Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# بلندی

بلندی
**بُلندی** یا **بُلندا** (به عربی: ارتفاع) اندازه فاصله عمودی است. به یک شیء یا پدیده دارای ارتفاع، مُرتَفَع یا بُلند (در قدیم هم‌چنین بَرز) گفته می‌شود.

## نام

واژهٔ ارتفاع در دو معنی کاربرد دارد. یکی بلندی قد یک چیز که در فارسی به آن **بُلندی** یا **بُلندا** گفته می‌شود و دیگری فاصلهٔ یک چیز از زمین (مانند هواپیما) که در فارسی به آن نیز **فرازا** گفته می‌شود.

## مفهوم

در معنی اول ارتفاع به معنی فاصلهٔ میان بلندترین نقطهٔ یک جسم (مانند یک ساختمان یا یک کوه) از یک سطح مبنا (مثلاً سطح دریای آزاد) است. در کرهٔ زمین ارتفاع در وضع هوا نقش اساسی دارد. هرچه ارتفاع بیشتر باشد، آب و هوا سردتر و هرچه کم‌تر باشد، آب و هوا گرم‌تر است.

در ریاضیات، ارتفاع را در محور (y) از محورهای مختصات در دستگاه مختصات دکارتی می‌سنجند.

## جستارهای وابسته

* بلندی‌هراسی
* پهنا
* ژرفا
* درازا
* فرازا
* ارتفاع از سطح دریا

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Height». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۶.
# راکت لب

راکت لب|  |
| نوع | شرکت سهامی خاص |
| بنیان‌گذاری | ژوئن ۲۰۰۶ (۲۰۰۶}}) آوکلند، نیوزیلند |
| بنیان‌گذار | Peter Beck  |
| دفتر مرکزی |  لانگ بیچ، کالیفرنیا، ایالات متحده آمریکا |
| شمار کارکنان | ~۵۰۰ نفر (ژوئن ۲۰۱۹) |
| وبگاه | RocketLabUSA.com |

**راکت لب** (انگلیسی: Rocket Lab) شرکت هوافضای آمریکایی است، که در سال ۲۰۰۶ تأسیس شد.

## منابع

## پیوند به بیرون
# موشک کروز هواپایه

موشک کروز هوا پایه ای‌جی‌ام-۸۶ در حال پرواز (۱۹۸۹)
**موشک کروز هوا پایه** (به انگلیسی: Air-launched cruise missile) ‏ (سَرنام انگلیسی: *ALCM*) یک موشک کروز است که توسط انواعی از هواپیماهای نظامی شلیک می‌شود. نسخه‌های امروزی این نوع موشک مثل موشک دلیله ساخت اسرائیل یا موشک تاماهاک بی‌جی‌ام-۱۰۹ ساخت آمریکا معمولاً سلاح‌هایی دورایستا، با سرجنگی متعارف یا هسته‌ای هستند که برای حمله به اهداف از پیش تعیین شده مورد استفاده قرار می‌گیرند.

این موشک با اتصال به بدنه جنگنده و هلیکوپتر برای شلیک به مقاصد هوایی مورد استفاده قرار می گیرد. برای بازدارندگی و افزایش توانمندی نظامی و دفاعی هر کشور، بدون شک یکی از مهمترین محورهای راهبرد نظامی برای مقابله با تهدیدات و تهاجم هوایی است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Air-launched cruise missile». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۲ ژوئن ۲۰۱۳.
# موشک سایوز

موشک سایوز| A later variant of the Soyuz rocket being rolled out to the launch pad at the پایگاه فضایی بایکونور in قزاقستان. |
| عملکرد | وسیله پرتاب |
| سازنده | شرکت موشکی اس‌پی کارالیوف و صنایع فضایی انرگیا |
| کشور مبدأ | اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی |
| ابعاد |
| بلندی | ۴۵٫۶ متر (۱۵۰ فوت) |
| قطر | ۱۰٫۳ متر (۳۴ فوت) |
| جرم | ۳۰۸٬۰۰۰ کیلوگرم (۶۷۹٬۰۰۰ پوند) |
| تعداد مراحل | ۲ |
| [ویرایش در ویکی‌داده] |

بار مفید به مدار نزدیک زمینجرم۶٬۴۵۰ کیلوگرم (۱۴٬۲۲۰ پوند)

**موشک سایوز** (به روسی: Союз) یک وسیله پرتاب یکبار مصرف بود که توسط OKB-1 طراحی و توسط مرکز فضایی موشکی پیشرفت در دهه ۱۹۶۰ تولید شد. این موشک در شهر کوبیشف سابق ساخته شد وو مأموریت داشت فضاپیمای سایوز را طی برنامه فضایی سایوز پرتاب کند.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Soyuz (rocket)». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۲ نوامبر ۲۰۱۸.
# پال ولفوویتز

| پال ولفوویتز |
| --- |
|  |
|  |
| دهمین رئیس بانک جهانی |
| **دوره مسئولیت** ۱ ژوئن ۲۰۰۵ – ۳۰ ژوئن ۲۰۰۷ |
| پس از | جیمز ولفنسون |
| پیش از | رابرت زولیک |
|  |
| اطلاعات شخصی |
| زاده | ۱۹۴۳ |
| ملیت | آمریکا |
| پیشه | سیاستمدار |

**پال ولفوویتز** (به انگلیسی: Paul Dundes Wolfowitz) (زاده ۲۲ دسامبر ۱۹۴۳) یکی از دولتمردان آمریکایی و رئیس سابق بانک جهانی است که از او با عنوان معمار جنگ آمریکا و عراق یاد می‌کنند.

