Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ۱۸۲۱

|  |  |
| --- | --- |
| **سده:** | سده ۱۸ - **سده ۱۹** - سده ۲۰ |
| **دهه:** | ۱۷۹۰  ۱۸۰۰  ۱۸۱۰  ۱۸۲۰  ۱۸۳۰  ۱۸۴۰  ۱۸۵۰  |
| **سال:** | ۱۸۱۸ ۱۸۱۹ ۱۸۲۰ - **۱۸۲۱** - ۱۸۲۲ ۱۸۲۳ ۱۸۲۴ |

۱۸۲۱ در گاه‌شماری‌های دیگر| گاه‌شماری ایرانی | ۱۱۹۹–۱۲۰۰ |
| گاه‌شماری میلادی | ۱۸۲۱ *MDCCCXXI* |
| گاه‌شماری اتیوپیایی | ۱۸۱۳–۱۸۱۴ |
| گاه‌شماری ارمنی | ۱۲۷۰ ԹՎ ՌՄՀ |
| گاه‌شماری اسلامی | ۱۲۳۶–۱۲۳۷ |
| گاه‌شماری ایگبو | ۸۲۱–۸۲۲ |
| گاه‌شماری آشوری | ۶۵۷۱ |
| گاه‌شماری بربری | ۲۷۷۱ |
| گاه‌شماری بنگالی | ۱۲۲۸ |
| گاه‌شماری بهائی | −۲۳ – −۲۲ |
| گاه‌شماری بودایی | ۲۳۶۵ |
| گاه‌شماری بیزانسی | ۷۳۲۹–۷۳۳۰ |
| گاه‌شماری جوچه | *نامعلوم* |
| گاه‌شماری چینی | 庚辰年 (فلز اژدها) ۴۵۱۷ یا ۴۴۵۷     *— تا —* 辛巳年 (فلز مار) ۴۵۱۸ یا ۴۴۵۸ |
| گاه‌شماری خورشیدی تایلندی | ۲۳۶۴ |
| گاه‌شماری دیسکوردیان | ۲۹۸۷ |
| گاه‌شماری ژاپنی | Bunsei ۴ (文政４年) |
| گاه‌شماری ژولینی | میلادی منهای ۱۲ روز |
| گاه‌شماری سنتی برمه‌ای | ۱۱۸۳ |
| گاه‌شماری عبری | ۵۵۸۱–۵۵۸۲ |
| گاه‌شماری قبطی | ۱۵۳۷–۱۵۳۸ |
| گاه‌شماری کره‌ای | ۴۱۵۴ |
| گاه‌شماری مینگو | ۹۱ پیش از گاه‌شماری جمهوری چین 民前۹۱年 |
| گاه‌شماری هولوسن | ۱۱۸۲۱ |
| گاه‌شماری‌های هندو |  |
|  - *ویکرم سموت* | ۱۸۷۷–۱۸۷۸ |
|  - *شاکا ساموات* | ۱۷۴۳–۱۷۴۴ |
|  - *کالی یوگا* | ۴۹۲۲–۴۹۲۳ |
| از تاریخ پیدایش رم | ۲۵۷۴ |
| سال سلطنت بریتانیا | ۱ جرج ۴ – ۲ جرج ۴ |
| این جعبه: * نمایش
* بحث
* ویرایش
 |

**۱۸۲۱ (میلادی)** هزار و هشتصد و بیست و یکمین سال تقویم میلادی است.

## مناسبت‌ها

## رویدادها

* ۲۵ مارس \_ استقلال یونان از امپراتوری عثمانی.
* ۱۵ سپتامبر - استقلال هندوراس از اسپانیا.
* ۱ دسامبر - استقلال جمهوری دومینیکن از اسپانیا.

## زادگان

* ۱۶ ژانویه - جان سی. برکینریج، سیاست‌مدار آمریکایی (د. ۱۸۷۵)
* ۳ فوریه - الیزابت بلکول، نخستین پزشک زن در آمریکا، مبارز راه حقوق زنان و مخالف برده‌داری
* ۱۲ مارس - جان ابوت، سیاست‌مدار و وکیل کانادایی (د. ۱۸۹۳)
* ۱۶ مه - پافنوتی چبیشف، ریاضی‌دان روسی (د. ۱۸۹۴)
* ۲۶ ژوئن - آدولف ژلینک، محقق و ربی اهل اتریش (د. ۱۸۹۳)
* ۲ ژوئیه - چارلز تاپر، سیاست‌مدار، وکیل، و دیپلمات کانادایی (د. ۱۹۱۵)
* ۱۲ دسامبر - گوستاو فلوبر، نویسنده فرانسوی (د. ۱۸۸۰)
* ۱۹ فوریه - اوگوست اشلایشر، زبان‌شناس، نویسنده، و ژورنالیست آلمانی (د. ۱۸۶۸)
* ۱۶ ژوئیه - مری بیکر ادی، نویسنده آمریکایی (د. ۱۹۱۰)

## درگذشتگان

* ۲۳ فوریه – جان کیتس، شاعر بریتانیایی (ز. ۱۷۹۵)
* ۵ مه – ناپلئون بناپارت، سیاست‌مدار فرانسوی (ز. ۱۷۶۹)

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «1821». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۶ فوریه ۲۰۱۵.

