# زبان تلینگیت

| تلینگیت |
| --- |
| *Lingít* |
| بیان | /ɬɪ̀nkɪ́tʰ/ |
| زبان بومی در | ایالات متحده آمریکا، کانادا |
| منطقه | آلاسکا، بریتیش کلمبیا، یوکان، واشینگتن |
| قومیت | ۱۰٬۰۰۰ تلینگیت (۱۹۹۵) |
| شمار گویشوران | ۱٬۳۶۰؛ ۹٪ از جمعیت قومی ۱٬۲۴۰ در ایالات متحده  (۲۰۰۹–۲۰۱۳) ۱۲۰ در کانادا (سرشماری ۲۰۱۶) |
| تبار | دنه-ینی‌سئیایی؟
* نا-دنه
	+ **تلینگیت**
 |
| سامانه نوشتاری | الفبای تلینگیت (خط لاتین) |
| وضعیت رسمی |
| زبان رسمی در |  آلاسکا |
| کدهای زبان |
| ایزو ۲–۶۳۹ | `tli` |
| ایزو ۳–۶۳۹ | `tli` |
| گلاتولوگ | `tlin1245` |
|  |
|

**زبان تلینگیت** (*Lingít*) زبان مردم تلینگیت ساکن در جنوب شرق آلاسکا و کانادای غربی و شاخه‌ای از خانواده زبان‌های نا-دنه است. تلینگیت زبانی در خطر انقراض است و تلاش‌های گسترده‌ای برای احیا و حفظ این زبان و فرهنگ در جنوب شرق آلاسکا انجام می‌شود.

مبلغین کلیسای ارتدکس روسی در زمان امپراتوری روسیه نخستین کسانی بودند که با به‌کارگیری الفبای سیریلیک این زبان را به خط درآوردند. پس از خرید آلاسکا، مبلغین انگلیسی‌زبان از ایالات متحده آمریکا نسخهٔ نوشتاری این زبان با الفبای لاتین را توسعه دادند.

## واج‌شناسی

تلینگیت در مقایسه با زبان‌های هندواروپایی همچون انگلیسی یا اسپانیایی دارای دستگاه واج‌شناسی پیچیده‌ای است.

### همخوان‌ها

|  | دولبی | لثوی | کامی | نرم‌کامی | زبانکی | چاکنایی |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| مرکزی | کناری | صاف | لبی | صاف | لبی | صاف | لبی |
| انسدادی | غیرحلقی |  | t ⟨d⟩ |  |  | k ⟨g⟩ | kʷ ⟨gw⟩ | q ⟨gh⟩ | qʷ ⟨ghw⟩ | ʔ ⟨.⟩ | ʔʷ ⟨.w⟩ |
| حلقی |  | tʰ ⟨t⟩ |  |  | kʰ ⟨k⟩ | kʷʰ ⟨kw⟩ | qʰ ⟨kh⟩ | qʷʰ ⟨khw⟩ |  |  |
| پرانشی |  | tʼ ⟨t'⟩ |  |  | kʼ ⟨k'⟩ | kʷʼ ⟨k'w⟩ | qʼ ⟨kh'⟩ | qʷʼ ⟨kh'w⟩ |  |  |
| انسایشی | غیرحلقی |  | ts ⟨dz⟩ | tɬ ⟨dl⟩ | tʃ ⟨j⟩ |  |  |  |  |  |  |
| حلقی |  | tsʰ ⟨ts⟩ | tɬʰ ⟨tl⟩ | tʃʰ ⟨ch⟩ |  |  |  |  |  |  |
| پرانشی |  | tsʼ ⟨ts'⟩ | tɬʼ ⟨tl'⟩ | tʃʼ ⟨ch'⟩ |  |  |  |  |  |  |
| سایشی | بی‌واکی |  | s ⟨s⟩ | ɬ ⟨l⟩ | ʃ ⟨sh⟩ | x ⟨x⟩ | xʷ ⟨xw⟩ | χ ⟨xh⟩ | χʷ ⟨xhw⟩ | h ⟨h⟩ | hʷ ⟨hw⟩ |
| پرانشی |  | sʼ ⟨s'⟩ | ɬʼ ⟨l'⟩ |  | xʼ ⟨x'⟩ | xʷʼ ⟨x'w⟩ | χʼ ⟨xh⟩ | χʷʼ ⟨xh'w⟩ |  |  |
| خیشومی | m ⟨m⟩ | n ⟨n⟩ |  |  |  |  |  |  |  |  |
| ناسوده |  |  | l ⟨ll⟩ | j ⟨y⟩ | ɰ ⟨ÿ⟩ | w ⟨w⟩ |  |  |  |  |

