Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# همزیستی مسالمت‌آمیز

**همزیستی مسالمت‌آمیز**، نظریه‌ای بود که توسط اتحاد جماهیر شوروی در مقاطع گوناگون در طول جنگ سرد تحت عنوان سیاست خارجی مارکسیستی-لنینیستی‌اش توسعه یافت و به‌کارگرفته شد و توسط دولت‌های کمونیستی تحت نفوذ شوروی اتخاذ شد؛ که آن‌ها می‌توانند با بلوک «سرمایه‌داری» (دولت‌های غیرکمونیست) به صورت مسالمت‌آمیز هم‌زیستی کنند. این دیدگاه در تقابل با اصل تضاد آنتاگونیستی بود که کمونیسم و کاپیتالیسم هرگز نمی‌توانند در مسالمت همزیستی داشته باشند. شوروی آن را برای ارتباط بین جهان غرب و به طور خاص ایالات متحدهٔ آمریکا و کشورهای عضو ناتو، و کشورهای پیمان ورشو به کار گرفت.

### تعاریف کلی

همزیستی مسالمت آمیز به روسی: (Мирноe сосуществование) به زبان رومی:(Mirnoye
sosushchestvovaniye) نظریه ای بود که توسط اتحاد جماهیر شوروی در مقاطع مختلف در طول جنگ سرد در چارچوب سیاست خارجی عمدتاً مارکسیستی-لنینیستی توسعه یافت و اعمال شد و توسط کشورهای سوسیالیستی متحد شوروی پذیرفته شد. بر اساس آن، بلوک سوسیالیست می تواند به طور مسالمت آمیز با بلوک سرمایه داری (یعنی کشورهای متحد ایالات متحده) همزیستی کند. این در تضاد با اصل تضاد متضاد بود! که سوسیالیسم و ​​سرمایه داری هرگز نمی توانند در صلح با هم زندگی کنند.
 اتحاد جماهیر شوروی آن را در روابط بین جهان غرب، به ویژه کشورهای ناتو، و کشورهای عضو پیمان ورشو به کار برد.

بحث بر سر تفاسیر متفاوت از همزیستی مسالمت آمیز یکی از جنبه های انشعاب [[[چین]] و شوروی در دهه های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ میلادی بود. در طول دهه ۱۹۷۰، جمهوری خلق چین به رهبری بنیانگذارش، مائو تسه تونگ، استدلال کرد که باید یک نگرش جنگ طلبانه نسبت به کشورهای سرمایه داری حفظ شود، و بنابراین در ابتدا نظریه همزیستی مسالمت آمیز را به عنوان اساساً رویزیونیسم مارکسیستی رد کرد. تصمیم آنها در سال ۱۹۷۲ برای برقراری روابط تجاری با ایالات متحده همچنین باعث شد که چین با احتیاط نسخه ای از این نظریه را برای روابط بین خود و کشورهای غیرسوسیالیستی اتخاذ کند.از آن نقطه تا اوایل دهه ۱۹۸۰ و پذیرش سوسیالیسم با ویژگی های چینی، چین به طور فزاینده ای مفهوم همزیستی مسالمت آمیز خود را گسترش داد تا همه ملت ها را در بر گیرد.
 حاکم آلبانیایی انور خوجا(در زمانی تنها متحد واقعی چین) نیز این موضوع را محکوم کرد و در نتیجه روابط رو به رشد چین با غرب، به عنوان نمونه سفر ریچارد نیکسون به چین در سال ۱۹۷۲، علیه چین مخالفت کرد.
 امروز، احزاب هوکسیست همچنان مفهوم همزیستی مسالمت آمیز را محکوم می کنند! همزیستی مسالمت‌آمیز، با گسترش خود به همه کشورها و جنبش‌های اجتماعی مرتبط با تفسیر اتحاد جماهیر شوروی از کمونیسم، به سرعت برای بسیاری از احزاب کمونیستی منفرد نیز به شیوه‌ای تبدیل شد و تعداد کمی از آن‌ها، به‌ویژه آن‌هایی که در جهان توسعه‌یافته هستند، را تشویق کرد تا از مدت‌زمان خود دست بکشند. هدف اصلی جمع آوری حمایت از یک انقلاب کمونیستی شورشی مسلحانه در ازای مشارکت فعال تر در سیاست های انتخاباتی است.

## جستارهای وابسته

* ما شما را دفن خواهیم کرد!

