# زبان اندونزیایی

| زبان اندونزیایی |
| --- |
| **Bahasa Indonesia** |
| زبان بومی در | اندونزی |
| شمار گویشوران |  زبان دوم: ۱۵۶ میلیون (سرشماری ۲۰۱۰) |
| تبار | آسترونزیایی
* زبان‌های مالایو-پلی‌نزیایی (MP)
	+ مالایو-پلی‌نزیایی هسته‌ای
		- مالایی-سومباوان
			* مالاییک
				+ مالایان
					- زبان مالایی
						* مالایی مالاکا
							+ **زبان اندونزیایی**
 |
| سامانه نوشتاری | الفبای لاتین (الفبای اندونزیایی) بریل اندونزیایی |
| گونه‌های اشاره | Sistem Isyarat Bahasa Indonesia |
| وضعیت رسمی |
| زبان رسمی در |  اندونزی |
| زبان اقلیت شناخته‌شده در |  تیمور شرقی مالزی |
| تنظیم‌شده توسط | Badan Pengembangan dan Pembinaan Bahasa |
| کدهای زبان |
| ایزو ۱–۶۳۹ | `id` |
| ایزو ۲–۶۳۹ | `ind` |
| ایزو ۳–۶۳۹ | `ind` |
| گلاتولوگ | `indo1316` |
| زبان‌شناسی | `31-MFA-ac` |
|   کشورهایی که اندونزیایی یک زبان بیشینه است
  کشورهایی که اندونزیایی یک زبان کمینه است |
|

**زبان اندونزیایی** زبان رسمی و ملی کشور اندونزی است. این زبان، گونۀ معیارشده‌ای از زبان مالایی و از خانوادهٔ زبان‌های آسترونزیایی است که سده‌ها به‌عنوان زبان میانجی در مجمع‌الجزایر اندونزی که کشوری چندزبانه است، استفاده می‌شده است. با بیش از ۲۸۰ میلیون نفر جمعیت، اندونزی چهارمین کشور پرجمعیت جهان به‌شمار می‌رود. طبق سرشماری سال ۲۰۲۰، بیش از ۹۷ درصد اندونزیایی‌ها به زبان اندونزیایی تسلط دارند، که آن را به بزرگ‌ترین زبان از نظر شمار سخنوران در آسیای جنوب شرقی و یکی از پرگویش‌ترین زبان‌های جهان تبدیل کرده است.
این زبان همچنان بسیار نزدیک به زبان مالایی است و می‌توان گفت که گویشوران این دو زبان می‌توانند به راحتی با هم صحبت کنند. زبان اندونزیایی در سال ۱۹۴۵ و پس از استقلال اندونزی رسماً مشخص و تعریف شد.

واژگان اندونزیایی از زبان‌های بومی مختلفی مانند جاوه‌ای، سوندایی، مینانگ‌کابویی، بالیایی، بانجاری و بوگی، و همچنین از زبان‌های خارجی نظیر عربی، هلندی، هوکین، پرتغالی، سانسکریت و انگلیسی تأثیر پذیرفته است.

بیشتر مردم اندونزی، علاوه بر زبان ملی، به حداقل یکی از بیش از ۷۰۰ زبان محلی تسلط دارند؛ برای نمونه، زبان‌های جاوه‌ای و سوندایی که معمولاً در خانه و در میان جامعه محلی استفاده می‌شوند. با این حال، اکثر آموزش‌های رسمی و تقریباً تمام رسانه‌های جمعی، نظام حکومتی، امور اداری، و قوه قضائیه و سایر اشکال ارتباطات به زبان اندونزیایی انجام می‌شود.

هرچند بسیاری از مناطق اندونزی زبان‌ها و گویش‌های خود را دارند (مانند جاوه‌ای، سوندایی و بالیایی) با اینحال تقریباً همه اهالی کشور اندونزیایی را به روانی صحبت می‌کنند.
بیشتر آموزش رسمی و تقریباً تمامی برنامه‌های رسانه‌های ملی به زبان اندونزیایی است.
اندونزیایی همچنین توسط برخی از اهالی تیمور شرقی و سورینامی‌های اندونزی‌تبار نیز صحبت می‌شود.
از دید جامعه‌شناسی زبان، اندونزیایی نمونه‌ای کم‌نظیر است: زبانی که در آغاز زبان مادری اکثریت مردم نبود، اما توانست در کشوری با هزاران جزیره و صدها قوم، هویت ملی مشترک ایجاد کند.

زبان اندونزیایی یا زبان اندونزیایی از دید زبان‌شناسی یکی از جالب‌ترین زبان‌های آسیاست، زیرا در عین سادگی دستوری، لایه‌های تاریخی و واژگانی بسیار گوناگونی دارد. این زبان در اصل گونه‌ای از زبان مالایی است که در سدهٔ بیستم به‌عنوان زبان ملی اندونزی برگزیده شد. اندونزی بیش از ۷۰۰ زبان بومی دارد، اما زبان اندونزیایی توانست نقش زبان میانجی و زبان ملی را در این کشور ایفا کند.

از نظر ریشه‌شناسی، زبان اندونزیایی به خانوادهٔ زبان‌های آسترونزیایی تعلق دارد؛ همان خانواده‌ای که زبان‌هایی از ماداگاسکار تا جزیره ایستر را در بر می‌گیرد. این گسترهٔ جغرافیایی نشان می‌دهد نیاکان گویشوران این زبان‌ها دریانوردانی بسیار فعال بوده‌اند و از راه دریا در بخش بزرگی از اقیانوس هند و اقیانوس آرام پراکنده شدند.

از نظر ساختار دستوری، زبان اندونزیایی نسبت به بسیاری از زبان‌های آسیایی ساده‌تر دانسته می‌شود. این زبان جنس دستوری ندارد، صرف فعل در آن پیچیدگی اندکی دارد و جمع معمولاً با تکرار واژه ساخته می‌شود. برای نمونه، orang به معنی «انسان» و orang-orang به معنی «مردم» است. همین ویژگی‌ها باعث شده است یادگیری زبان اندونزیایی برای بسیاری از خارجی‌ها نسبتاً آسان باشد.

یکی از ویژگی‌های مهم زبان اندونزیایی، شمار بالای وام‌واژه‌ها در آن است. این زبان در طول تاریخ زیر تأثیر فرهنگ‌ها و زبان‌های گوناگون قرار گرفته و هر دورهٔ تاریخی لایه‌ای تازه از واژگان را به آن افزوده است.

نفوذ زبان سانسکریت در اندونزیایی بسیار عمیق بوده است. با گسترش آیین‌های هندو و بودایی در مجمع‌الجزایر اندونزی، هزاران واژهٔ سانسکریتی وارد زبان مالایی و سپس اندونزیایی شد. بسیاری از این واژه‌ها امروزه چنان بومی شده‌اند که بیشتر مردم منشأ خارجی آن‌ها را احساس نمی‌کنند. واژه‌هایی مانند agama «دین»، guru «آموزگار»، bahasa «زبان»، raja «شاه» و putra «پسر» از سانسکریت وارد این زبان شده‌اند. حتی برخی نام‌های رسمی و دولتی نوین اندونزی نیز عمداً با بهره‌گیری از ریشه‌های سانسکریتی ساخته می‌شوند تا رنگ تاریخی و بومی داشته باشند.

نفوذ زبان عربی و زبان فارسی نیز در اندونزیایی چشمگیر است. با گسترش اسلام در جنوب‌شرق آسیا، صدها واژهٔ دینی، فرهنگی و بازرگانی از عربی و شماری نیز از فارسی وارد این زبان شدند. از جملهٔ این واژه‌ها می‌توان به kitab «کتاب»، dunia «دنیا»، selamat «سلامت» و kabar «خبر» اشاره کرد.

پرتغالی‌ها از نخستین اروپاییانی بودند که به جزیره‌های ادویه در اندونزی رسیدند و ردپای زبان آنان هنوز در اندونزیایی دیده می‌شود. واژه‌هایی مانند gereja «کلیسا»، meja «میز»، boneka «عروسک» و sepatu «کفش» از زبان پرتغالی وارد اندونزیایی شده‌اند.

بیشترین نفوذ اروپایی بر زبان اندونزیایی مربوط به زبان هلندی است، زیرا اندونزی چندین سده مستعمرهٔ هلند بود. هزاران واژهٔ اندونزیایی ریشهٔ هلندی دارند و حتی برخی الگوهای واژه‌سازی نوین این زبان نیز زیر تأثیر هلندی شکل گرفته‌اند. واژه‌هایی مانند kantor «اداره»، polisi «پلیس»، handuk «حوله» و gratis «رایگان» از هلندی گرفته شده‌اند.

زبان اندونزیایی آمادگی بالایی برای جذب واژه‌های تازه دارد. در دورهٔ نوین، شمار زیادی واژهٔ انگلیسی، به‌ویژه در زمینه‌های فناوری، اینترنت و فرهنگ عمومی، وارد این زبان شده‌اند. با این حال، نهادهای رسمی اندونزی گاه می‌کوشند برای واژه‌های نو برابرهای بومی یا برگرفته از سانسکریت بسازند.

## سامانه نوشتاری

اندونزیایی با خط لاتین نوشته می‌شود. این خط در ابتدا بر اساس الفبای هلندی بنا شده بود و هنوز هم شباهت‌هایی با آن دارد. با این حال هم‌خوان‌ها به روشی مشابه الفبای ایتالیایی نشان داده می‌شوند. الفبای اندونزیایی دارای ۲۶ حرف است. حروف V ,Q و X تنها در وام‌واژه‌ها یافت می‌شوند.

| حرف | نام | صدا | نمونه در انگلیسی |
| --- | --- | --- | --- |
| Aa | *a* (/a/) | /a/ | **a** در f**a**ther |
| Bb | *be* (/be/) | /b/ | **b** در **b**ed |
| Cc | *ce* (/t͡ʃe/) | /t͡ʃ/ | **ch** در **ch**eck |
| Dd | *de* (/de/) | /d/ | **d** در **d**ay |
| Ee | *e* (/e/) | /e/ | **e** در r**e**d |
| Ff | *ef* (/ef/) | /f/ | **f** در e**f**fort |
| Gg | *ge* (/ge/) | /ɡ/ | **g** در **g**ain |
| Hh | *ha* (/ha/) | /h/ | **h** در **h**arm |
| Ii | *i* (/i/) | /i/ | **i** در p**i**n |
| Jj | *je* (/d͡ʒe/) | /d͡ʒ/ | **j** در **j**am |
| Kk | *ka* (/ka/) | /k/ | **k** در s**k**ate |
| Ll | *el* (/el/) | /l/ | **l** در **l**et |
| Mm | *em* (/em/) | /m/ | **m** در **m**all |
| Nn | *en* (/en/) | /n/ | **n** در **n**et |
| Oo | *o* (/o/) | /o/ | **o** در **o**we |
| Pp | *pe* (/pe/) | /p/ | **p** در s**p**eak |
| Qq | *qi or qiu* (/ki/ or /kiu̯/) | /k/ | **q** در **q**ueen |
| Rr | *er* (/er/) | /r/ | **rr** در pue**rr**o اسپانیایی |
| Ss | *es* (/es/) | /s/ | **s** در **s**un |
| Tt | *te* (/te/) | /t/ | **t** در s**t**ill |
| Uu | *u* (/u/) | /u/ | **u** در p**u**ll |
| Vv | *ve* (/ve/ or /fe/) | /v/ or /f/ | **v** در **v**an |
| Ww |  *we* (/we/) | /w/ | **w** در **w**et |
| Xx |  *ex* (/eks/) | /ks/ or /s/ | **x** در bo**x** |
| Yy |  *ye* (/je/) | /j/ | **y** در **y**arn |
| Zz | *zet* (/zet/) | /z/ | **z** در **z**ebra |

## وام‌واژه‌ها

نمودار دایره‌ای که درصد وام‌واژه‌های هر زبان را در اندونزیایی نشان می‌دهد.

  هلندی (۴۲٫۵٪)  انگلیسی (۲۰٫۹٪)  عربی (۱۹٪)  سانسکریت و هندی (۹٪)  چینی (۳٫۶٪)  پرتغالی (۲٪)  تامیلی (۲٪)  فارسی (۱٪)

اندونزیایی تحت تأثیر زبان‌های بسیاری به ویژه هلندی، انگلیسی، عربی، چینی، پرتغالی، سانسکریت، تامیلی، هندی، و فارسی قرار گرفته‌است. طبق تخمین‌ها در اندونزیایی نوین، حدود ۷۵۰ وام‌واژهٔ سانسکریت، ۱۰۰۰ وام‌واژهٔ عربی، برخی با اصالت فارسی و عبری، حدود ۱۲۵ وام‌واژهٔ پرتغالی، اسپانیایی و ایتالیایی و ۱۰٬۰۰۰ وام‌واژهٔ هلندی وجود دارد. با این وجود عمده واژگان اندونزیایی از ریشه آسترونزیایی هستند.

