Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# مردم اسکاتلندی

Scots|  |
| کل جمعیت |
| **c. 28–40 million** worldwideA |
| مناطق با جمعیت چشمگیر |
|  اسکاتلند   ۴٬۴۴۶٬۰۰0 (2011) (Scottish descent only) |
|  ایالات متحده آمریکاB | 6,006,955 Scottish 5,393,554 Scotch-Irish |
|  کاناداC | ۴٬۷۱۹٬۸۵۰ |
|  استرالیا | ۱٬۷۹۲٬۶۰۰ |
|  انگلستانD | ۷۹۵٬۰۰۰ |
|  ایرلند شمالیE | ۷۶۰٬۶۲۰ |
|  آرژانتین | ۱۰۰٬۰۰۰ |
|  شیلی | ۸۰٬۰۰۰ |
|  فرانسه | ۴۵٬۰۰۰ |
|  لهستان | ۱۵٬۰۰۰ |
|  نیوزیلندF | ۱۲٬۷۹۲ |
|  جزیره من | ۲۴۰۳ |
| زبان‌ها |
| انگلیسی (انگلیسی اسکاتلند) گیلیک اسکاتلندی •  اسکاتس |
| دین |
| mainly پرسبیتری، also Roman Catholicism, Episcopalianism; other minority groups; agnostics and atheists. |
|  |
|

---

A These figures are estimates based on official  census data of populations and official surveys of  identity. B Scottish Americans and Scotch-Irish Americans. C Scottish Canadians. D Scottish born people in England only E Ulster-Scots F  missing |

**مردم اسکاتلند** (*Scots*، گیلیک اسکاتلندی: *Albannaich*) یک ملت و از گروه‌های قومی و بومیِ اسکاتلند هستند.

## مردمشناسی

به لحاظِ تاریخی، آن‌ها از ادغامِ دو قوم سلت‌ها و پیکتها که پادشاهی اسکاتلند (یا Alba) را در قرن نهم میلادی تأسیس کردند پدید آمده‌اند. پس از آن، کامبرین‌ها و همچنین آنگلوساکسونهای ژرمن و نورس‌ها نیز با ملت اسکاتلندی ادغام شدند.

### دوره نوین

در ویرایشِ نوین، *مردم اسکاتلند* یا *اسکاتلندی* برای اشاره به هر کسی که به شکلِ زبانی، فرهنگی یا خانوادگی (با ریشه‌های اجدادی یا ژنتیکی) از درون اسکاتلند هستند بکار می‌رود.

## واژه‌شناسی

واژهٔ لاتینِ *Scotti* در اصل به گیل‌ها اشاره می‌کند اما برای توصیفِ *همهٔ ساکنانِ اسکاتلند* نیز بکار می‌رود.

در بسیاری از کشورهای دیگر همچون کشورهای آمریکای شمالی و جنوبی، استرالیا و نیوزیلند نیز مردمی با پیشینهٔ نیاکان اسکاتلندی وجود دارند.

## جستارهای وابسته

* بریتانیایی‌ها
* سلت‌ها
* گیل‌ها
* ژرمن‌ها
* پادشاهی آلبا
* کلدونیا

## پانویس

## منابع

* Ritchie, A. & Breeze, D.J. *Invaders of Scotland* HMSO. (?1991)
* David Armitage, "The Scottish Diaspora" in Jenny Wormald (ed.), *Scotland: A History.* Oxford UP, Oxford, 2005.

## خوانش بیشتر

* Spence, Rhoda, ed. *The Scottish Companion: a Bedside Book of Delights*. Edinburgh: R. Paterson, 1955. vi, 138 p. *N.B*. : Primarily concerns Scottish customs, character, and folkways.

## پیوند به بیرون

* The Scots In New Zealand Exhibition Minisite from the Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa
* "We're nearly all Celts under the skin" by Ian Johnston for *The Scotsman Online*
* Top 100 Scottish People
* Biographies of Famous Scots at Scottish-people.info, part of the Gazetteer for Scotland project
* Discover your Scottish family history at the official government resource for Scottish Genealogy
* Scottish Emigration Database of the University of Aberdeen
# ۵ فوریه

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<  | **فوریه** |  >> |
| ش | ی | د | س | چ | پ | ج |
|  | ۱ | ۲ | ۳ | ۴ | ۵ | ۶ |
| ۷ | ۸ | ۹ | ۱۰ | ۱۱ | ۱۲ | ۱۳ |
| ۱۴ | ۱۵ | ۱۶ | ۱۷ | ۱۸ | ۱۹ | ۲۰ |
| ۲۱ | ۲۲ | ۲۳ | ۲۴ | ۲۵ | ۲۶ | ۲۷ |
| ۲۸ | (۲۹) |   |
| ۲۰۲۶ میلادی |

**۵ فوریه** سی و ششمین روز سال در گاه‌شماری میلادی است. ۳۲۹ روز (در سال‌های کبیسه ۳۳۰ روز) تا پایان سال باقی‌است.

## رویدادها

* ۱۴۶۰ - سیرالئون توسط پرتغالی‌ها کشف شد.