ولفوویتز نخستین بار در دوران زمامداری ریگان به عنوان دستیار وزیر امورخارجه آمریکا مشغول بکار شد و در دوران ریاست جمهوری بوش پسر و پیش از حملات یازدهم سپتامبر به مقام جانشینی وزارت امورخارجه رسید.

ولفوویتز به عنوان دهمین رئیس بانک جهانی از سال ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۷ بود که به دنبال یک رسوایی مالی، توسط جورج بوش برکنار و رابرت زولیک جانشین وی شد.

به گزارش لس آنجلس تایمز، پل ولفویتز که از چهره‌های سرشناس حزب جمهوریخواه است اعلام کرده در انتخابات ۲۰۱۶ آمریکا بجای نامزد جمهوریخواهان دونالد ترامپ، به رقیب دموکرات او هیلاری کلینتون رای خواهد داد.

او در یک خانوادهٔ یهودی به دنیا آمد. پدرش جیکوب (یعقوب) و مادرش لیلیان نام داشت. آنها اصالتاً از یهودیان لهستان هستند. بیشتر خانوادهٔ پدری او در هولاکاست کشته شدند و او که بشدت تحت تأثیر افکار صهیونی پدر قرار گرفته بود، سیاستی خاص را پیش گرفت.

## جستارهای وابسته

* روسای بانک جهانی

## منابع

* Paul Wolfowitz Biography - Facts, Birthday, Life Story - Biography.com
# آکادمی علوم چین

آکادمی علوم چین| 中国科学院 |
|  |
|  |
| دید کلی سازمان |
| بنیان‌گذاری | ۱۹۴۹ (۱۹۴۹-**خطا: زمان نامعتبر**}}) |
| ستاد | Beijing, China |
| سازمان اجرایی | * Bai Chunli، President
 |
| سازمان بالادست | State Council of China |
| وبگاه | english.cas.cn |

**آکادمی علوم چین** (CAS؛ چینی: 中国科学院) آکادمی ملی علوم طبیعی جمهوری خلق چین است. این خاستگاه تاریخی در آکادمی سینا در دوره جمهوریخواهان دارد و در گذشته با این نام نیز شناخته می‌شد. در مجموع به عنوان "دو آکادمی (两院)" به همراه آکادمی مهندسی چین شناخته می‌شود، به عنوان اندیشکده ملی علمی و نهاد حاکم دانشگاهی فعالیت می‌کند، خدمات مشاوره‌ای و ارزشیابی را در مورد موضوعات ناشی از اقتصاد ملی، توسعه اجتماعی و پیشرفت علم و فناوری عرضه می‌کند. مقر آن در منطقه Xicheng، پکن، و شعبهٔ انستیتوهای مختلف در سرتاسر سرزمین اصلی چین مستقر است. این نهاد همچنین صدها شرکت تجاری ایجاد کرده‌است که لنوو یکی از معروف‌ترین آن‌ها است.

این مؤسسه بزرگترین سازمان تحقیقاتی جهان است، که شامل حدود ۶۰٬۰۰۰ محقق در ۱۱۴ مؤسسه،است و به‌طور مداوم در بین برترین سازمان‌های تحقیقاتی در سراسر جهان قرار گرفته‌است.

*آکادمی علوم چین* از ابتدای تأسیس در سال ۲۰۱۶، توسط تحقیقات طبیعت، به‌طور مداوم رتبه اول پژوهشگاه شماره یک در جهان را به خود اختصاص داده‌است.

## جستارهای وابسته

* دانشگاه علم و فناوری چین

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Chinese Academy of Sciences». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۵ ژوئیه ۲۰۲۰.

## پیوند به بیرون
# آی-اسپیس

آی-اسپیس| نوع | شرکت سهامی خاص |
| صنعت | فناوری هوافضا |
| بنیان‌گذاری | ۲۰۱۶ |
| دفتر مرکزی |  پکن، چین |
| شمار کارکنان | ۵۳۰ نفر |
| وبگاه | www.i-space.com.cn |

**آی-اسپیس** (چینی: 星际荣耀; پین‌یین: *xīngjì róngyào*; ت.ت. 'Interstellar Glory') شرکت هوافضای چینی است، که در سال ۲۰۱۶ تأسیس شد.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «I-Space (Chinese company)». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۹ مه ۲۰۲۱.
# دونگ فانگ هنگ ۱

