Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# متروی شی‌آن

| متروی شی‌آن |
| --- |
|  |
| A line 14 train in May 2023 |
| اطلاعات |
| مکان | شی‌آن و شیان‌یانگ |
| نوعی ترابری | مترو |
| تعداد خطوط | ۱۲ |
| تعداد ایستگاه‌ها | ۲۷۰ |
| مسافران روزانه | ۳٫۸۱ میلیون (میانگین ۲۰۲۴) |
| مسافران سالانه | ۱٫۳۹۹ میلیارد (۲۰۲۴) |
| اداره |
| آغاز بهره‌برداری | ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱ (۲۰۱۱-۰۹-۱۶}}) |
| اداره‌کننده(ها) | Xi'an Rail Transit Group Co. , Ltd. |
| فنی |
| طول سیستم | ۴۲۷٫۹ کیلومتر (۲۶۶ مایل) |
| اندازه ریل | 1435 mm (ریل استاندارد) |
|

| نقشه |
| --- |
|  |

 |

|  |
| --- |
|  |
| Xi'an Metro |
| نویسه‌های چینی سنتی | 西安地鐵 |
| نویسه‌های چینی ساده‌شده | 西安地铁 |
|

| رونویسی‌ها |
| --- |
| چینی استاندارد |
| پین‌یین | Xī'ān Dìtiě |

 |
|  |

**متروی شی‌آن**، خطوط شبکه زیرزمینی قطار شهری شهر شی‌آن، مرکز استان شاآن‌شی چین است. این شبکه مترو در تاریخ ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱ آغاز به کار کرد.

مترو این شهر، ۱۲ خط و ۲۷۰ ایستگاه دارد و در هر ایستگاه یک دیوار فرهنگی ساخته شده است که در واقع نگارخانه هنری زیر زمینی است. هر دیوار فرهنگی ویژگی‌های طبیعی، جغرافیایی، تاریخی و فرهنگی محلی خود را با استفاده از نقاشی و مجسمه، نمایان می‌سازد.

برای نمای داخلی ایستگاه‌های مترو «شی آن» عمدتاً از رنگ سفید و علامت‌های افسانه‌ای مانند «ققنوس» استفاده شده است تا به این ترتیب سبک فرهنگ باستانی این شهر به عنوان پایتخت سنتی چین در دوران چندین سلسله نمایانگر شود. بر روی دیوار فرهنگی ایستگاه «جون لئو» ماسک‌ها و مجسمه‌هایی از «اپرای چین» دیده می‌شود.

برای برخورد نکردن تونل‌های مترو با لایه‌های میراث فرهنگی در زیر این شهر باستانی هم‌چون لشکر سفالین، تونل‌های مترو را به عمق حدود بیست متر، زیر لایه‌های این میراث ایجاد کرده‌اند.

## نگارخانه

*
*
*
*

## منابع

* رادیو چین (بخش فارسی): آشنایی با مترو شهر «شی آن» چین. (بخش یکم) و (بخش دوم). بازدید: دسامبر ۲۰۱۱.

## پیوند به بیرون

* وبگاه رسمی
# منبع تاریخی

نمونه منبع تاریخی از پیمان آلکاسواس (1479) بین کاستیا و پرتغال امضا شد و به جنگ جانشینی کاستیا پایان داد. کاستیا جزایر قناری را گرفت و پرتغال حق انحصاری تجارت در آفریقا را به دست آورد. در 14 مارس 1480، این پیمان به شهر سویل ابلاغ شد.
**منبع تاریخی،** منبع و مأخذی حاوی اطلاعات مهم تاریخی است. این منبع (یا منابع) ما را از ابتدایی‌ترین سطح از تاریخ آگاه می‌کند و به‌عنوان سرنخی برای مطالعه تاریخ استفاده می‌شود.

منابع تاریخی می‌تواند شامل سکه‌ها، بناهای تاریخی، منابع ادبی، اسناد، مصنوعات، مکان‌های باستان (باستان‌شناسی)، ویژگی‌ها، نقل‌قول‌های شفاهی، کتیبه‌های سنگی، نقاشی‌ها، صداهای ضبط شده، تصاویر و تاریخ شفاهی باشد. حتی آثار و ویرانه‌های باستانی، به‌طور کلی، منابع تاریخی هستند. مورخان بسته به دوره مطالعه و ماهیت تحقیق خود، از انواع مختلفی از منابع برای آگاهی از گذشته استفاده می‌کنند. انواع منابع عبارتند از منبع دست اول، منبع دست دوم و منبع دست سوم.

## انواع

### منبع دست اول

ویژگی‌های مورفولوژیکی طبیعی، ساختارهای کوه‌نگاری و هیدروگرافی، مداخلات انسانی، ساختمان‌ها، زیرساخت‌ها، یافته‌های باستان‌شناسی، «منابع مادی‌ای هستند که کاربردها و اشکال زیست گذشته را نشان می‌دهند. توصیفات ادبی، تصاویر هنری، شواهد نقشه‌نگاری، منابع شفاهی یا نمادینی هستند که می‌توانند اطلاعاتی را ارائه دهند که توسط سوژه تاریخی تولیدکننده آن‌ها باقی مانده‌است. در تلفیق تاریخ‌نگاری‌ها، باید دسته‌بندی‌های مختلف منابع را در تلاش برای تحقق یک تحقیق چند رشته‌ای گرد هم آورد.