فهرستی از وام‌واژه‌های اندوزیایی توسط مرکز زبان وزارت آموزش و فرهنگ اندونزی منتشر شده‌است که تعداد واژگان آن به شرح زیر است:

| منشأ زبان | تعداد کلمات |
| --- | --- |
| هلندی | ۳۲۸۰ |
| انگلیسی | ۱۶۱۰ |
| عربی | ۱۴۹۵ |
| سانسکریت | ۶۷۷ |
| چینی | ۲۹۰ |
| پرتغالی | ۱۳۱ |
| تامیلی | ۱۳۱ |
| فارسی | ۶۳ |
| هندی | ۷ |

در زمان حاکمیت اندونزی از ۱۹۷۶ تا ۱۹۹۹، زبان اندونزیایی به‌عنوان زبان رسمی تیمور شرقی تعیین شد. این زبان هم‌اکنون طبق قانون اساسی آن کشور، در کنار انگلیسی، وضعیت یک «زبان کاری» را دارد. در نوامبر ۲۰۲۳، زبان اندونزیایی به‌عنوان یکی از زبان‌های رسمی کنفرانس عمومی یونسکو به رسمیت شناخته شد.

اصطلاح «اندونزیایی» عمدتاً با گویش معیار ملی (به اندونزیایی: bahasa baku) مرتبط است. با این حال، در معنای گسترده‌تر، انواع محلی گویش‌یافته در سراسر مجمع‌الجزایر اندونزی را نیز در بر می‌گیرد. اندونزیایی معیار بیشتر به موقعیت‌های رسمی محدود می‌شود و در یک رابطهٔ دوگونگی با انواع زبان مالایی عامیانه قرار دارد که معمولاً برای ارتباطات روزمره استفاده می‌شوند و در کنار زبان‌های منطقه‌ای مذکور و زبان‌های آمیخته مالایی همزیستی دارند. اندونزیایی معیار در گفتار غیررسمی به‌عنوان یک زبان میانجی بین گویش‌های مالایی عامیانه، زبان‌های آمیخته مالایی و زبان‌های منطقه‌ای صحبت می‌شود.

## تاریخچه

* خط رنچونگ، سامانه‌های نوشتاری بومی یافت‌شده در سوماترا مرکزی و جنوبی.
* کتیبه کدukan بوکیت، نوشته‌شده به خط پالوا، قدیمی‌ترین نمونه بازمانده از زبان مالایی باستان.

اندونزیایی معیار، یک زبان معیار از «مالایی ریائو» است، که برخلاف نامش، بر پایه گویش‌های عامیانه مالایی در جزایر ریائو نیست، بلکه شکلی از مالایی کلاسیک است که در سدهٔ ۱۹ و اوایل سدهٔ ۲۰ در سلطنت ریائو-لینگگا استفاده می‌شد. مالایی کلاسیک به‌عنوان یک زبان ادبی در دربار‌های سلطنتی در هر دو ساحل تنگه مالاکا، از جمله سلطنت جوهور و سلطنت مالاکا پدیدار شده بود. مالایی که در اصل در شمال شرقی سوماترا صحبت می‌شد، برای نیم هزاره به‌عنوان زبان میانجی در مجمع‌الجزایر اندونزی استفاده می‌شده است. این را می‌توان به نیای آن، مالایی باستان (که قدمت آن به سدهٔ ۷ برمی‌گردد) نسبت داد. کتیبه کدukan بوکیت قدیمی‌ترین نمونه بازمانده از مالایی باستان، زبان مورد استفاده توسط امپراتوری سریویجایا است. از سدهٔ ۷، زبان مالایی باستان در نوسانتارا (مجمع‌الجزایر اندونزی) مورد استفاده بوده که با کتیبه‌های سریویجایا و سایر کتیبه‌های مناطق ساحلی مجمع‌الجزایر، مانند کتیبه سوجومرتو گواهی می‌شود.

اندونزیایی (در شکل معیار خود) اساساً همان پایهٔ مادی مالایی مالزیایی را دارد و بنابراین به عنوان گونه‌ای از زبان چندمرکزی مالایی در نظر گرفته می‌شود. با این حال، با مالایی مالزیایی در چندین جنبه، به‌ویژه در تلفظ و واژگان در زمینه‌های فنی و اداری، متفاوت است. این تفاوت‌ها عمدتاً به دلیل تأثیرات هلندی و جاوه‌ای بر زبان اندونزیایی است. اندونزیایی همچنین تحت تأثیر *Melayu pasar* (مالایی بازاری) قرار گرفت که زبان میانجی مجمع‌الجزایر در دوران استعمار بود و بنابراین به‌طور غیرمستقیم تحت تأثیر زبان‌های گفتاری دیگر جزایر قرار داشت.

مالایی مالزیایی مدعی است که به مالایی کلاسیک سده‌های پیشین نزدیک‌تر است، هرچند مالایی مدرن به شدت در واژگان و همچنین نحو، تحت تأثیر انگلیسی قرار گرفته است. موضوع اینکه آیا مالایی عالی (مالایی درباری) یا مالایی پست (مالایی بازاری) والد واقعی زبان اندونزیایی بوده است، همچنان مورد بحث است. مالایی عالی زبان رسمی مورد استفاده در دربار سلطنت جوهور بود و توسط قلمرو تحت اداره هلندی‌ها یعنی سلطنت ریائو-لینگگا ادامه یافت، در حالی که مالایی پست معمولاً در بازارها و بنادر مجمع‌الجزایر استفاده می‌شد. برخی از زبان‌شناسان استدلال کرده‌اند که این مالایی پست عامیانه بود که پایه زبان اندونزیایی را تشکیل داد.

### مالایی باستان به‌عنوان زبان میانجی

* برای سده‌ها، امپراتوری سریویجایا مسئول گسترش وسیع مالایی باستان در سراسر مجمع‌الجزایر مالایی بود.

تماس‌های تجاری انجام‌شده توسط مردم قومیت‌های مختلف در آن زمان، وسیله اصلی گسترش زبان مالایی باستان بود که ابزار اصلی ارتباطات میان تاجران به‌شمار می‌رفت. سرانجام، زبان مالایی باستان به یک زبان میانجی تبدیل شد و توسط اکثر مردم در مجمع‌الجزایر به‌طور گسترده صحبت می‌شد. آغاز دوران مشترک، شاهد رشد تأثیر تمدن هند در مجمع‌الجزایر بود. با نفوذ و گسترش واژگان سانسکریت و تأثیر ادیان عمده هندی مانند هندوئیسم و بودیسم، مالایی باستان به زبان مالایی تکامل یافت. قدیمی‌ترین نمونه‌های غیرقابل بحث از مالایی باستان، کتیبه سوجومرتو از سدهٔ ۷ میلادی در جاوه مرکزی، کتیبه کدukan بوکیت از سوماترا جنوبی در اندونزی و چندین کتیبه دیگر مربوط به سده‌های ۷ تا ۱۰ هستند که در سوماترا، جاوه، سایر جزایر مجمع‌الجزایر سوندا و همچنین لوزون در فیلیپین کشف شده‌اند. تمام این کتیبه‌های مالایی باستان از خط‌های با منشأ هندی مانند خط پالوا، خط ناگاری یا کاراکترهای سوماترایی باستان تحت تأثیر هند استفاده می‌کردند. سامانه مالایی باستان از نظر واج‌ها، تک‌واژها، واژگان و ویژگی‌های علمی، به‌ویژه زمانی که کلمات ارتباط نزدیکی با فرهنگ هند داشتند، به شدت تحت تأثیر متون سانسکریت بود. تحقیقات بیشتر بیانگر آن است که مالایی باستان و مالایی مدرن، با وجود برخی تفاوت‌های قابل توجه بین آن‌ها، شکل‌هایی از یک زبان هستند.

### مالایی کلاسیک ریاو-لینگا

اندونزیایی معیار، یک زبان معیار از «مالایی ریاو» است، که برخلاف نام رایجش، بر پایه گویش‌های بومی مالایی جزایر ریاو نیست، بلکه گونه‌ای از مالایی کلاسیک را بازتاب می‌دهد که در سده‌های ۱۹ و اوایل سده ۲۰ در سلطنت ریاو-لینگا به کار می‌رفت. مالایی کلاسیک به عنوان یک زبان ادبی در دربارها در دو سوی تنگه مالاکا، از جمله سلطنت جوهور و سلطنت مالاکا پدیدار شده بود. دوره مالایی کلاسیک زمانی آغاز شد که اسلام جای پای خود را در منطقه محکم کرد و جایگاهش به دین رسمی ارتقا یافت. در نتیجه اسلامی‌سازی و رشد تجارت با جهان اسلام، این عصر شاهد نفوذ واژگان عربی و فارسی و همچنین ادغام فرهنگ‌های عمده اسلامی با فرهنگ بومی مالایی بود. نخستین نمونه‌های واژگان عربی که در مالایی پیشاکلاسیک و در خط کاوی گنجانده شده بود، در کتیبه مینیه توجوه مورخ ۱۳۸۰ میلادی از آچه در سوماترا یافت شد. با این حال، مالایی پیشاکلاسیک بیش از نیم سده پیش از آن، شکل رادیکال‌تری به خود گرفته بود که در سنگ‌نوشته ترنگانو مورخ ۱۳۰۳ میلادی و همچنین کتیبه پنگکالان کمپاس مورخ ۱۴۶۸ میلادی، هر دو از شبه‌جزیره مالایی، گواهی شده است. هر دو کتیبه نه تنها به عنوان گواه اسلام به عنوان دین رسمی، بلکه به عنوان کهن‌ترین نمونه‌های بازمانده از شکل نوشتاری کلاسیک مسلط، یعنی خط جاوی، عمل می‌کنند. کتیبه‌های مشابهی که شامل واژگان عربی اقتباس‌شده گوناگون بودند و برخی از آن‌ها هنوز با خط‌های هندی‌سازی‌شده نوشته شده بودند نیز در بخش‌های دیگر سوماترا و بورنئو کشف شدند.

### پیدایش زبان اندونزیایی: پذیرش به عنوان زبان ملی

جنبش ملی‌گرا که سرانجام زبان اندونزیایی را به جایگاه زبان ملی رساند، از همان ابتدا زبان هلندی را نپذیرفت. با این حال، ناپدید شدن سریع زبان هلندی در مقایسه با سایر کشورهای مستعمره که در آن‌ها زبان استعماری معمولاً تا مدت‌ها پس از استقلال به عنوان زبان سیاست، بوروکراسی، آموزش، فناوری و سایر حوزه‌های مهم به کارکرد خود ادامه داده است، موردی بسیار غیرمعمول بود. پژوهشگر اندونزیایی، سونجونو داردجُویدجُویو، حتی تا آنجا پیش می‌رود که می‌گوید در مقایسه با وضعیت سایر کشورهای آسیایی مانند هند، مالزی، سنگاپور و فیلیپین، «اندونزیایی شاید تنها زبانی باشد که به معنای واقعی کلمه به وضعیت زبان ملی دست یافته است»، زیرا به طور کامل بر تمامی حوزه‌های جامعه اندونزی تسلط دارد. سهولتی که اندونزی با آن زبان قدرت استعماری سابق خود را کنار گذاشت، شاید به همان اندازه که با ملی‌گرایی اندونزیایی قابل توضیح است، با سیاست هلندی‌ها نیز قابل تبیین باشد. در تضاد آشکار با فرانسه، اسپانیا و پرتغال که سیاست استعماری همگون‌سازی را دنبال می‌کردند، یا حتی بریتانیایی‌ها، هلندی‌ها تلاشی برای گسترش زبان خود در میان جمعیت بومی نکردند. در واقع، آن‌ها آگاهانه با خودداری از ارائه آموزش، به ویژه به زبان هلندی، به بومیان اندونزیایی مانع گسترش این زبان شدند تا آن‌ها خود را برابر با هلندی‌ها نبینند. علاوه بر این، هلندی‌ها می‌خواستند با گرفتن عناصر فرهنگ هلندی، از ارتقای وضعیت اجتماعی درک‌شده توسط اندونزیایی‌ها جلوگیری کنند. بنابراین، تا دهه ۱۹۳۰، آن‌ها رژیمی حداقلی را حفظ کردند و اجازه دادند مالایی به سرعت در سراسر مجمع‌الجزایر گسترش یابد.

* جلسه فولکس‌راد در ژوئیه ۱۹۳۸ در جاکارتا، جایی که برای نخستین بار از زبان اندونزیایی به طور رسمی توسط جاهیا داتوک کایو استفاده شد.

چیرگی هلندی‌ها در آن زمان تقریباً تمامی جنبه‌ها را پوشش می‌داد و تالارهای رسمی نیازمند استفاده از زبان هلندی بودند، اگرچه از زمان دومین کنگره جوانان (۱۹۲۸) استفاده از زبان اندونزیایی به عنوان زبان ملی به عنوان یکی از ابزارهای مبارزه برای استقلال توافق شده بود. در همین راستا، محمد حسنی ثامرین علیه اقداماتی که زبان اندونزیایی را دست‌کم می‌گرفتند، سخن گفت. پس از برخی انتقادها و اعتراضات، استفاده از زبان اندونزیایی از زمان جلسات فولکس‌راد که در ژوئیه ۱۹۳۸ برگزار شد، مجاز گردید. زمانی که آن‌ها سعی کردند با آموزش زبان هلندی به بومیان، با گسترش مالایی مقابله کنند، کار از کار گذشته بود و در سال ۱۹۴۲، ژاپنی‌ها اندونزی را فتح کردند. ژاپنی‌ها دستور دادند که تمامی امور رسمی باید به زبان اندونزیایی انجام شود و به سرعت استفاده از زبان هلندی را ممنوع کردند. سه سال بعد، خودِ اندونزیایی‌ها به طور رسمی آن زبان را لغو کردند و «زبان اندونزیایی» (Bahasa Indonesia) را به عنوان زبان ملی کشور جدید برگزیدند. اصطلاح «زبان اندونزیایی» خود توسط محمد تابرانی در سال ۱۹۲۶ پیشنهاد شده بود، و تابرانی این اصطلاح را در نخستین کنگره جوانان در سال ۱۹۲۶ به جای نامیدن آن به عنوان زبان مالایی پیشنهاد کرده بود.