‎
# نایب‌الملک‌نشین گرانادای جدید

| نایب‌الملک‌نشین گرانادای جدید *Virreinato de la Nueva Granada* *Virreinato del Nuevo Reyno de Granada* گرانادای جدید |
| --- |
| ۱۷۲۳–۱۷۱۷ ۱۸۱۰–۱۷۳۹ ۱۸۱۶–۱۸۲۲ |
|
پرچم

Coat of arms

 |
| **شعار:Utraque Unum* "Out of two (worlds) one" |
| **سرود:سرود ملی اسپانیا* "Royal March"  |
| نایب‌الملک‌نشین گرانادای جدید |
| وضعیت | نایب‌الملک‌نشین امپراتوری اسپانیا |
| پایتخت | بوگوتا |
| زبان(های) رایج | زبان اسپانیایی (official, administrative) زبان‌های بومی آمریکا (زبان‌های آراواکی، زبان‌های بارباکو، زبان‌های چیبچان، Páez, Ticuna) |
| دین(ها)  | کلیسای کاتولیک |
| حکومت | سلطنت |
| فهرست رؤسای کشور اسپانیا |   |
|  |
| • ۱۷۲۴–۱۷۱۷ (اول)  | فلیپه پنجم |
| • ۱۸۲۲–۱۸۱۳ (آخر)  | فرناندوی هفتم |
|  |
| Viceroy |   |
|  |
| • ۱۷۱۸–۱۷۱۹ (نخستین)  | Antonio Ignacio de la Pedrosa y Guerrero |
| • ۱۸۱۹–۱۸۲۲ (آخرین)  | Juan de la Cruz Mourgeón |
|  |
| دوره تاریخی | Spanish colonization of the Americas |
|  |
| • بنیان‌گذاری  | ۲۷ مه ۱۷۲۳–۱۷۱۷ ۱۸۱۰–۱۷۳۹ ۱۸۱۶ |
| • Suppressed  | ۵ نوامبر ۱۷۲۳ |
| • Reestablished  | ۲۰ اوت ۱۷۳۹ |
| • Separation of Venezuelan territory  | ۸ سپتامبر ۱۷۷۷ |
| • Independence declared  | ۲۰ ژوئیه ۱۸۱۰ |
| • Reconquered  | ۳ سپتامبر ۱۸۱۶ |
| • Battle of Pichincha  | ۲۴ مه ۱۸۲۲ |
|  |
| واحد پول | Spanish real |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **پیشین** | **پسین** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | اسپانیای نو |
|  | پادشاهی گرانادای جدید |
|  | استان ونزوئلا |
|  | نایب‌الملک‌نشین پرو |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| استان ونزوئلا |  |
| Captaincy General of Venezuela |  |
| ترینیداد و توباگو |  |
| Free and Independent State of Cundinamarca |  |
| استان‌های متحد گرانادای جدید |  |
| کلمبیای بزرگ |  |

 |

 |

**نایب‌الملک‌نشین گرانادای جدید** (اسپانیایی: Virreinato de Nueva Granada‎) که همچنین نایب‌الملک‌نشین پادشاهی گرانادای جدید یا نایب‌الملک‌نشین سانتافه نیز خوانده می‌شد، نامی بود که در تاریخ ۲۷ مه ۱۷۱۷ به حوزه قضایی امپراتوری اسپانیا در شمال آمریکای جنوبی داده شد. که امروزه مطابق با کلمبیا، اکوادور، پاناما و ونزوئلا است. این منطقه در سال ۱۷۱۷ به عنوان بخشی از سیاست کنترل سرزمین‌های جدید توسط پادشاه فیلیپه پنجم ایجاد شد، در سال ۱۷۲۳ به دلیل مشکلات مالی به حالت تعلیق درآمد و در سال ۱۷۳۹ بازسازی شد تا آن هنگام که جنبش استقلال دوباره آن را در سال ۱۸۱۰ به حالت تعلیق درآورد. قلمرو مربوط به پاناما بعداً در سال ۱۷۳۹ به ثبت رسید، و استان‌های ونزوئلا از نایب‌الملک‌نشین جدا شدند و در سال ۱۷۷۷ به حوزه نیابتی ونزوئلا واگذار شدند. علاوه بر این مناطق اصلی، قلمرو نایب‌الملک‌نشین گرانادای جدید شامل گویان، ترینیداد و توباگو، جنوب غربی سورینام، بخش‌هایی از شمال غربی برزیل و شمال پرو بود.

دو قرن پس از تأسیس پادشاهی گرانادای جدید در قرن شانزدهم، که فرماندار آن وابسته به نایب‌الملک‌نشین پرو در لیما و از مخاطبان در سانتافه د بوگوتا (پایتخت امروزی کلمبیا) بود، کندی ارتباطات بین دو پایتخت منجر به ایجاد نایب‌الملک‌نشین مستقل در گرانادای جدید در سال ۱۷۱۷ (و تأسیس مجدد آن در سال ۱۷۳۹ پس از یک وقفه کوتاه) شد. سایر استان‌ها شامل اکوادور امروزی، بخش‌های شرقی و جنوبی ونزوئلا امروزی می‌شد.

## جستارهای وابسته

* مردم کریولو
* امپراتوری اسپانیا
* تاریخ کلمبیا
* تاریخ قاره آمریکا

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Viceroyalty of New Granada». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۴ مارس ۲۰۲۳.