## منابع

* Peaceful coexistence، مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیای انگلیسی، برداشت شده در ۱ فوریهٔ ۲۰۱۱.
# روابط کره شمالی و کره جنوبی

روابط کره شمالی و کره جنوبی|  |
|  |
|  |  |
|  کرهٔ شمالی |  کرهٔ جنوبی |
|  |
| سفارتخانه |
| دپارتمان جبهه متحد حزب کارگران کره، پیونگ‌یانگ | وزارت اتحاد، سئول |

کره شمالی و کره جنوبی قبلاً یک کشور واحد تحت امپراتوری کره بود که در سال ۱۹۱۰ توسط ژاپن مورد استعمار قرار گرفت. با پایان جنگ جهانی دوم در ۲ سپتامبر ۱۹۴۵ شبه جزیره کره به دو منطقه شمالی و جنوبی تقسیم شد و رسماً در سال ۱۹۴۸ کره شمالی تأسیس شد. علیرغم این جدایی، هر دو در قانون اساسی خود ادعای حاکمیت بر تمام کره را داشته‌اند و هر دو از نام «کره» در انگلیسی استفاده کرده‌اند. کره جنوبی همچنان ادعای مالکیت کل شبه جزیره کره و جزایر اطراف آن را دارد، در حالی که کره شمالی طبق نظریه «دو کشور متخاصم» خود (Two hostile states theory)، ادعای مالکیت خود بر کره جنوبی را در سال ۲۰۲۴ کنار گذاشت. دو کشور از سال ۱۹۵۰ تا ۱۹۵۳ در جنگ کره شرکت کردند که با پیمان ترک مخاصمه کره اما بدون یک پیمان صلح به پایان رسید.

کره شمالی یک کشور با نظام تک‌حزبی است که توسط خانواده کیم اداره می‌شود. کره جنوبی قبلاً به صورت دیکتاتوری نظامی اداره می‌شد تا اینکه در سال ۱۹۸۷ پس از خیزش دموکراتیک ژوئن و سپس برگزاری اولین انتخابات ریاست‌جمهوری مستقیم به دموکراتیزه شدن کامل رسید. هر دو کشور مدعی کل شبه جزیره کره و جزایر اطراف هستند. هر دو کشور در سال ۱۹۹۱ به سازمان ملل متحد پیوستند و توسط اکثر کشورهای عضو به رسمیت شناخته می‌شوند. از دهه ۱۹۷۰، هر دو کشور گفتگوهای دیپلماتیک غیررسمی را برای کاهش تنش‌های نظامی انجام داده‌اند.

در سال ۲۰۰۰، کیم دای جونگ اولین رئیس‌جمهور کره جنوبی محسوب می‌شود که ۵۵ سال پس از تقسیم شبه جزیره از کره شمالی بازدید می‌کند، در زمان کیم دای جونگ، کره جنوبی سیاست آفتاب تابان را اجرا کرد تا به روابط صلح آمیزتری با کره شمالی رسد. این سیاست، در میان موردهای دیگر، منطقه صنعتی کائسونگ را تأسیس کرد. این سیاست توسط رئیس‌جمهور بعدی رو مو هیون (که در سال ۲۰۰۷ از کره شمالی بازدید کرد و با رهبر کره شمالی کیم جونگ ایل ملاقات کرد) ادامه یافت. از طریق این دیدار، هر دو رهبر بیانیه ای را برای پیگیری صلح و بهبود روابط بین دو کره امضا کردند. با این حال، در مواجهه با انتقادات فزاینده، سیاست آفتاب تابان در دو دولت بعدی متوقف شد. در دوران ریاست جمهوری لی میونگ باک و پارک گون هه، روابط بین کره شمالی و کره جنوبی خصمانه تر شد.

با شرکت کره شمالی در بازی‌های المپیک زمستانی ۲۰۱۸، روابط دو کشور شاهد پیشرفت دیپلماتیک بزرگی بود و به‌طور قابل توجهی گرم تر شد. در آوریل ۲۰۱۸، دو کشور بیانیه پانمونجوم را امضا کردند. اجلاس سران بین کره شمالی و جنوبی همچنین روابط مثبت بین کره شمالی و آمریکا را تسهیل کرد. با این حال، مذاکرات در سال ۲۰۲۰ متوقف شد و روابط، به ویژه در دوران ریاست جمهوری یون سوک یول، با افزایش تنش‌های نظامی، بدتر شد.

## جستارهای وابسته

* درگیری کره
* روابط داخلی آلمان

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «North Korea–South Korea relations». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۶ ژانویه ۲۰۲۵.

## پیوند به بیرون
# نیروهای مسلح آلبانی

| نیروهای مسلح آلبانی |
| --- |
| *Forcat e Armatosura Shqiptare* |
|  |
| بنیان‌گذاری | ۱۹۱۲ |
| شاخه‌ها |  Albanian General Staff  نیروی هوایی آلبانی  نیروی زمینی آلبانی  نیروی دریایی آلبانی  پلیس مسلح آلبانی  فرماندهی پشتیبانی آلبانی |
| ستاد | تیرانا |
| وبگاه | www.aaf.mil.al |
| رهبری |
| فرمانده کل قوا | بایرام بگای  |
| Chief of the General Staff | سرلشکر باجرام باجاگ |
| نیروی انسانی |
| سن سربازی | ۱۸ |

**نیروهای مسلح آلبانی** (آلبانیایی: *Forcat e Armatosura të Republikës së Shqipërisë (FARSH)*) مجموعه نیروهای مسلح آلبانی است، که از نیروی زمینی آلبانی، نیروی هوایی آلبانی، نیروی دریایی آلبانی، فرماندهی پشتیبانی آلبانی و پلیس مسلح آلبانی تشکیل می‌شود.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Albanian Armed Forces». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۹ مارس ۲۰۲۱.

