Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sapporo

Laini ni lomalagi ni Sapporo mai na Vanua Vakananumi ni Asahiyama
O **Sapporo** e dua na siti digitaki mai Hokkaido, Japani. E tiko ena cevaira kei Hokkaido, e tiko ena loma ni vanua e drodro mai kina na uciwai na Toyohira, e dua na uciwai lalai ni Uciwai Ishikari. Sapporo na koroturaga ni yasana o Hokkaido kei na yasana o Ishikari. 1,959 (2023) milioni 'ei wilika kai.
# Kyoto

Kyoto college
**Kyoto**, vakamatanitu **Siti Kyoto** (京都市), na koroturaga kei Yasana Kyoto ena yasayasa o Kansai ena yanuyanu levu duadua e Japani, o Honshu. Ena 2020, na siti oqo e tiko kina e 1.46 na milioni na lewenivanua, ka sa ikaciwa ni siti levu duadua e Japani. E sivia na veimama (56.8%) ni lewenivanua e Yasana Kyoto era vakaitikotiko ena korolevu. Na korolevu oqo na isema ni itovo vakavanua ni Kyoto Levu cake sara, e dua na vanua ni iwiliwili ni korolevu (MSA) itikotiko ki na dua na wiliwili-vakasamataki 3.8 na milioni na tamata. E tiki talega ni vanua levu cake sara o Keihanshin, vata kei Osaka kei Kobe.

O Kyoto e dua vei ira na koro makawa duadua e Japani, ni a digitaki ena 794 me idabedabe vou ni mataveilewai vakatui kei Japani mai vei Empara Kanmu. Na koro taumada, ka yacana o Heian-kyō, a tuvanaki me salavata kei na feng shui makawa ni Jaina ka muria na ivakaraitaki ni koroturaga makawa ni Jaina o Chang'an kei Luoyang. Era a veiliutaki mai Kyoto na empara ni Japani ena tini ka dua na senijiuri ka tarava me yacova na 1869. E a yaco kina e vica na ka bibi ena gauna ni Muromachi, gauna ni Sengoku, kei na ivalu ni Boshin, me vaka ivalu ni Ōnin, vakacalaka ni Honnō-ji, vakacalaka ni Kinmon, kei na ivalu ni Toba-Fushimi A tokitaki na koroturaga mai Kyoto ki Tokio ni oti na Veivakalesuimai ni Meiji. Na koroturaga ni gauna oqo o Kyoto a tauyavutaki ena 1889. Na korolevu a vakabulai mai na veivakarusai levu ena ikarua ni ivalu Levu ka, me vaka na kena isau, na kena itovo vakavanua ni bera na ivalu sa vakalevu me maroroi.

Kyoto e vakasamataki me koroturaga ni itovo vakavanua ni Japani ka sa dua na vanua levu ni saravanua. Na tabana ni veika vakavanua ni matanitu vakamatanitu e tiko na kena itikotiko liu ena korolevu. E tiko kina e vuqa na valetabu ni lotu Buda, valetabu ni lotu Shinto, valenitui kei na iteitei, eso vei ira era sa vakatokai vata me dua na Vanua ni iyau ni Vuravura mai na UNESCO. Na vanua kilai levu e oka kina na Vale vakatui ni Kyoto, Kiyomizu-dera, Kinkaku-ji, Ginkaku-ji, kei na Kyoto Tower. Na kabani ni qito ni vidio kilai levu e vuravura raraba Nintendo e yavutaki mai Kyoto. Kyoto talega e dua na vanua ni vuli torocake ena vanua, kei na kena veisoqosoqo e oka kina na Kyoto Univesiti, na ikarua ni univesiti makawa duadua e Japani.

## Galeri

* Kiyomizu-dera
* Kinkaku-ji, se Vale ni Koula
* Ryoan Ji, Kyoto zen teitei
* Shoin ni Katsura rikyu
# Tokio

**Tokio**|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Kulia ni Tokio | Ivakatakarakara ni Tokio | Vakamatanitu sila ni Tokio |

 |
|  Rai ni bogi ni Vale Marunouchi ni Siteseni Tokio |

O **Tokio**（東京）, vakatokai vakamatanitu me **Koro Levu o Tokio**（東京都）, sa ikoya na koroturaga kei koro levu duadua e Japani. Ena iwiliwili ni tamata e sivia na 14 milioni ena korolevu dodonu ena 2023, e dua vei ira na vanua ni korolevu levu duadua e vuravura. Na Yasana Levu o Tokio, ka oka kina o Tokio kei na veitiki ni ono na yasana voleka, sa ikoya na vanua levu duadua e vuravura, ka 41 milioni na lewenivanua me vaka na 2024.