## پیوند به بیرون
# ۱۸۳۱

|  |  |
| --- | --- |
| **سده:** | سده ۱۸ - **سده ۱۹** - سده ۲۰ |
| **دهه:** | ۱۸۰۰  ۱۸۱۰  ۱۸۲۰  ۱۸۳۰  ۱۸۴۰  ۱۸۵۰  ۱۸۶۰  |
| **سال:** | ۱۸۲۸ ۱۸۲۹ ۱۸۳۰ - **۱۸۳۱** - ۱۸۳۲ ۱۸۳۳ ۱۸۳۴ |

۱۸۳۱ در گاه‌شماری‌های دیگر| گاه‌شماری ایرانی | ۱۲۰۹–۱۲۱۰ |
| گاه‌شماری میلادی | ۱۸۳۱ *MDCCCXXXI* |
| گاه‌شماری اتیوپیایی | ۱۸۲۳–۱۸۲۴ |
| گاه‌شماری ارمنی | ۱۲۸۰ ԹՎ ՌՄՁ |
| گاه‌شماری اسلامی | ۱۲۴۶–۱۲۴۷ |
| گاه‌شماری ایگبو | ۸۳۱–۸۳۲ |
| گاه‌شماری آشوری | ۶۵۸۱ |
| گاه‌شماری بربری | ۲۷۸۱ |
| گاه‌شماری بنگالی | ۱۲۳۸ |
| گاه‌شماری بهائی | −۱۳ – −۱۲ |
| گاه‌شماری بودایی | ۲۳۷۵ |
| گاه‌شماری بیزانسی | ۷۳۳۹–۷۳۴۰ |
| گاه‌شماری جوچه | *نامعلوم* |
| گاه‌شماری چینی | 庚寅年 (فلز ببر) ۴۵۲۷ یا ۴۴۶۷     *— تا —* 辛卯年 (فلز خرگوش) ۴۵۲۸ یا ۴۴۶۸ |
| گاه‌شماری خورشیدی تایلندی | ۲۳۷۴ |
| گاه‌شماری دیسکوردیان | ۲۹۹۷ |
| گاه‌شماری ژاپنی | Tenpō ۲ (天保２年) |
| گاه‌شماری ژولینی | میلادی منهای ۱۲ روز |
| گاه‌شماری سنتی برمه‌ای | ۱۱۹۳ |
| گاه‌شماری عبری | ۵۵۹۱–۵۵۹۲ |
| گاه‌شماری قبطی | ۱۵۴۷–۱۵۴۸ |
| گاه‌شماری کره‌ای | ۴۱۶۴ |
| گاه‌شماری مینگو | ۸۱ پیش از گاه‌شماری جمهوری چین 民前۸۱年 |
| گاه‌شماری هولوسن | ۱۱۸۳۱ |
| گاه‌شماری‌های هندو |  |
|  - *ویکرم سموت* | ۱۸۸۷–۱۸۸۸ |
|  - *شاکا ساموات* | ۱۷۵۳–۱۷۵۴ |
|  - *کالی یوگا* | ۴۹۳۲–۴۹۳۳ |
| از تاریخ پیدایش رم | ۲۵۸۴ |
| سال سلطنت بریتانیا | ۱ ویلیام ۴ – ۲ ویلیام ۴ |
| این جعبه: * نمایش
* بحث
* ویرایش
 |

**۱۸۳۱ (میلادی)** هزار و هشتصد و سی و یکمین سال تقویم میلادی است.

## مناسبت‌ها

## رویدادها

## زادگان

* ۱۳ ژوئن – جیمز کلرک ماکسول، فیزیک‌دان، ریاضی‌دان، و مهندس بریتانیایی (د. ۱۸۷۹)
* ۸ ژوئیه – جان پمبرتون، داروساز آمریکایی (د. ۱۸۸۸)
* ۶ اکتبر – ریچارد ددکیند، ریاضی‌دان آلمانی (د. ۱۹۱۶)
* ۶ مارس – فیلیپ شرایدن، افسر آمریکایی (د. ۱۸۸۸)
* ۱۹ نوامبر – جیمز آبرام گارفیلد، افسر، وکیل، و سیاست‌مدار آمریکایی (د. ۱۸۸۱)

## درگذشتگان

* 14 نوامبر - گئورگ ویلهلم فریدریش هگل : فیلسوف آلمانی.
* ۲۱ ژانویه – لودویگ آخیم فن آرنیم، نویسنده و شاعر آلمانی (ز. ۱۷۸۱)
* ۸ ژوئن – سارا سیدون، بازیگر بریتانیایی (ز. ۱۷۵۵)
* ۲۷ ژوئن – سوفی ژرمن، ریاضی‌دان، فیزیک‌دان، و فیلسوف فرانسوی (ز. ۱۷۷۶)
* ۴ ژوئیه – جیمز مونرو، سیاست‌مدار، وکیل، و دیپلمات آمریکایی (ز. ۱۷۵۸)

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «1831». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۶ فوریه ۲۰۱۵.

