Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# بیضی‌وار مرجع

۱. اقیانوس

# بیضی‌وار مرجع

# شاقول محلی

# قاره

# زمین‌واره
**بیضی‌وار مرجع** یا **بیضوی مرجع** (انگلیسی: Reference ellipsoid) در زمین‌سنجی سطحی است که به صورت عددی تعریف شده و زمین‌واره که شکل درست‌تری از زمین یا دیگر سیارات است را نشان می‌دهد. به دلیل شکل نسبتاً ساده بیضوی مرجع، از آنها در سطح شبکه زمین‌سنجی و به منظور نشان دادن مختصات نقاط مانند طول جغرافیایی، عرض جغرافیایی و ارتفاع از سطح دریا استفاده می‌شود.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Reference ellipsoid». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۷ آوریل ۲۰۱۶.
# گالیلئو (ناوبری ماهواره‌ای)

گالیلئو سامانه ماهواره‌ای ناوبری جهانی است (GNSS جی‌ان‌اس‌اس) در حال ساخته‌شدن توسط اتحادیه اروپا (EU ای‌یو) و سازمان فضایی اروپا (ESA ای‌اس‌آ) و سامانه اروپایی ماهواره‌ای ناوبری جهانی؛ جی‌ان‌اس‌اس اروپایی، یا (GSA جی‌اس‌آ) است که بخش‌های مرکزی آن در پراگ در جمهوری چک، همراه با دو مرکز عملیات زمینی، اوبرفافن هوفن نزدیک مونیخ در آلمان و فوچینو در ایتالیا ایجاد شده‌است.
این پروژهٔ پنج میلیارد یورویی به نام ستاره‌شناس مشهور ایتالیایی گالیلئو گالیله نامگذاری شده‌است.

یکی از اهداف **گالیلئو**، فراهم آوردن و ارائهٔ یک سیستم جایگزین مکان یابی بومی با دقت بالا است که توسط آن کشورهای اروپایی می‌توانند با این خودکفایی کامل، از سیستم گلوناس روسیه، ناویس هند، و سیستم‌های چینی سامانه ناوبری بیدو، و جی پی اس (GPS) ایالات متحده بی‌نیاز شده و به آن تکیه کنند، چرا که سیستم‌های گلوناس و GPS، می‌توانند در هنگام جنگ یا درگیری برای کاربران تجاری، غیرفعال گردند.
در ابتدا انتظار می‌رفت این سیستم تا سال ۲۰۱۲ راه اندازی شود.

استفادهٔ جزئی عمومی (با دقت ابتدایی) از خدمات گالیلئو رایگان و به روی همه باز خواهد بود. قابلیت‌های با دقت بالا برای کاربران تجاری با پرداخت هزینه، در دسترس خواهد بود. گالیلئو بر آنست که با ارائهٔ اندازه‌گیری‌های موقعیتی افقی و عمودی در دقت ۱ متر، خدمات موقعیتی بهتر و دقیق‌تری از عرض‌های جغرافیایی بالا، نسبت به دیگر سیستم‌های موقعیت‌یاب ارائه دهد.

## منابع
# سامانه ماهواره‌ای ناوبری منطقه‌ای هند

Navigation with Indian Constellation (NAVIC)
Indian Regional Navigation Satellite System (IRNSS)| کشور مبدأ | India |
| اپراتور(ها) | ISRO |
| نوع | Military, Commercial |
| وضعیت | Operational |
| پوشش | Regional (up to 1,600 km from borders) |
| دقت | 10 m (public) 0.1 m (encrypted) |
| اطلاعات ماهواره‌ها |
| شمار ماهواره‌ها | 7 |
| ماهواره‌های در مدار | 7 ( IRNSS 1I launched completing the series) |
| نخستین پرتاب | ۱ ژوئیه ۲۰۱۳ |
| آخرین پرتاب | ۱۲ آوریل ۲۰۱۸ |
| شمار پرتاب‌ها | 9 |
| مشخصات مداری |
| رژیم(های) مداری | High Earth |
| ارتفاع مداری | ۳۶٬۰۰۰ کیلومتر (۲۲٬۰۰۰ مایل) |
| دیگر جزئیات |
| هزینه | ۲٬۲۴۶ کرور روپیه (۳۱۵ میلیون دلار آمریکا), to March 2017 |

**سامانه ماهواره‌ای ناوبری منطقه‌ای هند** (به انگلیسی: IRNSS: Indian Regional Navigational Satellite) (که به اختصار نویک هم نامیده می‌شود) یک سامانه ناوبری ماهواره ای منطقه‌ای است و به وسیلهٔ سازمان تحقیقات فضایی هند که تحت کنترل کامل دولت هند است، توسعه داده شده‌است. نیاز به چنین سامانه ناوبری از جایی ریشه می‌گیرد که دسترسی به سامانه ماهواره‌ای ناوبری جهانی، (GPS)، در شرایط سخت آب و هوایی، تضمین شده نیست.
IRNSS دو نوع خدمات را ارائه می‌دهد: یکی خدمات استاندارد موقعیت‌یابی که برای استفاده عموم آزاد است و دیگری سرویس محدود و رمزنگاری شده که برای کاربرد نظامی اختصاص داده شده‌است.