## پیوند به بیرون

* وبگاه رسمی
# گفتگوهای مدیترانه‌ای

**گفتگوهای مدیترانه‌ای** که برای اولین بار در سال ۱۹۹۴ شروع به فعالیت کرد، یک مجمع همکاری بین ناتو و هفت کشور مدیترانه است. هدف اعلام شده این مجمع «ایجاد روابط خوب و درک متقابل و اعتماد بهتر در سراسر منطقه، ارتقای امنیت و ثبات منطقه و تبیین سیاست‌ها و اهداف ناتو» است.

گفتگوها منعکس کننده دیدگاه ناتو است که امنیت در اروپا با امنیت و ثبات در دریای مدیترانه پیوند خورده است. این مجمع همچنین اتحادیه همکاری اروپایی-مدیترانه‌ای و سازمان امنیت و همکاری اروپا را تقویت و تکمیل می‌کند.

## اعضا

  کشورهای عضو ناتو
  برنامه اقدام عضویت
  شریک فرصت‌های گسترش
  برنامه اقدام شراکت فردی
  کشورهای مشارکت در امر صلح
  کشورهای گفتگوهای مدیترانه‌ای
  ابتکار همکاری استانبول (ICI)
  شرکای جهانی
گفتگوی مدیترانه‌ای ابتدا با پنج کشور آغاز شد اما با گذشت زمان دو کشور دیگر به آن افزوده شد.

**اعضای اولیه مصر (در ماه فوریه ۱۹۹۵ ملحق شد)
* اسرائیل (در ماه فوریه ۱۹۹۵ ملحق شد)
* موریتانی (در ماه فوریه ۱۹۹۵ ملحق شد)
* مراکش (در ماه فوریه ۱۹۹۵ ملحق شد)
* تونس (در ماه فوریه ۱۹۹۵ ملحق شد)

**اعضای بعدی اردن (در ماه نوامبر ۱۹۹۵ ملحق شد)
* الجزایر (در ماه مارس ۲۰۰۰ ملحق شد)

**گسترش بالقوه**

در اجلاس شیکاگو در سال ۲۰۱۲، سران کشورهای ناتو بیانیه‌ای صادر کردند که در آن از لیبی به عنوان شریک ناتو «در صورت تمایل» به واسطه گفتگوهای مدیترانه‌ای استقبال می‌شود. لیبی هنوز واکنشی در این مورد نشان نداده است.

## برنامه همکاری فردی (ICP)

در روز ۱۶ اکتبر ۲۰۰۶، ناتو و اسرائیل اولین برنامه همکاری فردی (ICP) را تحت ارتقای گفتگوهای مدیترانه‌ای نهایی کردند‌ که طبق آن اسرائیل در عملیات تلاش مجدانه (Operation Active Endeavour) مشارکت خواهد داشت. برنامه همکاری فردی، بسیاری از زمینه‌های مورد علاقه دو طرف، همچون مبارزه با تروریسم و تمرینات نظامی مشترک در دریای مدیترانه را در بر می‌گیرد. توافق‌نامه‌های برنامه همکاری فردی بیشتری با مصر (۲۰۰۷) و اردن (۲۰۰۹) به امضا رسید و ناتو انتظار دارد در آینده توافق‌نامه‌های تکمیلی با سایر کشورهای عضو گفتگوهای مدیترانه‌ای به امضا برسد.

## جستارهای وابسته

* مشارکت برای صلح
* اتحادیه مدیترانه

## منابع

## پیوند به بیرون

* Mediterranean Dialogue website
# تحت‌الحمایگی بچوانلند

| تحت‌الحمایگی بچوانلند  |
| --- |
| ۱۸۸۵–۱۹۶۶ |
|
پرچم

نشان ملی

 |
| **سرود:**خدا نگهدار ملکه باد |
| نقشه‌ای از سال ۱۸۸۵ میلادی که تحت‌الحمایگی بچوانلند را پیش از ایجاد مستعمرهٔ سلطنتی بچوانلند بریتانیا و قرارداد هلیگولند-زنگبار نشان می‌دهد. |
| وضعیت | تحت‌الحمایهٔ بریتانیا |
| پایتخت | مفیکینگ (۱۸۸۵–۱۹۶۵) گابورون (۱۹۶۵) |
| زبان(های) رایج | انگلیسی (رسمی) زبان تسوانا، کالانگا، ندبله شمالی بیشیهٔ گویشوران |
| دین(ها)  | انگلیکان، متدیسم، بادیمو |
| حکومت | تحت‌الحمایگی |
| کمیسر عالی |   |
| دوره تاریخی | امپریالیسم نو |
|  |
| • ایجاد تحت‌الحمایگی  | ۳۱ مارس ۱۸۸۵ |
| • بسط‌ یافتن  | ۱۸۹۰ |
| • استقلال  | ۳۰ سپتامبر ۱۹۶۶ |
|  |
| واحد پول | پوند استرلینگ (۱۸۸۵–۶۱) رند آفریقای جنوبی (۱۹۶۱–۶۶) |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **پیشین** |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | مردم تسوانا |

