# بحرین

| پادشاهی بحرین مَمْلَکَةُ الْبَحْرَیْن بحرین |
| --- |
|
پرچم

 نشان ملی

 |
| **سرود:**سرود ملی بحرین *بحرین ما* *به عربی: بحریننا*  |
| نقشه بحرین |
|  |
| پایتخت و بزرگترین شهر | منامه ﻿ / ﻿ |
| زبان(های) رسمی | عربی انگلیسی (به رسمیت شناخته‌شده) |
| حکومت | پادشاهی نیمه مشروطه |
|  |
| • • پادشاه • نخست‌وزیر و ولیعهد  | حمد بن عیسی آل خلیفه سلمان بن حمد بن عیسی آل خلیفه |
|  |
| بنیان‌گذاری |
|  |
| • آل‌ خلیفه  | ۱۷۸۳ |
| • اعلام استقلال کرد  | ۱۴ اوت ۱۹۷۱ |
| • استقلال از ایران  | ۱۵ اوت ۱۹۷۱ ‎۲۴ مرداد ۱۳۵۰ |
| • پذیرش در سازمان ملل متحد  | ۲۱ سپتامبر ۱۹۷۱ |
| • پادشاهی بحرین  | ۱۴ فوریه ۲۰۰۲ |
|  |
| مساحت |
| • کل | ۷۷۸ کیلومتر مربع (۳۰۰ مایل مربع) (۱۷۲ام) |
| • آبها (٪) | ۰ |
| جمعیت |
| • سرشماری  | ۱٬۸۰۶٬۱۹۱ (۱۵۲ام) |
| • تراکم | ۱٫۹۸۳ بر کیلومتر مربع (۵٫۱ بر مایل مربع) (۷ام) |
| شاخص توسعه انسانی (۲۰۱۷) | ۰/۸۴۶ ۴۳ام |
| واحد پول | دینار بحرین (BHD) |
| منطقه زمانی | AST |
| • تابستان (ساعت تابستانی) | DST |
| پیش‌شماره تلفنی | ۹۷۳+ |
| کد ایزو ۳۱۶۶ | BH |
| دامنه سطح‌بالا | .bh |

بحرین، با نام رسمی پادشاهی بحرین، کشوری جزیره‌ای در غرب آسیا است. این کشور در خلیج فارس واقع شده و شامل یک مجمع‌الجزایر کوچک متشکل از ۵۰ جزیره طبیعی و ۳۳ جزیره مصنوعی است که مرکز آن جزیره بحرین است و حدود ۸۳٪ از خاک کشور را تشکیل می‌دهد. بحرین بین قطر و سواحل شمال شرقی عربستان سعودی قرار دارد و از طریق گذرگاه ملک فهد به عربستان متصل می‌شود.

جمعیت بحرین تا سال ۲۰۲۳ ۱٬۵۰۱٬۶۳۵ نفر بوده است که از این تعداد ۷۱۲٬۳۶۲ نفر (۴۷٪) تبعه بحرین و ۷۸۹٬۲۷۳ نفر مهاجر هستند که حدود ۲۰۰۰ قومیت (۵۳٪ جمعیت) را شامل می‌شود.

مساحت بحرین حدود ۷۶۰ کیلومتر مربع (۲۹۰ مایل مربع) است و پس از مالدیو و سنگاپور، سومین کشور کوچک آسیا به‌شمار می‌رود. پایتخت و بزرگ‌ترین شهر: منامه است.

این کشور از ۳۳ جزیره شکل یافته که بیشتر آن‌ها از بیابان تشکیل می‌شوند و بلندترین نقطهٔ آن تنها ۱۲۴ متر ارتفاع دارد. بحرین آب‌وهوایی بیابانی با زمستان‌هایی معتدل و تابستان‌هایی بسیار گرم و رطوبتی دارد. نفت و گاز طبیعی و ماهی و مروارید از منابع طبیعی این کشور است اما کاهش ذخیره نفتی باعث شده تا بحرین در سال‌های اخیر به سمت فرآوری و تصفیه نفت حرکت کرده و به یکی از مراکز بانکی بین‌المللی تبدیل شود. شیخ حمد بن عیسی آل خلیفه از سال ۱۹۹۹ قدرت را در این کشور در اختیار دارد و در سال ۲۰۰۲ کشور را به یک پادشاهی مشروطه تبدیل کرده و عنوان خود را از امیر به پادشاه تغییر داد. بر اساس برآورد سال ۲۰۱۹ جمعیت بحرین ۱٫۴۵۰٫۰۰۰ نفر بوده که بیش از ۷۰۰٫۰۰۰ هزار از آنها شهروندان خارجی هستند.

اسلام دین اغلب ساکنان بحرین است و ۷۰/۳٪ مردم این کشور خود را پیرو این دین می‌دانند. پس از آن مسیحیان با ۱۴/۵٪، هندوها با ۹/۸٪ و بوداییان با ۲/۲٪ بزرگ‌ترین گروه‌های دینی این کشور هستند.

## نام بحرین

بحرین شکل دوگانه عربی بحر (دریا) است، بنابراین بحرین در اصل به معنای **دو دریا** است. با این وجود، این اسم به‌عنوان یک اسم خاص مؤنث به‌صورت واژه درآمده است و از قواعد دستوری برای نام دوگانه پیروی نمی‌کند. در گذشته به جزیره بحرین، **اُوال** گفته می‌شد و بحرین تا اواخر قرون وسطی به منطقه‌ای از عربستان شرقی موسوم به سرزمین بحرین گفته می‌شد که شامل جنوب عراق، کویت، احساء، قطیف و بحرین می‌شد. این منطقه از بصره در عراق تا تنگهٔ هرمز در عمان امتداد داشت.

## تاریخ

در گذشته سرزمین بحرین به منطقهٔ ساحلی جنوب خلیج فارس حد فاصل بصره تا دبی امروزی بحرین گفته می‌شد «که شامل منطقهٔ احساء، در عربستان، هم بود».

### امپراتوری ایران

مازون یکی از استان‌های شاهنشاهی ساسانی
از سده ششم پیش از میلاد تا سده سوم پیش از میلاد، بحرین بخش کلیدی و محوری از امپراتوری هخامنشی بود. از سده سوم پیش از میلاد تا ظهور اسلام در سده هفتم میلادی، بحرین توسط دو دودمان ایرانی دیگر، یعنی اشکانیان و ساسانیان کنترل می‌شد. در حدود سال ۱۳۰ پیش از میلاد، دودمان اشکانی خلیج فارس را تحت کنترل خود درآورد و نفوذ خود را تا عمان گسترش داد؛ از آنجا که اشکانیان به کنترل مسیر تجاری خلیج فارس نیاز داشتند، پادگان‌هایی را در طول سواحل جنوبی خلیج فارس ایجاد کردند. اردشیر، نخستین پادشاه دودمان ایرانی ساسانی به عمان و بحرین لشکر کشید و سناتروق (یا ساتیران) را که احتمالاً حاکم اشکانی بحرین بود، شکست داد. او پسرش شاپور اول را به عنوان حاکم بحرین منصوب کرد. شاپور در آنجا شهر جدیدی ساخت و آن را به یاد پدرش، تن‌اردشیر نامید. استان جنوبی ساسانیان به سه منطقه تقسیم می‌شد؛ هجر (استان هفوف فعلی در عربستان سعودی)، تن‌اردشیر (استان قطیف فعلی در عربستان سعودی) و میش‌ماهیگ (جزیره بحرین فعلی).