E davo koto ena ulu ni Toba Tokio, e tiki ni yasana Kanto, ena baravi e lomadonu kei Honshu, na yanuyanu levu duadua e Japani. E vanua ni bula vakailavo kei Japani ka idabedabe ni matanitu o Japani kei na Empara ni Japani. Na Matanitu Levu o Tokio e qarava na 23 tabacakacaka vakatabakidua e lomadonu ni Tokio, ka dau lewena tu e liu na Siti o Tokio; veimataqali koro ni veilakoyaki kei na veivanua ena kena vanua ena tokalau; kei na rua na yanuyanu e taudaku, na Yatu Tokio. Dina ga ni levu na vanua e vuravura era kilai Tokio me dua na korolevu, me tekivu mai na 1943 na kena ituvatuva ni veiliutaki sa tautauvata cake kei na dua na yasana, kei na dua Kovana kei Soqoni e tomani koya ka liutaka na matanitu lalai ni korolevu ka ra lewena na korolevu. Na veiwasewase vakatabakidua e Tokio e oka kina o Chiyoda, na vanua e tiko kina na vanua ni Valenivolavola ni Kakana ni Matanitu kei Vale vakatui ni Tokio; Shinjuku, na vanua ni veiliutaki ni siti; kei Shibuya, e dua na vanua ni veivoli kei bisinisi.

Tokio na imatai ni koro levu e Esia me vakayacora na Olimipiki ni Vulaikatakata kei Paralympics, ena 1964 ka qai ena 2021. E vakayacora talega e tolu na soqo ni G7, ena 1979, 1986, kei 1993. Siteseni Tokio e lomadonu ni Shinkansen, na rede ni sitimanivanua totolo ni vanua; kei na korolevu o Siteseni Shinjuku na siteseni ni sitimanivanua osooso duadua e vuravura. Tokio Skytree na vale cecere duadua e vuravura. Na Tokio Metro Ginza Line, ka dolavi ena 1927, sa ikoya na laini makawa duadua ni ruku ni qele sitimanivanua e Esia.

Na ilavo taucoko ni Tokio e 120.2 na tirilioni na jeni (US$887.9 bilioni) ena FY2022 ka vakaitavi ena 21.2% ni ilavo ni Japani, ka veisautaki ki na 8.43 milioni na jeni se US$62,291 ena dua na tamata. Okati kina na vanua ni Tokio Levu, Tokio na ikarua ni korolevu levu duadua ni bula vakailavo e vuravura ni oti na Niu Yoka, kei na dua na 2022 na ilavo taucoko ni korolevu e vakadeitaki ena US$2.08 trilioni.

## Veitikina
# Honshu

Na **Honshu** e levu duadua vei ira na va na yanuyanu lelevu e Japani.E tiko ena maliwa ni Wasa Pasifika (tokalau) kei na Wasawasa Japani (ra). E ikavitu ni yanuyanu levu duadua e vuravura, ka ikarua ni lewe levu duadua ni oti na yanuyanu o Java mai Idonisia.

E 104 milioni na iwiliwili ni tamata e Honshu ena 2017, ka 81.3% ni iwiliwili taucoko ni tamata e Japani, ka vakalevu sara ena veivanua e baravi kei veivanua bucabuca. E rauta ni 30% lewenivanua taucoko era vakaitikotiko ena Yasayasa Levu o Tokio ena Bucabuca Kantō. Me vaka na itukutuku makawa ni Japani itovo vakavanua kei na kaukauwa vakapolitiki, na yanuyanu e oka kina e vica na koroturaga ni Japani sa oti, oka kina o Kyoto, Nara, kei Kamakura. E levu na baravi ena ceva ni yanuyanu oqo e tiki ni Beleti Taiheiyō, e dua na koro levu e robota e vica na yanuyanu e Japani. E tiko tale ga e Honshu na ulunivanua cecere duadua e Japani, na Ulunivanua Fuji, kei na kena drano levu duadua, na Drano Biwa. E levu na vanua ni cakacaka e Japani e tiko ena dua na beleti e ciciva na baravi ena ceva kei Honshu, mai Tokio ki Nagoya, Kyoto, Osaka, Kobe, kei Hiroshima. Na yanuyanu oqo e semati ki na tolu tale na yanuyanu lelevu e Japani ena vica na idrodro kei na qara. Na yanuyanu e wasea taumada e rua na draki, kei na Vualiku Honshu e va na gauna kei na levu ni duidui ni katakata ni ceva e sotava na balavu, katakata ni vulaikatakata kei na batabata ki na vulaikatakata malumu.

