# درس (آموزش)

در آموزش عالی، یک **درس** واحدی آموزشی است که معمولاً یک نیم‌سال تحصیلی ادامه دارد، توسط یک یا چند مدرس (معلم یا استاد) ارائه می‌شود و فهرست ثابتی از دانشجویان دارد. هر درس معمولاً یک موضوع مشخص را پوشش می‌دهد. درس‌ها به طور معمول دارای برنامهٔ ثابت جلسات هفتگی در طول نیم‌سال هستند که به آن‌ها جلسه یا کلاس گفته می‌شود. دانشجویان پس از گذراندن درس ممکن است نمره و اعتبار آموزشی دریافت کنند.

درس‌ها می‌توانند اجباری یا «اختیاری» باشند. درس اختیاری معمولاً الزامی نیست، اما تعداد مشخصی از درس‌های اختیاری غیرتخصصی برای برخی رشته‌ها مورد نیاز است. مجموعهٔ کامل درس‌هایی که برای اخذ یک مدرک دانشگاهی باید گذرانده شوند، یک *برنامهٔ آموزشی* (یا برنامهٔ تحصیلی) نامیده می‌شود.

این اصطلاح در کشورهای مختلفی مانند ویتنام، کانادا، نیجریه و ایالات متحده به کار می‌رود.
در هند، بریتانیا، استرالیا و سنگاپور، همچنین در بخش‌هایی از کانادا، واژهٔ «**واحد**» یا «**ماژول**» برای اشاره به همان مفهوم درس دانشگاهی که در آمریکای شمالی و سایر نقاط اروپا استفاده می‌شود، به کار می‌رود.
در فیلیپین، «درس» می‌تواند به یک موضوع مستقل (که معمولاً توسط اعضای هیئت علمی و مسئولان آموزشی به کار می‌رود) یا به کل برنامهٔ آموزشی (که معمولاً توسط دانشجویان و افراد بیرونی استفاده می‌شود) اشاره داشته باشد.

## انواع درس‌ها

درس‌ها از جلسات جداگانه تشکیل می‌شوند که معمولاً طبق برنامهٔ ثابت هفتگی برگزار می‌گردند.

در دانشگاه‌ها قالب‌های مختلفی از درس‌ها وجود دارد:

* درس‌های سخنرانی که در آن مدرس سخنرانی می‌کند و تعامل اندکی وجود دارد؛
* سمینارها که در آن دانشجویان آثار نوشتاری خود را آماده کرده و برای بحث و نقد ارائه می‌کنند؛
* کلوکیوم یا درس‌های مطالعاتی که در آن مدرس برای هر جلسه متونی را تعیین می‌کند و سپس دانشجویان آن‌ها را مورد بحث قرار می‌دهند؛
* درس‌های آموزش خصوصی که در آن یک یا تعداد کمی دانشجو روی موضوعی کار می‌کنند و هر هفته با مدرس برای بحث و راهنمایی دیدار دارند؛
* درس‌های مطالعهٔ مستقل که در آن دانشجو درخواست می‌کند حوزه‌ای مطالعاتی را برای خود ایجاد و عنوان‌گذاری کند. این درس‌ها متمرکزتر و عمیق‌تر از درس‌های استاندارد هستند و تحت هدایت یکی از اعضای هیئت علمی دارای پایه و با تأیید رئیس گروه یا احتمالاً دانشکده مربوطه انجام می‌شوند؛
* درس‌های آزمایشگاه که بیشتر فعالیت‌ها در آزمایشگاه انجام می‌شود. معمولاً چنین درس‌هایی بخش سخنرانی و بخش آزمایشگاهی را به طور همزمان دارند؛
* درس‌های مرور (Survey courses) که به‌طور سطحی حوزهٔ وسیعی از دانش را پوشش می‌دهند.

بسیاری از درس‌ها ترکیبی از این قالب‌ها هستند. درس‌های سخنرانی اغلب شامل بخش بحث‌های هفتگی با گروه‌های کوچک‌تر دانشجویان می‌شوند که توسط مدرس اصلی، مدرس دیگر یا دستیار آموزشی هدایت می‌گردند. درس‌های آزمایشگاهی معمولاً ترکیبی از سخنرانی، بخش‌های بحث و جلسات آزمایشگاهی هستند.

