Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Saikoloni

Dua na saikoloni vinaka katakata volekati Iceland ena ika 4 Sepiteba, 2003
Ena **meteololoji**, e dua na **saikoloni** sa lelevu cegu levu e veisau wavolita e dua na lomadonu kaukauwa ni lailai veivakasaurarataki ni macawalala. Veibasai kei na kaloko ena Vualiku Hemisfera kei na kaloko ena Ceva Hemisfera me vaka e raici mai cake (veibasai kei na dua antisaikoloni). Na saikoloni e vakatakilakilataki ena cagi e curu yani ki loma ka veisautaka e dua na vanua e veivakasaurarataki lailai. Na ivakarau ni veivakasaurarataki lailai duadua sai koya na vuvuce ni polar kei saikoloni ni vinaka katakata ni ivakarau levu duadua (na ivakarau ni sinoptik). Katakata-utona saikoloni vaka na saikoloni katakata kei saikoloni katakata lailai e tiko talega ena loma ni ivakatagedegede ni sinoptik. Na mesosaikoloni, covulaca, kei na tevoro kuvu era davo tu ena loma ni veimama lalai. E laurai tale ga na saikoloni ena veimatanitu tani, me vakataki Aceni, Jupita, kei Nepituni. Cyclogenesis sai koya na iwalewale ni kena buli kei na kena vakalevutaki na saikoloni. Na saikoloni vinaka katakata e tekivu me vaka na ua ena veivanua lelevu ni veibasai ni katakata ena lomadonu ni latitude ka vakatokai na vanua valeniwai. Na veivanua oqo era konitaraki ka bulia na mua ni draki muailiu ni sa sogo ka vakalevutaki na veiciciyaki ni saikoloni. E muri ena nodra bula, na saikoloni ni vinaka katakata sogota ni sa vakacacana na cegu batabata na cegu katakata ka yaco me ivakarau ni uto batabata. Na sala ni dua na cagilaba e dusimaki ena loma ni kena bula ni 2 ki na 6 siga ena kena drodro mai na katakata lailai jeti drodro.

Na draki muailiu ni e vakatakilakilataka na iyalayala ni rua na cagi levu e duidui na kena katakata, kolumaca, kei rawa ni vude, ka ra semati vata kei na kena e kilai levu duadua meteololoji vakasakiti. Na mua batabata kaukauwa e dau vakaraitaka na veitiki lalai ni cava kurukuru kei draki ca, ka rawa ena so na gauna me liutaki mai na laini ni veitalia se laini mamaca. Na mua vakaoqo e buli ena tokalau ni vanua ni veisoliyaki ka dau toso mai na ra ki tokalau; na mua katakata e buli ena tokalau ni lomadonu ni saikoloni ka dau liutaki mai na taubi ni uca kei kabukabu. Na mua katakata e toso kinaduru ni bera na saikoloni sala. Na mua ni sogota e buli ena gauna ni bula ni saikoloni volekata na saikoloni lomadonu ka dau vakavolivolita na cava lomadonu.

Cagilaba o Ivan ena ra kei Grenada ena Wasawasa Caribbean ena ika 7 Sepiteba, 2004
# Vunilagi

Na icake dravuisiga vunilagi sa dromunisiga, Kalifonia, Amerika
Na **vunilagi** se **lomalagilaini** na laini e laurai me tawasei Vuravura mai na lomalagi, na laini e wasea vakaveidabui e na idusidusi kece sara e laurai ena rua na iwasewase: o ira era veilatai na dela i vuravura, kei ira era sega ni vakakina.

Na *dina vunilagi* e dina vakaukauataki dina laini, ka na rawa walega ni laurai ni sa koto e wasawasa dela. Ena vuqa na vanua, e kasa na laini oqo ena vanua, vunikau, tara, ulunivanua, kei na so tale, kei na ilesu ni sala ni vuravura kei na lomalagi sa rogoci *laurai vunilagi*. Ni raici e dua na wasawasa mai matasawa, sa dau vakatokai na tiki ni wasawasa voleka ki na vunilagi me **nirataki**.

Na dina vunilagi e vakababataka. E wavokita na daudidigo ka sa vaka me dua na iwirini, ka dau vagolei yani ki na dela ni dua na ivakaraitaki mokimokiti vinaka sara ni Vuravura. Na kena vale e koto kina na daudidigo kei na kena e ra wasawasa itagede. Na kena yawa mai na daudidigo isau ena veisiga yadua ki na atmospheric refraction, ka tarai koya vakalevu sara draki vukitani. Sa vakakina, na kena cecere cake na matai daudidigo mai na wasawasa itagebe, kena yawa na vunilagi sa mai daudidigo mai na ka e tukuna. Kena ivakaraitaki, ena ivakatagedegede atmospheric vukitani, me baleta e dua na daudidigo ena mata e cake wasawasa itagede ena 1.70 mita, na vunilagi e tiko vakayawa sara ena 5 kilmita.

Ni laurai mai na rai saraga icake duridusia, me vaka na siga siteseni, na vunilagi e yawa sara ga ka kovuta e dua na vanua levu cake e vuravura. Ena kisi oqo, sa yaco me laurai ni vunilagi vakavoleka cake na vakatotomuria e dua na ellipse mai na dua na iwirini vinaka sara, vakabibi ena gauna daudidigo kina e cake mai na ekueita, ka ni na rawa ni ivakaraitaki vinaka cake na vuravura me ellipsoid mai na kena e vuravura.

## Veitikina