* میثاق جوانان نتیجه دومین کنگره جوانان بود که در اکتبر ۱۹۲۸ در باتاویا برگزار شد. در آخرین عهد، تأکیدی بر زبان اندونزیایی به عنوان یک «زبان وحدت‌بخش» در سراسر مجمع‌الجزایر وجود داشت.

چندین سال پیش از آن کنگره، زبان‌شناس سوئیسی، رنوارد براندستتر، *مقدمه‌ای بر زبان‌شناسی اندونزیایی* را در ۴ مقاله بین سال‌های ۱۹۱۰ تا ۱۹۱۵ نوشت. این مقالات در سال ۱۹۱۶ به انگلیسی ترجمه شدند. منظور او از «اندونزی»، نام منطقه جغرافیایی بود و منظورش از «زبان‌های اندونزیایی»، زبان‌های مالایو-پلی‌نزیایی در غرب گینه نو بود، زیرا در آن زمان هنوز مفهومی به نام زبان اندونزیایی وجود نداشت.

سوتان تکدیر آلیشیاهبانا مروج بزرگ استفاده و توسعه زبان اندونزیایی بود و در مورد زوال زبان هلندی به شدت مبالغه می‌کرد. آموزش عالی همچنان به زبان هلندی بود و بسیاری از اندونزیایی‌های تحصیل‌کرده در بسیاری از موقعیت‌ها به زبان هلندی می‌نوشتند و سخن می‌گفتند (و حتی مدت‌ها پس از دستیابی به استقلال نیز چنین می‌کردند). او با شور و شوق به نیاز برای توسعه زبان اندونزیایی باور داشت تا بتواند جایگاه خود را به عنوان یک زبان ملی کاملاً شایسته به دست آورد؛ زبانی که قادر باشد جایگزین هلندی به عنوان وسیله‌ای برای ورود به فرهنگ مدرن بین‌المللی شود. در سال ۱۹۳۳، او مجله *پوجانگگا بارو* (نویسنده جدید) را با سردبیری مشترک امیر حمزه و آرمجین پانه آغاز کرد. زبان پوجانگگا بارو مورد انتقاد کسانی قرار گرفت که با مالایی کلاسیکِ مدرسه‌ای مرتبط بودند و متهم به انتشار متون هلندی با واژگان اندونزیایی شد. آلیشیاهبانا بدون شک این انتقاد را نشانه‌ای از موفقیت خود می‌دانست. برای او، زبان پوجانگگا بارو راه را به سوی آینده نشان می‌داد؛ به سوی زبانی بسط‌یافته و غربی‌شده که قادر به بیان تمامی مفاهیم دنیای مدرن بود. به عنوان مثال، در میان نوآوری‌های بسیاری که آن‌ها محکوم کردند، استفاده از واژه «بیسا» (bisa) به جای «داپات» (dapat) برای «توانستن» بود. در مالایی، «بیسا» تنها به معنای «سمِ نیشِ جانور» بود و آن‌ها استفاده فزاینده از «بیسا»ی جاوه‌ای در معنای جدید را یکی از تهدیدهای بسیاری برای خلوص زبان می‌دانستند. برخلاف روشنفکران سنتی‌تر، او نگاهش به مالایی کلاسیک و گذشته نبود. برای او، اندونزیایی مفهومی جدید بود؛ آغازی نو مورد نیاز بود و او تمدن غربی را با جامعه پویای افراد آزاد از بندهای سنتی، به عنوان الهام‌بخش خود می‌دید.

### زبان اندونزیایی در دوران اشغال ژاپن، نظم قدیم و نظم نوین

هنگامی که ژاپنی‌ها سلطه هلندی‌ها را درهم شکستند، ممنوعیت استفاده از زبان هلندی به گسترش روزنامه‌های زبان اندونزیایی و فشار بر آن‌ها برای افزایش دایره واژگان این زبان انجامید. ژاپنی‌ها با تأسیس «کمیسیون زبان» (Komisi Bahasa) در اکتبر ۱۹۴۲ موافقت کردند، که رسماً تحت ریاست سه ژاپنی بود اما شمار زیادی از روشنفکران برجسته اندونزیایی نقش اصلی را در فعالیت‌های آن ایفا می‌کردند. سوواندی، که بعدها وزیر آموزش و فرهنگ شد، به عنوان دبیر و آلیشیاهبانا به عنوان «دبیر متخصص» منصوب شدند و دیگر اعضا شامل رئیس‌جمهور و معاون رئیس‌جمهور آینده، سوکارنو و هاتا بودند. روزنامه‌نگاران، با آغاز رویه‌ای که تا به امروز ادامه یافته است، منتظر نماندند تا «کمیسیون زبان» واژه‌های جدید ارائه دهد، بلکه خود فعالانه در ابداع واژه‌ها مشارکت کردند. بسیاری از واژه‌های «کمیسیون زبان» هرگز مورد پذیرش عمومی قرار نگرفتند و پس از دوره ژاپنی‌ها با واژه‌های اصلی هلندی جایگزین شدند، از جمله «جان‌تِرا» (واژه‌ای سانسکریت به معنای چرخ) که موقتاً جایگزین «مِسین» (ماشین) شد، «کتوا نگارا» (به معنای تحت‌اللفظی رئیس کشور) که جایگزین «پرزیدنت» (رئیس‌جمهور) شده بود و «کیلانگ» (به معنای آسیاب) که جایگزین «پابریک» (کارخانه) شد. با این حال، در موارد اندکی، واژه‌های ابداع‌شده به طور دائم جایگزین واژه‌های پیشین هلندی شدند، از جمله «پاجاک» (که پیش‌تر به معنای انحصار بود) به جای «بلاستینگ» (مالیات) و «سِنام» (به معنای ورزش) به جای «ژیمناستیک». گفته می‌شود که «کمیسیون زبان» بیش از ۷۰۰۰ واژه ابداع کرد، اگرچه تعداد کمی از آن‌ها به پذیرش عمومی دست یافتند.

* پوستر‌های تبلیغاتی از هند شرقی هلند در دوران اشغال ژاپن

پذیرش زبان اندونزیایی به عنوان زبان ملی کشور، در تضاد با بیشتر کشورهای پس از استعمار بود. نه زبانی که بیشترین گویشور بومی را داشت (جاوه‌ای) و نه زبان قدرت استعماری اروپایی پیشین (هلندی) پذیرفته نشدند. در عوض، یک زبان محلی با گویشوران بومی بسیار کمتر از گسترده‌ترین زبان محلی انتخاب شد (با این وجود، مالایی پس از جاوه‌ای، دومین زبان پرگویشور در مستعمره بود و گویشوران زبان دوم بسیاری داشت که از آن برای تجارت، امور اداری و آموزش استفاده می‌کردند).

در سال ۱۹۴۵، هنگامی که اندونزی استقلال خود را اعلام کرد، زبان اندونزیایی رسماً به عنوان زبان ملی اعلام شد، با وجود اینکه زبان مادری تنها حدود ۵ درصد از جمعیت بود. در مقابل، جاوه‌ای و سوندایی به ترتیب زبان مادری ۴۲ تا ۴۸ درصد و ۱۵ درصد جمعیت بودند. ترکیب دغدغه‌های ملی‌گرایانه، سیاسی و عمل‌گرایانه در نهایت منجر به پذیرش موفقیت‌آمیز زبان اندونزیایی به عنوان زبان ملی شد. در سال ۱۹۴۵، جاوه‌ای به راحتی برجسته‌ترین زبان در اندونزی بود. این زبان، زبان مادری نزدیک به نیمی از جمعیت، زبان اصلی سیاست و اقتصاد، و زبان سنت‌های درباری، مذهبی و ادبی بود. آنچه این زبان فاقد آن بود، توانایی متحد کردن جمعیت متنوع اندونزی به عنوان یک کل بود. با هزاران جزیره و صدها زبان گوناگون، کشور تازه استقلال‌یافته اندونزی باید زبان ملی‌ای می‌یافت که بتواند واقع‌بینانه توسط اکثریت جمعیت صحبت شود و با ترجیح دادن یک گروه قومی، یعنی جاوه‌ای‌ها، نسبت به دیگران، کشور را دچار تفرقه نکند. در سال ۱۹۴۵، زبان اندونزیایی از قبل کاربرد گسترده‌ای داشت؛ در واقع، این کاربرد حدود هزار سال قدمت داشت. در طول آن دوره طولانی، مالایی، که بعدها به عنوان اندونزیایی استاندارد شد، زبان اصلی تجارت و سفر بود. این زبان همچنین زبان مورد استفاده برای گسترش اسلام در سده‌های ۱۳ تا ۱۷ میلادی، و همچنین زبان آموزشی مبلغان پرتغالی و هلندی بود که تلاش می‌کردند بومیان را به مسیحیت بگروند. ترکیب این عوامل بدان معنا بود که زبان از قبل تا حدودی برای بیشتر جمعیت شناخته‌شده بود و نسبت به هر زبان دیگری آسان‌تر می‌توانست به عنوان زبان ملی پذیرفته شود. علاوه بر این، این زبان، زبان سلطنت برونئی و مالزی آینده بود که برخی از ملی‌گرایان اندونزیایی بر آن ادعاهایی داشتند.

در طول ۵۳ سال نخست استقلال اندونزی، دو رئیس‌جمهور نخست کشور، سوکارنو و سوهارتو، همواره حس وحدت ملی تجسم‌یافته در زبان اندونزیایی را پرورش دادند و این زبان همچنان بخش ضروری هویت اندونزیایی باقی مانده است. از طریق یک برنامه زبان‌شناسی که اندونزیایی را به زبان سیاست، آموزش و ملت‌سازی به طور کلی تبدیل کرد، زبان اندونزیایی به یکی از معدود داستان‌های موفقیت‌آمیز تبدیل شد که در آن یک زبان بومی به طور مؤثر از زبان استعمارگران پیشی گرفت تا به زبان رسمی دوژور و دفاکتو تبدیل شود. امروزه، زبان اندونزیایی همچنان به عنوان زبان هویت ملی، همان‌طور که کنگره جوانان اندونزی پیش‌بینی کرده بود، عمل می‌کند و همچنین به عنوان زبان آموزش، سوادآموزی، نوسازی و تحرک اجتماعی خدمت می‌کند. با وجود اینکه هنوز برای بیشتر اندونزیایی‌ها زبان دوم محسوب می‌شود، اما بی‌شک زبان کل ملت اندونزی است، زیرا موفقیتی بی‌رقیب به عنوان عاملی در ملت‌سازی و تقویت هویت اندونزیایی داشته است.

### اندونزیایی امروزی و محاوره‌ای

* تابلوهای راهنما در یک پایانه فرودگاه
* گیت عوارضی در بالی
* زبان اندونزیایی استفاده‌شده در تبلیغات اتوبوس کوپاجا

زبان اندونزیایی به عنوان زبان مادری و زبان ملی تکلم می‌شود. بیش از ۲۰۰ میلیون نفر به‌طور منظم با درجات مختلفی از تسلط از این زبان ملی استفاده می‌کنند. در کشوری که خاستگاه بیش از ۷۰۰ زبان بومی و طیف وسیعی از گروه‌های قومی است، این زبان نقش وحدت‌بخش و میان‌مجمع‌الجزایری مهمی برای کشور ایفا می‌کند. استفاده از زبان ملی در رسانه‌ها، نهادهای دولتی، مدارس، دانشگاه‌ها، محل کار، میان اعضای طبقه بالا یا اشراف و همچنین در موقعیت‌های رسمی بسیار فراوان است، با وجود اینکه سرشماری سال ۲۰۱۰ نشان داد تنها ۱۹٫۹۴ درصد از افراد بالای پنج سال در خانه عمدتاً به زبان اندونزیایی صحبت می‌کنند.

اندونزیایی معیار در کتاب‌ها، روزنامه‌ها و در اخبار تلویزیون و رادیو استفاده می‌شود. با این حال، گویش معیار به‌ندرت در گفتگوهای روزمره به کار می‌رود و بیشتر به موقعیت‌های رسمی محدود است. اگرچه این پدیده‌ای است که در بیشتر زبان‌های جهان رایج است (برای مثال، انگلیسی گفتاری همیشه با استانداردهای نوشتاری آن مطابقت ندارد)، نزدیکی اندونزیایی گفتاری (از نظر دستور زبان و واژگان) به شکل هنجاری آن به‌طور محسوسی پایین است. این امر عمدتاً ناشی از ترکیب جنبه‌هایی از زبان‌های محلی اندونزیایی‌ها (مانند جاوه‌ای، سوندایی و بالیایی) با زبان اندونزیایی است. این مسئله به انواع گویش‌های بومی زبان اندونزیایی منجر می‌شود؛ همان انواعی که یک خارجی به احتمال زیاد پس از ورود به هر شهر یا شهرک اندونزیایی می‌شنود. این پدیده با استفاده از زبان عامیانه اندونزیایی، به‌ویژه در شهرها، تقویت می‌شود. برخلاف گونه معیار که نسبتاً یکنواخت است، اندونزیایی بومی تنوع جغرافیایی بالایی نشان می‌دهد، اگرچه اندونزیایی محاوره‌ای جاکارتا به عنوان هنجار «دفاکتو» (عملی) زبان غیررسمی عمل می‌کند و منبع اصلی نفوذ در سراسر مجمع‌الجزایر است. تغییر زبان در میان اندونزیایی‌ها به اندونزیایی، ناشی از تنوع قومی و شهرنشینی وجود دارد.