### خلافت اسلامی

پژوهشگران ادعا می‌کنند که پیش از اسلام، بحرین محل سکونت اعراب تا حدودی مسیحی‌شده، کشاورزان آرامی‌زبان، ایرانیان زرتشتی و تعداد کمی از یهودیان بوده است. بر پایه یافته‌های باستان‌شناسی، بحرین یکی از مراکز مسیحیت نسطوری بوده است. گفته می‌شود جمعیت بحرین در آن زمان به زبان‌های سریانی و فارسی (احتمالاً فارسی میانه یا پهلوی) سخن می‌گفتند. از زمان ظهور اسلام در سده هفتم تا اوایل سده شانزدهم، نام «بحرین» به منطقه وسیع‌تر تاریخی بحرین اطلاق می‌شد که از بصره تا تنگه هرمز در امتداد سواحل خلیج فارس امتداد داشت. این منطقه «اقلیم البحرین» یعنی استان بحرین بود و ساکنان عرب این استان از نوادگان قبیله عرب بنی‌عبدالقیس بودند.

در سال هشتم هجری قمری (۶۲۹ میلادی)، محمد، پیامبر اسلام، علاء بن حضرمی را به بحرین اعزام کرد تا منذر بن ساوی، حاکم بحرین را که تحت حاکمیت امپراتوری ساسانی بود، به اسلام دعوت کند. منذر بن ساوی پس از دریافت نامه پیامبر اسلام را پذیرفت و به همراه بسیاری از عرب‌های بحرین مسلمان شد؛ کسانی نیز که بر دین خود باقی ماندند، متعهد به پرداخت جزیه شدند. این اتفاق همزمان با بحران جانشینی خسرو پرویز و دوره ضعف ساسانیان بود.

### قرمطیان

در حدود سال ۹۰۰ میلادی، ابوسعید جنابی رهبری انقلاب قرمطیان را بر عهده گرفت؛ شورشی توسط یک فرقه منجی‌باور اسماعیلی که منشأ آن کوفه بود. جنابی شهر هجر، پایتخت آن زمان بحرین، و احساء را تصرف کرد و آنجا را پایتخت خود قرار داد. قرمطیان در سال ۹۷۶ میلادی در نبردی از عباسیان شکست خوردند و بر امور داخلی مرزهای خود متمرکز شدند. در حدود سال ۱۰۵۸ میلادی شورشی در جزیره بحرین به رهبری دو عضو شیعه از قبیله عبدالقیس به نام‌های «ابوالبهلول عوام» و «ابوالولید مسلم»، رخ داد که به افول قدرت قرمطیان شتاب بخشید و در نهایت، زمینه را برای به قدرت رسیدن عیونی‌ها (که به قبیله عبدالقیس تعلق داشتند) فراهم کرد.

### عیونیان

در سال ۱۰۷۶–۱۰۷۷ میلادی، شیخ عبدالله بن علی عیونی با کمک نظامی امپراتوری سلجوقی، بحرین و احساء را از قرمطیان گرفت. عیونیان به مدت ۱۶۳ سال، از سده یازدهم تا سده سیزدهم میلادی بر بحرین فرمانروایی کردند. مذهب آن‌ها مورد اختلاف است. برخی منابع آن‌ها را شیعه و برخی دیگر سنی ذکر کرده‌اند. آن‌ها بازماندگان قبیله بنی عبدالقیس بودند. سرزمین احساء نخستین پایتخت امارت عیونی بود. سپس الفضل بن عبدالله، پایتخت خود را به قطیف و پس از آن به اوال (کشور بحرین امروزی) منتقل کرد. در دوران فرمانروایی او، قلمرو دولت تا کویت گسترش یافت. سپس در سال ۵۱۳ هجری قمری پایتخت به قطیف بازگشت. پس از آن در سال ۵۳۱ هجری قمری، محمد بن الفضل در آنجا ترور شد و در نتیجه، دولت به دو بخش تقسیم گردید؛ یکی در احساء و دیگری درقطیف. در دوران محمد بن احمد بن ابی‌الحسین بن ابی‌سنان، قلمرو عیونیان از نجد تا بیابان سوریه امتداد داشت. به دلیل نفوذ و قدرت پادشاهی عیونی، خلیفه الناصر لدین الله به محمد بن احمد این اختیار را داد تا از مسیر زائران به مقصد مکه محافظت کند. در سال‌های ۵۸۷ تا ۶۰۵ هجری قمری، محمد بن ابی‌الحسین قطیف و احساء را متحد کرد. این کشور به مدت ۱۶۳ سال توسط دودمان عیونی اداره شد. در سال ۱۲۵۳ میلادی، اختلافات داخلی در خاندان عیونی این فرصت را به بادیه‌نشینان عصفوری از قبیله بنی عقیل داد تا دولت خود را تأسیس کنند و امارت عیونی را از بین ببرند. بدین ترتیب آن‌ها کنترل شرق شبه‌جزیره عربستان، از جمله جزایر بحرین را به دست گرفتند.

### عصفوریان

عصفوریان در ابتدا با قرمطیان و جانشینان آن‌ها، یعنی عیونیان متحد بودند، اما در نهایت عیونیان را سرنگون کردند و خود قدرت را به دست گرفتند. به قدرت رسیدن عصفوریان پس از آن رخ داد که قدرت عیونیان در سال ۱۲۳۵ میلادی به دلیل تهاجم اتابکان فارس تضعیف شده بود. عصفوریان در آغاز فرمانروایی خود، دولتی متشکل از مرکز و شرق شبه‌جزیرهٔ عربستان داشتند و حتی بر بخش‌هایی از عمان نیز حکومت می‌کردند. در سال ۱۳۳۰ میلادی، حاکمان بحرین خراج‌گزار حاکمان ملوک هرمز شدند. به گفتهٔ منابع عربی، در سال ۱۳۵۴ میلادی نیروهای عرب عصفوری به بصره هجوم بردند و با شکست دادن مغول‌ها، تلفات سنگینی بر آن‌ها وارد کردند. عصفوریان پس از ۱۵۰ سال حکومت، توسط جروانیان سرنگون شدند.

### جروانیان

جروانیان به طایفهٔ بنی‌مالک تعلق داشتند. دربارهٔ اینکه آیا آن‌ها به بنی عقیل تعلق داشتند یا به بنی عبدالقیس، اختلاف‌نظر وجود دارد. جروانیان در سدهٔ چهاردهم میلادی، پس از اخراج نیروهای سعید بن مغامس، رئیس امارت المنتفق مستقر در شهر بصره، به قدرت رسیدند. منابع هم‌دوره مانند ابن بطوطه و ابن حجر جروانیان را «رافضیان تندرو» توصیف کرده‌اند. در همین حال، یک عالم سنی سدهٔ پانزدهم اهل مصر، آنان را بازماندگان قرمطیان می‌خواند. ئوآن کول، از این داده‌ها نتیجه می‌گیرد که آنان اسماعیلی بوده‌اند. با این حال، مذهب شیعهٔ دوازده‌امامی در دورهٔ حکومت آنان ترویج شد و علمای امامیه کرسی‌های قضاوت و دیگر مناصب مهم، از جمله ریاست نظام حسبه را در اختیار داشتند. حکومت جروانیان در سدهٔ پانزدهم میلادی به دست جبریان، که طایفه‌ای بنی عقیل بودند، پایان یافت.

### جبریان

در اواسط سدهٔ پانزدهم میلادی، شاخهٔ دیگری از قبیلهٔ بنی عقیل به رهبری زامل بن جابر، کنترل بحرین را به دست گرفت و سلسلهٔ جبریان را پایه‌گذاری کرد. جبریان که مرکز فرمانروایی‌شان در احساء بود، بر بخش اعظم شرق شبه‌جزیرهٔ عربستان حکومت می‌کردند؛ آنان پیرو مذهب شیعهٔ دوازده‌امامی بودند و این آیین را به‌طور فعال در قلمرو خود ترویج می‌کردند.