 |  |

 |

**تحت‌الحمایگی بچوانلند** دولت تحت‌الحمایهٔ امپراتوری بریتانیای کبیر بود که در ۳۱ مارس ۱۸۸۵ میلادی در جنوب آفریقا ایجاد شد و در نهایت در ۳۰ سپتامبر سال ۱۹۶۶ میلادی به جمهوری بوتسوانا تبدیل شد.

## جستارهای وابسته

* فهرست شهرهای بوتسوانا

## منابع
# قلمرو پاپوآ

| قلمروی پاپوآ  |
| --- |
| 1883-1975 |
|
پرچم

Badge

 |
| **Green**: Territory of Papua **Light green**: کوئینزلند (annexed Papua in 1883) **Dark grey**: Other امپراتوری بریتانیا |
| وضعیت | Queensland dependency (1883–1884) بریتانیا protectorate (1884–1888) British colony (1888–1902) استرالیاn external territory (1902–1975) |
| پایتخت | Port Moresby |
| زبان(های) رایج | زبان انگلیسی (official), زبان توک پیسین، زبان هیری موتو (native زبان میانجی), many زبان‌های آسترونزیایی، زبان‌های پاپوآیی |
| پادشاهی بریتانیا |   |
|  |
| • 1883-1901  | ملکه ویکتوریا |
| • 1952-1975  | الیزابت دوم |
|  |
| Lieutenant-Governor |   |
|  |
| • 1884-1885  | Peter Scratchley |
| • 1908-1940  | Hubert Murray |
| • 1945-1949  | Jack Keith Murray |
|  |
| تاریخ |   |
|  |
| • Annexation by کوئینزلند  | ۱۸۸۳ |
| • Colonization  | 6 November ۱۸۸۳ |
| • Union with New Guinea  | ۱۹۷۵ |
|  |
| واحد پول | پوند استرالیا |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | **پسین** |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Territory of Papua and New Guinea |  |

 |

 |

**قلمروی پاپوآ** (به لاتین: Territory of Papua) یک سرزمین در پاپوآ گینه نو است.

## جستارهای وابسته

* فهرست شهرهای پاپوآ گینه نو

## منابع

## پیوند به بیرون
# بخش اداری خودمختار

**بخش اداری خودگردان** (انگلیسی: Autonomous administrative division) یک زیرملیتی از
تقسیمات کشوری یا سرزمین از یک حاکمیت دولت است که دارای درجه خودمختاری—خودگردانی—تحت دولت ملی است. مناطق خودمختار از واحدهای تشکیل دهنده یک ایالت فدرال (مثلاً یک ایالت یا استان) متمایز هستند، زیرا دارای اختیارات منحصر به فردی برای شرایط خاص خود هستند. به‌طور معمول، یا از نظر جغرافیایی از بقیه دولت متمایز است یا توسط یک اقلیت ملی که ممکن است حاکمیت محلی ساکن باشد.

## جستارهای وابسته

* قدرت‌سپاری
* فهرست مناطق خودمختار بر پایه کشور
* تقسیمات اداری مناطق خودمختار چین
* مناطق خودمختار هند
* بخش‌های خودمختار اسپانیا
* اتحاد شخصی
* منطقه
* دولت منطقه ای
* قلمرو وابسته
* دولت خراجگزار
* تحت‌الحمایه

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Autonomous administrative division». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۳ دسامبر ۲۰۲۳.

## پیوند به بیرون
# اسپو

| اسپو
Espoo |
| --- |
| شهر |
| دسامبر ۲۰۰۴ |
| مهر |
| موقعیت در کشور فنلاند |
| کشور |  فنلاند |
| منطقه | اوسیما |
| بنیادگذاری | ۱۴۵۸ |
| تاریخ شهر شدن | ۱۹۶۳ |
| حکومت |
|  • شهردار | Kai Mykkänen |
| مساحت |
|  • کل | ۵۲۸.۰۳ کیلومتر مربع (۲۰۳٫۸۷ مایل مربع) |
|  • خشکی | ۳۱۲٫۳۵ کیلومتر مربع (۱۲۰٫۶۰ مایل مربع) |
|  • آب | ۲۱۵.۸۸ کیلومتر مربع (۸۳٫۳۵ مایل مربع) |
| جمعیت (۲۰۲۵) |
|  • کل | ۳۲۵۷۱۶ |
|  • تراکم | ۶۲۰/کیلومتر مربع (۱۶۰۰/مایل مربع) |
| منطقهٔ زمانی | یوتی‌سی ۲+ (EET) |
|  • تابستانی (DST) | یوتی‌سی ۳+ (EEST) |
| زبان ها | زبان فنلاندی ۶۸٪
زبان سوئدی ۶٫۲٪
دیگران ۲۵.۹٪ |
| وبگاه | www.espoo.fi |