دونگ فانگ هنگ ۱| DFH-1 model |
|  |
| گونه مأموریت | Technology |
| اپراتور | CAST |
| شناسهٔ کوسپار | 1970-034A |
| شماره ستکات | ۴۳۸۲ |
| مدت مأموریت | 20 days |
|  |
|  |
| ویژگی‌های فضاپیما |
| جرم پرتاب | ۱۷۳٫۰ کیلوگرم (۳۸۱٫۴ پوند) |
|  |
|  |
| آغاز مأموریت |
| تاریخ راه‌اندازی | 24 April 1970, 13:35:45 (1970-04-24UTC13:35:45Z) UTC |
| موشک | Chang Zheng 1 |
| سایت پرتاب | Jiuquan LA-2 |
|  |
|  |
| پایان مأموریت |
| واپسین تماس | Not recognized as a date٫ Years must have ۴ digits (use leading zeros for years < ۱۰۰۰)٫ |
|  |
|  |
| مشخصات مداری |
| سامانه مرجع | Geocentric |
| رژیم مأموریت | Medium Earth |
| نیم‌قطر بزرگ | ۷٬۶۱۵٫۶۶ کیلومتر (۴٬۷۳۲٫۱۵ مایل) |
| خروج از مرکز | 0.1053251 |
| حضیض gee | ۴۴۲ کیلومتر (۲۷۵ مایل) |
| اوج gee | ۲٬۰۴۶ کیلومتر (۱٬۲۷۱ مایل) |
| انحراف مداری | 68.42 degrees |
| تناوب | 110.24 minutes |
| RAAN | 199.11 degrees |
| شناسه حضیضgee | 98.23 degrees |
| آنومالی متوسط | 13.06 degrees |
| Mean motion | 13.06 |
| مبدأ | 24 January 2015, 01:39:49 UTC |
| Revolution number | 10,099 |
|  |
|   |

**دونگ فانگ هنگ ۱** (چینی ساده شده: 东方 红 一号؛ چینی سنتی: 東方 紅 一號؛ pinyin: Dōngfānghóng Yīhào؛ روشن: "شرق سرخ است ۱") نخستین ماهواره ی فضایی جمهوری خلق چین (PRC) بود، که با موفقیت در ۲۴ آوریل ۱۹۷۰ به عنوان بخشی از برنامهٔ ماهواره فضایی دونگ فانژونگ PRC راه‌اندازی شد. این ماهواره بخشی از برنامهٔ "دو بمب، یک ماهواره" بود. *دونگ فانگ هنگ ۱* با وزن ۱۷۳ کیلوگرم (۳۸۱ پوند) از اولین ماهواره‌های کشورهای دیگر سنگین‌تر بوده‌است. این ماهواره یک فرستنده رادیویی را با خود حمل می‌کرد که سرود ملی فاکتوری با همین نام (شرق سرخ است) در مدت ۲۰ روزی که در مدار بود از آن پخش می‌شد.

این ماهواره به سرپرستی کیان زوزن Qian Xuesen (Tsien Hsue-shen)، معاون فرهنگستان فناوری فضایی چین (CAST) ساخته شد. در آن زمان، در مجموع پنج ماهواره یکسان ایجاد شد. نخستین ماهواره با موفقیت راه اندازی شد. آکادمی «برنامه سه ماهواره‌ای» را متشکل از دونگ فانگ هونگ ۱، ماهواره‌های با ورود دوباره و ماهواره‌های مخابراتی مدار مدار زمین‌آهنگ تشکیل داد. Sun Jiadong مسئول فناوری دانگ فانگ هونگ ۱ بود. در سال ۱۹۶۷، دنگ هونگزین غشایی از آنتن مسی را انتخاب کرد که مشکلات پخش آنتن موج فوق‌العاده کوتاه؛ در دمای بین ۱۰۰ تا ۱۰۰ درجه سانتیگراد را، برطرف می‌کرد. مهندسان یک پخش کننده موسیقی را با پخش «شرق قرمز است» روی ماهواره نصب کردند.

## منابع
# برنامه کاوش ماه چین

نشان برنامه: هلال ماه با دو ردیف جای‌پای بشر در مرکز آن است. نماد شبیه 月، نویسهٔ چینی برای «ماه»، کوته‌نوشت «ماه» (月球) است.
**برنامه کاوش ماه چین**: مختصر نویسی (به چینی: zh-cn، 月)، چینی: 中国 探 月؛ پین‌یین: Zhōngguó Tànyuè)، و (به انگلیسی: Chinese Lunar Exploration Program) یا **CLEP**، یک برنامهٔ ماهواره‌ای چینی است که به عنوان پروژهٔ چانگ ای (چینی: 嫦娥 工程)؛ برگرفته از نام چینی الههٔ ماه نیز شناخته می‌شود، برنامه‌ای در حال انجام از مجموعه ماموریت‌های اکتشاف ماه به صورت رباتیک است که توسط سازمان ملی فضایی چین (CNSA) اداره می‌شود. این برنامه شامل استفاده از مدارگردهای ماه، فرودگر، سطح‌نورد و فضاپیمای نمونه‌آور است که با به‌کارگیری موشک‌های لانگ مارس پرتاب و اجرا می‌شود. راه‌اندازی‌ها و پروازها توسط سیستم‌های دوری‌سنجی (تله‌متری)، با استفاده از آنتن‌های رادیویی ۵۰ متری (۱۶۰ پاییِ) پیگیری و فرماندهی (TT & C)، در پکن و آنتن‌های ۴۰ متری (۱۳۰ پا) در کونمینگ، شانگهای و اورومچی نظارت می‌شوند؛ تا باهم، یک آنتن ۳۰۰۰ کیلومتری (۱۹۰۰ مایلی)(وی‌ال‌بی‌آی VLBI را تشکیل دهند. یک برنامه کاربردی ویژهٔ زمینی اختصاصاً مسئولیت دریافت داده‌های دریافتی را بر عهده دارد.