### حاکمیت پرتغال

در سال ۱۵۰۷ میلادی، پرتغالی‌ها هرمز را اشغال کردند و پادشاهان ملوک هرمز را به دست‌نشانده‌های خود تبدیل کردند. این فتح به آن‌ها کنترل کامل تجارت میان هند و اروپا را که از طریق خلیج فارس انجام می‌شد، بخشید. پرتغالی‌ها مصمم بودند اطمینان حاصل کنند که بحرین اقتدار پادشاه هرمز را به رسمیت می‌شناسد و مالیات سالانهٔ خود را به او می‌پردازد؛ مالیاتی که بخش بزرگی از آن به وزیر، رکن‌الدین، می‌رسید که منافع تجاری قابل‌توجهی در آنجا داشت. بحرین به دلیل ارزش راهبردی و بازرگانی خود، یکی از قلمروهای مهم پادشاه هرمز به شمار می‌آمد. پادشاه هرمز که مایل به تقویت تسلط خود بر بحرین بود، از پرتغالی‌ها طلب یاری کرد، چرا که پیمان‌نامه‌شان آن‌ها را ملزم به دفاع از سرزمین‌های او می‌کرد. او برای بازپس‌گیری کنترل بحرین و القطیف، خواستار سرباز و کشتی شد. پرتغالی‌ها این امر را فرصتی برای تضعیف مقرن بن زامل، پادشاه جبریان، و به‌ویژه تضعیف قدرت دریایی او دیدند که تهدیدی برای منافع آن‌ها در منطقه به شمار می‌رفت. در سال ۱۵۲۱ میلادی، نیروی مشترک پرتغالی-هرمزی به فرماندهی آنتونیو کوریا به بحرین حمله کردند. در ابتدا نیروهای مقرن برتری داشتند، اما پس از مدت کوتاهی جنگ، او زخمی شد و بلافاصله از میدان نبرد عقب‌نشینی کرد. او سرانجام سه روز بعد درگذشت و سرش بریده و به جزیره هرمز فرستاده شد. بحرین توسط پرتغالی‌ها غارت شد و کشتی‌های آن به آتش کشیده شدند. محاصره بحرین توسط عثمانی‌ها در تابستان سال ۱۵۵۹ میلادی، به فرماندهی مصطفی‌پاشا (والی ایالت احساء عثمانی) آغاز شد. او تلاش کرد تا جزیره بحرین را تصرف کرده و آن را از چنگ پادشاهی هرمز که تحت‌الحمایه امپراتوری پرتغال بود درآورد. با این حال، این محاصره پس از آنکه پرتغالی‌ها توانستند از پایگاه اصلی خود در قلعه هرمز نیروهای کمکی نظامی به بحرین بفرستند، با شکست عثمانی‌ها پایان یافت. در نهایت، نیروهای عثمانی مجبور شدند در ۶ نوامبر همان سال جزیره را ترک کنند، سلاح‌های خود را به نیروهای مدافع واگذار نمایند و غرامتی سنگین به مبلغ یک میلیون آقچه به پرتغالی‌ها بپردازند.

