Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# تایوان (جزیره)

تایوان
臺灣
台灣|  |
|  |
| جغرافیا |
| مکان | اقیانوس آرام, ۱۲۰ کیلومتر (۷۴٫۶ مایل) شرق آسیا |
| مختصات | ﻿ / ﻿ |
| مساحت | ۳۶٬۰۰۹ کیلومتر مربع (۱۳٬۹۰۳ مایل مربع) |
| رتبه مساحت | ۳۸ ام |
| طول | ۳۹۴ کیلومتر (۲۴۴٫۸ مایل) |
| عرض | ۱۴۴ کیلومتر (۸۹٫۵ مایل) |
| بیشترین ارتفاع | ۳٬۹۵۲ متر (۱۲٬۹۶۶ پا) |
| بلندترین نقطه | یوشان |
| کشور |
| **تایوان** |
| تقسیمات کشوری |
| مرکز | تایپه |
| بزرگترین منطقه مسکونی | نیو تایپه (جمعیت  3,917,945) |
| جمعیت‌شناسی |
| نام اهلیت | Taïwanais(e), Taiwanais(e) |
| جمعیت | 23,115,835 |
| تراکم جمعیت | ۶۴۲ /کیلومتر مربع (۱٬۶۶۳ /مایل مربع) |

|  |
| --- |
|  |
| تایوان |
|  |
| زبان‌های چینی | 臺灣 or 台灣 |
| نویسه‌های چینی ساده‌شده | 台湾 |
|

| رونویسی‌ها |
| --- |
| چینی استاندارد |
| پین‌یین | Táiwān |
| بوپوموفو | ㄊㄞˊ ㄨㄢ |
| Gwoyeu Romatzyh | Tairuan |
| وید جایلز | T'ai²-wan¹ |
| وو |
| Romanization | الگو:IPA-wuu |
| هاکا |
| Romanization | Thòi-vàn |
| زبان کانتونی معیار |
| جیوت‌پینگ | Toi4 Waan1 |
| مین نان |
| هاکین POJ | Tâi-oân |
| زبان مین دونگ |
| Fuzhou BUC | Dài-uăng |

 |
| پرتغالی: *(Ilha) Formosa* |
| نویسه‌های چینی سنتی | 福爾摩沙 |
| نویسه‌های چینی ساده‌شده | 福尔摩沙 |
| معنای تحت‌اللفظی | beautiful island |
|

| رونویسی‌ها |
| --- |
| چینی استاندارد |
| پین‌یین | fúěrmóshā |
| بوپوموفو | ㄈㄨˊ ㄦˇ ㄇㄛˊ ㄕㄚ |
| زبان کانتونی معیار |
| جیوت‌پینگ | fuk1ji5mo1saa1 |

 |
|  |

**تایوان** (که با نام فُرمُز هم شناخته می‌شود) بزرگ‌ترین جزیره جمهوری چین است.

## تاریخچه

پرتغالی‌ها در سال ۱۵۹۰ این جزیره را کشف کردند و نام آنرا «فورموزا» (Formosa) به معنی «زیبا» گذاشتند. بین سال‌های ۱۶۲۴ تا ۱۶۶۱ این جزیره در تصرف هلندی‌ها و اسپانیایی‌ها بود. این جزیره از سال ۱۶۸۳ بخشی از امپراتوری چین بود. در سال ۱۸۹۵ پس از پایان جنگ چین و ژاپن به ژاپن واگذار شد.

پس از پایان جنگ جهانی دوم این جزیره از ژاپن بازپس گرفته شد و بخشی از جمهوری چین شد. در سال ۱۹۴۹ چیانگ کای‌شک رئیس جمهور چین در پی شکست در جنگ داخلی چین و با آغاز انقلاب کمونیستی چین به این جزیره گریخت و دولت جمهوری چین از آن هنگام تاکنون اداره این سرزمین را برعهده دارد.

## جستارهای وابسته

* وضعیت سیاسی تایوان

## منابع

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Taiwan». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۳۰ مه ۲۰۱۲.