Mapa lailai ni Honshu, Japani
Setilaiti iyaloyalo ni Honshu
## Veitikina
# Hokkaido

Kulia ni Hokkaido
O **Hokkaido** e ikarua ni levu duadua kei qai tiko ena vualiku duadua ni va na yanuyanu lelevu e Japani. Vata kei na kena yanuyanu wavolita, e oka kina na yasana levu duadua kei na vualiku duadua, ka bulia na kena yasana. Na Wasawasa Tsugaru e tawasei Hokkaido mai Honshu. Na yanuyanu e rua oqo e semati ena sitimanivanua ena sala ni Tanala Seikan.

Na koro levu duadua e Hokkaido na kena koroturaga, o Sapporo, ka sa ikoya talega na kena koro duadua ga e digitaki ena lawa. E tiko o Sakhalin ena rauta ni 43 kilomita (27 mi) ena vualiku kei Hokkaido. Ena tokalau kei vuaicake e tiko kina Yatu Kuril, e liutaka o Rusia. Na va na ceva duadua e tukuna o Japani. Na vanua e tiko kina o Hokkaido ena mua ni vualiku ni yanuyanu o Japani e vakavuna me batabata cake kina na draki, qai dau lutu vakalevu na ucacevata ena yanuyanu oqo ena veivulaikatakata. Dina ni dredre cake na draki, ia e veiqaravi me dua na vanua ni teitei me baleta e vuqa na iteitei.
# Kobe

Sikova ni Kobe sa idromudromu ena Kobe, Hyōgo Laurai, Japani
O **Kobe**（神戸）, vakamatanitu **Kobe Siti**, na koroturaga ni Yasana ni Hyōgo, Japani. Ena iwiliwili ni tamata e rauta ni 1.5 milioni, Kobe na ikavitu ni koro levu duadua e Japani kei na ikatolu ni koro levu duadua ni toba ni oti Tokio kei Yokohama. E tiko ena yasana o Kansai, ka vakavuna na yasa ni ceva ni yanuyanu levu o Honshu, ena baravi ena vualiku ni Toba Osaka. E tiki ni vanua levu o Keihanshin vata kei Osaka kei Kyoto. Na lomadonu ni siti o Kobe e tiko ena rauta ni 35 km (22 mi) ena tokalau kei Osaka kei 70 km (43 mi) ena cevaira kei Kyoto.

Ena levu na kena itukutuku, na vanua oqo e sega vakadua ni dua na isoqosoqo vakapolitiki, ena gauna mada ga ni Tokugawa, ni sa lewa vakadodonu na wavu na Shogunate Tokugawa. E sega ni tiko o Kobe ena kena ituvaki ena gauna oqo me yacova na kena tauyavutaki ena 1889. Na yacana e lako mai vei Kanbe (神戸; e dua na itutu makawa vei ira na dau tokona na valetabu o Ikuta ena korolevu). A yaco o Kobe me dua vei ira na koro lelevu e Japani ena 1956.
# Osaka

O **Osaka** e dua na siti digitaki ena Yasana ni Kansai mai Honshu e Japani. E koroturaga kei na koro levu duadua ena yasana o Osaka, kei na ikatolu ni koro levu duadua e Japani, ni oti na tabanalevu vakatabakidua o Tokio kei Yokohama. Ena dua na iwiliwili vakatautauvatataki ni 2,816,247 me vaka na 2025 kei dua iwiliwili ni tamata e rauta ni 12,505 na tamata ena dua na kilomita vakarivirivi, sa ikoya na iwase levu duadua ni Keihanshin Vanua ni Koro Levu, na ikarua-levu duadua ni korolevu e Japani kei 100 milioni na vanua levu cake mai na 19 milioni vakaitikotiko.

E dau nanumi tu ni Osaka me vanua ni bula vakailavo e Japani. Ena gauna ni Kofun (300–538) sa vakatorocaketaki me dua na wavu bibi ni yasana, kei na ika 7 kei ika 8 senijiuri, a veiqaravi vakalekaleka me koroturaga ni matanitu. E toso tikoga o Osaka ena gauna ni Edo (1603–1867) ka kilai me dua na vanua ni itovo vakavanua ni Japani. Ni oti na mai Veivakalesui ni Meiji, a vakalevutaki sara vakalevu o Osaka ka totolo sara na kena vakatorocaketaki na bisinisi. Na tubu ni tara vale e vakatotolotaka na tubu ni iwiliwili ni tamata ena loma ni vicasagavulu na yabaki ka tarava, ka yaco mai na 1900 vakacaca, sa ikoya o Osaka na vanua ni cakacaka ena gauna ni Meiji kei Taishō. E cakava o Osaka na cau vakasakiti ki na veivakatorocaketaki, tuvatuva ni koro kei na ivakatagedegede ni wasea ena gauna ni oti na ivalu, ka sa totolo sara na kena vakatorocaketaki na koro me vaka e dua na vanua levu ni ilavo ena Keihanshin Vanua ni Koro Levu.