### منبع دست دوم

این نوع منبع عموماً شامل ارزیابی منابع اولیه است.

### منبع دست سوم

این نوع منبع، نمایه یا ادغام متنی منابع اولیه و ثانویه است که از قبل منتشر شده‌است.

## جستارهای وابسته

* سند تاریخی
* بایگانی

## پانویس

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Historical source». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۱ اوت ۲۰۲۰.

## پیوند به بیرون

* منابع تاریخی چیست؟ - دانشکده تاریخ دانشگاه کمبریج (به انگلیسی)
# لی نینگ

| Li Ning 李宁 |
| --- |
| لی نینگ در حال روشن‌کردن مشعل المپیک ۲۰۰۸ |
| اطلاعات شخصی |
| نام کامل | Li Ning |
| کشور |  چین |
| زاده | ۱۰ مارس ۱۹۶۳ ‏(۶۳ سال) لایبین، گوانگشی |
| رشته | ژیمناستیک هنری |
| بازنشستگی | ۱۹۸۸ |
|
سابقه مدال

|  |
| --- |
|  |
| Men's ژیمناستیک |
|  | 1984 Los Angeles | Floor |
|  | 1984 Los Angeles | Pommel Horse |
|  | 1984 Los Angeles | Rings |
|  | 1984 Los Angeles | Team |
|  | 1984 Los Angeles | Vault |
|  | 1984 Los Angeles | All-Around |

 |

**لی نینگ** ورزشکار مرد رشتهٔ ژیمناستیک اهل کشور چین است. وی در بین سال‌های ‎۱۹۸۴ میلادی در مسابقات بازی‌های المپیک تابستانی در مجموع ۶ مدال، شامل ۳ مدال طلا و ۲ نقره و ۱ برنز را کسب کرد.

## جستارهای وابسته

* جدول مدال‌های بازی‌های المپیک
* فهرست برندگان چند مدال طلای المپیک

## منابع
# یه فاشان

| یه فاشان |
| --- |
| زادهٔ | ۶۳۱ میلادی |
| درگذشت | ۷۲۰ (۸۸−۸۹ سال) |

**یه فاشان** (انگلیسی: Ye Fashan؛ ‏ چینی: 葉法善؛ ‏ ۶۳۱ – ۷۲۰) مشهور به «**مرد کامل، یه**» مجوسی، ساحر و معجزه‌گر تائوئیست اهل چین بود که در دوران حکومت دودمان تانگ می‌زیست.

بر اساس تذکره‌نویسی‌های موجود از زندگانی مقدسان، او به صورت انسانی فناناپذیر «در روز روشن» در ۱۲ ژوئیه ۷۲۰ به بهشت عروج کرد.

## منابع

* T. H. Barrett (1996) - Taoism under the T'ang. London: Wellsweep Press.
* Alfredo Cadonna (1984) - Il Taoista di sua Maesta. Venezia: Cafoscarina.
* Russell Kirkland (1986) - Taoists of the High T'ang. Dissertation, Indiana University.
* Russell Kirkland (1992). "Tales of Thaumaturgy: T'ang Accounts of the Wonder-Worker Yeh Fa-shan." Monumenta Serica 40.
* Russell Kirkland (1993). "A World in Balance: Holistic Synthesis in the T'ai-p'ing kuang-chi." Journal of Sung-Yuan Studies 23.
# آب‌گذر

رود آمازون در برزیل، نمونه‌ای از روان آب است.
**آب‌گذر** در جغرافیا به معنای هر گونه آب جاری است. برای نمونه منظور از آب‌گذرها می‌تواند رودها، چشمه‌ها، واجریان‌ها و غیره باشد.

به عبارت دیگر جویبارهای طولانی و بزرگ معمولاً رودخانه نامیده می‌شوند، در حالی که جویبارهای کوچک‌تر، کم‌حجم‌تر و متناوب‌تر، از جمله با نام‌های دیگری مانند جویبار، نهر، جویبار کوچک، شاخه فرعی، رودخانه کوچک، رودخانه باریک و نهر کوچک شناخته می‌شوند.

## جستارهای وابسته

* بازپیوندی
* واجریان

## پانویس

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Watercourse». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۳۰ مرداد ۱۳۹۲.

## پیوند به بیرون

* Glossary of stream-related terms بایگانی‌شده در ۷ مه ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine, StreamNet
# یون نامسنگ

*این یک نام کره‌ای است؛ نام خانوادگی* **یوناست.*

| یون نام‌سانگ |
| --- |
|  |
| ته ماگنیجی (نخست‌وزیر بزرگ) گوگوریو |
| **دوره مسئولیت** ۶۶۵ – ۶۶۸ |
| پس از | یون گه‌سومون |
| پیش از | یون نامگئون |
|  |
| اطلاعات شخصی |
| زاده | ۶۳۴ |
| درگذشته | ۶۷۹ |
| پدر | یون گه‌سومون |

**یون نامسنگ** (۶۳۴–۶۷۹ میلادی) بزرگترین پسر ژنرال یون گه‌سومون و دومین ته ماگنیجی گوگوریو، یکی از سه پادشاهی کره بوده‌است.