### حاکمیت دوباره ایران

در دوره شاه عباس بزرگ در سال۱۶۰۲ میلادی (۱۰۱۰ قمری)، رکن‌الدین مسعود، حاکم بحرین و برادرِ رئیس شرف‌الدین لطف‌الله (وزیر هرمز)، ادعای استقلال کرد و از فرمان فیروزشاه پادشاه هرمز سرپیچی نمود. او از بیم آنکه مبادا کشتی‌های پرتغالی به کمک فیروزشاه بیایند و به بحرین حمله کنند، از یکی از بزرگان فارس به نام خواجه معین‌الدین فالی که با او خویشاوند بود، یاری خواست. خواجه معین‌الدین نیز الله‌وردی‌خان، حاکم ایالت فارس را از این جریان آگاه ساخت. الله‌وردی‌خان که از دیرباز در پی تسخیر بحرین بود، از این موقعیت استفاده کرد و معین‌الدین را با یک دسته سپاه در ظاهر به یاری رکن الدین مسعود و نهانی برای تصرف بحرین روانه آنجا کرد. معین‌الدین پس از ورود به بحرین و اقامتی چندروزه در جزیره، سحرگاهی به همراه پسرعموی خود، رئیس منصور، ناگهان وارد خانه رکن‌الدین شد و او را در خوابگاهش به قتل رساند. با انتشار این خبر، سپاهیان رکن‌الدین به انتقام خون او با معین‌الدین وارد جنگ شدند و کار را بر او سخت کردند. در همین روزها، امیریوسف‌شاه، از امرای فارس که هنگام بازگشت از مکه در خلیج فارس گرفتار دزدان دریایی شده و اموالش را از دست داده بود، با دسته‌ای سپاه به فرمان الله‌وردی‌خان در تعقیب دزدان دریایی به بحرین رسید. معین‌الدین با یاری او توانست بر سپاه مخالف غلبه کند. با انتشار خبر فتح بحرین، فیروزشاه (امیر هرمز) و حاکم پرتغالی آنجا، سپاهی را با چندین کشتی به بحرین گسیل داشتند. در پی این اقدام، آتش جنگ میان سپاهیان ایران و پرتغال در خشکی و دریا شعله‌ور شد. در نهایت، با وجود آنکه خواجه معین‌الدین و امیریوسف‌شاه در این نبردها کشته شدند، سپاه ایران به پیروزی رسید. کشتی‌های پرتغالی ناگزیر به هرمز عقب‌نشینی کردند و به این ترتیب، جزیره بحرین از تصرف پرتغال خارج و به عنوان بخشی از ایالت فارس ضمیمه خاک ایران شد. پادشاهان صفوی پس از فتح هرمز، به امور مسقط چندان توجهی نمی‌کردند و در این مناطق، خلاء قدرت سیاسی، شرایط را برای پیشوایان اباضیه (شاخه‌ای از خوارج) فراهم آورد تا نواحی ساحلی عمان را تصرف کنند. امامان یعاربه از سال۱۶۲۰ تا ۱۷۴۴ میلادی در این نواحی حکومت کردند. اعراب عمان به امامت سلطان بن سیف ثانی برای غارت دارالتجاره‌ها و محل‌های صید مروارید بحرین دندان تیز کرده و برای غارت آنجا منتظر فرصت مناسب بودند. به همین سبب، چندین بار به بحرین حمله کردند. حمله اول در سال ۱۱۲۷ ق / ۱۷۱۴ م صورت گرفت، اما عمانی‌ها از عهده تسخیر آنجا برنیامدند؛ زیرا حاکم بحرین در این زمان، مهراب‌سلطان، به یاری مردم شهر به مقابله با اعراب پرداخت و آن‌ها را بیرون راند. به نوشته مرعشی صفوی، مردم بحرین در اشاره به این واقعه می‌گفتند: «قتلت اهل عمان». حمله دوم در سال بعد، ۱۱۲۸ ق / ۱۷۱۵ م صورت گرفت و این بار نیز عمانی‌ها از بحرین رانده شدند. حمله سوم عمانی‌ها به بحرین و موفقیت در تصرف آنجا به سال ۱۱۲۹ ق / ۱۷۱۶ م رخ داد. شمار تجهیزات عمان در این حمله، سه یا چهار برابر حملات پیشین بود. از جمله اشتباهات دربار ایران در این زمان که به شکست ایرانیان منجر شد، عزل مهراب‌سلطان از حکومت بحرین بود. هنوز حاکم جدید به بحرین نرسیده بود که اعراب عمان یورش آوردند. شیخ محمد بن ماجد، از عالمان بزرگ بحرین، به همراه عده‌ای از اهالی آنجا برای شکایت از اعمال اعراب عمان و آزار و اذیت نسبت به مسلمانان و تجار به دربار شاه سلطان حسین رفت و توجه شاه را به تحولات جنوب برانگیخت. پس از آن بود که شاه تصمیم گرفت لطفعلی‌خان داغستانی را به فرماندهی سپاهی عظیم راهی بحرین کند. از یک سو طول مدت صلح و دوری از میادین جنگ، و از سوی دیگر دریازدگی سربازان ایرانی، از نیروی جنگاوری سپاهیان ایران بسیار کاسته بود. رها کردن کشتی‌های بدون محافظ در ساحل و افتادن کشتی‌ها به دست عمانی‌ها، درنهایت موجب شکست سپاه ایران شد. در سال ۱۱۳۰ ق / ۱۷۱۸ م اعراب عمان، بار دیگر بحرین را آماج حملات خود قرار دادند، اما ناکام ماندند. عمانی‌ها سرانجام در اواخر سال ۱۱۳۰ ق / ۱۷۱۸ م بر بحرین دست یافتند، قلعه و ارگ منامه را تسخیر کردند، دست به غارت شهر و کشتار مردم زدند و جمع کثیری از نظامیان، ساکنان بی‌گناه، علما و اعیان شیعه را کشتند. در این سال، سپاه ایران به فرماندهی لطفعلی‌خان و به امید یاری پرتغال عازم بحرین شد، اما با افزایش اجرت کشتی‌های پرتغالی، لطفعلی‌خان «پرداخت این‌قدر وجه را به دولت پرتغال برای اجرت کشتی، صلاحِ دولت شاه ندانست» و گفت: «بحرین به این‌قدر وجه نمی‌ارزد. این زر را به مهمی از این واجب‌تر صرف باید کرد و اگر همین وجه را به امام مسقط دهیم، بحرین را به ما پس خواهد داد». بدین ترتیب، کشتی‌های پرتغالی که در ساحل لنگر انداخته بودند، بازگشتند. پس از خروج پرتغالی‌ها از کنگ، لطفعلی‌خان تصمیم گرفت با عمانی‌ها صلح کند؛ بدین ترتیب که پنج هزار تومان به وکلای سیف بن سلطان بدهد و آن‌ها دست از جزیره بحرین، قلعه قشم و قلعه لارک بردارند و این کار به ضمانت شیخ محمد بن ماجد صورت گرفت. در ذی‌قعده ۱۱۳۰ ق / اکتبر ۱۷۱۸ م لطفعلی‌خان خبر یافت که پرتغالی‌ها پنج کشتی اعزام خواهند کرد؛ نیروهای مشترک ایرانی و پرتغالی، عمانی‌ها را عقب راندند و در ۱۱۳۱ ق / ۱۷۱۹ م همه جزایر ایرانی را بازپس گرفتند. گویا بعد از آن، در سال‌های آشفته پس از شورش افغانان در ایران، شیخ جبّار رئیس اعراب هوله که در ظاهر تابع ایران بود، توانست با استفاده از شورش در بحرین ضد امام عمان، بحرین را تسخیر کند و تا زمان نادرشاه آنجا را در تصرف داشته باشد. شیخ جبّار و شیخ احمد مدنی که رؤسای قبایل عرب بنادر بودند، ‌در جریان شورش محمدخان بلوچ بر علیه نادر، با محمدخان همراه شدند. در سال ۱۷۳۶ میلادی پس از تأیید سلطنت نادرشاه در شورای دشت مغان، هنگامی که محمدتقی‌خان حاکم فارس از او اجازه بازگشت گرفت، نادرشاه دستور داد تا بحرین را که چند سال در دست شیخ جبار بود، تصرف کند. محمدتقی‌خان سپاهی را روانه بحرین کرد. در این زمان، شیخ جبار قلعه را به جانشین خود سپرده و به مکه رفته بود. پس از چند درگیری پیاپی، جانشین شیخ جبار شکست خورد و فرار کرد و قلعه به دست سپاه فارس افتاد. محمدتقی‌خان کلید قلعه را برای نادرشاه فرستاد و شاه نیز به پاداش این پیروزی، هدایایی به او داد و بحرین را ضمینه حکمرانی فارس کرد. در سال ۱۷۵۳ میلادی، بحرین توسط شیخ نصر آل‌مذکور (از اعراب مستقر در بوشهر) تصرف شد. او به نام ایران بر این جزیره حکمرانی می‌کرد و به کریم‌خان زند وفادار بود. پس از مرگ کریم‌خان زند، حکومت ایران دچار آشفتگی شد و جعفرخان زند امتیازات تجاری گسترده‌ای به انگلیسی‌ها داد؛ از جمله معافیت از مالیات و آزادی تجارت در سراسر ایران. در همین دوران، آل‌خلیفه با استفاده از ضعف حکومت مرکزی، بحرین را در سال ۱۷۸۳ میلادی اشغال کردند. پس از آنکه آقامحمدخان قاجار در سال ۱۷۹۶ میلادی به پادشاهی رسید، آل‌خلیفه فرمانبرداری از حکومت مرکزی ایران را پذیرفت. آنان نه تنها مالیات مقرر را به دربار می‌فرستادند، بلکه هر از چند گاهی هدایایی نیز به همراه نامه‌هایی مبنی بر تبعیت از ایران، به دربار گسیل می‌داشتند. وهابیان سعودی در جنگ با شریف مکه و آزار شیخ کویت، تا حدودی امیرنشین حساء را ​​که توسط بنی خالد اداره می‌شد، در ضلع غربی خلیج فارس فتح کردند. در نبرد عثمانی و سعودی در سال ۱۷۹۸ میلادی، پاشای بغداد علیه آن‌ها در مرزهای سعودی به سمت صحرای عربستان لشکرکشی کرد اما نتوانست پادگان‌های وهابی را از آنجا بیرون کند یا در مسیر خود به سمت پایتخت وهابیان، درعیه، پیشروی بیشتری داشته باشد. در سال ۱۸۰۰، وهابیان تصرف بندر قطیف و فتح حساء را تکمیل کردند و آنان را به سواحل خلیج فارس کشاند. در سال‌های ۱۸۰۰-۱۸۰۱ میلادی، حاکم عمان با موفقیت جزایر بحرین را تصرف و برای مدتی اداره کرد و در سال ۱۸۰۲ میلادی، پس از برکناری، دوباره توانست خود را در تصرف آن تثبیت کند اما در نهایت نتوانست جای پای خود را محکم کند و با عزیمت عمانی‌ها، آل خلیفه تحت سلطه وهابیان قرار گرفت. در اوایل حکومت فتحعلی‌شاه قاجار، حاکمان بحرین هر سال هدایایی به ایران می‌ فرستادند. اما بعد از سال ۱۲۱۸ ق / ۱۸۰۳ م، این کار را متوقف کردند. در پاسخ، فتحعلی‌شاه به حسینعلی میرزا (حاکم فارس) دستور داد تا بحرین را تصرف کند. او هم سردار میرمحمدصادق خان قاجار را با سپاهی روانه کرد، بحرین را تصرف کرده و مدتی آنجا ماند ولی به خاطر بی‌احتیاطی زیاد، اعراب محلی متوجه ضعف آن‌ها شدند و به آنان هجوم بردند. سردار که توان ایستادگی و تاب جنگیدن در خود نمی‌دید، عقب‌نشینی کرد و از بحرین خارج شد. در سال ۱۸۱۹ میلادی کاپیتان بروس فرمانده ناوگان انگلیس در خلیج فارس قراردادی با حسینعلی میرزا حاکم فارس امضا کرد که بر اساس آن تا هنگامی که دولت ایران امکانات تأمین امنیت و حفاظت از خلیج فارس را ندارد این مسئولیت بر عهده انگلستان خواهد بود. در دسامبر ۱۸۱۹ میلادی، انگلیسی‌ها برای جلوگیری از دزدی دریایی قواسم، در سواحل جنوبی خلیج فارس مستقر شدند و آغاز به سرکوب آنان کردند. پس از آن انگلیس در سال ۱۸۲۰ میلادی قرارداد صلحی با قواسم امضا کرد. دولت انگلستان برای زمینه سازی برای تسلط بر بحرین، شیخ بحرین را نیز در این قرارداد شرکت دادند. شرکت دادن شیخ بحرین در این قرارداد دقیقاً مخالف فصل سوم عهدنامه سال ١٨١٤ میلادی بین ایران و انگلستان بود. قرارداد صلح عمومی در واقع نوعی قرارداد تحت الحمایگی بود که انگلیسی‌ها با شیخ سلمان بن احمد آل خلیفه امضا کردند. در سال ۱۸۲۲ میلادی عهدنامه شیراز میان سر ویلیام بروس نماینده مقیم دولت انگلیس در بوشهر و حسینعلی میرزا حاکم فارس منعقد شد که در ماده دوم آن صریحاً بحرین جزء لایتجزای ایران شناخته شده است. با این حال حکومت هند بریتانیا اجرای آن را لازم ندانست و بروس را نیز از سمت خویش برکنار کرد. حوالی سال ۱۲۳۹ ق / ۱۸۲۳ م، حکومت ایران دوباره دستور داد که بحرین تصرف شود. این بار خود حسینعلی میرزا با یک سپاه بزرگ از شیراز راه افتاد و به بندر دَیّر رفت. او از حاکمان بنادر فارس خواست که برای سپاه کشتی بفرستند اما در راه طوفان شدیدی شد و کشتی‌ها تا مرز غرق شدن پیش رفتند. سرانجام کشتی‌های آسیب‌دیده به بندر دَیّر رسیدند. حسینعلی میرزا با شنیدن این خبر از رفتن به دریا و حمله به بحرین کاملاً منصرف شد. با این حال، آل خلیفه هدایای زیادی فرستادند و قبول کردند که به ایران مالیات بدهند. پس از این توافق، حسینعلی میرزا به شیراز برگشت ولی آل خلیفه بعداً زیر قول خود زد و مالیات را پرداخت نکردند.