‎
# جمهوری گرانادای جدید

| جمهوری گرانادای جدید *República de la Nueva Granada* (زبان اسپانیایی) New Granada |
| --- |
| ۱۸۳۱–۱۸۵۸ |
|
پرچم

نشان ملی

 |
| **شعار:Libertad y Orden** (انگلیسی: Liberty and Order) |
| جمهوری گرانادای جدید |
| پایتخت | بوگوتا |
| دین(ها)  | کاتولیک رومی |
| حکومت | Presidential republic |
| تاریخ |   |
|  |
| • بنیان‌گذاری  | ۲۰ اکتبر ۱۸۳۱ |
| • منشور حقوق شهروندی¹  | ۱۸۵۳ |
| • تغییر قانون اساسی  | ۱۱ آوریل ۱۸۵۸ |
|  |
| واحد پول | پزوی کلمبیا |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **پیشین** | **پسین** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Gran Colombia |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Granadine Confederation |  |

 |

 |
| امروز بخشی از |  برزیل  کلمبیا  کاستاریکا  اکوادور  نیکاراگوئه  پاناما  پرو  ونزوئلا |
| ¹ مخالفت با بردگی of برده‌داری، and حق رأی to all males over 21. |

**جمهوری گرانادای جدید** (انگلیسی: Republic of New Granada) یک جمهوری مرکزگرا شامل کلمبیا و پانامای کنونی بوده‌است که با قسمت‌های کوچکی از نیکاراگوئه، کاستاریکا، اکوادور، ونزوئلا، پرو، و برزیل کنونی یک جمهوری را تشکیل می‌داد.

این کشور در سال ۱۸۳۰ پس از انحلال کلمبیای بزرگ ایجاد شد. در نوامبر سال ۱۸۳۱، این کشورها جمهوری گرانادای جدید را تشکیل دادند ولی تا این تاریخ این کشور هیچ پرچم و علامت ملی انتخاب نکرده بود. در ۹ مه ۱۸۳۴، پرچم ملی این کشور انتخاب شد و در ۲۶ نوامبر سال ۱۸۶۱ این پرچم به تصویب رسید.

قلمرو این جمهوری به چند منطقه تقسیم شد. هر منطقه یک یا چند استان داشت و هر استان به چند کانتون و هر کانتون به چندین محله تقسیم شده بود. به همین ترتیب، این جمهوری برخی مناطق در اطراف خود را نیز تحت پوشش داشت.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Republic of New Granada». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۴ اوت ۲۰۱۷.

## پیوند به بیرون
# مینی ماوس

| مینی ماوس |
| --- |
| شخصیت *میکی ماوس و دوستان* |
|  |
| نخستین حضور | *کشتی بخار ویلی* |
| پدیدآور | * والت دیزنی
* آب آیورکس
 |
| طراح | * والت دیزنی
* آب آیورکس
 |
| صداپیشه | * والت دیزنی (۱۹۲۸–۱۹۲۹)
* مارجوری رالستون (۱۹۲۹)
* مارسلیت گارنر (۱۹۳۰–۱۹۳۶، ۱۹۴۱)
* لئون لودو (۱۹۳۶–۱۹۳۹؛ ۱۹۴۶–۱۹۵۰)
* تلما بوردمن (۱۹۴۱–۱۹۴۲)
* روث کلیفورد (۱۹۴۴–۱۹۵۲)
* جانت والدو (۱۹۷۴)
* راسی تیلور (۱۹۸۶–۲۰۱۹)
* کیتلین رابروک (۲۰۱۹–اکنون)
 |
| اطلاعاتِ درون‌داستانی |
| نام کامل | مینروا ماوس |
| گونه | موش |
| جنسیت | مؤنث |
| خانواده | خانواده مینی ماوس فیفی (سگ) فیگارو (گربه) روفوس (گربه) |
| افراد مهم | میکی ماوس |

**مینی ماوس** (به انگلیسی: Minnie Mouse) یک شخصیت بامزه کارتونی است که توسط آب آیورکس و والت دیزنی خلق شده‌است. مینی ماوس مانند میکی ماوس برای اولین بار در سال ۱۹۲۸ توسط آب آیورکس نقاشی شد. وی در قالب یک موش انسان‌گونه با دستکش‌های سفید، پاپیون قرمز یا صورتی، لباس خال‌خالی آبی (یا صورتی یا قرمز)، بلومرز سفید و کفش‌های پاشنه کوتاهٔ زرد که گه‌گاهی روی آن‌ها روبان نیز می‌باشد، طراحی شده‌است.

## خانواده

خانواده مینی ماوس دوست داشتنی برای اولین بار در مجموعه داستان مصور «آقای حقه باز و دزدان تخم مرغ» معرفی شدند. این مجموعه در فاصله ۲۲ سپتامبر تا ۲۶ دسامبر ۱۹۲۶ در داستانهای مصورش به معرفی آنها پرداخت. پدر و مادرش کشاورز بودند و پدرش **مارکوس ماوس** نام داشت. در این مجموعه مصور، خانواده عمویش، **میلتون ماوس** ، به همراه پدر بزرگ و مادر بزرگش که **مارشال ماوس** و **ماتیلدا ماوس** نام داشتند، به تصویر کشیده شدند. در بسیاری از موارد **مینی ماوس** نقش دوست دختر میکی ماوس را بازی می‌کند. شخصیتهای **دیزی داک** و **کلاریبل گاوه** از دوستان صمیمی او هستند.

## یادداشت‌ها

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Minnie Mouse». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۹ نوامبر ۲۰۲۴.