**اسپو** (به فنلاندی: *Espoo*) نام شهری است که در شمال غربی شهر هلسینکی پایتخت فنلاند قرار گرفته است.

این شهر پس از هلسینکی با حدود ۳۲۴،۰۰۰ نفر جمعیت دومین شهر پرجمعیت فنلاند محسوب میگردد .

## نگارخانه

*
*
*
*
*
*
*

## جستارهای ویژه

* فهرست شهرهای فنلاند

## پیوند به بیرون

* وبسایت رسمی شهر اسپو (انگلیسی) بایگانی‌شده در ۲۰ آوریل ۲۰۰۶ توسط Wayback Machine
# سال نو قمری

**سال نو قمری**، در بعضی مناطق براساس تقویم شمسی-قمری است. این روز آغاز سال تقویمی است که ماه‌های آن گام‌های ماه است. در حال حاضر، سال نو قمری (به انگلیسی: Lunar New Year) بیشتر به سال نو در آسیای شرقی اشاره دارد که در همان تاریخ جشن گرفته می‌شوند. مشهورترین سال نو قمری، سال نو چینی است.

## رویدادها

### آسیای شرقی

در آسیای شرقی امروزی، جشن سال نو در اواخر ژانویه یا اوایل فوریه برگزار می‌شود.

موارد زیر از سال جدید چینی با استفاده از تقویم سنتی چینی مشتق شده و در همان تاریخ مشترک هستند:

* سال نو چینی *(جشنواره بهار)*
* سال نو کره‌ای *(Seollal)*
* سال نو ویتنامی *(Tết nguyên Đán)*
* سال نو ژاپنی (قبل از ۱۸۷۳) - جزایر ریوکیو (حال حاضر)

موارد زیر تحت تأثیر تقویم چینی در طول تاریخ چین است:

* سال نو تبت *(Losar)*
* سال جدید مغولی *(Tsagaan Sar)*

### خاورمیانه

جشن‌های سال نو قمری آسیای غربی در روزهای دیگری اتفاق می‌افتد:

* سال نو مسلمانان یا سال نو اسلامی از تقویم کاملاً قمری ۱۲ ماهه پیروی می‌کند که از سال‌های تقویم میلادی و شمسی عقب‌نشینی می‌کند؛ بنابراین، روز سال نو مسلمان ممکن است در هر فصلی از تقویم قرار بگیرد.
* روش هشانا یا روش‌هشنه در روز اول و دوم ماه عبری تیشری واقع می‌شود و عیدی است که نمود شروع سال یهودی است.

## جستارهای وابسته

* حوزه فرهنگی آسیای شرقی
* هند بزرگ
* سال نو
* روز سال نو
* گاه‌شماری شمسی-قمری
* گاه‌شماسی چینی
* سال نو خورشیدی جنوب و جنوب شرقی آسیا

## منابع
# الفبای سغدی

| الفبای سغدی  |
| --- |
| خط سغدی |
| نوع | ابجد |
| زبان‌ها | زبان سغدی |
| دورهٔ زمانی | دوران باستان متأخر |
| سامانهٔ مادر |
هیروگلیف مصری* الفبای نیاسینایی
	+ الفبای آرامی
		- الفبای سریانی
			* الفبای سغدی
 |
| سامانهٔ فرزند | الفبای مانوی الفبای ترکی باستان
* الفبای مجاری باستان

الفبای اویغوری باستان
* الفبای مغولی
	+ الفبای منچو
 |
|   | (سغدی) `Sogo, 142`(سغدی باستان) |
| دامنه یونیکد | * U+10F00–U+10F2F Old Sogdian
* U+10F30–U+10F6F Sogdian
 |

**خط سُغدی** توسط سغدی‌ها که قومی ایرانی بودند، در سغد استفاده می‌شد. الفبای سغدی بر گرفته از خط سریانی و از تبار خط آرامی می‌باشد. این خط همانند نوشته‌های کهن بر روی پاپیروس است. شمار بسیاری از متنهای بودایی، مانوی، نسطوری و زرتشتی و نیز نوشته‌های غیر دینی چون نقش بر روی سکه‌ها، سنگ‌نبشته‌ها و سندهای قانونی بدین خط نوشته شده‌اند. خط سغدی افقی و از چپ به راست نوشته می‌شد، ولی شاید با تأثیر خط چینی بوده که این خط را به ریخت عمودی نیز نوشته‌اند، با این تفاوت که در چینی نخستین سطر در سوی راست صفحه نوشته می‌شد و در سغدی نخستین سطر را در سوی چپ صفحه می‌نوشتند. خط مغولی کنونی نیز هنوز همین شیوه نگارش عمودی سغدی را به کار می‌برد.