## ته مانگنیجی

احتمال می‌رود یون نامسنگ مدتی قبل از مرگ یون گه‌سومون، ته ماگنیجی شده باشد که گفته می‌شود از این مقام کناره‌گیری کرده و مقام افتخاری ته ماگنیجی را به دست آورده است. پس از مرگ پدرش، یون نامسنگ برای جنگ با تانگ که در جنوب و شمال و مرز گوگوریو لشکریان بزرگی گردآورده بود آماده شد و برای بازرسی از قلعه های مرزی در یودونگ و دیگر قلعه ها در سراسر امپراتوری عازم شد. او برادرانش یون نامگئون و یون نامسان را قبل از رفتنش بر حکمرانی پیونگ یانگ گذاشت. نامگون و نامسان از غیبت برادرشان استفاده کردند و کنترل پیونگ یانگ و دادگاه سلطنتی را به دست گرفتند. آنها به دروغ نامسنگ را به خائن بودن متهم کردند و پادشاه بوجانگ را مجبور کردند دستور دستگیری و احتمالا حکم اعدام نامسنگ را صادر کند. نامسنگ که جایی برای رفتن نداشت، به تانگ گریخت و مقام بالایی در ارتش تانگ دریافت کرد.

## سقوط گوگوریو و مرگ

از آنجا به رهبری یک لشکرکشی تحت حمایت تانگ به گوگوریو با امید به دست آوردن مجدد قدرت کمک کرد. این کمپین در نهایت گوگوریو را در سال ۶۶۸ نابود کرد. او در قلمروهای تحت حمایت تانگ برای آرام کردن شرق، یا آندونگ دوهوفو (安東都護府)، دولت چینی که در پی سقوط گوگوریو در سال ۶۶۸ در پیونگ یانگ تأسیس شد و قصد داشت به قلمرو گوگوریو سابق در پیونگ یانگ تأسیس شود، درگذشت. نامسانگ در کوه مانگ در لوئویانگ، پایتخت شرقی تانگ به خاک سپرده شد. سنگ قبر نامسانگ به همراه عکس برادرش نامگئون کشف شده است. یئون (淵)، زیرا یئون (چینی، یوان) نام داده شده امپراتور گائوزو تانگ (لی یوان 李淵)، بنیانگذار و اولین امپراتور تانگ بود، و طبق سنت چینی اطلاق آن به دیگری ممنوع بود.

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی
# وولان

| Wellen |
| --- |
| شهر بلژیک |
|  |
| پرچمنشان |
| کشور | بلژیک |
| منطقه | منطقه فلمیش |
| Community | Flemish Community |
| استان | استان لمبورگ |
| ناحیه | شهرستان تنژران |
| حکومت |
|  • شهردار | Johan Vanschoenwinkel (VLD) |
|  • Governing party/ies | CD&V, VLD |
| مساحت |
|  • کل | ۲۶٫۷۲ کیلومتر مربع (۱۰٫۳۲ مایل مربع) |
| جمعیت (1 January 2016) |
|  • کل | ۷٬۳۷۴ |
|  • تراکم | ۲۸۰/کیلومتر مربع (۷۱۰/مایل مربع) |
| کد پستی | 3830-3832 |
| پیش‌شماره | 012, 011 |
| وبگاه | www.wellen.be |
| نقشهٔ وولان
 |

شهر **وولان** (به فرانسوی: Wellen) در شهرستان تنژران در استان لمبورگ در منطقه فلاندری در کشور بلژیک واقع شده‌است.

## جستارهای وابسته

* بلژیک
* فهرست شهرهای بلژیک

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی
# تانگوت‌ها

تانگوت‌ها| 党項 |
| --- |
| مناطق با جمعیت چشمگیر |
| شیای غربی |
| زبان‌ها |
| زبان تانگوتی |
| دین |
| آیین بودایی، ریشه غرب/شمن‌باوری |
| قومیت‌های وابسته |
| قوم چیانگ  |

**تانگوت‌ها** (انگلیسی: Tangut people) یکی از اقوامی بودند که حدوداً پیش از سده دهم میلادی به شمال غرب چین مهاجرت کرده و امپراتوری تانگوت (شیای غربی) را برپا نمودند.

قوم تانگوت پیش از آن به عنوان یک اتحادیه قبیله‌ای تحت حاکمیت پادشاهی تویوهون زندگی می‌کرد. زبان تانگوت از شاخه زبان‌های تبتی-برمه‌ای است.

## پیشینه

جامعه تانگوت به دو طبقه دسته‌بندی می‌شد: سرخ‌چهرگان و سیاه‌سران. تانگوت‌های سرخ‌چهره طبقه عوام را تشکیل می‌دادند و سیاه‌سران طبقه روحانی و نخبه را. هرچند بوداگرایی در میان تانگوت‌ها محبوبیت زیادی داشت اما بسیاری از شبانان تانگوت همچنان به باورهای شمنی معتقد ماندند. شمن‌های تانگوتی کلاه‌های سیاهی به سر می‌گذاشتند و نام سیاه‌سران به همین امر اشاره دارد. بنابر اسطوره‌های تانگوت نیاکان تانگوت‌های سیاه‌سر یک درنای سفید آسمانی بود و این در حالی که نیای تانگوت‌های سرخ‌چهره یک میمون فرض می‌شد. منابع تاریخی، تانگوت‌ها را به عنوان مردمانی کوتاه‌قد، تنومند و سیاه‌چرده با لب‌های ضخیم توصیف می‌کنند.