زمین‌شناس و کیهان‌شیمی‌شناس اویانگ ژیوان (Oyyang Ziyuan)، در میان نخستین کسانی بود که جانب‌داری خود را، نه تنها از بهره‌برداری از ذخایر فلزی ماه مانند تیتانیوم بیان کرد، بلکه او از ایدهٔ دسترسی به هلیم-۳، که سوخت ایدئال (غیر پرتوزا) در آینده برای نیروگاه‌های اتمی هسته‌ای است، حمایت می‌کرد. او در حال حاضر به عنوان دانشمند اصلی برنامهٔ اکتشاف ماه چین فعالیت می‌کند.

نخستین فضاپیمای این برنامه، با پرتاب مدارگرد ماه چانگ ای ۱، که از مرکز راه‌اندازی ماهواره شیچانگ در ۲۴ اکتبر ۲۰۰۷ راه‌اندازی گردید آغاز شد، که از تاریخ اولیهٔ از پیش برنامه‌ریزی شده؛ ۱۷–۱۹ آوریل ۲۰۰۷، به تأخیر افتاده بود. مدارگرد دوم، چانگ ای ۲، در ۱ اکتبر ۲۰۱۰ راه اندازی شد. چانگ ای ۳، که شامل یک سطح‌نشین و ماه‌نورد، در ۱ دسامبر ۲۰۱۳ راه‌اندازی شد و در ماه مه ۱۴ دسامبر ۲۰۱۳ با موفقیت در ماه فرود آمد. چانگ ای ۴، که شامل سطح‌نشین و ماه‌نورد بود، در ۷ دسامبر ۲۰۱۸ راه اندازی شد. همچنین یک مأموریت بازگرداندن نمونه، چانگ ای ۵، برای دسامبر ۲۰۱۹ برنامه‌ریزی شده است.

همان‌گونه که توسط نشان رسمی این برنامهٔ اکتشاف نشان داده‌شده، شکل یک هلال ماه نو خوشنویسی چینی شده با دو جای پای انسان در مرکز آن یادآور این نویسهٔ چینی؛ 月، برای «ماه»، هدف نهایی این برنامه است که راه را برای مأموریت پرواز فضایی انسان به ماه آماده می‌کند. چنین مأموریتی ممکن است در ۲۰۳۰–۲۰۲۵ رخ دهد.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Chinese Lunar Exploration Program». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۱۹.

## پیوند به بیرون
# تیان گونگ

طرحی از تیان گونگ۱
**تیان گونگ** (به انگلیسی: Tiangong) یک برنامه در حال توسعه ایستگاه فضایی مربوط به آژانس فضایی جمهوری خلق چین است. از ژانویه ۲۰۱۳، چین در راستای یک برنامه بزرگ چند مرحله‌ای به سمت ساخت ایستگاه فضایی مستقل در حوالی سال ۲۰۲۰ حرکت کرد.

## جستارهای وابسته

* تیانگونگ ۱
* تیانگونگ ۲
* تیانگونگ ۳

## منابع
# شبکه ارتباطی فضای عمیق چین

نمایی از ایستگاه اسپاسیو لژانو مرتبط با شبکه ارتباطی فضای عمیق چین. این ایستگاه در استان نئوکن، کشور آرژانتین قراردارد.
**شبکه ارتباطی فضای عمیق چین** (انگلیسی: Chinese Deep Space Network) یا (CDSN) شبکه‌ای از آنتن‌های بزرگ و امکانات ارتباطی است که برای مأموریت‌های فضایی بین سیاره‌ای چین از آن استفاده می‌شود. این شبکه توسط سازمان چینی (CLTC) مدیریت می‌شود. آنها همچنین با مشاهدات اخترشناسی رادیویی و راداری را پوشش می‌دهند.
این شبکه ابتدا برای مأموریت ماه چانگ ای ۱ به آن نیاز بود اما برای پشتیبانی از ماموریت‌های آینده به ماه و مریخ مانند ماموریت‌های چانگ ای ۵ و تیان‌ون ۱ مورد استفاده قرار می‌گیرد. شبکه‌های فضای عمیق مشابهی توسط ایالات متحده، روسیه، کشورهای اروپایی، ژاپن و هند اداره می‌شوند.