رایج‌ترین و پرکاربردترین زبان اندونزیایی محاوره‌ای به‌شدت تحت تأثیر زبان بتاوی، یک زبان کرئولِ مبتنی بر مالایی در جاکارتا است که به دلیل محبوبیت آن در فرهنگ عامه اندونزی در رسانه‌های جمعی و وضعیت جاکارتا به عنوان پایتخت ملی، تقویت شده است. در اندونزیایی گفتاری غیررسمی، واژه‌های گوناگون با واژه‌هایی با ماهیت غیررسمی‌تر جایگزین می‌شوند. برای مثال، tidak (نه) اغلب با شکل بتاوی yakni nggak یا حتی ساده‌تر یعنی gak/ga جایگزین می‌شود، در حالی که seperti (مانند، مشابه) اغلب با kayak جایگزین می‌گردد. Sangat یا amat (خیلی)، واژه‌ای برای بیان شدت، اغلب با banget که تحت تأثیر زبان جاوه‌ای است، جایگزین می‌شود. در مورد تلفظ، دفتونگ‌های ai و au در پایان واژه‌های پایه معمولاً به صورت /e/ و /o/ تلفظ می‌شوند. در نوشتار غیررسمی، املای واژه‌ها برای بازتاب تلفظ واقعی به گونه‌ای اصلاح می‌شود که با تلاش کمتری قابل نگارش باشد. برای مثال، capai به cape یا capek تبدیل می‌شود، pakai به pake و kalau به kalo بدل می‌گردد. در فعل‌ها، پیشوند me- اغلب حذف می‌شود، اگرچه یک صامت خیشومی آغازین اغلب حفظ می‌شود، مانند زمانی که mengangkat به ngangkat تبدیل می‌شود (واژه پایه angkat است). پسوندهای -kan و -i اغلب با -in جایگزین می‌شوند. برای مثال، mencarikan به nyariin و menuruti به nurutin تبدیل می‌گردد. جنبه دستوری اخیر اغلب به‌طور نزدیک با زبان اندونزیایی گفتاری در جاکارتا و مناطق اطراف آن مرتبط است.

## طبقه‌بندی و زبان‌های وابسته

زبان‌شناسان تاریخی مالایی بر سر این موضوع توافق دارند که خاستگاه زبان مالایی به‌احتمال زیاد در غرب بورنئو بوده است. گونه‌ای که به عنوان زبان پیشامالایی شناخته می‌شود، دست‌کم تا سال ۱۰۰۰ پیش از میلاد در بورنئو تکلم می‌شده و استدلال شده است که زبان نیا برای تمامی زبان‌های مالایی بعدی بوده است. نیای آن، یعنی زبان پیشامالایی-پلی‌نزیایی که خود نواده زبان پیشاآسترونزیایی است، دست‌کم تا سال ۲۰۰۰ پیش از میلاد شروع به تجزیه شدن کرد که احتمالاً نتیجه گسترش جنوبی مردمان آسترونزیایی به آسیای جنوب شرقی دریایی از جزیره تایوان بوده است. زبان اندونزیایی که از مالایی سرچشمه گرفته، عضوی از خانواده زبان‌های آسترونزیایی است؛ خانواده‌ای که شامل زبان‌های آسیای جنوب شرقی، اقیانوس آرام و ماداگاسکار است و شمار کمتری از آن‌ها در قاره آسیا وجود دارند. گونه رسمی این زبان، با وجود تفاوت‌های واژگانی فراوان، درجه بالایی از فهم متقابل با گونه معیار مالایی در مالزی دارد که در آنجا به طور رسمی به نام بهاسا مالزی شناخته می‌شود. با این حال، گونه‌های بومی که در اندونزی و مالزی صحبت می‌شوند، فهم متقابل محدودی دارند؛ این موضوع با این واقعیت اثبات می‌شود که مالزیایی‌ها در درک سینترون (مجموعه تلویزیونی) اندونزیایی که از ایستگاه‌های تلویزیونی مالزی پخش می‌شود، مشکل دارند و بالعکس. این شکاف با درجه قابل توجهی از دوگانگی زبانی بیشتر می‌شود، زیرا استفاده از گونه‌های غیررسمی و عامیانه (بهاسا گائول) در رسانه‌ها، مانند مجموعه‌های تلویزیونی و سریال‌های انیمیشنی، تفاوت آشکاری با استاندارد رسمی دارد.

زبان مالاگاسی، یک زبان دورافتاده جغرافیایی که در ماداگاسکار در اقیانوس هند صحبت می‌شود؛ زبان ملی فیلیپین، فیلیپینی؛ زبان‌های فرموسی در جمعیت بومی تایوان؛ و زبان مائوری بومی نیوزیلند نیز از اعضای این خانواده زبانی هستند. اگرچه هر یک از زبان‌های این خانواده برای دیگری نامفهوم است، شباهت‌های آن‌ها بسیار چشمگیر است. بسیاری از ریشه‌ها تقریباً بدون تغییر از نیای مشترکشان، زبان پیشاآسترونزیایی، باقی مانده‌اند. هم‌ریشه‌های بسیاری در واژگان مربوط به خویشاوندی، سلامتی، اعضای بدن و حیوانات رایج در این زبان‌ها یافت می‌شود. اعداد، به‌ویژه، شباهت‌های قابل‌توجهی را نشان می‌دهند.

اعداد در زبان‌های آسترونزیایی| زبان | ۱ | ۲ | ۳ | ۴ | ۵ | ۶ | ۷ | ۸ | ۹ | ۱۰ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| PAN، ح. ۴۰۰۰ ق.م | \*isa | \*DuSa | \*telu | \*Sepat | \*lima | \*enem | \*pitu | \*walu | \*Siwa | \*puluq |
| اندونزیایی | satu | dua | tiga | empat | lima | enam | tujuh | delapan | sembilan | sepuluh |
| مالایی | satu | dua | tiga | empat | lima | enam | tujuh | lapan | sembilan | sepuluh |
| آمی | cecay | tusa | tulu | sepat | lima | enem | pitu | falu | siwa | pulu' |
| بالیایی | besik/siki/esa | dua/kalih/ro | telu/tiga | (em)pat/pa(t)pat | lima | enem | pitu | kutus/wolu/ulung | sia/sanga | dasa |
| سوندایی | hiji | dua | tilu | opat | lima | genep | tujuh | dalapan | salapan | sapuluh |
| تسو | coni | yuso | tuyu | sʉptʉ | eimo | nomʉ | pitu | voyu | sio | maskʉ |
| تاگالوگ | isá | dalawá | tatló | ápat | limá | ánim | pitó | waló | siyám | sampu |
| ایلوکانو | maysá | dua | talló | uppát | limá | inném | pitó | waló | siam | sangapúlo |
| سبوانو | usá | duhá | tuló | upat | limá | unom | pitó | waló | siyám | napulu |
| هیلیگاینون | isá | duwá | tatló | apat | limá | anom | pitó | waló | siyám | pulo |
| چامورو | maisa/håcha | hugua | tulu | fatfat | lima | gunum | fiti | guålu | sigua | månot/fulu |
| مالاگاسی | iray/isa | roa | telo | efatra | dimy | enina | fito | valo | sivy | folo |
| چام | sa | dua | klau | pak | limâ | nam | tajuh | dalipan | thalipan | pluh |
| توبا باتاک | sada | dua | tolu | opat | lima | onom | pitu | ualu | sia | sampulu |
| مینانگ‌کابائو | ciek | duo | tigo | ampek | limo | anam | tujuah | salapan | sambilan | sapuluah |
| رجانگ | do | duai | tlau | pat | lêmo | num | tujuak | dêlapên | sêmbilan | sêpuluak |
| ساساک | sekeq/sopoq | due | telu | mpat/empat | lime | enem | pituq | waluq | siwaq | sepulu |
| جاوه‌ای | siji/satunggal | loro/kalih | telu/tiga | papat/sekawan | lima/gangsal | enem | pitu | wolu | sanga | sepuluh/sedasa |
| تتوم | ida | rua | tolu | hat | lima | nen | hitu | ualu | sia | sanulu |
| سومباوا | sópó’/se-/sai | dua | telu | empat | lima | enam | pitu’ | balu’ | siwa' | se-pulu |
| بیاک | eser/oser | suru | kyor | fyak | rim | wonem | fik | war | siw | samfur |
| فیجیایی | dua | rua | tolu | vā | lima | ono | vitu | walu | ciwa | tini |
| کیریباتی | teuana | uoua | teniua | aua | nimaua | onoua | itiua | waniua | ruaiua | tebuina |
| ساموآیی | tasi | lua | tolu | fā | lima | ono | fitu | valu | iva | sefulu |
| هاوایی | kahi | lua | kolu | hā | lima | ono | hiku | walu | iwa | -'umi |

بیش از ۷۰۰ زبان بومی در جزایر اندونزی وجود دارد، مانند جاوه‌ای، سوندایی و غیره. در حالی که مالایی به عنوان منبع زبان اندونزیایی، زبان مادری قوم مالایی است که در امتداد ساحل شرقی سوماترا، در مجمع‌الجزایر ریاو و در سواحل جنوبی و غربی کالیمانتان (بورنئو) زندگی می‌کنند. چندین منطقه مانند جاکارتا، مانادو، جزایر سوندای کوچک و جزایر ملوک دارای زبان‌های تجاری مبتنی بر مالایی هستند. بنابراین، بخش بزرگی از اندونزیایی‌ها روزانه دست‌کم از دو زبان، از جمله اندونزیایی و زبان‌های محلی استفاده می‌کنند. هنگامی که دو زبان توسط افراد یکسانی به این شیوه استفاده می‌شود، احتمال اینکه بر یکدیگر تأثیر بگذارند زیاد است.

علاوه بر زبان‌های محلی، هلندی بیشترین سهم را در واژگان اندونزیایی داشته است که به دلیل استعمار هند شرقی هلند در طول سه سده، از سده شانزدهم تا اواسط سده بیستم بوده است. زبان‌های آسیایی نیز بر این زبان تأثیر گذاشته‌اند؛ چینی در سده‌های ۱۵ و ۱۶ میلادی به دلیل تجارت ادویه؛ زبان سانسکریت و پراکریت در دوران شکوفایی پادشاهی‌های هندو و بودایی از سده دوم تا چهاردهم میلادی؛ و به دنبال آن زبان عربی پس از گسترش اسلام در مجمع‌الجزایر در سده سیزدهم میلادی. وام‌واژه‌های پرتغالی عمدتاً با کالاهایی مرتبط بودند که بازرگانان و کاشفان اولیه اروپایی به آسیای جنوب شرقی آورده بودند. زبان اندونزیایی همچنین در نتیجه جهانی‌شدن و نوسازی، به‌ویژه از دهه ۱۹۹۰ میلادی و همگام با ظهور و توسعه اینترنت تا به امروز، واژه‌های بسیاری از انگلیسی دریافت کرده است. برخی از واژه‌های اندونزیایی با وام‌واژه‌های مالایی در انگلیسی مطابقت دارند، از جمله واژه‌های رایج «orangutan» (اورانگوتان)، «gong» (گنگ)، «bamboo» (بامبو)، «rattan» (خیزران)، «sarong» (سارونگ) و واژه‌های کمتر رایج مانند «paddy» (شالی)، «sago» (ساگو) و «kapok» (کاپوک)؛ که همگی در زبان اندونزیایی از مالایی به ارث رسیده اما در انگلیسی از مالایی وام گرفته شده‌اند. عبارت «to run amok» از فعل مالایی «amuk» (از کنترل خارج شدن، خشمگین شدن) می‌آید.

زبان اندونزیایی نه یک زبان‌دوی (پیدجین) است و نه یک زبان کرئول، زیرا ویژگی‌های آن با هیچ‌یک از معیارهای آن‌ها مطابقت ندارد. باور بر این است که زبان اندونزیایی یکی از ابزارهای دستیابی به استقلال بوده، اما برای پذیرش واژگان از سایر زبان‌های خارجی غیر از مالایی که از دوران استعمار با آن‌ها در تماس بوده، مانند هلندی، انگلیسی، عربی و دیگر زبان‌ها، باز بوده است، چرا که هر ساله وام‌واژه‌های جدیدی به آن افزوده می‌شود.

## پراکندگی جغرافیایی

بر پایه سرشماری سال ۲۰۲۵، زبان اندونزیایی ۸۰ میلیون گویشور بومی و ۱۸۰ میلیون گویشور زبان دوم دارد، که این زبان را در کنار زبان مادری محلی خود به کار می‌برند و شمار کل گویشوران آن در اندونزی را به ۲۶۰ میلیون نفر می‌رساند. این زبان در مناطق شهری به عنوان زبان مادری و در مناطق روستایی‌تر اندونزی به عنوان زبان دوم رایج است. در سطح جهانی، اتنولوگ (۲۰۲۵) شمار گویشوران بومی را حدود ۸۰ میلیون نفر و گویشوران زبان دوم را ۱۸۰٫۲ میلیون نفر برآورد می‌کند که در مجموع ۲۶۰ میلیون نفر است.