لقب پادشاهان تانگوت **ووزو** بود.

تانگوت‌ها در سال ۸۸۱ در خواباندن شورش یک نظامی چینی به نام هوآنگ چائو به امپراتور تانگ یاری رساندند و تانگ نیز به عنوان پاداش حاکمیت شیا را به سالار تانگویی به نام لی سیگونگ بخشید. تانگو‌ها از آنجا قلمروهای خود را به سوی جنوب غرب گسترش دادند و در سال ۱۰۰۲ استان لینگ را نیز تسخیر کرده و نخستین پایتخت خود را در آنجا با نام شینینگ بنا نمودند.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Tangut people». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۱ دسامبر ۲۰۱۷.

## پیوند به بیرون
# پادشاه وی‌لیه ژو

| پادشاه وی‌لیه ژو 周威烈王 |
| --- |
| پادشاه چین |
| سلطنت | ۴۲۵-۴۰۲ پیش از میلاد |
| پیشین |  پادشاه کائو |
| جانشین |  پادشاه آن |
|  |
| درگذشته | ۴۰۲ پیش از میلاد |
| فرزند(ان) |  پادشاه آن |
|

| نام کامل |
| --- |
| * نام خانوادگی: جی (姬)
* نام: وو (午)
 |

 |
| پدر |  پادشاه کائو |

**پادشاه وی‌لیه از ژو** (به چینی: 周威烈王) با نام شخصی **جی وو** (به چینی: 泄午)؛ سی‌ودومین پادشاه دودمان ژو و بیستمین پادشاه ژو خاوری بود. او جانشین پدرش، پادشاه کائو ژو شد و از ۴۲۵ تا ۴۰۲ پ. م سلطنت کرد.

او رسماً سه استان جدا شده جین (هان، وی و ژائو) را به عنوان ایالت‌های خراج‌گزار تأسیس کرد تا به عنوان حائل بین قلمرو سلطنتی خود و چین (به طور اسمی یکی از ایالت های تابع او) عمل کند.

پس از مرگش، پسرش، پادشاه آن ژو به سلطنت رسید.

## منابع
# چو یوآن

| چو یوآن |
| --- |
| نگاره‌ای از چو یوآن اثر چن هونگشو |
| زاده | ایالت چو، هوبئی کنونی، چین |
| درگذشته | رود میلوئو |
| پیشه | شاعر، وزیر دولت |

**چو یوان** (انگلیسی: Qu Yuan؛ زاده: ۳۴۰ قبل از میلاد، درگذشتهٔ ۲۷۸ پس از میلاد) شاعر و دولتمرد برجسته چینی که به دلیل میهن‌پرستی و نقش برجسته‌اش در تبیین شعر و نثر کلاسیک چین مشهور است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Qu Yuan». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱ مارس ۲۰۱۴.
* «Qu Yuan». دریافت‌شده در ۱ مارس ۲۰۱۴.`{{cite web}}`: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

## پیوند به بیرون
# تای‌زونگ (لیائو)

| تای‌زونگ |
| --- |
| امپراتور دودمان لیائو |
| سلطنت | ۱۱ دسامبر ۹۲۷ – ۱۵ مه ۹۴۷ |
| پیشین | تای‌زو |
| جانشین | شیزونگ |
|  |
| زاده | ۲۵ نوامبر ۹۰۲ |
| درگذشته | ۱۵ مه ۹۴۷ (۴۴ سالگی) |

امپراتور **تای‌زونگ** (۲۵ نوامبر ۹۰۲ – ۱۵ مه ۹۴۷) دومین امپراتور دودمان لیائو از ۱۱ دسامبر ۹۲۷ تا ۱۵ مه ۹۴۷ میلادی بود.

## پیشروی در شمال چین

امپراتور تای‌زونگ در پی دست‌یابی به قلمرو دولتهای کوچک و پراکندهٔ شمال چین، در سال ۹۴۵ میلادی به این منطقه یورش برد. فتوحاتی را که او آغازگر آن بود، جانشینانش ادامه دادند و در سالهای آینده موفق شدند کلیه شمال چین را از آنِ خود کنند.