## معرفی

از سال ۱۹۹۳ با راه‌اندازی تلسکوپ ۲۵ متری سین کیانگ در کوه‌های جنوب اورومقی یک *شبکهٔ ارتباط فضایی عمیق* چینی وجود داشته‌است. آنتن ۲۵ متری رصدخانه شانگهای نه تنها قادر به شرکت در برنامه آزمایش VLBI نیمکره جنوبی بود، بلکه همچنین خط پایه چینی خود را به همراه اورومچی یا اویغور (ürümqi) تشکیل داد و اشیاء دور را مشاهده و اندازه‌گیری کرد.

## جستارهای وابسته

* سازمان ملی فضایی چین
* برنامه فضایی چین
* برنامه اکتشاف ماه چین
* تیان‌ون ۱

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Chinese Deep Space Network». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۷ مه ۲۰۲۱.

## پیوند به بیرون
# ساساک

ساساک| 国务院国有资产监督管理委员会 |
| نشان ملی جمهوری خلق چین |
|  |
|  |
|  |
| دید کلی سازمان |
| بنیان‌گذاری | ۱۰ مارس ۲۰۰۳ |
| ستاد | پکن |
| سازمان بالادست | شورای دولتی جمهوری خلق چین |
| وبگاه | www.sasac.gov.cn |

**ساساک** (انگلیسی: State-owned Assets Supervision and Administration Commission) یا **کمیسیون نظارت و مدیریت دارایی‌های دولتی** سازمان دولتی چینی است، که زیرمجموعه شورای دولتی جمهوری خلق چین می‌باشد و مدیریت کلیه شرکت‌های دولتی چینی را برعهده دارد.

ساساک نهادی است که مستقیماً تحت نظر شورای دولتی چین قرار دارد و به عنوان مالک دولتی برای شرکت‌های دولتی غیرمالی که به صورت متمرکز اداره می‌شوند، عمل می‌کند. این کمیسیون وظایف سهامداری را از طرف شورای دولتی انجام می‌دهد، از جمله انتصابات ارشد، ارزیابی عملکرد، تأیید سازماندهی مجدد و ادغام‌های عمده و وضع قوانین در مورد مدیریت دارایی‌های دولتی. وظایف آن در مقررات شورای دولتی صادر شده در سال ۲۰۰۳ و در قانون دارایی‌های دولتی در شرکت‌ها در سال ۲۰۰۸ ریشه دارد.

حوزه اختیارات ساساک شامل گروه‌های مرکزی و غیرمالی شرکت‌های دولتی است. موسسات مالی خارج از این محدوده هستند. از سال ۲۰۲۵، فهرست انگلیسی زبان این کمیسیون، ۹۶ گروه مرکزی شرکت‌های دولتی را فهرست می‌کند، رقمی که با ادغام و تجدید ساختار تغییر می‌کند. شرکت‌های دولتی مرکزی در بخش‌های اصلی مانند انرژی، حمل و نقل، مخابرات و ساخت و ساز متمرکز هستند و در اقتصاد داخلی و بازارهای بین‌المللی فعالیت می‌کنند.

در سال ۲۰۲۴، کل دارایی‌های شرکت‌های دولتی مرکزی از ۹۰ تریلیون یوان (حدود ۱۲ تریلیون دلار آمریکا) فراتر رفت و کل سود حدود ۲٫۶ تریلیون یوان (حدود ۳۶۰ میلیارد دلار آمریکا) بود.

اولویت‌های اخیر بر ایجاد ارزش و انضباط بازار سرمایه تأکید دارند. در سال ۲۰۲۴، ساساک اعلام کرد که مدیریت ارزش بازار در ارزیابی‌های اجرایی شرکت‌های دولتی فهرست شده در بورس لحاظ خواهد شد و تصریح کرد که شرکت‌های دولتی مرکزی از ایجاد، خرید یا خرید سهام جدید در مؤسسات مالی منع شده‌اند. رئیس فعلی ژانگ یوژوئو است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «State-owned Assets Supervision and Administration Commission». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۳ آوریل ۲۰۲۱.

## پیوند به بیرون

* وبگاه رسمی
# دانشگاه جیائوتنگ جنوب غربی

| دانشگاه جیائوتنگ جنوب غربی西南交通大学 (Chinese) |
| پرونده:SWJTULogo.png |
| اسامی قبلی | National Jiaotong University |
| شعار | “Diligence, Ambition, Decisiveness, Loyalty ” |
| نوع | دانشگاه ملی تحقیقاتی عمومی |
| Established | 1896 (1896) |
| رئیس | Dan Yang |
| هیئت علمی | 2,612 |
| دانشجو | 43,503 |
| دانشجو کارشناسی | 38,132 |
| فارغ التحصیلان | 11,356 |
| محل | چنگدو، سیچوان، چین |
| Campus | Urban |
| زبان | چینی |
| Affiliations | Double First Class University, 211 Project, Association of MBAs |
| Mascot | 火车侠 |
| وبسایت | swjtu.edu.cn |

**دانشگاه جیائوتنگ جنوب غربی** (**SWJTU** ; Chinese) یک دانشگاه ملی تحقیقاتی عمومی در چنگدو، سیچوان، چین است. این دانشگاه وابسته به وزارت آموزش چین است. این دانشگاه توسط وزارت آموزش و پرورش، شرکت راه‌آهن چین، دولت استان سیچوان و شهرداری چنگدو حمایت مالی می‌شود.