هر چند سغدی در ابتدا توسط اقوامی ایرانی مورد استفاده قرار می‌گرفت. این خط توسط اقوام ترک اقتباس گردیده و مورد استفاده قرار گرفته است و اولین متون ترکی با استفاده از الفبای سغدی نوشته شده است. الفبای اویغوری باستانی و منچوری نیز از سغدی اقتباس شده است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Sogdian alphabet». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۸ feb ۲۰۱۲.
*
# دودمان لیانگ

| Liang 梁 Southern Liang dynasty |
| --- |
| ۵۰۲–۵۵۷ |
| Liang alongside Western Wei and Eastern Wei after 534. |
| پایتخت | Jiankang (۵۰۲–۵۵۲, ۵۵۵–۵۵۷) شهرستان جیانگلینگ (۵۵۲–۵۵۵) |
| حکومت | پادشاهی |
| Emperor |   |
|  |
| • ۵۰۲–۵۴۹  | Emperor Wu of Liang |
| • ۵۴۹–۵۵۱  | Emperor Jianwen of Liang |
| • ۵۵۲–۵۵۵  | Emperor Yuan of Liang |
| • ۵۵۵–۵۵۷  | Emperor Jing of Liang |
|  |
| تاریخ |   |
|  |
| • بنیان‌گذاری  | ۳۰ آوریل ۵۰۲ |
| • Jiankang's fall to Hou Jing  | 24 April 549 |
| • شهرستان جیانگلینگ's fall to وی غربی  | 7 January 555 |
| • Emperor Jing's yielding the throne to Chen Baxian  | ۱۶ نوامبر ۵۵۷ |
| • فروپاشی  | ۱۶ نوامبر ۵۵۷ |
|  |
| واحد پول | سکه‌های چینی (Taiqing Fengle cash coins) |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **پیشین** | **پسین** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Southern Qi |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Chen dynasty |  |
| Northern Qi |  |
| Western Wei |  |
| Western Liang (555–587) |  |

 |

 |
| امروز بخشی از | چین ویتنام |

**دودمان لیانگ** (انگلیسی: Liang dynasty)، در فهرست دودمان‌های چین، سومین سلسله از چهار دودمان‌های شمالی و جنوبی در دوره دودمان‌های شمالی و جنوبی بود. قبل از آن سلسله چی جنوبی و بعد از آن سلسله چن. ایالت لیانگ غربی وجود داشت تا اینکه در سال ۵۸۷ توسط دودمان سوئی فتح شد.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Liang dynasty». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۱ نوامبر ۲۰۲۴.

## پیوند به بیرون
# سویرن

سویرن، از کتاب تصویر اژدها و شیاطین، اثر: هامپدن.سی.دوبوث، لندن، ۱۸۸۶
**سویرن** (به چینی: 燧 人، به پین یین: suì rén)، بر طبق افسانه‌های باستانی چین نام مخترع یا کاشف آتش است. در برخی روایات گفته می‌شود که او نیز، یکی از سه شهریار و پنج خاقان در پیشینهٔ کهن چین باستان بوده‌است.

تصاویر برجای مانده نشانگر آن هستند که وی به لحاظ ظاهری، دارای سه چشم بوده‌است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Suiren». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۸ ژوئیهٔ ۲۰۱۰.
# اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد

اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد
**اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد** (به انگلیسی: permanent members of the United Nations Security Council)، که همچنین به عنوان **پنج عضو دائم** (به انگلیسی: Permanent Five)، **پنج قدرت بزرگ** (به انگلیسی: Big Five) یا **پی۵** (به انگلیسی: P5) شناخته می‌شوند، شامل پنج کشور چین، فرانسه، روسیه، بریتانیا و ایالات متحده آمریکا است. این اعضا نمایندهٔ به اصطلاح پنج قدرت بزرگ، یا گروه پیروز جنگ جهانی دوم هستند. هر یک از اعضای دائم دارای حق وتو، قادر به جلوگیری از تصویب هر گونه «ماده مانند» یا پیش‌نویس قطعنامه شورا، صرف نظر از سطح حمایت بین‌المللی از آن پیش‌نویس هستند.

## اعضای دائمی

در زیر جدولی اعضای دائم فعلی شورای امنیت سازمان ملل آمده‌است.

