# شیای غربی

| شیای بزرگ 大夏  (白高大夏國)  (大白高國) شیای غربی |
| --- |
| ۱۰۳۸ میلادی–۱۲۲۷ میلادی |
|

پرچم |
| شیای غربی (سبز) در ۱۱۱۱ میلادی |
| پایتخت | ژینگ‌چینگ(یین‌چوآن امروزی) |
| زبان(های) رایج | تانگوت, زبان‌های چینی |
| دین(ها)  | بودیسم، تائوئیسم، کنفوسیوس‌گرایی، دین‌های سنتی چینی |
| حکومت | پادشاهی |
| شیای غربی |   |
|  |
| • ۱۰۳۸–۱۰۴۸  | امپراتور جینگ زونگ |
| • ۱۱۳۹–۱۱۹۳  | امپراتور رن‌زونگ |
| • ۱۲۲۶–۱۲۲۷  | امپراتور لی شیان |
|  |
| دوره تاریخی | دودمان سونگ |
|  |
| • بنیان‌گذاری  | ۱۰۳۸ میلادی |
| • فروپاشی  | ۱۲۲۷ میلادی |
|  |
| مساحت |
| ۱۱۴۲ میلادی تخمین | ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۳۹۰٬۰۰۰ مایل مربع) |
| جمعیت |
|  |
| • ۱۱۴۲ میلادی تخمین  | ۳,۰۰۰,۰۰۰ |
|  |
| واحد پول | دادوستد پایاپای، سکه‌های چینی |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **پیشین** | **پسین** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | دودمان سونگ |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| امپراتوری مغول |  |

 |

 |

**شیای غربی** یا **شی شیا** (چینی: 西夏; پین‌یین: *Xī Xià*; وید جایلز: *Hsi1 Hsia4*)، که به‌طور رسمی **«پادشاهی شیای بزرگِ سپید و باشکوه»** (تانگوت: 𗴂𗹭𘜶𗴲𗂧) یا **«شیای بزرگ»** (大夏; *Dà Xià*; *Ta4 Hsia4*) نامیده می‌شد و همچنین با عنوان **امپراتوری تانگوت** نیز شناخته می‌شود، یک دودمان امپراتوری در چین به رهبری قوم تانگوت بود که از سال ۱۰۳۸ تا ۱۲۲۷ میلادی وجود داشت. این دودمان در اوج قدرت خود بر بیش از ۸۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۳۱۰٬۰۰۰ مایل مربع) از سرزمین‌های امروزی شمالِ مرکزی چین حکومت می‌کرد.

پایتخت شیای غربی شینگ‌چینگ بود که امروزه با نام یین‌چوآن شناخته می‌شود. یکی دیگر از شهرهای مهم این حکومت و از محوطه‌های مهم باستان‌شناسی آن، خارا-خوتو است. شیای غربی در سال ۱۲۲۷ میلادی به دست امپراتوری مغول نابود شد. بخش عمده‌ای از اسناد مکتوب و معماری آن از میان رفت و به همین سبب، منشأ و تاریخ این امپراتوری تا پیش از پژوهش‌های چینی و غربی در سدهٔ بیستم تا حد زیادی ناشناخته و مبهم باقی ماند. امروزه زبان تانگوت و خط منحصربه‌فرد آن منقرض شده‌اند و تنها بخش‌هایی پراکنده از ادبیات تانگوت باقی مانده است.

شیای غربی منطقهٔ پیرامون کریدور هِشی را در اختیار داشت؛ ناحیه‌ای در امتداد جادهٔ ابریشم که مهم‌ترین مسیر بازرگانی میان شمال چین و آسیای مرکزی به شمار می‌رفت. این حکومت در زمینه‌های ادبیات، هنر، موسیقی و معماری به دستاوردهای چشمگیری دست یافت و این فرهنگ با ویژگی‌هایی چون «درخشان و تابناک» توصیف شده است. جایگاه برجستهٔ شیای غربی در میان دیگر امپراتوری‌های لیائو، سونگ و جین تا حد زیادی ناشی از سازمان نظامی کارآمد آن بود؛ سازمانی که از سواره‌نظام، ارابه‌های جنگی، کمانداران، سپرها، نیروهای توپخانه‌ای (از جمله توپ‌هایی که بر پشت شترها حمل می‌شدند) و نیروهای آبی‌ـ‌خاکی برای نبرد در خشکی و آب بهره می‌برد.

## نام

عنوان کامل دولت شیای غربی، همان‌طور که خود این حکومت برای خویش به کار می‌برد، به‌صورت تحت‌اللفظی به معنای «سفید»، «بلند»، «پادشاهی»، «بزرگ» (𗴂𗹭𗂧𘜶) یا «سفید»، «بلند»، «شیای بزرگ»، «پادشاهی» (𗴂𗹭𘜶𗴲𗂧) است. نام متناظر چینی آن (白高大夏國، به معنای «دولت شیای بزرگِ سفید و بلند») نیز مورد استفاده قرار می‌گرفت. پژوهشگران چینی و ژاپنی معمولاً دو واژهٔ نخست این عنوان را به معنای «بالادست‌های رود سفید» تفسیر می‌کنند که احتمالاً اشاره‌ای به رود زرد بوده است.

سنیا کپینگ در سال ۱۹۹۴ ترجمهٔ «پادشاهیِ شیای بزرگِ سفید و بلند» را پیشنهاد کرد و بر این باور بود که این نام به یکی از قله‌های رشته‌کوه هه‌لان اشاره دارد که «مادرِ سفید و بلند» نامیده می‌شد. این منطقه نزد تانگوت‌ها و تبتی‌ها با نام «مینیاک» شناخته می‌شد و همین نام برای دولت تانگوت نیز به کار می‌رفت. نام دیگری که تانگوت‌ها برای حکومت خود استفاده می‌کردند «دولت ده هزار راز» (/khjɨ-dwuu-lhjij/،萬祕國 ) بود.

نام «شیای غربی» یا «شی‌شیا»(Xi Xia) بر پایهٔ نام چینی این حکومت شکل گرفته است. واژهٔ «غربی» به موقعیت جغرافیایی آن در غرب دودمان‌های لیائو(۹۱۶–۱۱۲۵) و جین(۱۱۱۵–۱۲۳۴)، و همچنین دودمان سونگ اشاره دارد. واژهٔ «شیا» (که به دودمان شیا اشاره می‌کند) نامی تاریخی برای این منطقه است که ریشهٔ آن به دودمان هو شیا در سدهٔ پنجم میلادی بازمی‌گردد.

چینی‌ها تانگوت‌ها را *میان‌یائو* یا *می‌یائو* (彌藥)، تبتی‌ها آنان را *می‌نیاگ* (མི་ཉག་)، و خودشان خویشتن را *میناگ* می‌نامیدند. نام تانگوت از صورتی گرفته شده است که نخستین بار در سنگ‌نوشته اورخون، متعلق به سال ۷۳۵ میلادی دیده می‌شود و در متون چینی به صورت «تانگ‌وو» یا «تانگوته» ضبط شده است(در زبان مغولی: Tangghut یا Tangɣud). این نام تا سدهٔ نوزدهم به‌عنوان نامی عمومی برای برخی قبایل ساکن در منطقهٔ آمدو–کوکونور–گانسو به کار می‌رفت.

حکومت شیا غربی (سبز) در ۱۱۱۱ میلادی
## منابع

شیای غربی