## زادروزها

* ۱۹۸۵ - کریستیانو رونالدو، بازیکن فوتبال پرتغالی
* ۱۹۹۲ - نیمار، بازیکن فوتبال برزیلی
* ۲۰۰۶ - AyRo آیرو ، برنامه نویس ایرانی

## درگذشت‌ها

* ۲۰۱۱ – ابراهیم الخطیب، شاعر و پزشک فلسطینی-اردنی.
* ۲۰۲۱ – کریستوفر پلامر، بازیگر اهل کانادا (ز. ۱۹۲۹)
* ۲۰۲۳ - می الصایغ، شاعر، نویسنده و فعال سیاسی فلسطینی.
* ۲۰۲۳ - پرویز مشرف، دهمین رئیس‌جمهور پاکستان

## جستارهای وابسته

* ویکی‌پدیا:یادبودهای برگزیده/۵ فوریه

## منابع

* «فرهنگی » تقویم تاریخ». *PARSADMIN*. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ آوریل ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۳ بهمن ۱۳۸۶.`{{cite web}}`: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

## پیوند به بیرون

* BBC: On This Day
# ۲۸ فوریه

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<  | **فوریه** |  >> |
| ش | ی | د | س | چ | پ | ج |
|  | ۱ | ۲ | ۳ | ۴ | ۵ | ۶ |
| ۷ | ۸ | ۹ | ۱۰ | ۱۱ | ۱۲ | ۱۳ |
| ۱۴ | ۱۵ | ۱۶ | ۱۷ | ۱۸ | ۱۹ | ۲۰ |
| ۲۱ | ۲۲ | ۲۳ | ۲۴ | ۲۵ | ۲۶ | ۲۷ |
| ۲۸ | (۲۹) |   |
| ۲۰۲۶ میلادی |

**۲۸ فوریه** در تقویم گرگوری، پنجاه و نهمین روز سال است. ۳۰۶ روز (در سال‌های کبیسه ۳۰۷روز) تا پایان سال باقی است.

## رویدادها

* ۱۸۱۳ - پیمان اتحاد سیاسی، نظامی میان روسیه و پادشاهی پروس علیه **ناپلئون بناپارت** امپراتور فرانسه امضا شد.
* ۲۰۱۳ - **بندیکت شانزدهم** به عنوان اولین اولین پاپ از سال ۱۴۱۵ از سمت خود کناره گیری کرد.
* ۲۰۲۶ -  *جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران*

## زادروزها

* ۱۶۸۸ - «پوپ» شاعر و فیلسوف برجسته انگلیسی.

## درگذشت‌ها

* ۱۸۶۹ - **آلفونس دولامارتین** شاعر، نویسنده و سیاست‌مدار فرانسوی.

* ۲۰۲۶-سید علی خامنه ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران و چند مقام ارشد دیگر

## جستارهای وابسته

* ویکی‌پدیا:یادبودهای برگزیده/۲۸ فوریه

## منابع

* «فرهنگی» تقویم تاریخ». *PARSADMIN*. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ فوریه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۳ بهمن ۱۳۸۶.`{{cite web}}`: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

## پیوند به بیرون

* BBC: On This Day
# پریش واشینگتن (لوئیزیانا)

| Washington Parish |
| --- |
| پریش |
| موقعیت درون ایالت لوئیزیانا، ایالات متحده |
| موقعیت لوئیزیانا در ایالات متحده |
| مختصات: ﻿ / ﻿ |
| کشور |  ایالات متحده آمریکا |
| ایالت |  لوئیزیانا |
| پایه‌گذاری | ۱۸۱۹ |
| همنام | جرج واشنگتن |
| مرکز | Franklinton |
| بزرگ‌ترین شهر | Bogalusa |
| مساحت |
|  • کل | ۶۷۶ مایل مربع (۱۷۵۰ کیلومتر مربع) |
|  • خشکی | ۶۷۰ مایل مربع (۱۷۰۰ کیلومتر مربع) |
|  • آب | ۶٫۴ مایل مربع (۱۷ کیلومتر مربع)  ۰٫۹٪ |
| جمعیت (۲۰۱۰) |
|  • کل | ۴۷۱۶۸ |
|  • تراکم | ۷۰/مایل مربع (۳۰/کیلومتر مربع) |
| منطقهٔ زمانی | یوتی‌سی −۶ (مرکزی) |
|  • تابستانی (DST) | یوتی‌سی −۵ (سی‌دی‌تی) |
| حوزه کنگره | پنجم |