(ریچارد نیکسون به رسمیت شناختن دیپلماتیک ایالات متحده آمریکا را با رای به اخراج جمهوری خلق چین تثبیت کرد، سازمان ملل به اخراج چین از شورای امنیت سازمان ملل رای داد و به‌دنبال آن جمهوری خلق چین به موجب قطعنامه‌ای از مجمع عمومی سازمان ملل اخراج شد.)

| کشور | نمایندگان کنونی | نمایندگی کشورهای اسبق | رهبران اجرایی فعلی | نمایندگان کنونی |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| چین |  جمهوری خلق چین | جمهوری چین (۱۹۴۵–۱۹۷۱) | دبیرکل و رئیس‌جمهور: شی جین پینگ
نخست‌وزیر شورای دولتی: لی چیانگ | فو کونگ |
| فرانسه |  جمهوری فرانسه | دولت موقت جمهوری فرانسه (۱۹۴۵–۱۹۴۶)
جمهوری چهارم فرانسه (۱۹۴۶–۱۹۵۸) | رئیس‌جمهور: امانوئل ماکرون
نخست‌وزیر: فرانسوا بایرو | نیکولا دو ریویر |
| روسیه |  فدراسیون روسیه | اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی (۱۹۴۵–۱۹۹۱) | رئیس‌جمهور: ولادیمیر پوتین
نخست‎‌وزیر: میخائیل میشوستین | واسیلی نبنزیا |
| بریتانیا |  بریتانیا و ایرلند شمالی | — | پادشاه: چارلز سوم
نخست‌وزیر: کی‌یر استارمر | باربارا وودوارد |
|  آمریکا |  ایالات متحده آمریکا | — | رئیس‌جمهور: دونالد ترامپ | مایک والتز |

## توان وتو

## سران کنونی دولت‌های عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد

در زیر سران کنونی دولت و حکومت کشورهای عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل (دارندگان حق وتو) در سال ۲۰۲۵ نشان‌داده شده‌اند. آن‌ها عبارتند از:

* **جمهوری خلق چین**
شی جین پینگ
رئیس‌جمهور جمهوری خلق چین
**از ۱۴ مارس ۲۰۱۳**
(عملاً رهبر دفاکتو از ۱۵ نوامبر ۲۰۱۲)
* **جمهوری فرانسه**
امانوئل مکرون
رئیس‌جمهور فرانسه
**از ۱۴ مهٔ ۲۰۱۷ **فدراسیون روسیه**
ولادیمیر پوتین
رئیس‌جمهور فدراسیون روسیه
**از ۷ مهٔ ۲۰۱۲**
(عملاً رهبر دفاکتو از ۷ مهٔ ۲۰۰۰)
* ایالات متحده آمریکا
 دونالد ترامپ
رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا
از ۲۰ ژانویهٔ ۲۰۲۵
* ‌ بریتانیا‌ی کبیر
 کی‌یر استارمر
 نخست‌وزیر بریتانیا
 از ۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۴

## رهبران تاریخی

## جستارهای وابسته

* قدرت بزرگ جهانی
* حق وتو

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Permanent members of the United Nations Security Council». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۶.
# هان یو

| هان یو |
| --- |
|  |
| زاده | ۷۶۸ |
| درگذشته | ۸۲۴ (۵۵−۵۶ سال) |
|

| نام کامل |
| --- |
| نام خانوادگی: Hán 韓 نام کوچک: Yù 愈 Courtesy name: Tuìzhī 退之 |
| نام پسامرگ |
| Duke Wen of Han 韓文公 |

 |

**هان یو** (انگلیسی: Han Yu؛ ۷۶۸ – ۸۲۴ (۵۵−۵۶ سال)) یک شاعر، پدیدآور، و فیلسوف اهل چین بود.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Han Yu». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۵ اوت ۲۰۱۵.
* «Han\_Yu». دریافت‌شده در ۵ اوت ۲۰۱۵.`{{cite web}}`: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

## پیوند به بیرون
# علم در جهان اسلام در قرون وسطی

نوشته کتیبه قدیمی جفت طوسی
**علم در جهان اسلام در قرون وسطی**، علمی بود که در دوران طلایی اسلامی در دوران امویان قرطبه، اباضیان سیویل، سامانیان، زیاریان، آل بویه در ایران، خلافت عباسی و فراتر از آن توسعه و به کار گرفته شد و تقریباً در دوره زمانی بین ۷۸۶ و ۱۲۵۸ میلادی دستاوردهای علمی اسلامی طیف وسیعی از حوزه‌های نجوم، ریاضیات پزشکی کیمیاگری و شیمی، گیاه‌شناسی و زراعت، جغرافیا و نقشه‌برداری، چشم‌شناسی، فارماکولوژی، فیزیک و جانورشناسی را در بر می‌گرفت.

از مهم‌ترین اثرات علم اسلامی تیببن روش علمی توسط ابن هیثم و ابن نفیس بود. اثر مهم دیگر آنها توسعه سیستم عدد نویسی عربی و اختراع مثلثات (سینوس -کسینوس -تانژانت و تهیه جداول آنها)انتقال آن به اروپا بود که راه را برای رنسانس گشود.