دانشجویان انتظار می‌رود انواع مختلفی از فعالیت‌ها را برای یک درس انجام دهند:

* حضور در جلسات درس؛
* مطالعه و خواندن منابع درسی تعیین‌شده در برنامهٔ درسی؛
* بحث دربارهٔ مطالب خوانده‌شده؛
* نگارش مقاله‌های کوتاه و بلند بر اساس منابع تعیین‌شده و پژوهش شخصی؛
* انجام تکالیف یا مجموعه‌مسائل؛
* انجام تمرین‌های آزمایشگاهی؛
* شرکت در آزمون‌های کوتاه و امتحان‌ها.

میزان دقیق فعالیت‌های مورد نیاز بسته به رشته، درس و مدرس متفاوت است. برخلاف بیشتر درس‌های دانشگاهی در اروپا، نمره‌ها معمولاً بر اساس همهٔ این فعالیت‌ها تعیین می‌شوند، نه فقط امتحان پایانی.

## درس‌های اختیاری و اجباری

یک درس اختیاری، درسی است که دانشجو از میان چند موضوع یا درس پیشنهادی در برنامهٔ آموزشی انتخاب می‌کند، در حالی که درس اجباری درسی است که دانشجو باید بگذراند. درس‌های اجباری (که گاهی «درس‌های پایه» یا «درس‌های عمومی» نامیده می‌شوند) برای اخذ یک مدرک دانشگاهی ضروری تلقی می‌شوند، در حالی که درس‌های اختیاری معمولاً تخصصی‌تر هستند. درس‌های اختیاری معمولاً تعداد دانشجویان کمتری نسبت به درس‌های اجباری دارند.

اصطلاح درس اختیاری همچنین برای دوره‌ای از مطالعات پزشکی به کار می‌رود که خارج از دانشکده پزشکی محل تحصیل دانشجو، اغلب در خارج از کشور، برگزار می‌شود. انگیزه‌های انتخاب چنین برنامه‌ای شامل تمایل به تجربهٔ فرهنگ‌های دیگر و یادگیری نحوهٔ کار در موقعیت‌های بالینی در کشورهای دیگر است.

درس‌های اختیاری همچنین در سال‌های سوم و چهارم دانشگاه ارائه می‌شوند، هرچند انتخاب آن‌ها محدودتر است و به رشتهٔ اصلی دانشجو بستگی دارد. برای نمونه، در دانشگاه بریتیش کلمبیا، دانشجویانی که قصد دارند در سانسکریت به عنوان بخشی از رشتهٔ زبان و فرهنگ آسیایی تخصص پیدا کنند، معمولاً باید چندین درس سانسکریت و زبان هندوستانی یا زبان پنجابی را در دو سال نخست دانشگاه بگذرانند، و همچنین در سال‌های سوم و چهارم درس‌های دیگری در زبان‌های هند را تکمیل کنند. علاوه بر این درس‌های اجباری، دانشجویان می‌توانند از میان چند درس اختیاری در سال‌های سوم و چهارم دربارهٔ موضوعاتی که مستقیماً به هند مربوط نیستند، مانند تاریخ و فرهنگ چین، ژاپن یا اندونزی انتخاب کنند.

## سامانهٔ شماره‌گذاری درس‌ها در ایالات متحده

در ایالات متحده آمریکا، بیشتر کالج‌ها و دانشگاه‌ها از سامانهٔ شماره‌گذاری درس‌ها استفاده می‌کنند که در آن هر درس با نام رشتهٔ تحصیلی (یا مخفف آن) و یک شمارهٔ ۳ یا ۴ رقمی مشخص می‌شود − برای نمونه، «فرانسه ۲۱۳» (خوانده می‌شود: دویست و سیزده) یا «CS ۱۲۳» (خوانده می‌شود: یک بیست‌وسه). این سامانهٔ رایج شماره‌گذاری از دههٔ ۱۹۲۰ آغاز شد و برای تسهیل انتقال بین دانشگاهی طراحی شده بود. در نظریه، هر درس شماره‌گذاری‌شده در یک مؤسسهٔ آموزشی باید دانشجو را به همان سطحی برساند که درس مشابه با همان شماره در مؤسسات دیگر می‌رساند. با این حال، این یک قاعدهٔ سخت‌گیرانه نیست و هر مؤسسه آزاد است شماره‌های درس‌های خود را انتخاب کند. کشورهای دیگر ممکن است از سامانه‌های شماره‌گذاری کاملاً متفاوتی استفاده کنند یا حتی هیچ سامانه‌ای نداشته باشند. به طور کلی، هم‌ارزی میان درس‌ها در دانشگاه‌های مختلف باید با مقایسهٔ محتوای اعلام‌شدهٔ آن‌ها تعیین شود.