## پیوند به بیرون
# جزایر هاوایی

جزایر هاوایی| نام بومی: Mokupuni o Hawai‘e |
| --- |
| True color satellite image of the Hawaiian Islands |
|  |
| جغرافیا |
| مکان | شمال اقیانوس آرام |
| بلندترین نقطه | مونا کیا ۱۳٬۷۹۶ فوت (۴٬۲۰۵ متر) |
| کشور |
| **ایالات متحده آمریکا** |

**جزایر هاوایی** (هاوایی: *Mokupuni\_o\_Hawai‘i*) (انگلیسی: Hawaiian Islands) مجمع‌الجزایری است متشکل از هشت جزیره اصلی و تعدادی آب‌سنگ حلقوی، جزیره خرد و آبکوه که در شمال اقیانوس آرام واقع شده‌ است.

## خصوصیات جغرافیایی

بلندترین نقطه این مجمع الجزایر قله آتشفشانی مونا کیا می‌باشد ۴٬۲۰۵ متر ارتفاع دارد

## جزایر اصلی

| مساحت | جمعیت (در سال ۲۰۱۰) | تراکم جمعیت | بلندترین نقطه | ارتفاع | سن (Ma) | ارتفاع | سن (Ma) | موقعیت |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **هاوایی** | جزیره بزرگ The Big Island | 1 ۴٬۰۲۸٫۰ مایل مربع (۱۰٬۴۳۲٫۵ کیلومتر مربع) | جزیره بزرگ The\_Big\_Island | <span\_style="display:none">1 ۴٬۰۲۸٫۰ مایل مربع (۱۰٬۴۳۲٫۵ کیلومتر مربع) | ۱۸۵٬۰۷۹ | <span\_style="display:none">4 ۴۵٫۹۴۸/sq mi (۱۷٫۷۴۰۷/km2) | مونا کیا | <span\_style="display:none">1 ۱۳٬۷۹۶ فوت (۴٬۲۰۵ متر) | ۰٫۴ | ﻿ / ﻿ |
| **مائوئی** | جزیره دره The\_Valley\_Isle | <span\_style="display:none">2 ۷۲۷٫۲ مایل مربع (۱٬۸۸۳٫۴ کیلومتر مربع) | ۱۴۴٬۴۴۴ | <span\_style="display:none">2 ۱۹۸٫۶۳۰/sq mi (۷۶٫۶۹۲/km2) | هالئاکالا | <span\_style="display:none">2 ۱۰٬۰۲۳ فوت (۳٬۰۵۵ متر) | ۱٫۳–۰٫۸ | ﻿ / ﻿ |
| **اوآهو** | جزیره جمع‌آوری The\_Gathering\_Place | <span\_style="display:none">3 ۵۹۶٫۷ مایل مربع (۱٬۵۴۵٫۴ کیلومتر مربع) | ۹۵۳٬۲۰۷ | <span\_style="display:none">1 ۱٬۵۹۷٫۴۶/sq mi (۶۱۶٫۷۸/km2) | Mount\_Kaʻala | <span\_style="display:none">5 ۴٬۰۰۳ فوت (۱٬۲۲۰ متر) | ۳٫۷–۲٫۶ | ﻿ / ﻿ |
| **کائوآئی** | جزیره باغ The\_Garden\_Isle | <span\_style="display:none">4 ۵۵۲٫۳ مایل مربع (۱٬۴۳۰٫۵ کیلومتر مربع) | ۶۶٬۹۲۱ | <span\_style="display:none">3 ۱۲۱٫۱۶۸/sq mi (۴۶٫۷۸۳/km2) | Kawaikini | <span\_style ="display:none">3 ۵٬۲۴۳ فوت (۱٬۵۹۸ متر) | ۵٫۱ | ﻿ / ﻿ |
| **مولوکای** | جزیره دوستانه The\_Friendly\_Isle | <span\_style="display:none">5 ۲۶۰٫۰ مایل مربع (۶۷۳٫۴ کیلومتر مربع) | ۷٬۳۴۵ | <span\_style="display:none">5 ۲۸٫۲۵۰/sq mi (۱۰٫۹۰۷۴/km2) | Kamakou | <span\_style="display:none">4 ۴٬۹۶۱ فوت (۱٬۵۱۲ متر) | ۱٫۹–۱٫۸ | ﻿ / ﻿ |
| **لانائی** | جزیره آناناس The\_Pineapple\_Isle | <span\_style="display:none">6 ۱۴۰٫۵ مایل مربع (۳۶۳٫۹ کیلومتر مربع) | ۳٬۱۳۵ | <span\_style="display:none">6 ۲۲٫۳۱۳/sq mi (۸٫۶۱۵/km2) | Lānaʻihale | <span\_style="display:none">6 ۳٬۳۶۶ فوت (۱٬۰۲۶ متر) | ۱٫۳ | ﻿ / ﻿ |
| **نیهاو** | جزیره ممنوع The\_Forbidden\_Isle | <span\_style="display:none">7 ۶۹٫۵ مایل مربع (۱۸۰٫۰ کیلومتر مربع) | ۱۷۰ | <span\_style="display:none">7 ۲٫۴۵/sq mi (۰٫۹۴۴/km2) | Mount\_Pānīʻau | <span\_style ="display:none">8 ۱٬۲۵۰ فوت (۳۸۱ متر) | ۴٫۹ | ﻿ / ﻿ |
| **کاهولاوی** | جزیره هدف The\_Target\_Isle | <span\_style="display:none">8 ۴۴٫۶ مایل مربع (۱۱۵٫۵ کیلومتر مربع) | ۰ | <span\_style="display:none">8 ۰ | Puʻu\_Moaulanui | <span\_style="display:none">7 ۱٬۴۸۳ فوت (۴۵۲ متر) | ۱٫۰ | ﻿ / ﻿ |