علم اسلامی قرون وسطی دارای اهداف عملی و اهداف تحقیق و فهم هستی بود. به عنوان مثال، نجوم برای تعیین قبله برای نماز مفید بود، گیاه‌شناسی در کشاورزی کاربرد عملی داشت، مانند آثار ابن بصال و ابن عوام، و جغرافیای ابوزید بلخی. ریاضیدانان اسلامی مانند خوارزمی، ابن سینا و جمشید کاشانی در جبر، مثلثات، هندسه و اعداد عربی پیشرفت کردند. پزشکان اسلامی بیماری‌هایی مانند آبله و سرخک را توصیف کردند و نظریه پزشکی کلاسیک یونان را به چالش کشیدند. بیرونی، ابن سینا و دیگران تهیه صدها داروی ساخته شده از گیاهان دارویی و ترکیبات شیمیایی را توصیف کردند. فیزیکدانان اسلامی مانند ابن هیثم، بیرونی و دیگران به مطالعه علم اپتیک و مکانیک و همچنین نجوم پرداختند و از دیدگاه ارسطو در مورد حرکت انتقاد کردند.

## جستارهای وابسته

* اختراعات دوران طلایی اسلام
* بیت‌الحکمه
* نگرش‌های اسلامی به علم
* فلسفه اسلامی
* تاریخچه اقتصاد اسلامی
* فلسفه مدرسی

## پیوند به بیرون

## منابع

* دانش مسلمین، محمدرضا حکیمی، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، (۱۳۷۴).
# انگشت

| *انگشت* |
| --- |
|  |
| جزئیات |
| شناسه‌ها |
| لاتین | *Digiti manus* |
| MeSH | D005385 |
| TA98 | A01.1.00.030 |
| TA2 | 150 |
| FMA | 9666 |

هر یک از اجزای متحرک پنجهٔ دست یا پای انسان یا جانور را **«اَنْگُشْت»** گویند. بسیاری از مهره‌داران نیز مانند انسان، انگشت دارند مانند میمون، راکون، قورباغه و …. انسان به صورت معمول در هر دست یا پا پنج انگشت دارد.

در زبان انگلیسی برای انگشت دست و پا دو واژهٔ مختلف استفاده می‌شود (به ترتیب: finger و toe) ولی واژهٔ digit به هر دو اشاره دارد (هم دست و هم پا). این در حالیست که در بسیاری از زبان‌های دیگر نیز همانند فارسی برای انگشت تنها یک واژه دارند و فرق بین دست و پا را به صورت **«انگشت دست»** و **«انگشت پا»** بیان می‌دارند؛ اسپانیایی، پرتغالی، ایتالیایی، تاگالوگ، چکی، روسی و لهستانی از آن جمله‌اند.

**نام اَنگُشت‌ها**

هریک از انگشتان، نام ویژه‌ای دارند:

* نخست: انگشت شست (همچنین: انگشت ابهام، نَرانگشت)
* دوم: انگشت نشانه نام دارد که به آن انگشت اشاره و انگشت سَبّابه یا دشنامی نیز گویند. (همچنین: انگشت مُسَبَّحه به معنای مهره‌های تسبیح، انگشت شهادت)
* سوم: انگشت میانی (همچنین: انگشت میانه، انگشت وُسطا)
* چهارم: انگشت انگشتری یا انگشت حلقه (همچنین: انگشت دیگر، انگشت بِنصِر)
* پنجم: انگشت کوچک یا انگشت خُرد (همچنین: انگشت خِنصِر).

## انگشتان دست

انگشتان دست
انگشتان هر دست پنج عدد و در مجموع ده عدد هستند که به ترتیب از سمت انگشت شست: انگشت شست، انگشت نشانه یا اشاره، انگشت میانی، انگشت انگشتری یا حلقه و انگشت کوچک نامیده می‌شوند.

در انسان نسبت اندازه انگشت حلقه و اشاره یک دودیسی جنسی است: به‌طور کلی و میانگین، در مردان؛ انگشت اشاره کوچکتر از انگشت حلقه است و در زنان؛ انگشت نشانه بزرگتر از انگشت حلقه است.

## انگشتان پا

شمار انگشتان پا نیز همانند انگشتان دست است و هر پا پنج انگشت و در مجموع ده انگشت دارد. انگشتان پا کوتاه‌تر از انگشتان دست هستند.

## جستارهای وابسته

* انگشت دست
* انگشت شست
* انگشت نشانه
* انگشت میانی
* انگشت انگشتری
* انگشت کوچک
* انگشت پا
* انگشت اضافه
* انگشت چکشی
* انگشت‌چسبی
* انگشت مورتون
* انگشت کردن
* انگشت کردن در بینی
* ناخن
* انگشتر

## منابع

* Wikipedia contributors, "Digit (anatomy)," Wikipedia, The Free Encyclopedia,  (accessed March 14, 2009).