## پیوند به بیرون

* مینی ماوس در بانک اطلاعات اینترنتی فیلم‌ها

* صفحه مینی ماوس در دیزنی ویکی
# ۱۷ ژوئیه

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<  | **ژوئیه** |  >> |
| ش | ی | د | س | چ | پ | ج |
|  |  |  |  | ۱ | ۲ | ۳ |
| ۴ | ۵ | ۶ | ۷ | ۸ | ۹ | ۱۰ |
| ۱۱ | ۱۲ | ۱۳ | ۱۴ | ۱۵ | ۱۶ | ۱۷ |
| ۱۸ | ۱۹ | ۲۰ | ۲۱ | ۲۲ | ۲۳ | ۲۴ |
| ۲۵ | ۲۶ | ۲۷ | ۲۸ | ۲۹ | ۳۰ | ۳۱ |
| ۲۰۲۶ میلادی |

**۱۷ ژوئیه** صد و نود و هشتمین (در سال‌های کبیسه صد و نود و نهمین) روز سال در گاه‌شماری میلادی است. ۱۶۷ روز تا پایان سال باقی‌است.

## رویدادها

* ۱۹۳۶ - آغاز جنگ داخلی اسپانیا
* ۱۹۷۶ - اندونزی تیمور شرقی را ۲۷ امین استان خود نامید.
* ۲۰۱۴ - هواپیمای بویینگ ۷۷۷ پرواز شماره ۱۷ هواپیمایی مالزی بر فراز شرق اوکراین توسط یک موشک زمین به هوا ساقط شد که به مرگ همه ۲۹۸ سرنشین هواپیما انجامید. این حادثه مرگبارترین حادثه ساقط کردن یک هواپیما در جهان در طول تاریخ بود.
* ۲۰۱۴ - پس از ۵ ساعت آتش‌بس، اسرائیل یورش زمینی خود را به نوار غزه از سر گرفت.
* ۲۰۱۵ - انفجار کامیون انتحاری بمب‌گذاری‌شده در یک بازار شلوغ در شهر خان بنی سعد در عراق دست کم ۱۳۰ تن را به کام مرگ کشاند.

## زادروزها

* ۱۴۸۷ - اسماعیل اول، مؤسس سلسله صفویان ایران (۱۵۲۴–۱۵۰۱) (اردبیل، ایران)
* ۱۹۲۱ – ارنست اشتتلر، دوچرخه‌سوار اهل سوئیس (د. ۲۰۰۱)
* ۱۹۳۲ - **کینو**، کاریکاتوریست آرژانتینی و خالق شخصیت مافالدا.

## درگذشت‌ها

* ۱۱۴۴ - ابومنصور جوالیقی زبان‌شناس، محدث، فقیه و ادیب دورهٔ عبّاسی.
* ۱۹۱۲ - آنری پوانکاره ریاضیدان فرانسوی.
* ۱۹۱۸ - نیکلای دوم آخرین امپراتور روسیه
* ۱۹۳۰ - فؤاد حسن حجازی، فعال سیاسی و معترض فلسطینی.
* ۱۹۷۸ - فیودور کولاکوف، سیاستمدار شوروی.
* ۲۰۱۴ - اریک گارنر - محافظ پارک و فضاهای تفریحی شهر نیویورک

## منابع

## پیوند به بیرون

* BBC: On This Day
# مونارک

**مونارک** (انگلیسی: Monarch) به فردی گفته می‌شود که به صورت مادام‌العمر یا تا زمان کناره‌گیری، ریاست کشور را بر عهده دارد. از آنجا که مونارک رئیس دولت در حکومت پادشاهی به‌شمار می‌رود، بنابراین معمولاً این اصطلاح معادل شاه یا پادشاه به‌کار می‌رود ولی مفهومی کلی‌تر است و رئیس کشور در انواع دیگر حکومت‌های سلطنتی مانند شاهزاده‌نشین، امیرنشین، سلطان‌نشین، دوک‌نشین بزرگ و مانند آن‌ها را نیز در بر می‌گیرد.

مونارک ممکن است بالاترین اقتدار و قدرت را در دولت مستقل اعمال کند یا دیگران ممکن است از طرف مونارک از آن قدرت استفاده کنند. معمولاً مونارک یا شخصاً حق قانونی اعمال حقوق حاکمیتی دولت را به ارث می‌برد (که این حق معمولاً تخت پادشاهی یا تاج‌وتخت نامیده می‌شود) یا با یک فرایند تعیین‌شده از میان خانواده یا گروهی که واجد شرایط فرمانروایی کشور هستند، انتخاب می‌شود. از طرف دیگر، یک فرد ممکن است خود را مونارک معرفی کند، که ممکن است از طریق تحسین، حق فتح یا ترکیبی از این راه‌ها مورد حمایت و مشروعیت قرار گیرد.

## ویژگی‌ها

مونارک‌ها، به این ترتیب، عناوین مختلفی دارند – پادشاه یا ملکه حاکم، شاهپور یا شاهدخت (مانند سلطنت موناکو)، امپراتور یا امپراتور زن (مانند امپراتور چین، امپراتور اتیوپی، امپراتور ژاپن، امپراتور هند)، آرشیدوک، دوک یا دوک بزرگ (مانند دوک بزرگ لوکزامبورگ)، امیر (مانند امیر قطر)، سلطان (مانند سلطان عمان) یا فرعون.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Monarch». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۳۰ آوریل ۲۰۲۵.
# دودمان یان (آن-شی)