نقشه بحرین در ۱۸۲۵.
ادعای حاکمیت عثمانی بر بحرین، برای اولین بار در سال ۱۸۴۷ میلادی مطرح شد. حاکم بصره با ارسال نامه‌ای از شیخ بحرین خواست تا وفاداری خود را به سلطان عثمانی اعلام کند و فهرست دقیقی از کشتی‌های خود را ارائه دهد تا کشتی‌ها بتوانند تحت پرچم ترکیه ثبت شوند. شیخ محمد بن خلیفه آل خلیفه با وجود گشت‌زنی یک ناو جنگی عثمانی در خلیج فارس، از این درخواست طفره رفت، اما این اقدام نگرانی دولت بریتانیا را برانگیخت. با اوج‌گیری تنش میان وهابیان سعودی و بحرین، محمد بن خلیفه آل خلیفه به‌طور هم‌زمان از دولت ایران و والی عثمانی بغداد درخواست کمک و حمایت کرد. پاسخ عثمانی‌ها به‌دلیل غیبت والی از مقر فرماندهی‌اش با تأخیر مواجه شد. در آوریل ۱۸۶۰ میلادی، محمد بن خلیفه آل خلیفه با ارسال نامه‌ها و تومارهایی به حاکم فارس، حسام‌السلطنه و ناصرالدین‌شاه، پادشاه ایران، تأکید کرد که بحرین تابع و بخشی از اراضی فارس و ساکنان آن از اتباع ایران هستند. او بر آمادگی خود برای پرداخت مالیات سالانه به شاه ایران، اهتزاز پرچم ایران در اقامتگاه خود و قطع فرمان‌برداری از فیصل بن ترکی آل سعود تأکید نمود. بلافاصله پس از این درخواست، یک مأمور ایرانی به نام میرزا مهدی‌خان که به انگلیس‌ستیزی شهرت داشت، وارد بحرین شد. با ورود او پرچم ایران برافراشته گشت و حاکمیت ایران بر بحرین اعلام شد. با این حال، هنوز این مراسم به پایان نرسیده بود که محمد بیگ، فرستاده‌ی مصطفی نوری پاشا (والی بغداد عثمانی) ظاهر شد. در نتیجه پرچم ایران پایین کشیده شد و پرچم عثمانی به جای آن به اهتزاز درآمد. مأمور ایرانی از ترک بحرین یا تسلیم کردن اقتدار خیالی خود در بحرین خودداری کرد. سیاست‌های بریتانیا موجب شد که بحرین نه تابع امپراتوری عثمانی و نه تابع ایران باشد. و استقلال شیخ‌نشین بحرین به رسمیت شناخته شود و قراردادهای پیشین بحرین و دولت بریتانیا پابرجا بماند. این دیدگاه در فوریه ۱۸۶۱ میلادی به تصویب دولت بریتانیا رسید. در این میان، مأموران ایرانی و عثمانی بحرین را ترک کرده بودند. سرهنگ لوئیس پلی در ماه مه ۱۸۶۱ قراردادی با شیخ محمد امضا کرد که به موجب آن بحرین به طور کامل زیر نظر انگلیسی‌ها قرار می‌گرفت. جانشین شیخ محمد، شیخ عیسی بن علی در سال ۱۸۶۸ میلادی طی عهدنامه‌ای، رسماً به تحت‌الحمایگی انگلیس گردن نهاد. پیرو آن دولت ایران در یادداشتی به سفارت انگلستان در تهران به این اقدام دولت انگلستان اعتراض کرد. دولت انگلستان در پاسخ به این یادداشت اعلام کرد هدف از امضای پیمان یاد شده، برقراری نظم و امنیت در خلیج‌فارس بوده است و «اگر دولت ایران خود چنین مسئولیتی را برعهده گیرد، دولت انگلیس از آن استقبال خواهد کرد!» در این پاسخ تصریح شده بود «اگر از شیخ بحرین حرکتی سر بزند که مستلزم اقدامات جدیدی از طرف دولت انگلیس باشد، دولت ایران در جریان قرار خواهد گرفت!». پس از آن تاریخ نیز مجدداً شیخ عیسی در سال‌های ۱۸۸۰ و ۱۸۹۲ میلادی قراردادهای تحت‌الحمایگی دیگری را به امضا رساند. شیخ عیسی در سال ۱۸۸۰ میلادی در عهدنامه تحت‌الحمایگی خود نوشت: «من عیسی بن علی آل خلیفه، شیخ بحرین بدین وسیله خودم و جانشینانم در دولت بحرین را در برابر دولت بریتانیا متعهد میسازم که از مذاکره یا انعقاد هر نوع پیمان با هر کشوری یا دولتی غیر از بریتانیا، بدون موافقت دولت نامبرده خودداری کنم و به هیچ وجه به دولتی غیر از بریتانیا اجازه تأسیس نمایندگی سیاسی یا کنسولی بدون موافقت بریتانیا ندهم».