## منابع

* Emperor Taizong of Liao
# ژائو یون

| ژائو یون |
| --- |
| 趙雲 |
| تصویر سلسله چینگ از ژائو یون |
|  |
| ژنرال که از ارتش محافظت می‌کند (鎮軍將軍) |
| **دوره مسئولیت** ۲۲۷ (۲۲۷) – ۲۲۹ (۲۲۹) |
| پادشاه | لیو شان |
| صدراعظم | ژوگه لیانگ |
| ژنرال که از شرق محافظت می‌کند (鎮東將軍) |
| **دوره مسئولیت** ح٫ early ۲۲۰s (ح٫ early ۲۲۰s) – ۲۲۷ (۲۲۷) |
| پادشاه | لیو شان |
| صدراعظم | ژوگه لیانگ |
| ژنرال که به جنوب حمله می‌کند (征南將軍) |
| **دوره مسئولیت** ۲۲۳ (۲۲۳) – ح٫ early ۲۲۰s (ح٫ early ۲۲۰s) |
| پادشاه | لیو شان |
| صدراعظم | ژوگه لیانگ |
| ژنرال پشتیبان ارتش (翊軍將軍) (زیر نظر لیو بی) |
| **دوره مسئولیت** ۲۱۴ (۲۱۴) – ح٫ early ۲۲۰s (ح٫ early ۲۲۰s) |
| پادشاه | امپراتور شیان هان |
| مدیر گویانگ (桂陽太守) (زیر نظر لیو بی) |
| **دوره مسئولیت** ح٫ ۲۰۹ (ح٫ ۲۰۹) – ۲۱۴ (۲۱۴) |
| پادشاه | امپراتور شیان هان |
| پس از | ژائو فان |
| سپهبد (偏將軍) (زیر نظر لیو بی) |
| **دوره مسئولیت** ح٫ ۲۰۹ (ح٫ ۲۰۹) – ۲۱۴ (۲۱۴) |
| پادشاه | امپراتور شیان هان |
| ژنرال (牙門將軍) (زیر نظر لیو بی) |
| **دوره مسئولیت** ۲۰۸ (۲۰۸) – ? (?) |
| پادشاه | امپراتور شیان هان |
|  |
| اطلاعات شخصی |
| زاده | (ناشناخته) شهرستان ژنگدینگ، هبئی |
| درگذشته | ۲۲۹ |
| فرزندان | * ژائو تونگ
* ژائو گوانگ
 |
| پیشه | ژنرال |
| نام محترم | زی‌لونگ (子龍) |
| نام پسامرگ | مارکی شانپینگ (順平侯) |
| عنوان اشرافی | مارکی روستای یونگ چانگ (永昌亭侯) |

**ژائو یون** (چینی سنتی: 趙雲 ) (درگذشته ۲۲۹), با نام محترم **زی‌لونگ** (子龍)، یکی از ژنرال‌های دوره سه امپراتوری بعد از دوره امپراتوری هان شرقی بود. در مورد تاریخ تولد وی تاریخ دقیقی در دست نیست. وی ابتدا فرمانده برجسته ای بود که برای گونگ‌سون زان کار می‌کرد. سپس با لیو بی برای تجدید و ساماندهی امپراتوری هان همکاری کرد.

وی توانایی بالایی در نبرد داشت و در جنگ چانگ‌بن که در محاصره نیروهای چندین هزار نفری سائو سائو بود توانست در نبرد بی‌نظیری جان لیو شان پسر لیو بی که نوزاد بود را نجات دهد. بعد از تسخیر شو توسط لیو بی به عنوان یکی از پنج ژنرال برتر ببر درآمد. وی به‌شدت مورد توجه ژوگه لیانگ نخست‌وزیر لیو بی بود. وی در جنگ‌های متعددی بعد از تشکیل امپراتوری شو شرکت کرد و در سال ۲۲۹ درگذشت.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Zhao Yun». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۶.
# سوننو جوئی

طرحی نقاشی شده در سال ۱۸۶۱ که در آن تمایل به اخراج به اجنبی یا *Jōi* 攘夷 به چشم می‌خورد.
**حرمت‌گزاری به امپراتور، اخراج اجنبی**!.
**سون‌نُو جوئی** (به ژاپنی: 尊皇攘夷 Sonnō jōi) به معنی **حرمت‌گزاری به امپراتور، اخراج اجنبی** نوعی فلسفه سیاسی و جنبش اجتماعی برخاسته از آئین نئوکنفوسیانیسم بود که به شکل شعار تبلیغاتی و سیاسی در دههٔ ۱۸۵۰ و ۱۸۶۰ در طی باکوماتسو، دوران پایانی شوگون‌سالاری توکوگاوا در ژاپن رایج شد.

## فلسفه

منشأ فلسفه مورد استفاده در ژاپن را می‌توان در آثار دانشمندان کنفوسیوسی قرن ۱۷ میلادی، یامازاکی آنسای و یاماگا سوکو جستجو کرد که در مورد تقدس خاندان امپراتوری ژاپن (دودمان یاماتو) و برتری آن نسبت به خاندان‌های حاکم سایر ملل مطالبی نوشتند. این ایده توسط دانشمند مکتب کوکوگاکو، موتوئوری نوریناگابه صورت نظریه وفاداری مطلق به امپراتور ژاپن (سوننو رون، نظریه حرمت‌گزاری به امپراتور) گسترش یافت، بدان معنا که باید وفاداری کمتری نسبت به شوگون‌سالاری توکوگاوا قائل شد.

پس از آن در سال ۱۸۲۵، دانشمند مکتب میتو، آیزاوا سیشیسای اصطلاح «سون‌نو جوئی» را در اثر خود وارد و معرفی کرد.