| یان 燕 یان |
| --- |
| ۷۵۶–۷۶۳ |
| پایتخت | لوئویانگ (۷۵۶–۷۵۷) یه چنگ (۷۵۷–۷۵۹) فانیانگ (۷۵۹) لوئویانگ(۷۵۹–۷۶۲) |
| زبان(های) رایج | چینی |
| دین(ها)  | بودیسم، تائوئیسم، کنفسیوس، ادیان سنتی چینی |
| حکومت | پادشاهی |
| امپراتور |   |
|  |
| • ۷۵۶–۷۵۷  | ان لوشان، اول |
| • ۷۵۷–۷۵۹  | آن چینگشو، دوم |
| • ۷۵۹–۷۶۱  | شی شیمینگ، سوم |
| • ۷۶۱–۷۶۳  | شی چائویی، چهارم |
|  |
| دوره تاریخی | شورش ان لوشان |
|  |
| • ان لوشان خود را امپراتور خواند  | ۵ فوریه ۷۵۶ |
| • خودکشی شی چائویی  | ۷۶۳ |
|  |
| واحد پول | پول رایج چین |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **پیشین** | **پسین** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | سلسله تانگ |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| دودمان تانگ |  |

 |

 |

**یان** (چینی: 燕؛ پین‌یین: *Yān*) همچنین شناخته شده با نام **یان بزرگ** (چینی: 大燕؛ پین‌یین: *Dà Yān*) در سال ۷۵۶ توسط ژنرال سابق سلسله تانگ، ان لوشان تأسیس شد. پس از شورش ان لوشان علیه امپراتور شوان زونگ اول در سال ۷۵۵ او توانست یان را تأسیس کند. دولت یان در سال ۷۶۳، با مرگ یکی از فرماندهان سابق ان لوشان از بین رفت. پسر شی شیمینگ، شی چائویی آخرین فردی بود که ادعای امپراتوری یان را کرد.

نقشه شورش ان لوشان را نشان می‌دهد.
## حاکمان یان

| نام معبدی | نام پسامرگ | نام شخصی | مدت سلطنت | نام دوره ای |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *چینی کنوانسیون: استفاده از نام خانوادگی و نام* |
| ندارد | La(剌 là) | ان لوشان | ۷۵۶–۷۵۷ | Shengwu (聖武 *Shèngwǔ*) |
| ندارد | ندارد | آن چینگشو | ۷۵۷–۷۵۹ | Tiancheng (天成 *Tiānchéng*) |
| ندارد | ندارد | شی شیمینگ | ۷۵۹–۷۶۱ | Shuntian (順天 *Shùntiān*) 759-761 Yingtian (應天 *Yìngtiān*) 761 |
| ندارد | ندارد | شی چائویی | ۷۶۱–۷۶۳ | Xiansheng (顯聖 *Xiǎnshèng*) |

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «燕 (安史之乱)». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای چینی*، بازبینی‌شده در ۳ ژانویه ۲۰۱۹.
# اسم رمز

ساحل اوماها **نام رمز** نیروهای متفقین برای منطقه‌ای ساحلی در شمال‌غربی فرانسه بود. در جریان این عملیات بیش از ۱۶۰٬۰۰۰ سرباز در ساحل نرماندی پیاده‌شدند و عملیات آزادسازی فرانسه در این روز رقم خورد.
**کد نام** (به انگلیسی: code name) یا نام کد پایه واژه‌ای مرموز (و غالباً مفرح) است که برای یک نام، کلمه، پروژه یا فرد دیگری به کار می‌رود. این نام روش غالباً در امور نظامی یا ضداطلاعات و جاسوسی کاربرد دارد. در موارد بسیاری این امر در پروژه‌های محرمانه صنعتی برای مخفی نگه داشتن از رقبا یا برای پروژه‌هایی که هنوز برای آنها بازاریابی نشده است کاربرد دارد. علت دیگر استفاده از این مقوله در مسایل نظامی برای دریافت خطای کمتر هنگام مکالمه با واکی تاکی است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Code name». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۵ اکتبر ۲۰۱۵.
# سرواژه

**سرواژه** یا **سرنام** یا **آکرونیم** (به انگلیسی: Acronym)، صورتِ کوتاه‌شدهٔ یک عبارت است و معمولاً آن را از حروف اولِ یک واژه یا عبارت می‌سازند.

## تفاوت سرواژه و سرنام

«سرنام» و «سرواژه» هر دو از انواع کوته‌نوشت هستند. تفاوت آن‌ها در این است که در سرواژه، حروف به‌صورت جداجدا تلفظ می‌شود (مانند بی‌بی‌سی، اف‌بی‌آی و بی‌آرتی)؛ ولی در «سرنام»، حروف به‌صورت یک کلمهٔ تکی تلفظ می‌شود و یک واژهٔ جدید را تشکیل می‌دهد؛ مانند:

* ناجا: نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران
* هما: هواپیمایی ملی ایران
* نزاجا: نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران
* ناسا (NASA): سازمان ملی هوانوردی و فضایی ایالات متحدهٔ آمریکا (National Aeronautics and Space Administration)
* ساواک: سازمان اطلاعات و امنیت کشور
* سمپاد: سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان
* برجام: برنامه راهبردی جامع اقدام مشترک

## منابع

* "Acronym and initialism" (in انگلیسی). ویکی‌پدیا. Retrieved 6 خرداد 1389.`{{cite web}}`: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
# مادرتباری

خانواده‌اى که تبار از طرف مادر تعيين مى‌گردد، مادر نسبى يا مادرتباري ناميده مى‌شود.
**مادرتباری** (انگلیسی: Matrilineality) ردیابی خویشاوندی از طریق خط زن است. همچنین ممکن است با یک نظام اجتماعی مرتبط باشد که در آن هر فرد با - نسب مادرش - شناخته می‌شود و می‌تواند شامل ارث دارایی یا عنوان باشد. خط مادری یک خط تبار خویشاوندی از یک اجداد ماده به یک نسل خویشاوندی (از هر دو جنس است که در آن افراد در تمام نسل‌های میانی، مادر هستند - این الگوی‌تبار مادرزادی باستانی برخلاف الگوی رایج‌تر پدرتباری است که معمولاً نام خانوادگی از آن گرفته می‌شود.