### واکه‌ها

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **تنشی/بلند** | **شل/کوتاه** |
| جلویی | مرکزی | پشتی | جلویی | مرکزی | پشتی |
| بسته | **ee** [i:] |  | **oo** [u:] | **i** [ɪ] |  | **u** [ʊ] |
| میانه | **ei** [e:] |  |  | **e** [ɛ] |  | **a** [ʌ] |
| باز |  | **aa** [a:] | (**aa** [ɒ:]) |  | (**a** [ɐ]) |  |

## الفبا

جدول زیر مقایسه سه نوع دستور خط تلینگیت (ایمیلی، آمریکایی و کانادایی) در کنار برابرهای آن‌ها در الفبای آوانگاری بین‌المللی را نشان می‌دهد.

| ایمیل | آمریکا | کانادا | IPA |
| --- | --- | --- | --- |
| a | a | a | ʌ |
| á | á | á | ʌ́ |
| aa | aa | à | a |
| áa | áa | â | á |
| ch | ch | ch | tʃʰ، tʃ |
| ch' | ch' | ch' | tʃʼ |
| d | d | d | t، d |
| dl | dl | dł | tɬ، [dl] |
| dz | dz | dz | ts، dz |
| e | e | e | ɛ |
| é | é | é | ɛ́ |
| ee | ee | ì | i |
| ée | ée | î | í |
| ei | ei | è | e |
| éi | éi | ê | é |
| g | g | g | k، ɡ |
| gw | gw | gw | kʷ، ɡʷ |
| gh | g̲ | gh | q، ɢ |
| ghw | g̲w | ghw | qʷ، ɢʷ |
| h | h | h | h |
| i | i | i | ɪ |
| í | í | í | ɪ́ |
| j | j | j | tʃ، dʒ |
| k | k | k | kʰ |
| kw | kw | kw | kʷʰ |
| k' | k' | k' | kʼ |
| k'w | k'w | k'w | kʷʼ |
| kh | k̲ | kh | qʰ |
| khw | k̲w | khw | qʷʰ |
| kh' | k̲' | kh' | qʼ |
| kh'w | k̲'w | kh'w | qʷʼ |
| l | l | ł | ɬ |
| l' | l' | ł' | ɬʼ |
| (ll) | (l̲) | l | l |
| (m) | (m) | m | m |
| n | n | n | n |
| (o) | (o) | (o) | o |
| oo | oo | ù | u |
| óo | óo | û | ú |
| s | s | s | s |
| s' | s' | s' | sʼ |
| sh | sh | sh | ʃ |
| t | t | t | tʰ |
| t' | t' | t' | tʼ |
| tl | tl | tl | tɬʰ |
| tl' | tl' | tl' | tɬʼ |
| ts | ts | ts | tsʰ |
| ts' | ts' | ts' | tsʼ |
| u | u | u | ʊ |
| ú | ú | ú | ʊ́ |
| w | w | w | w |
| x | x | x | x |
| xw | xw | xw | xʷ |
| x' | x' | x' | xʼ |
| x'w | x'w | x'w | xʷʼ |
| xh | x̲ | xh | χ |
| xhw | x̲w | xhw | χʷ |
| xh' | x̲' | xh' | χʼ |
| xh'w | x̲'w | xh'w | χʷʼ |
| y | y | y | j |
| (ÿ) | (ÿ/y̲) | (ÿ) | ɰ |
| . | . | . | ʔ |

## منابع

## پیوند به بیرون

* Lingít Yoo X̲'atángi: The Tlingit Language
	+ A Grammar of the Tlingit Language
* Tlingit Teaching and Learning Aids
	+ Tlingit Noun Dictionary
	+ Tlingit Verb Dictionary (unfinished)
	+ Tongass Text