صدای آمریکا و بی‌بی‌سی از زبان اندونزیایی به عنوان یکی از زبان‌های معیار خود برای پخش برنامه‌ها استفاده می‌کنند. در استرالیا، اندونزیایی یکی از سه زبان هدف آسیایی، در کنار ژاپنی و ماندارین است که در برخی مدارس به عنوان بخشی از برنامه زبان‌های غیر از انگلیسی تدریس می‌شود. زبان اندونزیایی از دهه ۱۹۵۰ میلادی در مدارس و دانشگاه‌های استرالیا تدریس می‌شود.

در تیمور شرقی، که بین سال‌های ۱۹۷۵ تا ۱۹۹۹ تحت اشغال اندونزی بود، زبان اندونزیایی در قانون اساسی به عنوان یکی از دو زبان کاری (زبان دیگر انگلیسی است) به رسمیت شناخته شده است، که در کنار زبان‌های رسمی تتومی و پرتغالی قرار دارد.

### اندونزیایی به عنوان زبان خارجی

زبان اندونزیایی به عنوان یک زبان خارجی در مدارس، دانشگاه‌ها و موسسات سراسر جهان تدریس می‌شود، به‌ویژه در استرالیا، هلند، ژاپن، کره جنوبی، تیمور شرقی، ویتنام، تایوان، ایالات متحده آمریکا، و بریتانیا.

## وضعیت رسمی

* زبان اندونزیایی همچنین زبان رسانه‌های گروهی اندونزی، مانند مجلات است. رسانه‌های گروهی چاپی و رادیو-تلویزیونی تشویق می‌شوند که از زبان اندونزیایی معیار استفاده کنند، اگرچه در عمل اغلب زبان عامیانه رایج‌تر است.

زبان اندونزیایی زبان رسمی اندونزی است و استفاده از آن در سراسر مجمع‌الجزایر اندونزی تشویق می‌شود. این موضوع در فصل پانزدهم قانون اساسی ۱۹۴۵ اندونزی درباره پرچم، زبان رسمی، نشان ملی و سرود ملی اندونزی تنظیم شده است. همچنین در فصل سوم، بخش ۲۵ تا ۴۵، آیین‌نامه دولتی شماره ۲۴ سال ۲۰۰۹ به‌صراحت به وضعیت زبان اندونزیایی اشاره دارد.

> زبان ملی، زبان اندونزیایی است.
> — اصل ۳۶، فصل پانزدهم، قانون اساسی اندونزی

زبان اندونزیایی به عنوان نمادی از هویت و غرور ملی عمل می‌کند و یک زبان میانجی میان گروه‌های قومی در اندونزی و گویشوران گویش‌های بومی مالایی و زبان‌های کرئول مالایی است. زبان اندونزیایی به عنوان زبان ملی و رسمی، زبان آموزش، ارتباطات، مبادلات و اسناد تجاری، توسعه فرهنگ ملی، علم، فناوری و رسانه‌های گروهی خدمت می‌کند. این زبان همچنین به عنوان ابزار ارتباطی میان استان‌ها و فرهنگ‌های منطقه‌ای گوناگون در کشور عمل می‌کند.

* زبان اندونزیایی در مدارس استفاده می‌شود.

طبق قانون اندونزی، زبان اندونزیایی به عنوان زبان وحدت‌بخش در جریان میثاق جوانان در ۲۸ اکتبر ۱۹۲۸ اعلام شد و برای انطباق با پویایی‌های تمدن اندونزیایی توسعه بیشتری یافت. همان‌طور که پیش‌تر ذکر شد، این زبان بر پایه مالایی ریاو بود، اگرچه زبان‌شناسان اشاره می‌کنند که این گویش محلی ریاو نیست، بلکه گویش مالاکایی است که در دربار ریاو استفاده می‌شد. از زمان پیدایش آن در سال ۱۹۲۸ و به رسمیت شناخته شدن رسمی در قانون اساسی ۱۹۴۵، زبان اندونزیایی با یک دستور کار سیاسی ناسیونالیستی برای متحد کردن اندونزی (هند شرقی هلند سابق) همراه بوده است. این وضعیت باعث شده است که نسبت به پذیرش تأثیرات سایر زبان‌های قومی اندونزی، به‌ویژه جاوه‌ای به عنوان گروه قومی اکثریت، و هلندی به عنوان استعمارگر پیشین، نسبتاً باز باشد. در مقایسه با گویش‌های بومی مالایی که در سوماترا و شبه‌جزیره مالایی صحبت می‌شوند یا گونه معیار مالزیایی، زبان اندونزیایی به دلیل تعداد زیادی از وام‌واژه‌های جاوه‌ای که در دایره واژگان غنی آن گنجانده شده، تفاوت عمیقی دارد. در نتیجه، اندونزیایی منابع گسترده‌تری از وام‌واژه‌ها نسبت به مالایی مالزیایی دارد.

تکامل متفاوت اندونزیایی و مالزیایی منجر به شکافی بین دو گونه استاندارد شده است. این موضوع بیشتر بر پایه تفاوت‌های سیاسی و تاریخ معیارگذاری آن‌ها بوده تا دلایل فرهنگی، و در نتیجه، دیدگاه‌های نامتقارنی درباره گونه‌های یکدیگر در میان مالزیایی‌ها و اندونزیایی‌ها وجود دارد. مالزیایی‌ها تمایل دارند تأکید کنند که مالزیایی و اندونزیایی صرفاً گونه‌های معیاری متفاوتی از یک زبان هستند، در حالی که اندونزیایی‌ها تمایل دارند با آن‌ها به عنوان زبان‌هایی جداگانه، اگرچه بسیار نزدیک به هم، رفتار کنند. در نتیجه، اندونزیایی‌ها نیاز کمی به هماهنگ‌سازی زبان خود با مالزی و برونئی احساس می‌کنند، در حالی که مالزیایی‌ها تمایل بیشتری به هماهنگی تکامل زبان با اندونزیایی‌ها دارند، هرچند اصلاح الفبای اندونزیایی در سال ۱۹۷۲ عمدتاً به عنوان امتیازی از اندونزیاییِ مبتنی بر هلندی به املای مبتنی بر انگلیسی مالزیایی دیده می‌شد.

در نوامبر ۲۰۲۳، زبان اندونزیایی به عنوان یکی از زبان‌های رسمی کنفرانس عمومی یونسکو به رسمیت شناخته شد. در حال حاضر ۱۰ زبان رسمی در کنفرانس عمومی یونسکو وجود دارد که شامل شش زبان سازمان ملل متحد یعنی انگلیسی، فرانسوی، عربی، چینی، روسی و اسپانیایی، و همچنین چهار زبان دیگر از کشورهای عضو یونسکو یعنی هندی، ایتالیایی، پرتغالی و اندونزیایی است.

## سیاست رسمی

مطابق با قانون دولتی اندونزی، قانون شماره ۲۴ سال ۲۰۰۹، به‌جز در سخنرانی‌های رسمی دولتی و اسناد بین دولت اندونزی یا اسنادی که توسط آن صادر می‌شود، زبان اندونزیایی طبق قانون در موارد زیر الزامی است:

۱. سخنرانی‌های رسمی توسط رئیس‌جمهور، معاون رئیس‌جمهور و سایر مقامات دولتی که در داخل یا خارج از اندونزی ایراد می‌شود
۲. توافق‌نامه‌هایی که شامل دولت، موسسات خصوصی یا افراد می‌شود
۳. مجامع ملی یا بین‌المللی که در اندونزی برگزار می‌گردد
۴. مقالات و انتشارات علمی در اندونزی
۵. نام‌های جغرافیایی در اندونزی (نام ساختمان‌ها، جاده‌ها، دفاتر، مجتمع‌ها، موسسات)
۶. تابلوهای عمومی، تابلوهای راهنما، تاسیسات عمومی، بنرها و سایر اطلاعات خدمات عمومی در فضای عمومی
۷. اطلاعات توزیع‌شده از طریق رسانه‌های گروهی

با این حال، ممکن است از زبان‌های دیگر در محیط‌های دوزبانه برای همراهی (و نه جایگزینی) زبان اندونزیایی در موارد زیر استفاده شود: توافق‌نامه‌ها، اطلاعات مربوط به کالاها/خدمات، مقالات علمی، اطلاعات از طریق رسانه‌های گروهی، نام‌های جغرافیایی، تابلوهای عمومی، تابلوهای راهنما، تاسیسات عمومی، بنرها و سایر اطلاعات خدمات عمومی در فضای عمومی.

اگرچه هیچ تحریمی برای استفاده از زبان‌های دیگر وجود ندارد، اما برای دادگاه‌های اندونزی، هرگونه توافق‌نامه‌ای که در اندونزی منعقد شده ولی به زبان اندونزیایی تنظیم نشده باشد، باطل و بی‌اثر است. در صورت بروز تفسیرهای متفاوت در توافق‌نامه‌های دوزبانه، نسخه به زبان اندونزیایی ملاک خواهد بود.

## واج‌شناسی

### واکه‌ها

زبان اندونزیایی دارای شش واج واکه است که در جدول زیر نشان داده شده است.

**واج‌های واکه اندونزیایی**|  | پیشین | مرکزی | پسین |
| --- | --- | --- | --- |
| بسته | /i/ |  | /u/ |
| نیم‌بسته | /e/ | /ə/ | /o/ |
| باز |  | /a/ |  |

در نوشتار استاندارد اندونزیایی، از الفبای لاتین استفاده می‌شود و پنج واکه متمایز وجود دارد: a, i, u, e, o. در مواد آموزشی برای زبان‌آموزان، واکه نیم‌بسته پیشین /e/ گاهی با یک نشانه برای تمایز از واکه نیم‌مرکزی ⟨ê⟩ /ə/ به صورت ⟨é⟩ نمایش داده می‌شود. از سال ۲۰۱۵، نویسه‌های کمکی ⟨é⟩ و ⟨è⟩ به ترتیب برای [e] و [ɛ] در اندونزیایی استفاده می‌شوند، در حالی که مالایی استاندارد هر دوی آن‌ها را به صورت ⟨é⟩ نشان می‌دهد.

تحقق آوایی واکه‌های نیم‌بسته /e/ و /o/ از نیم‌بسته ([e]/[o]) تا نیم‌باز ([ɛ]/[ɔ]) به عنوان هم‌آوا متغیر است. برخی تحلیل‌ها سیستمی را پیشنهاد می‌دهند که واکه‌های نیم‌باز /ɛ/ و /ɔ/ را به عنوان واج‌های متمایز در نظر می‌گیرد. پوجوسودارمُ استدلال کرد که انشقاق واکه‌های نیم‌بسته پیشین در اندونزیایی ناشی از تأثیر جاوه‌ای است که تفاوتی بین ⟨i⟩ [i]، ⟨é⟩ [e] و ⟨è⟩ [ɛ] قائل است. نمونه دیگر تأثیر جاوه‌ای در اندونزیایی، انشقاق واکه‌های نیم‌بسته پسین به دو هم‌آوای [o] و [ɔ] است. این انشقاق‌ها (و وام‌واژه‌ها) موارد هم‌نویسه در اندونزیایی را افزایش می‌دهد، مانند ⟨*satai*⟩ و ⟨*saté*⟩. واژه‌های جاوه‌ای که وارد اندونزیایی شده‌اند، بسامد ⟨é⟩ و ⟨o⟩ را در اندونزیایی به‌شدت افزایش داده‌اند.

در مالایی سنتی، واکه‌های بسته (⟨i⟩، ⟨u⟩) نمی‌توانستند در هجای پایانی ظاهر شوند اگر یک واکه نیم‌بسته (⟨e⟩، ⟨o⟩) در هجای پیشین وجود داشت، و برعکس، واکه‌های نیم‌بسته (⟨e⟩، ⟨o⟩) نمی‌توانستند در هجای پایانی ظاهر شوند اگر یک واکه بسته (⟨i⟩، ⟨u⟩) در هجای پیشین وجود داشت.

مالایی سنتی اجازه نمی‌دهد واکه نیم‌مرکزی شوا در هجاهای پایانی باز یا بسته واژه ظاهر شود. واکه شوا در هجاهای بسته تحت تأثیر جاوه‌ای و مالایی جاکارتا وارد شد، اما وام‌گیری از هلندی آن را قابل‌قبول‌تر کرد. اگرچه آلیشیاهبانا با آن مخالفت کرد و بر نوشتن ⟨a⟩ به‌جای ⟨ê⟩ در هجاهای پایانی مانند *koda* (در مقابل *kode* به معنای کد) و *nasionalisma* (در مقابل *nasionalisme* به معنای ناسیونالیسم) اصرار داشت، اما موفق نبود.

#### دفتونگ‌ها

زبان اندونزیایی تنها در هجاهای باز دارای چهار واج دفتونگ است. آن‌ها عبارتند از:

* /ai̯/: *ked**ai (فروشگاه)، *pand**ai (باهوش)
* /au̯/: *kerb**au (بوفالو)، *lim**au (لیمو)
* /oi̯/ (یا /ʊi̯/ در اندونزیایی): *amb**oi (وای)، *t**oi**let* (توالت)
* /ei̯/: *surv**ei (بررسی)، *g**ei**ser* (آبفشان)

برخی تحلیل‌ها فرض می‌کنند که این دفتونگ‌ها در واقع یک تک‌واکه هستند که به دنبال آن یک نیم‌واکه می‌آید، بنابراین ⟨ai⟩ نشان‌دهنده /aj/، ⟨au⟩ نشان‌دهنده /aw/ و ⟨oi⟩ نشان‌دهنده /oj/ است. بر این اساس، هیچ دفتونگ واج‌شناختی در اندونزیایی وجود ندارد.