**دانشگاه جیائوتنگ جنوب غربی** به‌طور مداوم به عنوان یکی از برترین دانشگاه‌های چین رتبه‌بندی می‌شود و رتبه ۱۸۱–۱۹۰ را در رتبه‌بندی دانشگاه *آموزش عالی تایمز* آسیا در سال ۲۰۱۶ را دارد.

## منابع
# لیو بومینگ (فضانورد)

| Liu Boming |
| --- |
| Liu Boming speaking at the دانشگاه چینی هنگ کنگ |
| زادهٔ | September 1966 |
| وضعیت | فعال |
| ملیت |  جمهوری خلق چین |
| پیشه | خلبان جنگنده |
| **پیشه فضانوردی** |
| سازمان ملی فضایی چین فضانورد |
| درجه | سرهنگ دوم, نیروی هوایی ارتش آزادی‌بخش خلق |
| مدت سفر فضایی | 2d 20h 18m |
| تاریخ گزینش | Chinese Group 1 |
| ماموریت(ها) | شنژو ۷ |
|  |

**لیو بومینگ (فضانورد)** (به انگلیسی: Liu Boming (astronaut)) فضانورد اهل کشور چین است که در سپتامبر ۱۹۶۶ میلادی در یی‌آن، هیلونگ‌جیانگ زاده شد. وی در مأموریت شنژو ۷ حضور داشته است.

## جستارهای وابسته

* فهرست فضانوردان

## منابع

* "Liu Boming (astronaut)" (in English). NASA. Retrieved 31 Jully 2013. `{{cite web}}`: تاریخ وارد شده در ``|تاریخ بازبینی=`` را بررسی کنید (کمک)
* "Liu Boming (astronaut)" (in English). SPACEFACTS. Retrieved 31 Jully 2013. `{{cite web}}`: تاریخ وارد شده در ``|تاریخ بازبینی=`` را بررسی کنید (کمک)
# ناوبری

جدول جغرافیا، هیدروگرافی و ناوبری، ۱۷۲۸، از *دانشنامه، یا فرهنگ جامع هنر و علوم*
**ناوبری** دانش هدایت و راهیابی وسایل نقلیه بین دو نقطه‌ است. به‌طور خاص این هدایت بیشتر در مورد هواپیما و کشتی بین دو نقطه بر روی کره زمین است هرچند فضاپیماها نیز از سامانه‌های مشابهی استفاده می‌کنند.

## انواع ناوبری

ناوبری به دو دستهٔ کلی تقسیم می‌شود:

### ناوبری اینرسیایی

این شکل اصلی ناوبری در اکثر هواگردها و کشتی‌هاست و مبتنی بر اصول اینرسی عمل می‌کند. به این معنی که شتاب، چرخش و میدان مغناطیسی سیستم به ترتیب توسط سنسورهای شتاب‌سنج و ژیروسکپ و مگنتومتر حس شده و سپس با انجام یک سری عملیات ریاضی و فیلترینگ، میزان چرخش و در مدل‌های پیشرفته‌تر میزان تغییر موقعیت محاسبه می‌شود. این سیستم در اندازه‌گیری میزان چرخش دقت مناسبی دارد و مورد استفاده قرار می‌گیرد اما در اندازه‌گیری میزان تغییر مکان اگر از سنسورهای با دقت بسیار بالا استفاده نشود، خروجی خطاهایی دارد که لازم است در بازه‌های زمانی چند دقیقه‌ای با سیستم دیگری تطابق داده شود و خطای آن گرفته شود.

در کاربردهای تجاری معمولاً از سنسورهایی استفاده می‌شود که با فناوری MEMS ساخته شده‌اند اما در کاربردهای حساس و نظامی سنسورهای دیگری مانند FOG استفاده می‌شود که دارای دقت و قیمت بسیار بالا هستند.

### ناوبری با هدایت رادیویی

در این نوع از ناوبری یک ایستگاه رادیویی به‌طور مرتب سیگنال‌هایی را به اطراف می‌فرستد. این سیگنال‌ها شامل مختصات دقیق آن ایستگاه است. فرقی ندارد که این ایستگاه ثابت باشد (مانند برج کنترل فرودگاه) یا متحرک باشد (مانند ماهواره). نکته مهم این است که مختصات خود ایستگاه باید در هر لحظه معلوم باشد. هواپیما یا کشتی که این سیگنال‌ها را دریافت می‌کند با استخراج مختصاتی که در سیگنال گنجانده شده و انجام عملیات هندسی بر روی آن‌ها مختصات خودش را به دست می‌آورد و با استفاده از نقشه‌های استاندارد مسیرش را پیدا می‌کند. در این روش معمولاً بیش از یک ایستگاه رادیویی باید در دیدرس وسیله باشد.