## منابع

* پاسبان، محمد؛ یاماگوچی، ماسایو (۱۳۷۹). *جشن‌ها و آیین‌های ژاپن همراه با گاه‌شماری رویدادها*. تهران: نشر میترا. شابک ۹۶۴-۵۹۹۸-۶۱-۱.`{{cite book}}`: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
* حسنی، عطاءالله (۱۳۸۱). «تاریخ ژاپن و انقلاب میجی». *کتاب ماه تاریخ و جغرافیا* (۵۷–۵۶).`{{cite journal}}`: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
# دهه ۷۲۰ (پیش از میلاد)

|  |  |
| --- | --- |
| **سده:** | سده ۷ - **سده ۸** - سده ۹ |
| **دهه:** | ۶۹۰  ۷۰۰  ۷۱۰  ۷۲۰  ۷۳۰  ۷۴۰  ۷۵۰  |
| **سال:** | ۷۱۷ ۷۱۸ ۷۱۹ - **۷۲۰** - ۷۲۱ ۷۲۲ ۷۲۳ |

**دهه ۷۲۰ (پیش از میلاد)** ۷۲مین دهه قبل از مبدا شروع تقویم میلادی است.

## مناسبت‌ها

## رویدادها

## زادگان

## درگذشتگان
# پادشاه سی ژو

| پادشاه سی ژو 周思王 |
| --- |
| پادشاه چین |
| سلطنت | ۴۴۱ پیش از میلاد |
| پیشین |  پادشاه آی |
| جانشین |  پادشاه کائو |
|  |
| درگذشته | ۴۴۱ پیش از میلاد |
|

| نام کامل |
| --- |
| * نام خانوادگی: جی (姬)
* نام: شو (叔)
 |

 |
| پدر |  پادشاه ژندینگ |

**پادشاه سی از ژو** (به چینی: 周思王) با نام شخصی **جی شو** (به چینی: 泄叔)؛ سی‌امین پادشاه دودمان ژو و هجدهمین پادشاه ژو خاوری بود. او پس از کشتن برادرش، پادشاه آی ژو به تخت نشست ولی تنها پنج ماه بعد توسط برادر کوچک‌ترش پادشاه کائو ژو کشته شد.

## منابع
# ۳۱۴ (پیش از میلاد)

|  |  |
| --- | --- |
| **سده:** | سده ۳ - **سده ۴** - سده ۵ |
| **دهه:** | ۲۸۰  ۲۹۰  ۳۰۰  ۳۱۰  ۳۲۰  ۳۳۰  ۳۴۰  |
| **سال:** | ۳۱۱ ۳۱۲ ۳۱۳ - **۳۱۴** - ۳۱۵ ۳۱۶ ۳۱۷ |

۳۱۵ پیش از میلاد در گاه‌شماری‌های دیگر| گاه‌شماری ایرانی | ۹۳۶ پیش از هجرت – ۹۳۵ پیش از هجرت |
| گاه‌شماری میلادی | ۳۱۵ پیش از میلاد *CCCXIV BC* |
| گاه‌شماری اتیوپیایی | −۳۲۲ – −۳۲۱ |
| گاه‌شماری ارمنی | *نامعلوم* |
| گاه‌شماری اسلامی | ۹۶۵ پیش از هجرت – ۹۶۴ پیش از هجرت |
| گاه‌شماری ایگبو | −۱۳۱۴ – −۱۳۱۳ |
| گاه‌شماری آشوری | ۴۴۳۶ |
| گاه‌شماری بربری | ۶۳۶ |
| گاه‌شماری بنگالی | −۹۰۷ |
| گاه‌شماری بهائی | −۲۱۵۸ – −۲۱۵۷ |
| گاه‌شماری بودایی | ۲۳۰ |
| گاه‌شماری بیزانسی | ۵۱۹۴–۵۱۹۵ |
| گاه‌شماری جوچه | *نامعلوم* |
| گاه‌شماری چینی | 乙巳年 (چوب مار) ۲۳۸۲ یا ۲۳۲۲     *— تا —* 丙午年 (آتش اسب) ۲۳۸۳ یا ۲۳۲۳ |
| گاه‌شماری خورشیدی تایلندی | ۲۲۹ |
| گاه‌شماری دیسکوردیان | ۸۵۲ |
| گاه‌شماری ژاپنی | *نامعلوم* |
| گاه‌شماری ژولینی | *نامعلوم* |
| گاه‌شماری سنتی برمه‌ای | −۹۵۲ |
| گاه‌شماری عبری | ۳۴۴۶–۳۴۴۷ |
| گاه‌شماری قبطی | −۵۹۸ – −۵۹۷ |
| گاه‌شماری کره‌ای | ۲۰۱۹ |
| گاه‌شماری مینگو | ۲۲۲۶ پیش از گاه‌شماری جمهوری چین 民前۲۲۲۶年 |
| گاه‌شماری هولوسن | ۹۶۸۶ |
| گاه‌شماری‌های هندو |  |
|  - *ویکرم سموت* | −۲۵۸ – −۲۵۷ |
|  - *شاکا ساموات* | *نامعلوم* |
|  - *کالی یوگا* | ۲۷۸۷–۲۷۸۸ |
| از تاریخ پیدایش رم | ۴۳۹ |
| سال سلطنت انگلیس | *نامعلوم* |
| این جعبه: * نمایش
* بحث
* ویرایش
 |