دفتونگ‌ها از دو واکه در دو هجای متمایز تفکیک می‌شوند، مانند:

* /a.i/: برای مثال *l**ai**n* (دیگر) [la.in]، ai**r* (آب) [a.ir]
* /a.u/: *b**au (بو) [ba.u]، *l**au**t* (دریا) [la.ut]

### هم‌خوان‌ها

واج‌های هم‌خوان اندونزیایی|  | لبی | دندانی/ لثوی | کامی | نرم‌کامی | چاکنایی |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| خیشومی | m | n | ɲ | ŋ |  |
| انفجاری/ انسایشی | بی‌واک | p | t̪ | t͡ʃ | k | (ʔ) |
| واک‌دار | b | d | d͡ʒ | ɡ |  |
| سایشی | بی‌واک | (f) | s | (ʃ) | (x) | h |
| واک‌دار | (v) | (z) |  |  |  |
| تقریبی | w | l | j |  |  |
| لرزشی |  | r |  |  |  |

هم‌خوان‌های اندونزیایی در بالا نشان داده شده‌اند. هم‌خوان‌های غیربومی که تنها در واژه‌های قرضی، عمدتاً از عربی و انگلیسی ظاهر می‌شوند، در پرانتز نشان داده شده‌اند. برخی تحلیل‌ها ۱۸ هم‌خوان غیرپرانتزی در جدول به علاوه هم‌خوان انسدادی چاکنایی [ʔ] را به عنوان ۱۹ «هم‌خوان اصلی» اندونزیایی فهرست می‌کنند. هم‌خوان‌های ثانویه /f/، /v/، /z/، /ʃ/ و /x/ تنها در وام‌واژه‌ها ظاهر می‌شوند. تنها تعداد کمی از گویشوران /v/ را در وام‌واژه‌ها به صورت [v] تلفظ می‌کنند و اکثر آن‌ها آن را به صورت [f] تلفظ می‌کنند. به همین ترتیب، /x/ در بیشتر موارد توسط برخی گویشوران با [h] یا [k] جایگزین می‌شود. /ʃ/ گاهی با /s/ جایگزین می‌شود که به‌طور سنتی به عنوان جایگزین /ʃ/ در وام‌گیری‌های قدیمی‌تر از سانسکریت استفاده می‌شد، و /f/ به‌ندرت جایگزین می‌شود، هرچند /p/ در وام‌گیری‌های قدیمی‌تر برای /f/ استفاده می‌شد، مانند *kopi* (قهوه) از هلندی *koffie*. /z/ ممکن است گاهی با /s/ یا /d͡ʒ/ جایگزین شود. [z] همچنین می‌تواند یک هم‌آوای /s/ پیش از هم‌خوان‌های واک‌دار باشد. طبق برخی تحلیل‌ها، انسایشی‌های پس‌لثوی /tʃ/ و /dʒ/ در اندونزیایی در واقع کامی [c] و [ɟ] هستند.

هم‌خوان‌ها در زبان اندونزیایی تحت تأثیر زبان‌های مهم دیگری در تاریخ اندونزی قرار گرفته‌اند. این تأثیرات شامل شوا در هجای پایانی بسته (مانند اندونزیایی *pəcəl* در مقابل مالایی *pəcal*)، خوشه‌های خیشومی هم‌خوان ⟨mb⟩، ⟨nd⟩ و ⟨nj⟩ (مانند اندونزیایی *mbolos* به معنای جیم‌زدن)، خوشه‌های هم‌خوان-نیم‌واکه، معرفی خوشه‌های هم‌خوان ⟨-ry-⟩ و ⟨-ly-⟩ (مانند اندونزیایی *gərilya* در مقابل مالایی *gərila* به معنای چریکی)، استفاده فزاینده از ⟨w-⟩ آغازین و میان‌واکه‌ای، و افزایش ⟨y⟩ [j] آغازین و پس از هم‌خوان است. این تغییرات ناشی از تأثیر زبان‌های محلی در اندونزی، مانند بالیایی، مادورایی، سوندایی و به‌ویژه جاوه‌ای، و زبان‌های خارجی مانند عربی و هلندی بوده است.

**یادداشت خطی**:
صداها به جز موارد زیر، با نمادهای خود نمایش داده می‌شوند:

* /ɲ/ به صورت ⟨ny⟩ نوشته می‌شود.
* /ŋ/ به صورت ⟨ng⟩ نوشته می‌شود.
* انسدادی چاکنایی [ʔ] به صورت ⟨k⟩ پایانی (استفاده از ⟨k⟩ به دلیل هم‌آوا بودن آن با /k/ یا /ɡ/ در پایانه هجایی) نوشته می‌شود، یا می‌تواند نوشته نشود.
* /tʃ/ به صورت ⟨c⟩ نوشته می‌شود.
* /dʒ/ به صورت ⟨j⟩ نوشته می‌شود.
* /ʃ/ به صورت ⟨sy⟩ نوشته می‌شود.
* /x/ به صورت ⟨kh⟩ نوشته می‌شود.
* /j/ به صورت ⟨y⟩ نوشته می‌شود.

### تکیه

اندونزیایی دارای تکیه سبک است که بسته به تنوع منطقه‌ای و همچنین وجود شوا (/ə/) در واژه، روی هجای پایانی یا هجای ماقبل آخر قرار می‌گیرد. به طور کلی، هجای ماقبل آخر تکیه‌بر است، مگر اینکه واکه آن شوا (/ə/) باشد. اگر هجای ماقبل آخر دارای شوا باشد، تکیه معمولاً به هجای پایانی منتقل می‌شود.

با این حال، بین زبان‌شناسان در مورد اینکه آیا تکیه واج‌گونه (غیرقابل‌پیش‌بینی) است یا خیر، اختلاف نظر وجود دارد و برخی تحلیل‌ها پیشنهاد می‌کنند که تکیه بنیادینی در اندونزیایی وجود ندارد.

### آهنگ

طبقه‌بندی زبان‌ها بر اساس آهنگ می‌تواند مسئله‌ساز باشد. با این حال، اندازه‌گیری‌های آکوستیک نشان می‌دهد که اندونزیایی آهنگ هجایی‌تری نسبت به انگلیسی بریتانیایی دارد، اگرچه تردیدهایی در مورد اینکه آیا هجا واحد مناسبی برای مطالعه عروض مالایی است، همچنان باقی است.

## دستور زبان

ترتیب واژگان در زبان اندونزیایی به‌طور کلی ترتیب فاعل-فعل-مفعول (SVO) است، که به بیشتر زبان‌های اروپایی مدرن از جمله انگلیسی شباهت دارد. با این حال، انعطاف‌پذیری قابل‌توجهی در ترتیب واژگان وجود دارد، که در تضاد با زبان‌هایی مانند ژاپنی یا کره‌ای است که جملات همیشه با فعل پایان می‌یابد. زبان اندونزیایی، با وجود اجازه دادن به ترتیب واژگان نسبتاً منعطف، برای حالت دستوری علامت‌گذاری نمی‌شود و همچنین از جنسیت دستوری استفاده نمی‌کند.

### تکواژهای وابسته

واژه‌های اندونزیایی از یک ریشه یا یک ریشه به‌اضافه تکواژهای اشتقاقی تشکیل شده‌اند. ریشه، واحد واژگانی اصلی یک واژه است و معمولاً دوهجایی و به شکل CV(C)CV(C) است. تکواژهای وابسته به ریشه‌ها (که اسم یا فعل هستند) «می‌چسبند» تا معنای اصلی مرتبط با یک ریشه خاص را تغییر دهند یا گسترش دهند و به‌طور مؤثر واژه‌های جدیدی بسازند؛ برای مثال، *masak* (پختن) می‌تواند به *memasak* (در حال پخت)، *memasakkan* (پختن برای کسی)، *dimasak* (پخته شدن)، *pemasak* (آشپز)، *masakan* (غذا، آشپزی) و *termasak* (تصادفاً پخته شدن) تبدیل شود. چهار نوع تکواژ وابسته وجود دارد: پیشوند (*awalan*)، پسوند (*akhiran*)، پیراوند (*apitan*) و میانوند (*sisipan*). تکواژهای وابسته به تکواژهای اسمی، فعلی و صفتی دسته‌بندی می‌شوند. بسیاری از هم‌خوان‌های آغازین در حضور پیشوندها دگرگون می‌شوند: *sapu* (جارو کردن) به *menyapu* (جارو می‌کند/جارو کردن) تبدیل می‌شود؛ *panggil* (صدا زدن) به *memanggil* (صدا می‌زند/صدا زدن) و *tapis* (الک کردن) به *menapis* (الک می‌کند) بدل می‌گردد.

نمونه‌های دیگر از کاربرد تکواژ وابسته برای تغییر معنای واژه را می‌توان در واژه *ajar* (آموزش دادن) دید:

* *ajar* = آموزش دادن
* *ajar**i = آموزش دادن (امری، مکانی)
* *ajar**ilah = آموزش دادن (التزامی، مکانی)
* *ajar**kan = آموزش دادن (امری، سببی/کاربردی)
* *ajar**kanlah = آموزش دادن (التزامی، سببی/کاربردی)
* *ajar**lah = آموزش دادن (التزامی، فعلی)
* *ajar**an = آموزه‌ها
* bel**ajar* = یاد گرفتن (ناگذر، فعلی)
* di**ajar* = آموزش داده شدن (ناگذر)
* di**ajar**i = آموزش داده شدن (گذرا، مکانی)
* di**ajar**kan = آموزش داده شدن (گذرا، سببی/کاربردی)
* dipel**ajar**i = مطالعه شدن (مکانی)
* dipel**ajar**kan = مطالعه شدن (سببی/کاربردی)
* mempel**ajar**i = مطالعه کردن (مکانی)
* mempel**ajar**kan = مطالعه کردن (سببی/کاربردی)
* meng**ajar* = آموزش دادن (ناگذر، فعلی)
* meng**ajar**kan = آموزش دادن (گذرا، سببی/کاربردی)
* meng**ajar**i = آموزش دادن (گذرا، مکانی)
* pel**ajar* = دانش‌آموز
* pel**ajar**i = مطالعه کردن (امری، مکانی)
* pel**ajar**ilah = مطالعه کردن (التزامی، مکانی)
* pel**ajar**kan = مطالعه کردن (امری، سببی/کاربردی)
* pel**ajar**kanlah = مطالعه کردن (التزامی، سببی/کاربردی)
* peng**ajar* = معلم، کسی که آموزش می‌دهد
* pel**ajar**an = موضوع درسی، آموزش
* pel**ajar**i = مطالعه کردن (التزامی، مکانی)
* pel**ajar**kan = مطالعه کردن (التزامی، سببی/کاربردی)
* peng**ajar**an = درس
* pembel**ajar**an = یادگیری
* ter**ajar* = آموزش داده شدن (به‌طور تصادفی)
* ter**ajar**i = آموزش داده شدن (به‌طور تصادفی، مکانی)
* ter**ajar**kan = آموزش داده شدن (به‌طور تصادفی، سببی/کاربردی)
* terpel**ajar* = تحصیل‌کرده، به‌معنای لغوی «آموزش‌دیده»
* terpel**ajar**i = آموزش داده شده (مکانی)
* terpel**ajar**kan = آموزش داده شده (سببی/کاربردی)
* berpel**ajar**an = تحصیل‌کرده، به‌معنای لغوی «دارای تحصیلات»

پسوندهای -kan و -i هر دو ظرفیت فعل‌ها را افزایش می‌دهند، اما -i باید «اگر [فعل] مستقیماً توسط یک مفعول جاندار دنبال شود» به کار رود.

#### تکواژهای وابسته اسمی

تکواژهای وابسته اسمی، تکواژهایی هستند که با افزودن به واژه‌های ریشه، اسم می‌سازند. نمونه‌هایی از این تکواژها عبارتند از:

| نوع تکواژ اسمی | تکواژ | نمونه ریشه | نمونه واژه مشتق |
| --- | --- | --- | --- |
| پیشوند | pə(r)- ~ pəng- | *duduk* (نشستن) | pen**duduk* (جمعیت) |
|  | kə- | *hendak* (خواستن) | ke**hendak* (میل، خواست) |
| میانوند | ⟨əl⟩ | *tunjuk* (اشاره کردن) | *t**el**unjuk* (انگشت اشاره، دستور) |
|  | ⟨əm⟩ | *kelut* (آشفته) | *k**em**elut* (هرج‌ومرج، بحران) |
|  | ⟨ər⟩ | *gigi* (دندان) | *g**er**igi* (تیغه دندانه‌دار) |
| پسوند | -an | *bangun* (بیدار شدن، ساختن) | *bangun**an (ساختمان) |
| پیراوند | kə-...-an | *raja* (شاه) | ke**raja**an (پادشاهی) |
|  | pə(r)-...-an pəng-...-an | *kerja* (کار کردن) | pe**kerja**an (شغل) |

پیشوند *per-* واج *r* خود را پیش از *r, l* و اغلب پیش از *p, t, k* می‌اندازد. در برخی واژه‌ها به صورت *peng-* است؛ اگرچه این‌ها به‌طور رسمی متمایز هستند، در کتب دستور زبان اندونزیایی به عنوان گونه‌های همان پیشوند در نظر گرفته می‌شوند.