**واشینگتن پریش** (به انگلیسی: Washington Parish) یک قصبه در ایالات متحده آمریکا است که در لوئیزیانا واقع شده‌است.

## خصوصیات

**واشینگتن پریش** ۱٬۷۵۰٫۸۴ کیلومترمربع مساحت دارد.

## جستارهای وابسته

* فهرست شهرهای لوئیزیانا

## منابع
# بیوتوپ

منطقهٔ جنگل بارانی آمازون
**بیوتوپ** یا **زی‌جا** (به آلمانی: Biotop)، و (به انگلیسی: Biotope)، سطحی با شرایط یکنواخت زیست‌محیطی است که جایگاهی را برای محل زندگی مجموعهٔ ویژه‌ای از گیاهان و حیوانات فراهم آورده‌است. بیوتوپ تا اندازه‌ای با واژهٔ زیستگاه نزدیک است، و در بیشتر کشورهای انگلیسی زبان این دو واژه دارای استفادهٔ مترادف هستند؛ با این حال، در برخی از دیگر کشورها، این دو به گونهٔ روشنی با هم تفاوت دارند: در سرفصل «زیستگاه» سخن از جمعیت است، در حالی که موضوع بیوتوپ، یک جامعهٔ زیستی، یا جامعهٔ بیولوژیکی است. این وام‌واژهٔ بیگانه- در زبان انگلیسی- مشتق شده از واژهٔ آلمانی «Biotop»، است که آن‌هم به نوبهٔ خود از «بایوس» یونانی به معنی «زندگی» آمده و «topos» به معنی «محل» یا «جا» است. (واژهٔ «Biotope» در زبان انگلیسی همراه با کلمه‌های مرتبط، راه خود را از همان مسیر که اژهٔ همتای آلمانی آن پیموده و ساخته شده‌است). بنابراین در هر دو زبان واژهٔ «biotope»، به معنای واقعی کلمه ترجمه شده و به معنای منطقه‌ای که در آن خودِ زندگی زندگی می‌کند، آمده‌است.

## بازسازی بیوتوپ

عنوان یک کلمهٔ کلیدی در سراسر اروپا (عمدتاً آلمان) برای نگهداری، بازسازی و ایجاد تنظیمات طبیعی محیط زیست دریافت کرده‌است. در قالب و با استفاده در این زمینه، از اصطلاح «biotope» اغلب در اشاره به محیط زیست‌های کوچکتر و آشکارتر، و به زندگی انسان بسیار آشنا است. در آلمان به ویژه، فعالیت‌های مربوط به بازسازی زیستگاه‌ها با شور و اشتیاق مورد استقبال قرار می‌گیرند. این فعالیت‌ها شامل -

* ساخت باغ‌بام،
* بازسازی رودخانه‌ها برای بازگرداندن کیفیت طبیعی آن‌ها،
* خودداری از بوته و درخت زدایی در کشتزارها،
* ایجاد پارک‌های طبیعی در طول بزرگراه‌ها (اتوبان)
* ساخت باغ مدرسه و آبگیر با توجه به اکوسیستم،
* در نظر گرفتن جنبه‌های زیست‌محیطی در باغ‌های خصوصی.

در این تلاش‌ها، بخش‌های مختلفی نقش دارند از جمله معماری، مهندسی عمران، برنامه‌ریزی شهری، ترافیک، کشاورزی، مهندسی رودخانه، لیمنولوژی، زیست‌شناسی، آموزش و پرورش، باغبانی، و باغبانی خانگی.

در همه زمینه‌ها، تمام قشرهای جامعه و مردم، به دنبال یک راه مناسب برای احترام انسان به دیگر موجودات زنده هستند. «بیوتوپ» می‌رود یک روش کامل نگرش به محیط زیست باشد.

## جستارهای وابسته

* طبقه‌بندی بوم‌شناختی
* باغبانی پایدار
* خرداقلیم
* ژئوسایت
* بوم‌گاه

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Biotope». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۶ اوت ۲۰۱۶.