### استقلال

این عکس تاجگذاری حمد بن عیسی آل خلیفه را به عنوان حاکم بحرین در سال ۱۹۳۳ نشان می‌دهد.
بحرین از سال ۱۷۸۳ میلادی، به دست آل خلیفه «که از اعراب شبه‌جزیرهٔ عربستان بودند» افتاد که از قرن نوزدهم تا سال ۱۹۷۱ میلادی، تحت‌الحمایهٔ انگلیس بودند. با این حال، در دوران قاجار و پهلوی، انگلیس هنوز مالک بحرین بود. به گفته میرزا علی کازرونی، نماینده بوشهر در دوره چهارم مجلس شورای ملی در حدود سال ۱۲۹۶ هجری قمری «۱۲۵۸ خورشیدی» دولت عثمانی ادعای حاکمیت بر بحرین می‌کند و برای حل این مناقشه، مجمعی برای حکمیت در برلن با حضور نمایندگانی از دولتهای فرانسه و انگلیس تشکیل می‌شود و این مجمع رأی می‌دهد که جزیره بحرین متعلق به ایران است اما دولت انگلیس اظهار می‌کند که تا وقتی دولت ایران حتی چهار ناو جنگی در خلیج فارس ندارد، حفاظت از بحرین را عهده‌دار می‌شود. در ۲۵ فروردین ۱۳۰۲ «چهاردهم آوریل ۱۹۲۳» جمعی از نمایندگان مجلس شورای ملی طرحی پیشنهاد دادند که مردم جزیره بحرین یک نماینده برای مجلس انتخاب کنند و به تهران بفرستند. مبتکران این طرح شیخ علی صدرالاسلام نماینده زنجان، ابوالقاسم فیوضات و حاج محسن معتمدالتجار نمایندگان تبریز و سید یعقوب انوار نماینده شیراز بودند. در سال ۱۹۲۷ میلادی، ایران در شکوائیه‌ای رسمی به بریتانیا نسبت به قرارداد این کشور با سلطان نجد و حجاز «که پس از مدتی به عربستان سعودی تبدیل شد» اعتراض کرد. چون در بخشی از این پیمان، از «... تعهد به حفظ روابط دوستانه و صلح‌آمیز با سرزمین‌های کویت و **بحرین**...» یاد شده بود. اما انگلیسی‌ها امیر بحرین را حاکمی مستقل و جزیره و اهالی آن را تحت‌الحمایه دولت بریتانیا دانستند و مدعی شدند که ادعای حاکمیت ایران بر بحرین بر هیچ مبنای معتبری استوار نیست. ادعاهای ایران بر بحرین در سال‌های بعد نیز ادامه یافت.

در حالی که موضع انگلستان در حمایت از استقلال بحرین با استقبال کشورهای عربی مواجه شده بود، دولت شوروی اعلان حاکمیت ایران بر بحرین را مورد تأیید رسمی قرار داد. در سال ۱۹۶۸ با تصمیم انگلیسی‌ها به خروج نیروهای خود از منطقه شرق سوئز و خلیج فارس بحث بر سر وضعیت بحرین دوباره به اوج رسید. پیشنهاد انگلیسی‌ها تشکیل فدراسیونی از قطر و بحرین و هفت امیرنشین حاشیه خلیج فارس بود که با مخالفت شدید ایران روبرو شد. در ۴ ژانویه ۱۹۶۹ شاه ایران در نشستی خبری در دهلی نو موضع معتدل‌تری اتخاذ کرده و از حق اهالی بومی برای تعیین سرنوشت خود از طریق یک همه‌پرسی سخن گفت؛ «... چنانچه مردم بحرین علاقه‌مند به الحاق به کشور من نباشند، ایران ادعای ارضی خود را نسبت به این جزیره پس خواهد گرفت…»، اما شیخ عیسی حاکم بحرین که می‌ترسید چنین رفراندومی باعث ایجاد دشمنی و تنش بین ایرانی‌ها و اعراب منطقه شود پیشنهاد شاه ایران را رد کرد و این باعث شد که شاه فکر کند شیخ عیسی حاکم بحرین قصد سوءاستفاده از کشور ایران را دارد بنابراین شاه پیام تهدید آمیزی را به حاکم بحرین فرستاد با این مضمون که ایران نه تنها استقلال بحرین را به رسمیت نمی‌شناسد بلکه در صورت عضویت آن در سازمان ملل از این سازمان خارج خواهد شد.

پس از چندین ماه مذاکرات محرمانه ایران در ۹ مارس ۱۹۷۰ «اسفند ۱۳۴۹» با درخواست از دبیرکل سازمان ملل برای اعمال مساعی جمیله به منظور تشخیص خواست واقعی مردم بحرین پیشقدم شد. ایران اعلام کرده بود نظر نمایندگان سازمان ملل را در صورتی که با تأیید شورای امنیت سازمان ملل همراه باشد خواهد پذیرفت. بریتانیا نیز از پیشنهاد استقبال کرده و اوتانت دبیرکل سازمان ملل هیئتی را به ریاست ویتوریا گیچاردی را مأمور انجام این کار کرد. هیئت سازمان ملل ادعا کرد که پس از گفتگو با طیف گسترده‌ای از مقامات مذهبی و مدنی و مردم عادی اعلام کرد که تقریباً تمام مردم بحرین خواهان یک حکومت کاملاً مستقل هستند و اکثریت بزرگی از آن‌ها آن را یک کشور عربی می‌دانند. این تصمیم در شورای امنیت تأیید شده و بحرین استقلال خود را در ۱۴ اوت ۱۹۷۱ اعلام کرد و ایران نیز اولین کشوری بود که آن را به رسمیت شناخت.

در بحرین، برای نظرخواهی از مردم برای استقلال به جای همه‌پرسی تنها به یک نظرسنجی بسنده شد.

حسنین هیکل «محمد هیکل» می‌گوید:
دانشگاه ملک فیصل پادشاه عربستان در آن زمان رهبری مذاکرات کشورهای عربی با ایران را در این باره برعهده گرفته بود، در آن زمان کشورهای عربی خواستار شدند، بحرین که در آن زمان ۷۰ درصد جمعیتش را شیعیان تشکیل می‌دادند، به یک کشور عربی تبدیل شود و در مقابل این سه جزیره را که اکنون امارات متحده عربی مدعی مالکیت آن است به ایران واگذار شود.

این نویسنده سرشناس عربی افزود: حاکمان عرب در آن تاریخ به دنبال مقابله با توازن شیعی و عربی بودند و هرگز به فکر مالکیت جزایر سه‌گانه تنب کوچک و تنب بزرگ و ابوموسی نبودند.

این ادعاء هیکل (بحرین در مقابل جزایر سه‌گانه) با واکنش منفی وزیر وقت خارجه بحرین مواجه شده.

## جغرافیا

مقایسه اندازه مساحت بحرین با واشینگتن، دی.سی.
بحرین ۷۰۶ کیلومتر مربع مساحت دارد. از هفتصد کیلومتر مربع مساحت این کشور نزدیک به چهارصد کیلومترمربع آن بیابانی است.

بحرین به «جزیره یک میلیون نخل» نیز شهرت داشته است. بحرین شامل سه شهر یا به عبارت بهتر سه جزیره اصلی منامه و محرق و ستره است و منامه بزرگ‌ترین این جزایر پایتخت آن به‌شمار می‌آید. در بحرین روستاهایی هم هست که در فاصله‌های نزدیک به یکدیگر قرار دارند.

به دلیل وسعت کم بحرین مسولان این کشور کوچک اقدام به پر کردن دریا و افزایش وسعت سرزمین خود کرده‌اند و با ساخت‌وسازهای هدفمند پیشرفت قابل توجهی داشته‌اند.