در جامعه مادرسالار، مرد خصال خویش را از  «دایی» خود به ارث می برد. حال آنکه، در جامعه ی پدرسالار رابطه پسر و پدر از هرگونه رابطه‌ای در مقایسه با جامعه مادرسالار گسترده‌تر و محکمتر است. زیرا در یک جامعه مادرسالار، وظایف پدر عموماً میان پدر و دایی کودک تقسیم می‌گردد. و این در حالی است که در جامعه های «مادرتباریِ» گذشته، افزون طلبی های خانوادگی به زنان محدود می شد. اما چون زنان طبعاً جنگجو نیستند، از این رو فزون طلبیِ چنین خانواده‌هایی به مراتب کمتر از هنگامی است که ریاست خانواده بر عهده ی مرد است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Matrilineality». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۷ دسامبر ۲۰۲۲.
# دودمان یورک

| دودمان یورک |
| --- |
|  به عنوان فرزندان مستقل از نسب مرد خانواده ارل‌های لنکستر نشان متفاوتی نسبت به نشان پادشاهی دارند، که لاجوردی رنگ و متکی به سه نقطه است که از یک طرف بر زمینهٔ منقش به نماد گل زنبق می‌باشد، آخرین مرد از این خانواده به منصب دوک یورک ارتقا می‌یابد |
| کشور | * پادشاهی انگلستان
* پادشاهی فرانسه
* Lordship of Ireland
 |
| خاندان نیا | دودمان پلانتاژنه |
| عنوان‌ها | * پادشاهی انگلستان
* پادشاه فرانسه
* شاهزاده ولز
* لرد ایرلند
* دوک یورک
* دوک کلارنس
* دوک گلاستر
* ارل کامبریج
* ارل مارچ
* ارل روتلند
* ارل اولستر
 |
| پیدایش | ۱۳۸۵ |
| بنیان‌گذار | ادموند لانگلی، نخستین دوک یورک |
| آخرین فرمان‌روا | ریچارد سوم |
| فرمان‌روای کنونی | منقرض شده |
| فروپاشی | ۱۴۹۹ |
| برکناری | ۱۴۸۵ |
| نژاد | انگلستان |
|  |

درخت خانوادگی جنگ رزها
**دودمان یورک** (انگلیسی: House of York) شاخه‌ای از دودمان مشهور سلطنتی انگلستان موسوم به دودمان پلانتاژنه بود، سه تن از اعضای این خاندان در اواخر قرن پانزدهم از پادشاهان انگلستان بودند، نسب خاندان یورک از طرف مردان به ادموند لانگلی، نخستین دوک یورک می‌رسد، او چهارمین فرزند بازماندهٔ ادوارد سوم بود.

## جستارهای وابسته

* یورک‌شر

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «House of York». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۴ ژوئیه ۲۰۱۶.

## پیوند به بیرون
# مرابطون

| دودمان مرابطون ⵉⵎⵔⴰⴱⴹⵏ, *Imrabḍen* المرابطون, *Al-Murābiṭūn* مرابطون |
| --- |
| ۱۰۴۰–۱۱۴۷ |
| مرابطون در اوج خود در سال ۱۱۲۰ میلادی |
| وضعیت | فرمانروایان مراکش |
| پایتخت | * اغمات (۱۰۴۰–۱۰۶۲)
* مراکش (۱۰۶۲–۱۱۴۷)
 |
| زبان(های) رایج | بربری، عربی، مستعربی |
| دین(ها)  | اسلام (سنی)؛ اقلیت مسیحیت (کلیسای کاتولیک)، یهودیت |
| حکومت | پادشاه |
| امیر |   |
|  |
| • ۱۰۴۰–۱۰۵۹  | عبدالله یکم مرابطی |
| • ۱۱۴۶–۱۱۴۷  | اسحاق بن علی |
|  |
| تاریخ |   |
|  |
| • بنیان‌گذاری  | ۱۰۴۰ |
| • فروپاشی  | ۱۱۴۷ |
|  |
| مساحت |
| ۱۱۲۰ | ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۳۹۰٬۰۰۰ مایل مربع) |
| واحد پول | دینار مرابط |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **پیشین** | **پسین** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | ادریسیان |
|  | طوایف نخست |
|  | بورغواطه |
|  | زناته |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| خلافت موحدون |  |
| طوایف دوم |  |

 |

 |

**مُرابِطون**، حکومتی اسلامی بودند که میان سال‌های ۱۰۵۶-۱۰۶۰ میلادی بر شمال باختری آفریقا و بخشی از اندلس فرمانروایی کردند.

پایتخت آن‌ها در سال‌های ۱۰۵۶-۱۰۸۶ شهر فاس بود و از سال ۱۰۸۶ میلادی پایتخت ایشان به شهر مراکش منتقل شد.

Depiction of Abu Bakr ibn Umar al-Lamtuni (Catalan Atlas) (1)
قلمرو آن‌ها از شمال باختری آفریقا تا شبه جزیره ایبری و جنوب صحرا امتداد داشت.