**۳۱۴ (پیش از میلاد)** ۳۱۴مین سال قبل از تقویم میلادی است.

## مناسبت‌ها

## رویدادها

## زادگان

## درگذشتگان
# حاکم ون ژو خاوری

| پادشاه هوی ژو 周惠王 |
| --- |
| پادشاه چین |
| سلطنت | ۲۵۵-۲۴۹ پیش از میلاد |
| پیشین |  پادشاه نان |
| جانشین | عناصر بازمانده از دودمان ژو از بین رفت |
|  |
| درگذشته | ۲۴۹ پیش از میلاد |
|

| نام کامل |
| --- |
| * نام خانوادگی: جی (姬)
* نام: جیه (杰)
 |

 |

**حاکم ون ژو خاوری** (به چینی: 東周文公) با نام شخصی **جی جیه** (به چینی: 泄**杰**)؛ که با نام **پادشاه هوی ژو** (به چینی: 周惠王) از ۲۵۵ پ. م تا ۲۴۹ پ. م بر ایالت از هم گسیخته باقی‌مانده از دودمان ژو حکومت کرد و سرانجام توسط ارتش چین اسیر و اعدام شد. ون آخرین عضو دودمان ژو بود که ادعای تاج و تخت چین را داشت، اگرچه او هرگز خارج از قلمرو کوچک خود در چنگژو به عنوان پادشاه شناخته نشد. ون مجبور بود تمام دوران سلطنت خود را صرف مبارزه با ایالت چین کند، مرگ او به معنای پایان نهایی دودمان ژو بود.

## زندگی

جی جیه در خانواده بزرگ سلطنتی جی متولد شد که از سال ۱۰۴۶ پ. م بر چین حکومت می‌کردند، اگرچه در زمان او این دودمان عملاً ناتوان شده بود. سرزمین باقی مانده آنها درگیر ستیزهای داخلی و اختلافات جانشینی بود، به طوری که به دو دسته تقسیم شد که توسط اشراف رقیب رهبری می شد: ژو غربی و ژو شرقی. جیه، به عنوان حاکم ون، از چنگژو بر شرق حکومت می کرد، و تا حد زیادی اقتدار پادشاه نان ژو را که در وانگ‌چنگ زندگی می‌کرد و توسط اشراف غربی حمایت می شد نادیده می‌گرفت. با این حال، در سال ۲۵۶ پ. م، جنگ بین ژو غربی به رهبری نان و ایالت چین در زمان پادشاه ژائوشیانگ چین آغاز شد. چین غرب را ضمیمه کرد، پادشاه نان را خلع کرد و به زور به دودمان ژو پایان داد. بسیاری از شهروندان و اعضای خاندان سلطنتی سپس به شرق ژو گریختند و در آنجا ون را به عنوان پادشاه چین (پسر آسمان) در ۲۵۵ پ. م معرفی کردند.

ون که با جی ژائو، پسر پادشاه نان متحد شده بود، مقاومتی را علیه چین سازمان داد و موفق شد آخرین سنگرهای ژو را به مدت شش سال حفظ کند. نیروهای جی ژائو در ۲۵۱ پ. م شکست خوردند و دو سال بعد ارتش چین چنگژو را تصرف کرد. ون اعدام شد، و برای خدمات لو بووی نسبت به پادشاه ژوائوشیانگ، شهر به او داده شد. بقیه اعضای خاندان جی به ایالت ویی گریختند.

## منبع
# قیام

**قیام** یا **خیزش** شورشی است که در برابر حکومت مقاومت می‌کند و علیه آن سازمان‌دهی می‌شود. قیام اغلب ناشی از نارضایتی‌های سیاسی، مذهبی یا اجتماعی است که از نابرابری‌ها یا تبعیض‌ها ناشی می‌شوند. قیام به صورت امتناع کردن از انجام دستورهای یک مقام مستقر، مقاومت در برابر او و با هدف نفی حاکمیت یا در اعتراض به موضوعی خاص، انجام می‌شود و می‌تواند ناشی از احساس خشم و عدم پذیرش اوضاع باشد و سپس با امتناع از تسلیم یا اطاعت از مقام مسئول این وضعیت، آشکار شود. همچنین قیام ممکن است فردی یا جمعی، صلح‌آمیز (نافرمانی مدنی، مقاومت مدنی و مقاومت غیرخشونت‌آمیز) یا خشونت‌آمیز (تروریسم، خرابکاری و جنگ چریکی) باشد.

**شورشی** کسی است که دست به قیام می‌زند. گروه شورشی گروهی آگاه، هماهنگ و سازمان‌دهی شده است که به دنبال به دست آوردن کنترل سیاسی بر کل یک کشور یا بخشی از آن است.

## طبقه‌بندی

فتح باستیل، ۱۴ ژوئیه ۱۷۸۹، در جریان انقلاب فرانسه
جنگ استقلال یونان، (۱۸۳۰–۱۸۲۱)، شورش یونانیان در داخل امپراتوری عثمانی، مبارزه‌ای که منجر به تأسیس یک یونان مستقل شد.
قیام یک شورش مسلحانه است.

شورش نوعی قیام با هدف جایگزینی یک دولت، شخصیت، قانون یا سیاست است.

## جستارهای وابسته

* فهرست انقلاب‌ها و شورش‌ها
* شورشگری
* انقلاب
* براندازی
* خیزش ۱۴۰۱ ایران

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Rebellion». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۹ آوریل ۲۰۲۰.