## جستارهای وابسته

* هاوایی

## منابع

## پیوند به بیرون
# تنگه مالاکا

| تنگه ملاکا مالایی: *Selat Melaka* اندونزیایی: *Selat Malaka* تایلندی: ช่องแคบมะละกา تامیلی: மலாக்கா நீரிணை, Malākkā nīriṇai هندی: मलक्का जलडमरूमध्य چینی: 馬六甲海峽/马六甲海峡 |
| --- |
| تنگه ملاکا اقیانوس آرام را از شرق به اقیانوس هند در غرب می‌پیونداند |
| موقعیت | دریای آندامان-تنگه کاریماتا |
| گونه | تنگه |
| کشورهای حوضه |  مالزی
 تایلند  سنگاپور  اندونزی  هند |
|  |
| میانگین ژرفا | ۲۵ متر (۸۲ فوت) (کمینه) |
|  |
| جاهای مسکونی | ملاکا بندر کلاغ پنانگ مدان استان پوکت استان ساتون سنگاپور آچه ریائو پورت بلر |

**تنگهٔ مالاکا** یا **تنگهٔ ملاکا** (در زبان مالایی: *سلات ملاکا*) یا تنگه مالاگا نام آب‌راهی درمیان سوماترا و شبه‌جزیره مالایا است که دریای آندامان در اقیانوس هند را به دریای چین جنوبی در اقیانوس آرام متصل می‌سازد. کشور سنگاپور در جنوبی‌ترین نقطهٔ این تنگه واقع شده است. نام این تنگه برگرفته از نام بندر ملاکا (ملاکای امروزی) در مالزی است که در سده‌های ۱۶ و ۱۷ میلادی از اهمیت به‌سزایی برخوردار بود.