#### تکواژهای وابسته فعلی

به‌طور مشابه، تکواژهای وابسته فعلی در اندونزیایی برای ساخت فعل به ریشه‌ها متصل می‌شوند. در اندونزیایی، موارد زیر وجود دارند:

| نوع تکواژ فعلی | تکواژ | نمونه ریشه | نمونه واژه مشتق |
| --- | --- | --- | --- |
| پیشوند | bər- | *ajar* (آموزش) | *belajar* (یاد گرفتن) |
| məng- | *tolong* (کمک) | *menolong* (کمک کردن) |
| di- | *ambil* (برداشتن) | *diambil* (برداشته شدن) |
| məmpər- | *panjang* (طول) | *memperpanjang* (طولانی کردن) |
| dipər- | *dalam* (عمق) | *diperdalam* (عمیق شدن) |
| tər- | *makan* (خوردن) | *termakan* (به‌طور تصادفی خورده شدن) |
| پسوند | -kan | *letak* (قرار دادن) | *letakkan* (گذاشتن، قرار دادن) |
| -i | *jauh* (دور) | *jauhi* (پرهیز کردن) |
| پیراوند | bər-...-an | *pasang* (جفت) | *berpasangan* (جفت‌جفت) |
| bər-...-kan | *dasar* (پایه) | *berdasarkan* (بر پایه) |
| məng-...-kan | *pasti* (مطمئن) | *memastikan* (مطمئن شدن) |
| məng-...-i | *teman* (همراه) | *menemani* (همراهی کردن) |
| məmpər-...-kan | *guna* (استفاده) | *mempergunakan* (بهره‌برداری کردن) |
| məmpər-...-i | *ajar* (آموزش) | *mempelajari* (مطالعه کردن) |
| kə-...-an | *hilang* (گم شدن) | *kehilangan* (گم کردن) |
| di-...-i | *sakit* (درد) | *disakiti* (آزار دیدن توسط کسی) |
| di-...-kan | *benar* (درست) | *dibenarkan* (مجاز بودن) |
| dipər-...-kan | *kenal* (شناختن) | *diperkenalkan* (معرفی شدن) |

#### تکواژهای وابسته صفتی

تکواژهای وابسته صفتی برای ساخت صفت به ریشه‌ها متصل می‌شوند:

| نوع تکواژ صفتی | تکواژ | نمونه ریشه | نمونه واژه مشتق |
| --- | --- | --- | --- |
| پیشوند | tər- | *panas* (داغ) | *terpanas* (داغ‌ترین) |
| sə- | *baik* (خوب) | *sebaik* (به خوبیِ) |
| میانوند | ⟨əl⟩ | *serak* (پراکنده) | *selerak* (نامرتب) |
| ⟨əm⟩ | *cerlang* (درخشان) | *cemerlang* (درخشان، عالی) |
| ⟨ər⟩ | *sabut* (پوسته) | *serabut* (آشفته) |
| پیراوند | kə-...-an | *barat* (غرب) | *kebaratan* (غربی‌شده) |

علاوه بر این تکواژها، اندونزیایی دارای وام‌واژه‌های فراوانی از زبان‌های دیگر مانند سانسکریت، عربی و انگلیسی است. برای مثال، *maha-*, *pasca-*, *eka-*, *bi-*, *anti-*, *pro-* و غیره.

### اسم‌ها

تکواژهای اشتقاقی رایج برای اسم‌ها عبارتند از peng-/per-/juru- (فاعل، ابزار، یا کسی که با ریشه مشخص می‌شود)، -an (جمع، شباهت، مفعول، مکان، ابزار)، ke-...-an (انتزاع و کیفیت، جمع)، per-/peng-...-an (انتزاع، مکان، هدف یا نتیجه).

#### جنسیت

زبان اندونزیایی از جنسیت دستوری استفاده نمی‌کند و تنها واژه‌های محدودی از جنسیت طبیعی بهره می‌برند. برای مثال، همان واژه برای «او» (فرد مذکر یا مؤنث) استفاده می‌شود (*dia* یا *ia*). هیچ تمایز واقعی بین «دوست‌دختر» و «دوست‌پسر» وجود ندارد و هر دو می‌توانند با *pacar* ارجاع داده شوند (اگرچه واژه‌های محاوره‌ای‌تر مثل *cewek* به‌معنای دختر/دوست‌دختر و *cowok* به‌معنای پسر/دوست‌پسر نیز یافت می‌شوند). اکثر واژه‌های اندونزیایی که به افراد اشاره دارند، شکلی دارند که جنسیت طبیعی را متمایز نمی‌کند. با این حال، برخلاف انگلیسی، بین بزرگتر یا کوچکتر بودن تمایز قائل می‌شود.

برخی واژه‌ها دارای جنسیت هستند: برای نمونه، *putri* به‌معنای «دختر» در حالی که *putra* به‌معنای «پسر» است؛ *pramugara* به‌معنای «مهماندار هواپیما (مرد)» در حالی که *pramugari* به‌معنای «مهماندار هواپیما (زن)» است. نمونه دیگر *olahragawan* است که به‌معنای «ورزشکار (مرد)» است، در برابر *olahragawati* به‌معنای «ورزشکار (زن)». اغلب واژه‌هایی از این دست (یا پسوندهای خاصی مانند "-a" و "-i" یا "-wan" و "-wati") از زبان‌های دیگر (در این موارد، از سانسکریت) جذب شده‌اند.
در برخی مناطق اندونزی مانند سوماترا و جاکارتا، *abang* (واژه‌ای جنسیتی به‌معنای «برادر بزرگتر») معمولاً به عنوان خطاب برای خواهر و برادر بزرگتر/مردان استفاده می‌شود، در حالی که *kakak* (واژه‌ای بدون جنسیت به‌معنای «خواهر و برادر بزرگتر») اغلب برای ارجاع به «خواهر بزرگتر» استفاده می‌شود. به‌طور مشابه، تأثیرات مستقیم‌تر از زبان‌های دیگر، مانند جاوه‌ای و چینی، منجر به استفاده بیشتر از سایر واژه‌های جنسیتی در اندونزیایی شده است. برای مثال: *mas* («برادر بزرگتر»)، *mbak* («خواهر بزرگتر»)، *koko* («برادر بزرگتر») و *cici* («خواهر بزرگتر»).

#### تعداد

دستور زبان اندونزیایی به‌طور منظم جمع را علامت‌گذاری نمی‌کند. به‌طور کلی، برای صریح بیان کردن یک چیز به عنوان جمع، یا واژه تکرار می‌شود، یا از تکواژهای توزیعی استفاده می‌شود، یا شناسه‌ها اضافه می‌شوند؛ برای مثال، «دانش‌آموزان» می‌تواند *murid-murid* یا *para murid* باشد. واژه‌های جمع به‌ندرت در اندونزیایی استفاده می‌شوند، به‌ویژه در محاوره‌های غیررسمی. تکرار اغلب به عنوان روش رسمی برای بیان شکل جمع اسم‌ها در اندونزیایی ذکر می‌شود؛ با این حال، در گفتمان روزمره غیررسمی، گویشوران اندونزیایی معمولاً از روش‌های دیگر برای نشان دادن مفهوم «بیش از یک» استفاده می‌کنند. تکرار ممکن است شرایط تنوع و گوناگونی را نیز نشان دهد، نه صرفاً جمع بودن.

تکرار معمولاً برای تأکید بر جمع استفاده می‌شود؛ با این حال، تکرار کارکردهای بسیاری دارد. برای مثال، *orang-orang* به‌معنای «(همه) مردم» است، اما *orang-orangan* به‌معنای «مترسک» است. به‌طور مشابه، در حالی که *hati* به‌معنای «قلب» یا «کبد» است، *hati-hati* یک فعل به‌معنای «مراقب بودن» است. همچنین، تمام واژه‌های تکرار شده ذاتاً جمع نیستند، مانند *layang-layang* «بادبادک(ها)»، *biri-biri* «یک/چند گوسفند» و *kupu-kupu* «پروانه(ها)»؛ این واژه‌ها می‌توانند هم مفرد و هم جمع باشند، و اگر فردی نیاز داشته باشد صریحاً بیان کند که جمع است، باید آن را با واژه‌های کمّی شناسایی کند. برخی تکرارها به‌جای مطابقت دقیق، قافیه‌دار هستند، مانند *sayur-mayur* «(انواع و اقسام) سبزیجات» یا *warna-warni* «رنگارنگ» یا «طیف رنگ‌ها».

تکواژهای توزیعی اسم‌های جمعی مشتق می‌کنند که به‌طور مؤثری جمع هستند: *pohon* «درخت»، *pepohonan* «گیاهان، درختان»؛ *rumah* «خانه»، *perumahan* «مسکن، خانه‌ها»؛ *gunung* «کوه»، *pegunungan* «رشته‌کوه، کوه‌ها».

عدد و واژه‌های کمّی نیز می‌توانند پیش از اسم بیایند تا چیزی را به عنوان جمع مشخص کنند: *seribu orang* «هزار نفر»، *sekelompok orang* «یک گروه از مردم»، *beberapa pegunungan* «مجموعه‌ای از رشته‌کوه‌ها»، *beberapa kupu-kupu* «چند پروانه»، *sejumlah kupu-kupu* «تعدادی پروانه»، *para murid* «(آن) دانش‌آموزان» (*para* اغلب فقط برای موجودات زنده استفاده می‌شود).

جمع در زبان اندونزیایی فقط برای صریح بیان کردن تعداد اشیاء در جمله عمل می‌کند. برای مثال، *Ani membeli satu kilo mangga* (آنی یک کیلو انبه می‌خرد). در این مورد، «انبه»، که جمع است، به صورت *mangga-mangga* گفته نمی‌شود زیرا جمع بودن آن ضمنی است: مقدار **یک کیلوگرم** به‌معنای بیش از یک انبه است تا یک انبه غول‌پیکر. بنابراین، طبق منطق، فرد نیازی به تغییر مفرد به شکل جمع ندارد، زیرا ضروری نیست و حشو (در اندونزیایی اغلب *pemborosan kata* نامیده می‌شود) محسوب می‌گردد.

### ضمیرها

ضمایر شخصی یک بخش جداگانه از کلام نیستند، بلکه زیرمجموعه‌ای از اسم‌ها هستند. آن‌ها اغلب حذف می‌شوند و روش‌های متعددی برای گفتن «شما» وجود دارد. معمولاً نام فرد، عنوان، عنوان به‌همراه نام، یا شغل استفاده می‌شود («آیا جانی می‌خواهد برود؟»، «آیا خانم مایل هستند بروند؟»)؛ واژه‌های خویشاوندی، از جمله خویشاوندی فرضی، بسیار رایج هستند. با این حال، ضمایر شخصی اختصاصی و همچنین ضمایر اشاره *ini* «این» و *itu* «آن» نیز وجود دارند.

#### ضمایر شخصی

از دیدگاه زبان‌های اروپایی، اندونزیایی دارای طیف وسیعی از ضمایر مختلف، به‌ویژه برای ارجاع به مخاطب (ضمایر دوم‌شخص) است. این‌ها برای متمایز کردن چندین پارامتر از شخصی که به او ارجاع داده می‌شود، مانند رتبه اجتماعی و رابطه بین مخاطب و گوینده استفاده می‌شوند. اندونزیایی همچنین اجتناب از ضمیر را نشان می‌دهد و اغلب واژه‌های خویشاوندی و عناوین را به ضمایر ترجیح می‌دهد، به‌ویژه برای شیوه‌های مؤدبانه خطاب کردن.

جدول زیر نمایی کلی از رایج‌ترین و پرکاربردترین ضمایر در زبان اندونزیایی ارائه می‌دهد:

ضمایر رایج| شخص | احترام | مفرد | جمع |
| --- | --- | --- | --- |
| اول‌شخص انحصاری | غیررسمی، آشنا | *aku* | من | *kami* | ما (شامل شنونده نمی‌شود) |
| معیار، مؤدبانه | *saya* |
| اول‌شخص فراگیر | همه |  | *kita* | ما (شامل شنونده می‌شود) |
| دوم‌شخص | آشنا | *kamu, engkau, kau* | تو/شما | *kalian* | شما (همه) |
| مؤدبانه | *Anda* | *Anda sekalian* |
| سوم‌شخص | آشنا | *dia, ia* | او، آن | *mereka* | آن‌ها |
| مؤدبانه | *beliau* | او |

* **ضمایر اول‌شخص**

در سیستم ضمیر شخصی، تمایزی بین دو شکل «ما» قابل توجه است: *kita* (من و تو، ما و شما) و *kami* (ما، اما نه تو). این تمایز همیشه در اندونزیایی محاوره‌ای رعایت نمی‌شود.

*Saya* و *aku* دو شکل اصلی برای «من» هستند. *Saya* شکل رسمی‌تر است، در حالی که *aku* با خانواده، دوستان و بین عشاق استفاده می‌شود. به‌صورت محاوره‌ای، *gue* یا *gua* (مشتق از هوکین) اغلب استفاده می‌شود. با این حال، این تنها در صحبت با دوستان نزدیک استفاده می‌شود و در زمینه خانوادگی به کار نمی‌رود زیرا بی‌ادبانه تلقی می‌گردد. *Sahaya* شکل قدیمی یا ادبی *saya* است. *Sa(ha)ya* همچنین ممکن است برای «ما» استفاده شود، اما در چنین مواردی معمولاً با *sekalian* یا *semua* «همه» استفاده می‌شود؛ این شکل مبهم است که آیا با *kami* فراگیر یا *kita* انحصاری مطابقت دارد. شکل‌های کمتر رایج عبارتند از: *hamba* «بنده»، *hamba tuan, hamba datuk* (همگی بسیار متواضعانه)، *beta* (شاه خطاب به خود)، *patik* (فرد عامی خطاب به شاه)، *kami* (ماِ سلطنتی یا ویراستاری)، *kita*, *təman* و *kawan*.