## پیوند به بیرون
# ژانگ چیان

| ژانگ چیان |
| --- |
| ژانگ کیان از امپراتور مرخصی می گیرد وو امپراتور هان، برای سفر خود به آسیای مرکزی از 138 تا 126 قبل از میلاد غار موگای نقاشی دیواری، 618 - 712. |
| زادهٔ | 164 BC هانژونگ، شاآنشی، چین |
| درگذشت | 113 BC (51 سال) چین |
| پیشه | Explorer |

غارنگاره‌ای که سفر ژانگ چیان را نشان می‌دهد.
**ژانگ چیان** (چینی سنتی: 張騫، چینی ساده‌شده: 张骞)(زادهٔ ۱۹۵ پیش از میلاد- مرگ ۱۱۴ پیش از میلاد) سفیر وو امپراتور چین از دودمان هان در سرزمین‌های همسایهٔ شمال باختری این کشور در سدهٔ دوم پیش از میلاد بود. نام او در منابع مختلف به ریخت‌های *چانک کی‌ین،* *جانگ چیان* و *چان تسیان* هم نوشته شده‌است.

انگیزه این گسیلش برقراری رابطهٔ بازرگانی گسترده میان چین و دولت یونانی باختر بود. کوچ‌نشینان آسیای میانه در این میان دردسرهایی را پدید می‌آوردند و به کاروان‌های گذری می‌تاختند.

## گزارش

ژانگ چیان از سوی امپراتور به نزد یوئه‌چیها گسیل شد تا آنها را از تاراج کاروان‌ها بازدارد. وی پس از یک سال که در منطقهٔ خاور سیردریا در نزد آنان به سر برد ناکام به سوی چین روانه شد، ولی در راه بازگشت دو بار هونها به کاروان او تاختند و سرانجام او را به بند کشیدند. شانگ چیان ده سال در بند هون‌ها ماند تا اینکه سرانجام توانست از دست آنان بگریزد و در سال ۱۲۶ پیش از میلاد خود را به چین رساند.

اگرچه او در انجام مأموریت خود ناکام ماند ولی اطلاعاتی که او از سرزمین‌های شمال باختری چین با خود به چین برد بسیار مورد توجه دولت آن کشور قرار گرفت. این اطلاعات به لشکرکشی چینیان برای پس راندن هون‌ها در آینده یاری شایانی رساند. دیگر آنکه سفر ژانگ چیان راه میان چین و اروپا را گشود و زمینهٔ بازرگانی ابریشم چین را به روم هموار کرد. پدید آمدن راه ابریشم در آینده بدین طریق میسر شد.

## یونجه

طبق عقیدهٔ شایع زادگاه یونجه در آسیای میانه بوده و از قدیم کشت آن با اسبداری ملازمه داشته. مثلاً چینی‌ها کشت مزبور را از آسیای میانه اخذ کردند. چژان تسیان سیاح چینی در سال - ۱۲۶ پ.م. - تخم یونجه را از فرغانه به همراه نژاد خاصی از اسبان آسمانی که یونجه خوار بود به چین برد.

## پانویس

## منابع

* علاءالدین آذری، تاریخ روابط ایران و چین، انتشارات امیر کبیر، شابک ‎۹۶۴-۰۰-۰۴۶۷-۷

* ای.م. دیاکونوف. *تاریخ ماد*. ص۴۸۴. شابک ‎۹۶۴-۴۴۵-۱۰۶-۶
# لیو پنزی

| لیو پنزی |
| --- |
| *امپراتور چین* |
| امپراتور دودمان هان |
| سلطنت | 25 تا 27 میلادی |
| پیشین | گنگشی امپراتور |
| جانشین | امپراتور گوانگ‌وو هان |
|  |
|

| نام کامل |
| --- |
| امپراتور لیو پنزی هان |

 |
| خاندان | خاندان لیو |
| پدر | لیو منگ |

**لیو پنزی** (چینی:劉盆子؛ زاده ۱۰ میلادی) یک امپراتور دست نشانده دودمان هان بود که موقتاً توسط ابروقرمزها (چیمِی) پس از سرنگونی دودمان زین بر تخت نشانده شده بود.

## جستارهای وابسته

* امپراتور گوانگ‌وو هان
* گنگشی امپراتور
* وانگ مانگ

## منابع

* Liu Penzi، ویکی‌پدیای انگلیسی.
# بخش یونگکیائو

| بخش یونگکیائو
埇桥区 |
| --- |
| ناحیه (چین) |
| بخش یونگکیائو |
| Location of Yongqiao in Suzhou |
| کشور | چین |
| استان‌های جمهوری خلق چین | آن‌هوئی |
| شهر مرکزی | سوجوا |
| مساحت |
|  • کل | ۲۸۶۸ کیلومتر مربع (۱۱۰۷ مایل مربع) |
| جمعیت (۲۰۱۸) |
|  • کل | ۱۷۴۳۰۰۰ |
| منطقهٔ زمانی | یوتی‌سی +۸ (زمان چین) |
| Postal code | ۲۳۴۰۰۰ |
| وبگاه | 宿州市埇桥区人民政府 (in Simplified Chinese) |

**بخش یونگکیائو** (به لاتین: Yongqiao District) یک منطقهٔ مسکونی در چین است که در سوجوا واقع شده‌است. بخش یونگکیائو ۲٬۸۶۸ کیلومتر مربع مساحت و ۱٬۷۴۳٬۰۰۰ نفر جمعیت دارد.

## جستارهای وابسته

* فهرست شهرهای چین

## منابع

## پیوند به بیرون