### استان‌ها

کشور بحرین ۵ استان دارد که عبارت‌اند از: عاصمه «استان پایتخت»، جنوبیه، شمالیه، وسطی و محرق.
جزایر حوار متعلق به بحرین که در نزدیکی قطر واقع شده‌اند بخشی از استان جنوبیه هستند.

| نقشه | استان‌ها |
| --- | --- |
|  |
| **۱.** عاصمه |
| **۲.** وسطی |
| **۳.** مُحَرّق |
| **۴.** شمالیه |
| **۵.** جنوبیه |

### شهرها

* منامه
* محرق
* رفاع شرقی
* رفاع غربی
* مدینه حمد
* شهرک عیسی
* الحد
* جدحفص
* مدینة زاید
* الزلاق
* عراد
* عالی «بحرین»
* البدیع
* ستره

الدراز

## حاکمان آل خلیفه

**آل خلیفه** عبارتند از:

* محمد بن خلیفه آل خلیفه «۱۷۶۵–۱۷۷۶»
* خلیفه بن محمد آل خلیفه «۱۷۷۶–۱۷۸۳»
* احمد بن محمد آل خلیفه «۱۷۸۳–۱۷۹۴»
* سلمان بن احمد آل خلیفه «۱۷۹۴–۱۸۲۱»
* عبدالله بن احمد آل خلیفه «۱۸۲۰–۱۸۴۳»
* محمد بن خلیفه بن سلمان آل خلیفه «۱۸۴۲–۱۸۶۷»
* علی بن خلیفه آل خلیفه «۱۸۶۷–۱۸۶۹»
* محمد بن عبدالله آل خلیفه «۱۸۶۹»
* عیسی بن علی آل خلیفه «۱۸۶۹–۱۹۳۲»
* حمد بن عیسی بن علی آل خلیفه «۱۹۳۲–۱۹۴۲»
* سلمان بن حمد آل‌خلیفه «۱۹۴۲–۱۹۶۱»
* عیسی بن سلمان آل خلیفه «۱۹۶۱–۱۹۹۹»
* حمد بن عیسی آل‌خلیفه «۱۹۹۹–تا امروز»

## سیاست داخلی

عبدالهادی الخواجه فعال سیاسی در منامه سال 2009
بحرین یک حکومت پادشاهی مشروطه است. پادشاه به‌طور موروثی از خاندان آل خلیفه انتخاب می‌شود که از سال ۱۸۲۰ میلادی، قدرت را در این جزیره به دست گرفت و اتحاد خود را با بریتانیا اعلام کردند. این کشور در سال ۱۹۷۱ میلادی، استقلال خود را از سرپرستی بریتانیا اعلام کرد؛ و قانون اساسی فعلی این کشور در سال ۲۰۰۲ تصویب شده است. نظام حقوقی این کشور ترکیبی از حقوق اسلامی «فقه» و کامن لا انگلیسی است.

علی سلمان، رهبر جمعیت وفاق ملی اسلامی
شاه یا امیر کنونی کشور حمد بن عیسی آل خلیفه است که از سال ۱۹۹۹ میلادی قدرت را در دست دارد. ولیعهد و نخست‌وزیر کشور سلمان بن حمد پسر وی است که در ۱۹۶۹ میلادی به دنیا آمده است. قوهٔ مقننه دو مجلسی این کشور *«المجلس الوطنی»* از مجلس شورا *«مجلس الشوری»* و مجلس نمایندگان *«مجلس النواب»* تشکیل می‌شود. هر دو مجلس ۴۰ عضو دارند. تمامی اعضای مجلس علیا «مجلس شورا» توسط شاه و تمامی اعضای مجلس سفلی «مجلس نمایندگان» با رأی مستقیم مردم انتخاب می‌شوند.

در بحرین حدود ۱۵ حزب سیاسی شامل احزاب مذهبی، لیبرال، چپ و بعثی وجود دارد.

برجسته‌ترین حزب سیاسی شیعه جمعیت وفاق ملی اسلامی است که دکتر سعید شهابی از بنیانگذاران آن است. احزاب دیگر شیعه شامل حزب عمل اسلامی و حزب الرساله می‌باشند.

پس از انقلاب یاسمین در تونس که موجب فرار زین العابدین بن علی و همچنین انقلاب مردم مصر و سقوط حسنی مبارک، بحرینی‌ها نیز به خیابان آمدند و به اعتراض عملکرد پادشاه این کشور پرداختند که نیروهای آل خلیفه و آل سعود به بازداشت و سرکوب مردم پرداختند.

## سیاست خارجی

حمد بن عیسی آل خلیفه و ترزا می
این کشور یکی از اعضای اتحادیه عرب و شورای همکاری خلیج فارس است.

مرکز ناوگان پنجم نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا در کشور بحرین قرار دارد.

## اقتصاد

دینار بحرین، دومین پول رایج باارزش در جهانبانک ملی بحرینبحرین کشوری با درآمد بالاست. بخشی از انرژی آن توسط عربستان تأمین می‌شود. این دو کشور با یک پل ۲۵ کیلومتری که به نام گذرگاه ملک فهد معروف است و در سال ۱۹۸۶ افتتاح شد، به یکدیگر متصل می‌شوند.

امروزه، اقتصاد کشور بحرین وابسته به بانکداری، هواپیمایی موفق و خدمات فرودگاهی، بندرهای مجهز صنعتی، صنایع ساخت و تعمیر کشتی و ناوها می‌باشد.

بحرین اولین کشور حوزه خلیج فارس است که نفت در آن اکتشاف شده ولی منابع نفت و گاز آن بسیار محدود است، اقتصاد سنتی بحرین وابسته به مروارید بوده اما در حال حاضر بیشتر درآمد ساکنان بحرین از بانکداری و گردشگری تأمین می‌گردد. به هر روی نفت و فراورده‌های نفتی ۶۰٪ صادرات و درآمد دولت این کشور و همچنین ۳۰٪ تولید ناخالص داخلی بحرین را تشکیل می‌دهد. تنها صنعت سنگین داخلی این کشور تولید آلومینیوم است که در مقیاس فراوان تولید و عرضه می‌شود. بحرین رتبهٔ نخست تولید این محصول در خاورمیانه و رتبهٔ پنجم در سطح جهانی را داراست.
واحد پول بحرین دینار است که هر یک دینار بحرین برابر با ۲٫۶۵ دلار آمریکا و هر دلار معادل ۰٫۳۷۶ دینار می‌باشد. (آوریل ۲۰۲۲).

بر پایه‌گزارش انجمن اقتصادی اجتماعی ملل غرب آسیا بحرین سریعترین رشد اقتصادی را در ژانویه ۲۰۰۶ در میان کشورهای عرب داشته است. همچنین بحرین آزادترین اقتصاد را در خاورمیانه و بیست و پنجمین در جهان را در سال ۲۰۰۶ بر پایه‌گزارش وال استریت ژورنال و پایه شاخص‌های اقتصاد آزاد داشته است.

## زبان‌ها

عربی زبان رسمی بحرین است گرچه زبان انگلیسی به‌طور گسترده‌ای در این کشور استفاده می‌شود. عربی بَحرانی رایج‌ترین گویش زبان عربی‌است که توسط مردم به کار گرفته می‌شود. در میان جمعیت بحرینی و غیر بحرینی، بسیاری از مردم به فارسی، زبان رسمی ایران یا به اردو، زبان رسمی پاکستان و یکی از زبان‌های منطقه‌ای هند، صحبت می‌کنند. نپالی، زبان مالایالم، مالایالم و هندی در میان جوامع مهاجر رواج دارد.