تنگهٔ ملاکا قیفی‌شکل است و مساحتی پیرامون ۶۵ هزار کیلومتر مربع را درمی‌گیرد. این تنگه ۸۰۰ کیلومتر طول و بین ۵۰ تا ۳۲۰ کیلومتر عرض دارد که باریکترین قسمت آن در جنوب تنگه واقع شده و به سمت شمال عریض‌تر می‌شود. همچنین از نظر عمق‌شناسی نیز این تنگه در بخش‌های جنوبی خود به‌ندرت بیش از ۳۷ متر عمق داشته و این عدد معمولاً در حدود ۲۷ متر اندازه‌گیری می‌شود. اما به سوی شمال غربی بر ژرفای تنگهٔ ملاکا افزوده شده و در محل تلاقی آن با حوزهٔ آبریز دریای آندامان به ۲۰۰ متر نیز می‌رسد.

تنگهٔ ملاکا یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های دریایی جهان شناخته می‌شود و از مهم‌ترین بندرهای آن می‌توان به بندر بِلاوان در اندونزی و بندرهای ملاکا و پِنانگ در مالزی اشاره نمود. نزدیک به یک چهارم از محموله‌های نفت خام دنیا از این تنگه عبور می‌کنند که پس از تنگه هرمز مهم‌ترین شاهراه حمل و نقل دریایی نفت در دنیا به‌شمار می‌رود. این تنگه در طول تاریخ در کنترل اعراب، هلندی‌ها، پرتغالی‌ها و بریتانیایی‌ها بود و در سدهٔ ۱۹ میلادی، دزدان دریایی از آن به عنوان پناهگاهی برای تهدید کشتی‌های تجاری هلندی و انگلیسی استفاده می‌کردند. مشکل دزدی دریایی حتی در آغاز دههٔ ۲۰۰۰ میلادی نیز ادامه داشت.

## یادداشت‌ها

## منابع

## پیوند به بیرون

* ناوگان دریایی ارتش به دومین منطقه استراتژیک نفتی جهان می‌رود *خبرگزاری فارس*
# حوضه آمازون

حوضه رود آمازون (بخش جنوب گوبان بخشی از حوضه آمازون است ولی در این نقشه مشخص نشده است)
**حوضه آمازون** (انگلیسی: Amazon basin) بخشی از آمریکای جنوبی که توسط رود آمازون و شاخه‌های آن زهکشی می‌شود. حوضه آبریز آمازون پهنه‌ای به مساحت تقریبی ۷٬۵۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع یا حدود ۴۰ درصد قاره آمریکای جنوبی را می‌پوشاند. این حوضه در کشورهای بولیوی، برزیل، کلمبیا، اکوادور، گویان، پرو، سورینام و ونزوئلا قرار دارد.
بیشتر مساحت این حوضه آبریز با جنگل‌های آمازون پوشیده شده است که با مساحت ۵٬۵۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع از جنگل‌های گرمسیری متراکم، بزرگ‌ترین جنگل بارانی کره زمین به‌شمار می‌رود.

## جغرافیا

رود آمازون به همراه شاخه اصلی خود رود مارانیون از کوه‌های آند در غرب این حوضه در کشور پرو سرچشمه می‌گیرد. رود آمازون معمولاً به عنوان دومین رود طولانی جهان شناخته می‌شود، با این حال گروهی از دانشمندان برزیلی ادعا کرده‌اند که آمازون طولانی‌ترین رود دنیاست. این رود مسیری ۶۴۰۰ کیلومتری را پیش از ورود به اقیانوس اطلس می‌پیماید. آمازون و زیرشاخه‌های آن بزرگ‌ترین حجم آبی کره زمین را تشکیل می‌دهند و حدود ۲۰ درصد حجم کل آب ورودی رودخانه‌ها به اقیانوس توسط آمازون انجام می‌شود. بخشی از جنگل‌های آمازون به دلیل ساخت مزارع پرورش گاو و کاشت سویا جنگل‌زدایی شده است.