رقم نخست شمارهٔ درس معمولاً سطح یا میزان دشواری درس را نشان می‌دهد، و ممکن است تقریباً با سال تحصیلی‌ای که درس احتمالاً در آن گذرانده می‌شود مطابقت داشته باشد (برای نمونه، ۱ برای سال اول، ۲ برای سال دوم، ۳ برای سال سوم، ۴ برای سال چهارم در کارشناسی، و ۵ به بالا برای تحصیلات تکمیلی). به همین ترتیب، «درس سطح ۲۰۰» (خوانده می‌شود: دویست) به معنای درس سطح سال دوم است.

### سطوح درس‌ها

| شمارهٔ درس | سطح تحصیلی متناظر | توضیح |
| --- | --- | --- |
| 100 | سال اول (Freshman) | درس‌های مقدماتی |
| 200 | سال دوم (Sophomore) | درس‌های سطح متوسط |
| 300 | سال سوم (Junior) | درس‌های پیشرفته‌تر |
| 400 | سال چهارم (Senior) | درس‌های تخصصی و سطح بالا |
| 500+ | تحصیلات تکمیلی (Graduate) | درس‌های کارشناسی ارشد و دکتری |

اختصاص ارقام دیگر به جز رقم نخست حتی کمتر استاندارد شده است، اما به طور کلی، مجموعه‌ای از درس‌های مرتبط معمولاً شماره‌های متوالی دارند که نشان‌دهندهٔ پیش‌نیازها یا ترتیب توصیه‌شده است. برای نمونه، ممکن است کالجی اجازه ندهد دانشجویان در «انگلیسی ۲۰۱» ثبت‌نام کنند مگر آنکه «انگلیسی ۱۰۱» و «انگلیسی ۱۰۲» را گذرانده باشند. رایج است که رقم یا ارقام میانی نشان‌دهندهٔ زیررشته درون یک گروه آموزشی باشند − برای مثال، در یک گروه فیزیک، همهٔ درس‌های شماره‌گذاری‌شده با «PHYS 47xx» ممکن است دربارهٔ مغناطیس باشند، در حالی که همهٔ درس‌های «PHYS 48xx» دربارهٔ نورشناسی باشند.

### شمارهٔ ۱۰۱

درس شمارهٔ ۱۰۱ (خوانده می‌شود: یک صفر یک) اغلب برای نخستین یا مقدماتی‌ترین درس در یک موضوع خاص به کار می‌رود. این شماره ظاهراً نخستین بار توسط دانشگاه بوفالو در سال ۱۹۲۹ استفاده شد. در نهایت این شماره اصطلاح عامیانهٔ آمریکایی «101» را ایجاد کرد که برای اشاره به دانش ابتدایی در هر موضوعی، چه دانشگاهی و چه غیر دانشگاهی، به کار می‌رود؛ مانند «آب‌پز کردن سیب‌زمینی یعنی آشپزی ۱۰۱». سابقهٔ استفاده از این مفهوم کلی در سال ۱۹۸۶ ثبت شده است.

### شمارهٔ بخش

گاهی یک درس توسط استادان مختلف و/یا در زمان‌های متفاوت تدریس می‌شود. در این حالت، یک شمارهٔ بخش برای تمایز میان کلاس‌های مختلف استفاده می‌شود.

### نمونهٔ زیررشته‌ها

| شمارهٔ درس | موضوع تخصصی |
| --- | --- |
| PHYS 47xx | مغناطیس |
| PHYS 48xx | نورشناسی |

## جستارهای وابسته

* تخصیص درس
* واحد درسی

## منابع

## پیوند به بیرون

* "Elective Courses" .  *International Encyclopedia*. 1905.
* "Elective Courses" . *دانشنامه آمریکانا*. 1920.

الگو:کنترل کتابخانه