## پیوند به بیرون

Summary: A list of habitats in Germany \*

* CORINE Biotopes Abstract on-line at EEA of *CORINE Biotypes – The design, compilation and use of an inventory of sites of major importance for nature conservation in the European Community*
* CORINE Biotopes Manual – Habitats of the European Community
* German Biotopes (www.biolflor.de)
* Swiss Plant Biotopes
* MarLIN The Marine Life Information Network for Britain & Ireland
* Biotope Aquariums at Badman's Tropical Fish
# مول

| مول |
| --- |
| سامانه‌های اندازه‌گیری | یکای اصلی اس‌آی |
| یکای | مقدار ماده |
| نشان | mol  |

**مول** (به انگلیسی: Mole) یکی از واحدهای شمارشی است. یک مول، طبق تعریف سنتی، مقداری از هر ماده است که تعداد ذرات بنیادی آن (مولکول یا اتم) برابر با تعداد اتم‌های موجود در ۱۲ گرم از کربن-۱۲ است.
این تعداد، عدد آووگادرو نامیده شده و برابر است با ۱۰۲۳×۶.۰۲۲۱۴۰۷۶

که در واقع مقداری از جسم که تعداد واحدهای بنیادی آن برابر با عدد آووگادرو باشد، یک مول است که به صورت واحد SI به‌شمار می‌رود.

برای به دست آوردن یک مول از یک ماده کافیست عدد ۱۰۲۳ ×۶.۰۲ را به خاطر آوریم به این مقدار اتم یا مولکول از هر ماده یک مول از آن ماده گفته می‌شود در واقع به خاطر سخت بودن کار با واحد amu در آزمایشگاه‌ها یا بهتر است بگوییم غیرممکن بودن آن دانشمندان به فکر ابداع واحد مول افتادند.

مطابق تعریف جدید (لازم اجرا پس از ۲۰ می ۲۰۱۹)، یک مول ماده حاوی دقیقاً ۱۰۲۳×(۰)۶.۰۲۲۱۴۰۷۶ ذره (اتم، مولکول و…) است.

## جرم مولی

به جرم یک مول ذرّه (اتم، مولکول یا یون) بر حسب گرم، جرم مولی می‌گویند. یکای جرم مولی گرم بر مول (g/mol) است. به عبارت دیگر جرم مولی، جرم 10²³×6.02214086 یا به‌طور خلاصه ۱۰۲۳ × ۶.۰۲ از یک مادّه یا ذرّه را نشان می‌دهد. برای مثال جرم مولی هیدروژن به تقریب، ۱، هلیم ۴، کربن ۱۲، آهن ۵۶ و اورانیم ۲۳۸ است.

جرم مولی یک مادّه برابر با مجموع جرم مولی اتم‌های سازندهٔ آن می‌باشد. به‌طور مثال جرم مولی آب (H2O) برابر با ۱۸= ۱۶+۱(۲)؛ چون جرم مولی هیدروژن ۱ گرم بر مول و در هر مولکول آب ۲ اتم هیدروژن وجود دارد و جرم مولی اکسیژن هم ۱۶ گرم بر مول است.

از نظر عددی، جرم یک اتم بر حسب amu برابر با جرم یک مول از همان اتم برحسب گرم است؛ مثلاً جرم یک اتم آهن amu 56 و جرم یک مول آهن ۵۶ گرم است؛ جرم یک اتم اکسیژن ۱۶ amu، و جرم مولی اکسیژن نیز ۱۶ g/mol می‌باشد.

برای به دست آوردن جرم یک اتم بر حسب amu نیز می‌توان تعداد نوترون‌ها و پروتون‌ها را با هم جمع بست و عدد جرمیِ حاصل به تقریب خوبی همان جرم اتمی بر حسب amu است؛ البتّه صرف نظر از ایزوتوپ(هم‌مکان)های آن عنصر؛ مثلاً اتم لیتیمی که بیشتر در طبیعت یافت می‌شود (۹۴٪)، لیتیم-۷ است یعنی ۳ پروتون و ۴ نوترون دارد. در این صورت می‌گوییم جرم اتمی لیتیم برابر 7 amu است که با تقریب خوبی به جرم اتمی واقعی آن (6.94 amu) بسیار نزدیک است. پس می‌توانیم بگوییم:

عدد جرمی لیتیم = جرم اتمی لیتیم(amu) = جرم مولی لیتیم(g) = ۷

## پانویس‌ها و منابع

* دانشنامه ویکی‌پدیا بخش فرانسوی
# یخچال طبیعی

نمای هوایی از یخچال بالتورو کانگری در پاکستان، این کشور با ۷۲۵۳ یخچال طبیعی شناخته‌شده بیش از هر کشور دیگر خارج از مدار قطبی، یخچال طبیعی دارد.
**یخچال طبیعی** یا **پیریَخ** (به فارسی تاجیکی) توده‌ای یخ است که بر اثر نیروی گرانش از نواحی بلند کوهستانی یا در نواحی قطبی شمالی و جنوبی زمین، که دارای هوای بسیار سردی هستند، به آرامی جریان پیدا می‌کند.
اگر مقداری برف به محکمی در دست فشرده شود، برف به یخ تبدیل می‌شود. این همان رویدادی است که پس از بارش برف، در دره‌های مرتفع کوهستانی رخ می‌دهد. برف در کف دره، بر اثر فشار برف‌های بالایی فشرده و به یخ تبدیل می‌شود.

## جابجایی یخچال

یخچال طبیعی آلیتچ (Aletsch)، سوئیس
برف‌های زیرین فشرده و محکم‌تر می‌شود و مانند توده‌ای خمیری حرکت می‌کند. به این ترتیب، یخچال طبیعی به وجود می‌آید. یخچال طبیعی به آرامی، حدود ۳ متر در سال، حرکت می‌کند.

## نیروی ویرانگر

قدرت فرسایشی یخچالهای طبیعی بزرگ، بسیار زیاد است. حرکت آن به سمت پایین دامنه، باعث فرسایش دره به شکل U می‌شود. دره‌ای که در اثر یخچال طبیعی به وجود می‌آید، کف هموار و دیواره‌های عمودی دارد.

## کلاهک‌های قطبی

یخچالهای طبیعی که در قطب‌های شمال و جنوب تشکیل شده‌اند، امکان دارد به اندازه یک کشور یا یک قاره باشند. این یخچال‌ها را کلاهک‌های یخی یا صفحه‌های یخی می‌نامند. برف در قسمت‌های مرکزی این خشکی‌ها می‌بارد و بسوی دریاهای کناری کشیده می‌شود. جنوبگان و گرینلند با پهنه‌های یخی پوشانده شده‌اند.

یخچال طبیعی ماتانوسکادر آلاسکا
## عصر یخ

یخچال طبیعی کوه تسوروگی
بین ۶۰۰ هزار تا ۱۰ هزار سال پیش، زمین دوره‌های شدیدی از هوای سرد را طی کرد که عصر یخبندان نامیده می‌شوند. در هریک از این دوره‌ها، یخچالهای طبیعی وسیعی بخش زیادی از آمریکای شمالی، آسیا و اروپا تا نزدیکی لندن در انگلستان را پوشاند. بسیاری از دریاچه‌ها، دره‌ها و تپه‌هایی که امروز می‌بینیم، با این صفحه‌های یخی پوشیده شده بودند. نخستین مردمانی که در آمریکا ساکن شدند و از آسیا به آلاسکای امروزی آمدند، از یک گذرگاه یخی به بلندی ۱۰۰۰ متر گذشتند.

## گردآوری پاره‌سنگ‌ها

یخچال طبیعی هولگیت، پارک ملی کنائی آلاسکا پاره‌سنگ‌هایی که یخچال طبیعی باعث فرسایش آن‌ها می‌شود، همراه با آن یخچال جابجا یا بار دیگر درون یخ‌ها لایه‌بندی می‌شوند یا روی یخها قرار می‌گیرند. این پاره‌سنگ‌ها را یخ‌رُفت می‌گویند. هنگامی که پس از ذوب یخ، یخ‌رُفت‌ها در پوزهٔ یخچال (پایانه یخچال) بر جای می‌مانند، چشم‌اندازی از تپه‌ای غیر طبیعی از ماسه، رس و سنگ به وجود می‌آورند.

 سراسرنمایی از یخچال طبیعی پریتو مورنو در پارک ملی لوس گلاسیر در جنوب آرژانتین (پاتاگونیا)
## پانویس

## نگارخانه

* دره‌ها و یخچال طبیعی به شکل زبان (کالبدشناسی)
* یخچال طبیعی همان طور که توسط دوربین ctx مشاهده می‌شود
* چشم انداز وسیع یخچال طبیعی
* نمای نزدیک یخچال طبیعی با آزمایش علمی تصویربرداری با وضوح بالا
* یخچال طبیعی تصویربرداری با وضوح بالا
* نمای نزدیک یخچال طبیعی
* یخچال طبیعی به شکل زبان (کالبدشناسی)
* مریخ
* یخچال طبیعی به شکل زبان (کالبدشناسی) توسط آزمایش علمی تصویربرداری با وضوح بالا

## پیوند به بیرون