* **ضمایر دوم‌شخص**

سه شکل رایج برای «شما» وجود دارد: *Anda* (مؤدبانه)، *kamu* (آشنا) و *kalian* «همه» (که معمولاً به عنوان شکل جمع «شما»، کمی غیررسمی استفاده می‌شود). *Anda* با غریبه‌ها، آشنایان اخیر، در تبلیغات، در تجارت و زمانی که می‌خواهید فاصله را نشان دهید استفاده می‌شود، در حالی که *kamu* در موقعیت‌هایی استفاده می‌شود که گوینده از *aku* برای «من» استفاده می‌کند. به‌صورت محاوره‌ای، *lu* (مشتق از هوکین) اغلب بین دوستان نزدیک استفاده می‌شود، درست مانند نحوه استفاده از *gue* یا *gua* برای «من». *Anda sekalian* شکل جمع مؤدبانه است. به‌ویژه در گفتگو، عناوین محترمانه‌ای مانند *Bapak/Pak* «پدر» (برای هر مرد مسن‌تر)، *Ibu/Bu* «مادر» (برای هر زن مسن‌تر) و *tuan* «آقا» اغلب به‌جای ضمایر استفاده می‌شوند.

*Engkau* (*əngkau*)، معمولاً به‌صورت کوتاه‌شده *kau*.

* **ضمایر سوم‌شخص**

واژه رایج برای «او» و «آن‌ها» *ia* است که دارای شکل مفعولی و تأکیدی/کانونی *dia* است. *Bəliau* «جناب/سرکار» محترمانه است. مانند «شما»، نام‌ها و واژه‌های خویشاوندی بسیار رایج هستند. *Mereka* «کسی»، *mereka itu* یا *orang itu» «آن مردم» برای «آن‌ها» استفاده می‌شوند.*

* **گونه‌های منطقه‌ای**

تعداد زیادی واژه‌های دیگر برای «من» و «شما» وجود دارد که بسیاری از آن‌ها منطقه‌ای، گویشی یا وام‌گرفته از زبان‌های محلی هستند. *Saudara* «شما» (مرد) و *saudari* (زن) (جمع *saudara-saudara* یا *saudari-saudari*) نهایت احترام را نشان می‌دهند. *Daku* «من» و *dikau» «تو» شاعرانه یا رمانتیک هستند.* gua *اندونزیایی «من» (از هوکین چینی: 我; په‌وه‌جی: *góa*) و* lu *«تو» (چینی: 汝; په‌وه‌جی: *lú*) عامیانه و بسیار غیررسمی هستند.*

ضمایر *aku*, *kamu*, *engkau*, *ia*, *kami* و *kita* بومی زبان اندونزیایی هستند.

#### ضمایر ملکی

واژه‌های *Aku*، *kamu*، *engkau* و *ia* دارای شکل‌های واژه‌بست ملکی کوتاه هستند. سایر ضمایر مانند دیگر اسم‌ها، شکل کامل خود را حفظ می‌کنند؛ این موضوع برای شکل تأکیدی *dia* نیز صادق است: *meja saya, meja kita, meja anda, meja dia* (میز من، میز ما، میز شما، میز او).

شکل‌های ملکی *meja* (میز)| ضمیر | واژه‌بست | شکل ملکی |
| --- | --- | --- |
| aku | -ku | *mejaku* (میز من) |
| kamu | -mu | *mejamu* (میز تو) |
| ia | -nya | *mejanya* (میز او، میز آن‌ها) |

شکل‌های پیش‌بست *aku*، یعنی *ku-* و *kau-* نیز وجود دارند. این شکل‌ها زمانی استفاده می‌شوند که تأکیدی بر ضمیر نباشد:

Ku**dengar raja itu menderita penyakit kulit. **Aku** mengetahui ilmu kedokteran. **Akulah** yang akan mengobati dia.*
«به گوشم رسیده که پادشاه بیماری پوستی دارد. من به علم پزشکی آگاهی دارم. *من* هستم که او را مداوا خواهم کرد.»
در اینجا فعل با پیشوند *ku-* برای یک گزارش کلی، فعل با ضمیر *aku* برای یک گزاره واقعی، و فعل با ضمیر تأکیدی *akulah* (تقریباً به معنای «من آن کسی هستم که...») برای تمرکز بر ضمیر به کار رفته است.

پسوند *-nya* یک مورد خاص است: این پسوند می‌تواند برای نشان دادن معین‌بودگی، یا برای پیوند دادن دو اسم در حالت ملکی (اضافه ملکی) نیز به کار رود. این کاربرد حتی به ضمایر و نام‌ها نیز گسترش یافته است. اگرچه، این کاربرد گاهی مورد انتقاد قرار گرفته است.

#### ضمایر اشاره

دو ضمیر اشاره در زبان اندونزیایی وجود دارد. *ini* «این» برای اسمی به کار می‌رود که معمولاً به گوینده نزدیک است. *itu* «آن» برای اسمی به کار می‌رود که معمولاً از گوینده دور است. هر دو گاهی می‌توانند معادل «the» در انگلیسی باشند. تفاوتی بین مفرد و جمع وجود ندارد. با این حال، جمع می‌تواند از طریق تکرار اسم و به دنبال آن یک *ini* یا *itu* نشان داده شود. واژه *yang* «که» اغلب پیش از ضمایر اشاره قرار می‌گیرد تا تأکید و حسی از قطعیت ایجاد کند، به‌ویژه هنگام ارجاع یا پرس‌وجو درباره چیزی/کسی، مانند «این یکی» یا «آن یکی» در انگلیسی.

| ضمیر | اندونزیایی | انگلیسی |
| --- | --- | --- |
| ini | *buku ini* | این کتاب، این کتاب‌ها، آن کتاب(ها) |
| *buku-buku ini* | این کتاب‌ها، (همه) کتاب‌ها |
| itu | *kucing itu* | آن گربه، آن گربه‌ها، آن گربه(ها) |
| *kucing-kucing itu* | آن گربه‌ها، (انواع) گربه‌ها |

| ضمیر + **yang** | جمله نمونه | معنای فارسی |
| --- | --- | --- |
| **Yang ini** | پرسش: کدام کتاب را می‌خواهید بخرید؟
پاسخ: من **این یکی** را می‌خواهم. | پرسش: کدام کتاب را می‌خواهید بخرید؟
پاسخ: من **این یکی** را می‌خواهم. |
| **Yang itu** | پرسش: کدام گربه موش تو را خورد؟
پاسخ: **آن یکی!** | پرسش: کدام گربه موش تو را خورد؟
پاسخ: **آن یکی!** |

### فعل‌ها

فعل‌ها برای شخص یا شمار صرف نمی‌شوند و برای زمان نیز علامت‌گذاری نمی‌شوند؛ زمان در عوض توسط قیدهای زمان (مانند «دیروز») یا سایر نشانگرهای زمان، مانند *sudah* «قبلاً/تمام‌شده» و *belum* «هنوز نه» بیان می‌شود. از سوی دیگر، سیستم پیچیده‌ای از تکواژهای فعلی برای بیان ظرایف معنایی و نشان دادن وجه یا حالت‌های قصدی و تصادفی وجود دارد. برخی از این تکواژها در گفتار محاوره‌ای نادیده گرفته می‌شوند.

نمونه‌هایی از این‌ها عبارتند از پیشوندهای *di-* (تمرکز بر مفعول، که به‌طور سنتی «وجه مجهول» نامیده می‌شود، با ترتیب واژگان OVA در سوم شخص، و OAV در اول یا دوم شخص)، *meng-* (تمرکز بر فاعل، که به‌طور سنتی «وجه معلوم» نامیده می‌شود، با ترتیب واژگان AVO)، *memper-* و *diper-* (سببی، تمرکز بر فاعل و مفعول)، *ber-* (ایستا یا عادتی؛ ترتیب VS ناگذر)، و *ter-* (اقدامات بدون فاعل، مانند مواردی که غیرارادی، ناگهانی، ایستا یا تصادفی هستند، برای ترتیب VA = VO)؛ پسوندهای *-kan* (سببی یا سودپذیر) و *-i* (مکانی، تکراری یا فراگیر)؛ و پیراوندهای *ber-...-an* (فاعل جمع، اقدام پراکنده) و *ke-...-an* (اقدام یا حالت ناخواسته یا بالقوه).

* *duduk* نشستن
* *mendudukkan* کسی را نشاندن، به کسی جا دادن، گماشتن
* *menduduki* روی چیزی نشستن، اشغال کردن
* *didudukkan* جا داده شدن، گماشته شدن
* *diduduki* روی آن نشستن، اشغال شدن
* *terduduk* فرود آمدن، به نشستن درآمدن
* *kedudukan* در وضعیت قرار گرفتن

شکل‌های با *ter-* و *ke-...-an* اغلب معادل صفت در انگلیسی هستند.

#### نفی

چهار واژه برای نفی در زبان اندونزیایی استفاده می‌شود، یعنی *tidak*، *bukan*، *jangan* و *belum*.

* Tidak (نه)، که اغلب به tak کوتاه می‌شود، برای نفی فعل‌ها و «صفت‌ها» به کار می‌رود.
* Bukan برای نفی اسم به کار می‌رود.

برای مثال:

| اندونزیایی | معنا | فارسی |
| --- | --- | --- |
| *Saya **tidak** tahu* (Saya **gak/ngga** tahu(غیررسمی)) | من **نه** می‌دانم | من نمی‌دانم |
| *Ibu saya **tidak** senang* (Ibu saya **gak/ngga** senang(غیررسمی)) | مادر من **نه** خوشحال | مادرم خوشحال نیست |
| *Itu **bukan** anjing saya* | آن **نه** سگ من | آن سگ من نیست |

#### نهی

برای نفی افعال امری یا توصیه به عدم انجام اقدامات خاص در اندونزیایی، واژه *jangan* (انجام نده) پیش از فعل استفاده می‌شود. برای مثال،

* Jangan tinggalkan saya di sini!

اینجا ترکم **نکن**!
* Jangan lakukan itu!

آن کار را **انجام نده**!
* Jangan! Itu tidak bagus untukmu.

**نه!** آن برای تو خوب نیست.
### صفت‌ها

صفت‌های دستوری در زبان اندونزیایی وجود دارند. فعل ایستا نیز اغلب برای این منظور به کار می‌رود. صفت‌ها همیشه پس از اسمی که توصیف می‌کنند قرار می‌گیرند.

| اندونزیایی | معنا | فارسی |
| --- | --- | --- |
| *Hutan hijau* | جنگل سبز | (جنگل) سبز |
| *Hutan itu hijau* | جنگل آن سبز | آن جنگل سبز است |
| *Kereta yang merah* | کالسکه که قرمز | کالسکه که قرمز است = کالسکه قرمز |
| *Kereta merah* | کالسکه قرمز | کالسکه قرمز |
| *Dia orang yang terkenal sekali* | او شخص که معروف بسیار | او شخص بسیار معروفی است |
| *Orang terkenal* | شخص معروف | شخص معروف |
| *Orang ini terkenal sekali* | شخص این معروف بسیار | این شخص بسیار معروف است |

برای بیان اینکه چیزی یک صفت «است»، اغلب از تعیین‌کننده‌های «itu» و «ini» («آن» و «این») استفاده می‌شود. برای مثال، در جمله «anjing itu galak»، استفاده از «itu» معنای «آن سگ درنده است» را می‌دهد، در حالی که «anjing ini galak» معنای «این سگ درنده است» را می‌دهد. با این حال، اگر «itu» یا «ini» استفاده نشود، «anjing galak» فقط به معنای «سگ درنده» است، یک صفت ساده بدون هیچ بار ایستایی. تعیین‌کننده همه‌منظوره «yang» نیز اغلب پیش از صفت‌ها استفاده می‌شود، بنابراین «anjing yang galak» نیز به معنای «سگ درنده» یا به صورت تحت‌اللفظی «سگی که درنده است» می‌باشد؛ «yang» اغلب برای شفافیت استفاده می‌شود. بنابراین، در جمله‌ای مانند «saya didekati oleh anjing galak» که به معنای «من توسط یک سگ درنده نزدیک شدم» است، استفاده از صفت «galak» اصلاً ایستا نیست.

اغلب پیشوند فعل ناگذر «ber-» یا پیشوند ایستای «ter-» برای بیان معنای «بودنِ...» استفاده می‌شود. برای مثال، «beda» به معنای «متفاوت» است، بنابراین «berbeda» به معنای «متفاوت بودن» است؛ «awan» به معنای «ابر» است، بنابراین «berawan» به معنای «ابری بودن» است. استفاده از پیشوند «ter-» دلالت بر حالت بودن دارد. برای مثال، «buka» به معنای «باز» است، بنابراین «terbuka» به معنای «باز بودن/باز شده» است؛ «tutup» به معنای «بسته/خاموش» است، بنابراین «tertutup» به معنای «بسته بودن» است.

## جستارهای وابسته

* زبان مالزیایی

## منابع

Wikipedia contributors, "Indonesian language," Wikipedia, The Free Encyclopedia,  (accessed January ۱۷، ۲۰۰۸).