مرابطین از قبایل بربر مسوفه و لمتونه و جداله از شاخه‌های قبیله بزرگ صنهاجه بوده که آن‌ها را ملثمین می‌خواندند. این قبایل در مسافتی میان جنوب مغرب دوردست تا سرزمین سودان پراکنده شده بودند. در نیمه سدهٔ پنجم وارد دشت مراکش شدند.
ورود و استقرار مرابطان در اندلس، آن‌جا را ولایتی مغربی نمود و تحت سلطه سیاسی و فرهنگی خود قرار داد.

## فرمانروایان

|  | فرمانروا | زندگی | دوره |
| --- | --- | --- | --- |
| ۱ | عبدالله یکم مرابطی | ... تا ۱۰۵۹ | ۱۰۴۰ تا ۱۰۵۹ |
| 2 | ابوبکر یکم مرابطی |
. |
```
۴۴۸–۴۸۰
```
 |
| ۳ | یوسف بن تاشفین |
```
.... -۱۱۰۷
```
 |
```
۱۰۶۲–۱۱۰۷
```
 |
| ۴ | علی بن یوسف |
```
.... -۱۱۴۳
```
 |
```
۱۱۰۷–۱۱۴۳
```
 |
| ۵ | تاشفین بن علی |
```
.... -۱۱۴۶
```
 |
```
۱۱۴۳–۱۱۴۶
```
 |
| ۶ | ابراهیم بن تاشفین |
```
.... -....
```
 |
```
۱۱۴۶–۱۱۴۶
```
 |
| ۷ | اسحق بن علی بن یوسف بن تاشفین |
```
.... -۱۱۴۷
```
 |
```
۱۱۴۶–۱۱۴۷
```
 |
| 8 | یوسف بن تاشفین بن تالاکاکین (تنها در فاس فرمان راند) |
```
.... -....
```
 |
```
۱۰۶۲–۱۰۶۳
```
 |

|  |
| --- |
| **دودمان‌های فرمانروا در مراکش** |
| ادریسیان (۷۸۰-۹۷۴) (عرب) |
| مغراوه (۹۸۷-۱۰۷۰) (بربر) |
| مرابطان (۱۰۷۳-۱۱۴۷) (بربر) |
| موحدون (۱۱۴۷-۱۲۶۹) (بربر) |
| مرینیان (۱۲۵۸-۱۴۲۰) (بربر) |
| وطاسیان (۱۴۲۰-۱۵۴۷) (بربر) |
| سعدیان (۱۵۵۴-۱۶۵۹) (عرب) |
| علویان (۱۶۶۶- تا کنون) (عرب) |

## منابع

* Islam: Kunst und Architektu
* المرابطون
# رود لیائو

| رود لیائو |
| --- |
|  |
|  |
| مکان |
| کشور | جمهوری خلق چین |
| ویژگی‌های ظاهری |
| دهانه | دریای زرد |
| اندازهٔ حوضه | ۲۳۲۰۰۰ **واحد؟** |

 **رود لیائو** رودی است به دریای زرد می‌ریزد. این رود از کشور جمهوری خلق چین می‌گذرد.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Liao River». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۹ سپتامبر ۲۰۱۴.
# امپراتور وو لیانگ

| امپراتور وو لیانگ |
| --- |
|  |
| دودمان لیانگ |
| سلطنت | ۳۰ آوریل ۵۰۲ – ۱۲ ژوئن ۵۴۹ |
| پیشین | dynasty established, Emperor He as Emperor of Southern Qi |
| جانشین | امپراتور جیان ون |
| مدعی | Xiao Zhengde (from 548 to 549) |
|  |
| زاده | Xiao Lian'er (蕭練兒) ۴۶۴ |
| درگذشته | ۵۴۹ (۸۴−۸۵ سال) نانجینگ |
| آرامگاه | Xiu Mausoleum (修陵, in present-day دانیانگ) |
| Consorts | Empress Wude Empress Dowager Mu Empress Dowager Wenxuan |
| فرزند(ان) | See § Family |
|

| نام کامل |
| --- |
| نام خانوادگی: Xiāo (蕭) نام کوچک: Yǎn (衍) |
| تاریخ‌های دوره |
| * Tiān jiān (天監): ۵۰۲–۵۱۹
* Pǔ tōng (普通): ۵۲۰–۵۲۷
* Dà tōng (大通): ۵۲۷–۵۲۹
* Zhōng dà tōng (中大通): ۵۲۹–۵۳۴
* Dà tóng (大同): ۵۳۵–۵۴۶
* Zhōng dà tóng (中大同): ۵۴۶–۵۴۷
* Tài qīng (太清): ۵۴۷–۵۴۹
 |
| نام پسامرگ |
| Emperor Wǔ (武皇帝, ت.ت. "martial") |
| نام معبد |
| Gāozǔ (高祖) |

 |
| خاندان | شهرستان لانلینگ Xiao |
| پدر | Xiao Shunzhi |
| مادر | Zhang Shangrou |

**امپراتور وو لیانگ** (انگلیسی: Emperor Wu of Liang؛ 464 – ۵۴۹ (۸۴−۸۵ سال)) فیلسوف، شاعر، و فرمانروا اهل دودمان لیانگ بود.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Emperor Wu of Liang». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۱ نوامبر ۲۰۲۴.

## پیوند به بیرون