عالی‌ترین شکل هدایت رادیویی سامانهٔ موقعیت‌یاب جهانی (GPS)است که شامل ۲۴ ماهواره در مدار زمین است و با آن در هر نقطه از زمین می‌توان مختصات را با دقتی در حد متر به دست آورد.
کشور روسیه نیز یک سامانهٔ موقعیت‌یاب ماهواره‌ای با نام گلوناس دارد و اتحادیهٔ اروپا نیز در صدد به راه انداختن چنین سامانه‌ای در آیندهٔ نزدیک با نام گالیلئو (ناوبری ماهواره‌ای) است.

از گذشته قطب‌نماها هم کاربرد وسیعی در کشتی‌ها داشته‌اند که دقت پایین و امکان بروز خطاهای زیاد از نکات منفی آن‌ها هستند. در سیستم ناوبری مبتنی بر اینرسی اطلاعات قطب‌نما با ژایروسکپ ترکیب می‌شود و مقداری از خطای آن را رفع می‌کند. همچنین انجام عملیات کالیبراسیون نیز می‌تواند تأثیر فراوانی بر رفع خطای قطب‌نماهای دیجیتال داشته باشد.

## منابع
# موقعیت مکانی

موقعیت مکانی سان‌فرانسیسکو
**موقعیت مکانی**، محل یا جا، در جغرافیا، یک موقعیت یا نقطه در فضای فیزیکی است که چیزی آن را بر روی سطح زمین، منظومه شمسی، یا جهان هستیِ قابل دسترس بشر، اشغال می‌کند.

* یک محل مطلق، با زوج مشخصی از طول و عرض جغرافیایی، دستگاه مختصات دکارتی (مثل دستگاه مختصات کروی)، دستگاه بیضی‌پایه (مثل سامانه ژئودتیک جهانی)، یا روش‌های مشابه تعیین می‌شود.
* یک محل نسبی، محل یک مکان یا ناحیه در ارتباط با مکانی دیگر است، مثلاً «۳ کیلومتری شمال شرق تهران».

## جغرافیا

موقعیت مکانی، **جای** (جمع: جای‌ها) یا **مکان** (جمع: اماکن، مکان‌ها)، به معنای قسمتی از فضا، به صورت عینی یا مجازی، است که بر پایهٔ کاربرد یا رویدادهایی که در آن صورت می‌پذیرد، تعریف می‌شود. یعنی بخش مشخصی از فضا که توسط فرد یا چیزی اشغال شده باشد یا به آن فرد یا چیز تخصیص یافته باشد.

چنین مکانی می‌تواند یک ساختمان مسکونی یا اداری باشد یا یک جاذبهٔ گردشگری؛ در واقع به هر ناحیه از فضا با مرزهای معین یا نامعین، جای یا مکان می‌گویند.

واژهٔ «جا» یا «جای» پارسی بوده و از ریشهٔ پهلوی است، اما واژهٔ «مکان» از ریشهٔ عربی است.

## شیء مجرد

بحث رایج این است که یک شیء مجرد (انتزاعی) آنی است که محل جغرافیایی مشخصی ندارد. به عنوان مثال «آزادی» که مختصات مشخص جغرافیایی در دستگاهی مختصاتی ندارد.

## منابع

* Location (geography)، مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، ویکی‌پدیای انگلیسی، برداشت شده در ۲۷ مه ۲۰۱۰.
# کلان‌سونامی

نمودار کلان‌سونامی خلیج لیتویا در سال ۱۹۵۸ که وجود **مگاسونامی** را ثابت کرد. نمودار حرکت زمین لغزش، حرکت موج و مناطقی که توسط موج (با استفاده از فلش) ویران شده بود را نشان می‌دهد.

**کلان‌سونامی** یا **مگاسونامی** (به انگلیسی: Megatsunami)، موج بسیار بزرگی است که در اثر جابجایی بزرگ و ناگهانی مواد به داخل بدنه‌ای از آب ایجاد می‌شود.

*کلان‌سونامی‌ها* ویژگی‌های کاملاً متفاوتی با سونامی‌های معمولی دارند. سونامیهای معمولی در اثر فعالیت‌های تکتونیکی زیر آب (حرکت صفحه‌های زمین) ایجاد می‌شوند و بنابراین در امتداد مرزهای صفحه‌ها و در نتیجه زلزله و در پی آن بالا آمدن یا سقوط در کف دریا که حجمی از آب را جابجا می‌کند، رخ می‌دهد. سونامی‌های معمولی امواج کم‌عمقی را در آب‌های ژرف اقیانوس ایجاد می‌کنند که با نزدیک شدن به خشکی، ارتفاع آن به‌طور چشمگیری افزایش می‌یابد. در مواقعی هست که قوی‌ترین زمین‌لرزه‌ها به حداکثر ارتفاع حدود ۳۰ متر (۹۸ فوت) می‌رسد. در مقابل، *کلان‌سونامی* زمانی رخ می‌دهد که مقدار زیادی از مواد به‌طور ناگهانی در آب یا هر جایی نزدیک به آب سقوط می‌کند (مانند برخورد شهاب‌سنگ یا فعالیت‌های آتشفشانی). آن‌ها می‌توانند ارتفاع موج اولیه بسیار بزرگی داشته باشند که از صدها و احتمالاً تا هزاران متر؛ بسیار فراتر از ارتفاع هر سونامی معمولی است. این ارتفاع موج غول‌پیکر به این دلیل رخ می‌دهد که آب در اثر ضربهٔ برخورد یا جابجایی به سمت بالا و بیرون پاشیده می‌شود.