## مردم

زنی در لباس عروسی از بحارنهٔ بحرین
در سال ۲۰۰۱ اتباع این کشور ۶۲٫۴٪ جمعیت این کشور را تشکیل می‌دادند. در سرشماری سال ۲۰۰۱ جمعیت کل این کشور ۶۹۸٬۵۸۵ نفر بود که ۲۳۵٬۱۰۸ نفر معادل ۳۷٫۶٪ خارجی بودهٔاند. جمعیت خارجی کشور در سال‌های اخیر رشد سریعی داشته و بر اساس برآورد دولتی در سال ۲۰۰۷ به ۵۱۱٬۸۶۴ معادل ۴۹٬۲۵٪ کل جمعیت در این سال رسیده است.

## مذهب

مسلمانان تقریباً ۷۰٪ جمعیت بحرین را تشکیل می‌دهند. شیعیان تقریباً بین ۴۹ تا ۵۵ درصد مردم بحرین راتشکیل می‌دهند و طبق آخرین اعلام‌ها این میزان به ۴۹ درصد کاهش پیداکرده است.

## قومیت

مسجد ایرانیان بحرین
گروه‌های قومی بزرگ بحرین. به شرح زیر هستند:

* بَحرانی‌ها یا *بحارنه* عرب‌های بومی بحرین که شیعه هستند و بزرگ‌ترین گروه قومی این کشور را تشکیل می‌دهند. جمعیت آن‌ها در سال ۱۹۹۵ در آمار اتنولوگ حدود ۳۰۰ هزار نفر برآورد شده است.
* ایرانیان بحرین یا عجمها هم که اکثر آنان مهاجرانی هستند که بیش از چندین قرن است که از جنوب ایران از فارس و بوشهر به بحرین مهاجرت کرده‌اند و در این جزیره زندگی می‌کنند و به رغم سکونت طولانی در این جزیره، همچنان به فارسی صحبت می‌کنند.
* هوله‌ها بیشتر ایشان ایرانی سنی هستند.
* *بنیان* «بونیان یا *هنود*» هندی‌هایی که از روزگاران دور به این جزیره آمده و بیشتر پیرو آئین هندو هستند.
* عرب‌های آفریقایی که عمدتاً از شرق آفریقا آمده و بیشتر سنی هستند.
* *نجدی‌ها* عربهای سنی شهرنشین که از نجد در مرکز عربستان به آن‌جا آورده شده‌اند.
* بادیه‌نشینان عرب از جمله قبایلی چون عتوب و نعیم که مسلمان سنی هستند
* اسلام دین رسمی بحرین است. بر اساس سرشماری سال ۲۰۰۱ حدود ۸۱٫۲٪ کل جمعیت بحرین مسلمان، ۹٪ مسیحی «اتباع، مهاجران» و ۹٫۸٪ پیرو دیگر ادیان «بیشتر هندو» هستند. یک گروه کوچک بومی یهودی هم در این کشور زندگی می‌کنند.

آمارهای جمعیتی بر اساس سیا ورلد فکت‌بوک:

* ساختار سنی «برآورد ۲۰۰۶»:
	+ ۰ تا ۱۴ سال: ۲۷٫۴٪
	+ ۱۴ تا ۶۵ سال: ۶۹٫۱٪
	+ ۶۵ سال به بالا:۳٫۵ ٪
* رشد جمعیت «برآورد ۲۰۰۶»: ۱٫۴۵٪
* نرخ زادوولد «برآورد ۲۰۰۶»: ۱۷٫۸ در ۱۰۰۰
* نرخ مرگ‌ومیر «برآورد ۲۰۰۶»: ۴٫۴ در ۱۰۰۰
* نسبت جنسیتی «برآورد ۲۰۰۶»: ۱٫۰۳ مرد به ۱ زن
* امید به زندگی «برآورد ۲۰۰۶»:
	+ مرد:۷۱٫۹۷
	+ زن:۷۷ سال
	+ کل: ۷۴٫۴۵
* شیوع ایدز و اچ‌آی‌وی در بزرگ‌سالان «برآورد ۲۰۰۱»: ۰٫۲٪
* باسوادی در بالای ۱۵ سال «برآورد ۲۰۰۳»:
	+ مرد: ۹۱٫۹٪
	+ زن: ۸۵٪
	+ کل: ۸۹٫۱٪
* زبان‌های رایج: عربی، فارسی

مؤسسه بین‌المللی پژوهشی CIRI آمریکا کشور بحرین پس از ایتالیا دولت‌ها محدودیت‌های معتدلی بر آزادی عبادت شهروندان خود اعمال می‌کنند.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| مسلمان |   | ۷۰٫۳٪ |
| مسیحی |   | ۱۴٫۳٪ |
| هندو |   | ۹٫۸٪ |
| بودایی |   | ۲٫۵٪ |
| یهودیت |   | ۰٫۰٪ |
| نمودار دین مردم بحرین در سال ۲۰۱۰ |

## احزاب و حرکات سیاسی

* جمعیت وفاق ملی اسلامی «شیعه»
* حرکة حق حرکتی است که از جمعیت وفاق ملی اسلامی انشقاق یافته است «معارضة»
* جمعیهٔ عمل وطنی دیمکراسی «وعد، یسار ی، لیبرالی»
* جمعیهٔ أصالة إسلامی «سلفی»
* جمعیهٔ منبر إٍسلامی «إخوان مسلمین»
* العدالة الوطنیة «سنی»
* جمعیهٔ منبر دیمکراسی تقدمی

## راه‌ها و ارتباطات

گذرگاه ملک فهد و فرودگاه بین‌المللی بحرین که در محرق قرار دارد. نام هواپیمایی بحرین [طیران الخلیج] «GULF AIR» «هواپیمایی خلیج» است.

## شاعران بحرینی

* طرفه بن عبد
* إبراهیم العریض
* علی الجلاوی
* آیات القرمزی

## اماکن تاریخی بحرین

* کلات بحرین «قلعة البحرین»
* کلات رفاع «قلعة الرفاع»
* کلات عراد «قلعة العراد»
* موزه ملی بحرین «متحف البحرین الوطنی»
* مسجدخمیس
* مسجد سیادی
* جزیره حوار
* خانه سیادی «بیت سیادی»
* باب‌البحرین
* بر صخیر
* خانه جسره «بیت الجسرة»
* خانه شیخ عیسی بن علی «بیت الشیخ بن عیسی بن علی»

## جاذبه‌های گردشگری

سواحل بحرین بسیار دیدنی است و بسیاری از ورزش‌های آبی در گرمای همیشگی آب خلیج فارس انجام می‌گیرد که قایقرانی و شیرجه در این آب‌ها بسیار متداول است.

بیابان‌های گرم بحرین و صدها درخت خرمای این کشور نیز مشهور است.

## جستارهای وابسته

* روابط ایران و بحرین
* دینار بحرین
* اعتراضات در بحرین «۲۰۱۱»
* ایرانیان بحرین
* سرزمین بحرین
* فارسی بحرین
* بحرانیان
* استقلال بحرین
* پادشاه بحرین
* شیعه در بحرین
* قلعه بحرین
* ارتش بحرین
* تیم ملی فوتبال بحرین

## پی‌نوشت

## منابع

* تاریخ شیعه در بحرین «بحرین - قطیف - احسا»
* نمایه سیاسی بحرین
* "BAHRAIN", Encyclopedia Iranica بایگانی‌شده در ۱ مارس ۲۰۰۹ توسط Wayback Machine
* دکتر: شامی، یحیی (۱۹۹۳)، *موسوعة المدن العربیة والاسلامیة (به عربی)*، بیروت: دارالفکر العربی`{{یادکرد}}`: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
* العروس، سید حسن، جلال (۱۹۸۷)، «فصل کتاب»، *الموسُوعة العربّیة المیسرة (به عربی)*، بیروت: دار نهضة لبنان للطبع والنشر`{{یادکرد}}`: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)