بلندترین نقطه در خط‌الرأس حوضه آمازون، قله یروپاجا با ارتفاع ۶٬۶۳۵ متر است. حوضه آمازون در گذشته و پیش از تشکیل کوه‌های آند به سمت غرب و اقیانوس آرام جریان داشته است، ولی تشکیل این رشته‌کوه باعث تغییر جهت آمازون به سمت شرق و اقیانوس اطلس شده است. از نظر تقسیمات سیاسی حوضه آمازون بین منطقه آمازون برزیل، آمازون پرو، منطقه آمازون کلمبیا و بخش‌هایی از بولیوی، اکوادور و ایالت آمازون ونزوئلا تقسیم شده است.

## جستارهای وابسته

* موخوس

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Amazon basin». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۰ آوریل ۲۰۱۷.
# جلگه سند و گنگ

جلگه ایندوس و گنگ (به رنگ بادمجانی).
**جلگه سند و گَنگ** جلگهٔ پهناور و حاصلخیزی است که بیشتر شمال و شرق هندوستان، بخش اعظم پاکستان و همهٔ بنگلادش را در بر می‌گیرد.

بخش بزرگی از این جلگه از دو رود بزرگ سند و گنگ آب می‌خورد و نام آن از نام این دو رود گرفته شده است.

در آسیا رود های پر آب، جلگه های پهناوری به وجود آوردند. مانند جلگهٔ بزرگ سیبری، جلگهٔ گنگ و سند و جلگهٔ چین.

رود گنگ و سند از رشته‌کوه هیمالیا سر چشمه می‌گیرد.
# دلتای رود یانگ تسه

| دلتای رود یانگ تسه
长江三角洲 |
| --- |
| Metropolitan region |
| Map of Yangtze River Delta in Green |
|  |
| Provincial | * شانگهای
* جیانگسو
* چجیانگ
* (آن‌هوئی)
 |
| Major Cities | شانگهای، نانجینگ، هانگژو، سوژو، نانگبو، ووشی، نانتانگ، شاوشینگ، چانگژو، جینهوا، جیشانگ، تایجو، یانگژو، یانچنگ، تایژو، جنجیانگ، هوجا، هوایان، جواشان، کوجاو، مانشان، هفئی |
| حکومت |
|  • Mayor of Shanghai | Yang Xiong |
|  • Governor of Jiangsu | Li Xueyong |
|  • Governor of Zhejiang | Li Xueyong |
|  • Governor of Anhui | Wang Xuejun |
| جمعیت (۲۰۱۳) |
|  • کل | ~۱۴۰۰۰۰۰۰۰ |
| منطقهٔ زمانی | یوتی‌سی +۸ (CST) |

دلتای رود یانگ تسه
Yangtze River Delta Economic Zone
دلتای رود یانگ تسه به‌طور کلی شامل قلمرو مثلثی شکلی شامل عمدتاً سخنوران زبان وو است، شامل مناطقی چون شانگهای جنوبی استان جیانگ سو و استان‌های شمالی ژجیانگ چین. این منطقه در قلب منطقه‌ای که به‌طور سنتی به نام جیانگان (به معنای واقعی کلمه، "جنوب رودخانه یانگ تسه") قرار دارد. رودخانه یانگ تسه به شرق دریای چین تخلیه می‌شود. شهری‌سازی در این منطقه افزایش و حتی هم‌اکنون می‌توان این منطقه را یکی از بزرگ‌ترین و متراکم‌ترین مناطق شهری مجاور در جهان دانست. این منطقه مساحتی معادل ۹۹٬۶۰۰ کیلومتر مربع (۳۸٬۵۰۰ مایل مربع) را پوشش می‌دهد. جمعیت ساکنین این محل در سال ۲۰۱۰ بیش از ۱۰۵ میلیون نفر تخمین زده شده که از این تعداد تخمین زده می‌شود ۸۰ میلیون ساکنین شهرها هستند. داشتن خاک حاصلخیز، دلتا ی رودخانه یانگ تسه برای تولید فراوان دانه‌ها، پنبه، کنف و چای مناسب ساخته‌است.

## پیوندها

* دلتا (جغرافیا)

## جستارهای وابسته

* رود یانگ‌تسه

## منابع

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Yangtze River Delta». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۲ دسامبر ۲۰۱۳.

## پیوند به بیرون