Osaka e dua na itikotiko vakailavo levu ni Japani, ka sa kilai me dua vei ira na koro lelevu duadua kei na veimatanitu e Japani. Na siti oqo e tiko kina na Osaka Veisautaka ka vakakina na itikotiko liu ni kabani ni iyaya vakalivaliva ni veimatanitu me vaka na Panasonic kei na Sharp. Osaka e dua na itikotiko raraba ni vakadidike kei na veivakatorocaketaki ka sa matataki mai na vica na univesiti lelevu, vakabibi na Univesiti Osaka, na Univesiti Korolevu Osaka, kei na Univesiti Kansai. E tiko tale ga kina o Shitennō-ji, e dua vei ira na valetabu makawa duadua ni lotu Buda e Japani.

Osaka collage
## Galeri

* Vale vakaturaga o Osaka ena Chuo-ku, Osaka
* Shin-Sekai
* bogi kei Dotonbori ena Kawakawa Ebisu
* Na Gaunisala o Midōsuji ena vulaitubutubu
# Na veivakasakiti ni Nils (TV)

Na veivakurabuitaki ni Nils[1] (ニルスのふしぎな旅, Nirusu no Fushigi na Tabi) e dua na veisautaki ni anime ni ivola ni 1906 Na veivakurabuitaki ni Nils mai na dauvolaivola ni Suwiteni o Selma Lagerlö. Na 52 na veitarataravi ni iwasewase e cici ena rede ni Japani NHK mai na Janueri 1980 ki na Maji 1981.[1] Na veitarataravi ni imatai ni buli mai vei Pierrot. Na anime e dina vakalevu cake ki na kena taumada, vakavo ga na irairai ni hamster ni manumanu nei Nils, kei na itavi levu cake e soli vei Smirre na fox. Na ivakatagi e vola na dauvakatagi ni Czech o Karel Svoboda; E vakarautaka o Yukihide Takekawa na rorogo ni kena kaburaki taumada vakaJapani kei na so tale na matanitu.
# Moli

File:برتقال منزلي طازج من شمال إفريقيا.jpg
Na **moli** sai koya na vua ni moli species Kamikamica moli (Citrus × sinensis) ena matavuvale Rutaceae, mai Jaina.

Dua na moli, taucoko ka wasea
# Vakasama

Vakasama
Na **vakasama** sa ikoya na vulici vagoleya ni fomu dodonu vakatulewa, kei na lawa raraba duadua ni dina. Na inference donu e dua na vanua e tiko kina e dua na isema ni kei ni kena tokoni na cauraki ni vakatulewa kei na kena itinitini.
# Veitauvi

Na **veitauvi** sai koya ni na ravuravu ni na tisi vei ira na manumanu dauveitauvi, na nodra vakalevutaki, kei na kena isau ni itaukei tisi ki na dauveitauvi kei na tokisini era bulia. Na **veitauvi mate**, ka kilai talega me **vakadewataki rawa mate** se **veitaratara mate**, na tauvitaki e lako mai na dua na veitauvi.

Na veitauvi e rawa ni vakavuna e vuqa na manumanu dauveitauvi, vakabibi na beketiria kei matetaka. Itaukei e rawa ni valuta na veitauvi ena nodra vakayagataka na nodra itataqomaki ni yago. Na manumanu susu era dau sauma na mate ena dua na isau ni sucu, e dau okati kina na vuvuce, ka tarava mai e dua na isau ni veisau.

Veitauvi mate se dua tikoga na kauwai bibi ni bula e vuravura raraba, ka vakavuna e rauta ni 9.2 milioni mate ena 2013 (17% ni veika kece mate). Na tabana ni veiqaravi vakavuniwai e vakabibitaka na veitauvi e vakatokai me veitauvi mate.

Malaria maikoro vukibera
## Veitikina
# Vakatakila

Na rarama mai na Liber Scivias, e vakaraitaka o Hildegard von Bingen ni ciqoma e dua raivotu, ka vakarota tiko vua na nona vunivola ka droinitaka tiko ena dua na papa ni waqavuka.
Na **vakatakila** se **ivakatakila vakalou**, sai koya na kena vakatakilai e dua na mataqali dina se kila-ka ena veivosaki kei na dua na kalou se so tale na ka se veika vakaitamera ena rai ni lotu kei theology.