نمونه‌هایی از *کلان‌سونامی‌های* مدرن عبارتند از: فوران کراکاتوآ در سال ۱۸۸۳ (فوران آتشفشانی)، کلان‌سونامی خلیج لیتویا در سال ۱۹۵۸ (لغزش زمین به خلیج).

## نگاه کلی

*کلان‌سونامی،* یک سونامی با دامنه موج اولیه با ارتفاعی است که در ده‌ها، صدها و احتمالاً تا هزاران متر اندازه‌گیری می‌شود. **کلان‌سونامی** نوعی رویداد جدا از یک سونامی معمولی است و توسط مکانیسم‌های فیزیکی مختلفی ایجاد می‌شود.

## کلان سونامی‌های احتمالی

  در سال ۲۰۰۰ در یک مستند تلویزیونی بی‌بی‌سی کارشناسان گفتند که تصور آنها این است که محتمل‌ترین علت یک مگاسونامی در آینده، رانش زمین در یک جزیره آتشفشانی اقیانوسی است. اندازه و قدرت موجی که توسط چنین سونامی ایجاد می‌شود، می‌تواند اثرات مخربی داشته باشد. اگر چه هنوز این نظریه ناقص هست اما کارشناسان میگویند که این موج می‌تواند از اقیانوس‌ها عبور کند و تا ۲۵ کیلومتری (۱۶مایلی) از ساحل در داخل خشکی پیشروی کند.

## جستارهای وابسته

* زمین‌لرزه و سونامی ۲۰۰۴ اقیانوس هند

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Megatsunami». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۵ ژانویه ۲۰۲۲.

## پیوند به بیرون
# دشت مغاکی

برش عرضی یک حوضه اقیانوسی که نشان‌دهنده ارتباط دشت مغاکی با خیز قاره‌ای و درازگودال اقیانوسی است.
**دشت مغاکی** (انگلیسی: Abyssal plain) نوعی دشت زیرآبی است که در بخش‌های ژرف بستر دریا وجود دارد و اغلب در ژرفای بین ۴۰۰۰ تا ۶۰۰۰ متری یافت می‌شود. دشت‌های مغاکی در انتهای خیز قاره‌ای و پشته میانی اقیانوس گسترده شده و حدود ۵۰ درصد از سطح زمین را می‌پوشانند. این دشت‌ها جزء هموارترین، صاف‌ترین و ناشناخته‌ترین نقاط زمین به شمار می‌روند. دشت‌های مغاکی از عناصر زمین‌شناختی کلیدی در حوضه اقیانوسی به شمار می‌روند (پشته‌های میانی اقیانوس و تپه‌های مغاکی دیگر عناصر کلیدی هستند).

تشکیل دشت مغاکی نتیجه گسترش کف دریا (زمین‌ساخت ورقه‌ای) و ذوب پوسته اقیانوسی زیرین است. ماگما از استنوسفر (لایه‌ای از گوشته فوقانی) بالا آمده و با رسیدن این مواد بازالتی به سطح در محل پشته‌های اقیانوسی، پوسته اقیانوسی جدیدی تشکیل می‌شود که با گسترش کف دریا به طور پیوسته به اطراف کشیده می‌شود.

دشت‌های مغاکی به دلیل گسترش و وسعت زیاد دارای تنوع زیستی زیادی هستند و همچنین تأثیر زیادی بر چرخه کربن در اقیانوس‌ها، انحلال کلسیم کربنات و غلظت کربن دی‌اکسید در جو زمین در مقیاس زمانی زمین‌شناسی (از صدها تا هزاران سال) دارند.

دشت‌های مغاکی تا دهه ۱۹۴۰ به عنوان عوارض فیزیوگرافی مشخص در بستر دریا شناخته نمی‌شدند و تا سال‌های اخیر هیچ‌یک از این دشت‌ها به طور کامل مورد مطالعه قرار نگرفته بود. این دشت‌ها به دلیل پدیده فرورانش و تجدید پیوسته پوسته اقیانوسی، دارای ذخایر و پیشینه رسوبی اندکی هستند.

## جستارهای وابسته

* حوضه اقیانوسی
* پشته میانی اقیانوس
* درازگودال
* اقیانوس‌نگاری فیزیکی

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Abyssal plain». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۹ نوامبر ۲۰۱۷.