakaroti me vakatokai na "Siti ni Arequipa". Ena gauna ni ivukevuke ni tui, e rawata na bibi me baleta na kena itavi vakailavo vakasakiti ka vakatakilakilataki ena yalodina ki na Korona ni Sipeni kilai me *fidelismo*, ka sa qai vakarokorokotaki Arequipa ena itutu me vaka na "Vakaturaga sara kei Yalodina sara". Ena kei Na itukutuku makawa ni Ripabuliki kei Peru, na siti sa ikoya na vanua ni veivakacacani kilai levu, vakamatanitu kei na demokarasi. Sa nodra vanua talega na tamata vuku, vakapolitiki kei na lotu kilai levu. Ena gauna ni Ripabuliki, e soli vua na itutu ni "Koro qaqa ni tamata galala ni Arequipa".

Na kena itukutuku makawa e vakarabailevutaki ena dua na vanua ni 332 na ekares ka sa vakaraitaki me dua na UNESCO Vanua ni Iyau ni Vuravura. Na itukutuku makawa kei na ivakananumi ni sa vale kei na kena veimataqali scenic kei na itovo vakavanua vukica me dua na siti ni marama ni matanitu kei na veimatanitu saravanua, ena kena itukutuku makawa e vakaraitaka na viceregal kei na republican na ivoli ni veiwaki ni Sipeni kei na itovo vakavanua, ka vakavuna e dua na koronivuli ni isulusulu vakataki koya ka vakatokai na "Koronivuli Arequipeña" o cei e yaco mai na nona veivakauqeti ena Potosí (Siti ni Bolivia).

## Veitikina