این سیستم در حال حاضر هند و ۱۵۰۰ کیلومتر مناطق اطراف آن را مورد پوشش قرار می‌دهد و برنامه ریزی شده تا در آینده این محدوده افزایش هم پیدا بکند. ۸ ماهواره فعال این سیستم را تشکیل می‌دهند، به علاوه دو ماهواره هم دائما برای جایگزینی روی زمین به حالت رزرو طراحی شده‌اند. دقت تعیین موقعیت مطلق با این سیستم ۵ تا ۱۰ متر داخل مرزهای هند و نزدیک به ۲۰ متر در مناطق اطراف آن برنامه ریزی شده.

انیمیشن حرکت ماهواره‌های IRNSSبه دور زمینبه دور زمین - نما از قطبزمین ایستا - نمای استوایی از روبروزمین ایستا - نمای استوایی از بغلزمین ایستا - نمای قطبی       Earth ·       IRNSS-1B ·       IRNSS-1C ·       IRNSS-1E ·       IRNSS-1F ·       IRNSS-1G ·       IRNSS-1I

## جستارهای وابسته

* ماهواره
* جهت‌یابی

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Indian Regional Navigational Satellite System». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*.

## پیوند به بیرون

* Inside GNSS
# شبکه ملی مرجع

**شبکه ملی مرجع** (Ordnance Survey National Grid یا به اختصار OSGB) یک سیستم مختصات شبکه‌ای است که برای مکان‌یابی مکان‌ها در بریتانیای کبیر استفاده می‌شود. این سیستم توسط سازمان نقشه‌برداری انگلیس (Ordnance Survey) در سال ۱۹۳۶ توسعه داده شد و جایگزین سیستم شبکه کاسینی شد.

## نحوه عملکرد

OSGB از یک سیستم مختصات مستطیلی استفاده می‌کند که بر اساس دو خط فرضی به نام مبدأ (خط گرینویچ) و محور مرکزی (خطی که از نقطه ۲ درجه غربی گرینویچ عبور می‌کند) بنا شده است. این خطوط بریتانیا را به ۱۰۰ کیلومتر مربع تقسیم می‌کنند که هر کدام با یک کد دو حرفی (مثلاً SP) مشخص می‌شوند.

سپس هر مربع ۱۰۰ کیلومتری به ۱۰۰ مربع ۱ کیلومتری تقسیم می‌شود که هر کدام با یک کد دو رقمی (مثلاً ۵۲) مشخص می‌شوند. در نهایت، هر مربع ۱ کیلومتری به ۱۰۰ مربع ۱۰ متری تقسیم می‌شود که هر کدام با یک کد دو رقمی دیگر (مثلاً ۳۳) مشخص می‌شوند.

## کاربردها

OSGB در طیف گسترده‌ای از کاربردها از جمله موارد زیر استفاده می‌شود:

* **نقشه‌برداری:** OSGB مبنای تمام نقشه‌های مقیاس بزرگ بریتانیا است.
* **ناوبری:** OSGB برای ناوبری زمینی، هوایی و دریایی استفاده می‌شود.
* **خدمات اورژانس:** خدمات اورژانس از OSGB برای مکان‌یابی حوادث و اعزام پرسنل استفاده می‌کنند.
* **املاک و مستغلات:** OSGB برای توصیف موقعیت ملک و تعیین آدرس استفاده می‌شود.
* **برنامه‌ریزی:** OSGB برای برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای استفاده می‌شود.

## مزایا

OSGB مزایای متعددی دارد، از جمله:

* **دقت:** OSGB یک سیستم مختصات بسیار دقیق است.
* **سهولت استفاده:** OSGB برای استفاده و درک آسان است.
* **پوشش سراسری:** OSGB کل بریتانیا را پوشش می‌دهد.
* **استانداردسازی:** OSGB یک سیستم استاندارد است که توسط سازمان‌ها و افراد مختلف استفاده می‌شود.

### معایب

OSGB معایب کمی دارد، از جمله:

* **پیچیدگی:** OSGB می‌تواند برای مبتدیان کمی پیچیده باشد.
* **وابستگی به مبدأ:** OSGB به مبدأ (خط گرینویچ) و محور مرکزی (خطی که از نقطه ۲ درجه غربی گرینویچ عبور می‌کند) وابسته است. این بدان معناست که اگر این خطوط تغییر کنند، سیستم مختصات نیز باید تغییر کند.

## آینده

OSGB یک سیستم مختصات پایدار و قابل اعتماد است که به احتمال زیاد در سال‌های آینده به‌طور گسترده مورد استفاده قرار خواهد گرفت. با این حال، در حال حاضر برخی از بحث‌ها در مورد جایگزینی OSGB با یک سیستم مختصات جهانی‌تر مانند سیستم مرجع جهانی (WGS84) وجود دارد.

### در اینجا چند نمونه از نحوه استفاده از OSGB در زندگی روزمره آورده شده است

* اگر به دنبال آدرس هستید، می‌توانید از کد OSGB برای یافتن مکان آن بر روی نقشه استفاده کنید.
* اگر در حال پیاده‌روی هستید، می‌توانید از کد OSGB برای ردیابی مسیر خود استفاده کنید.
* اگر در حال رانندگی هستید، می‌توانید از کد OSGB برای یافتن مقصد خود استفاده کنید.
* اگر در حال برنامه‌ریزی یک سفر هستید، می‌توانید از کد OSGB برای یافتن هتل‌ها، رستوران‌ها و جاذبه‌های گردشگری استفاده کنید.
# مبنای اروپا ۱۹۵۰

**مبنای اروپا ۱۹۵۰** (European Datum 1950) یا **ED۵۰** یک مبنای ژئودتیک است که بعد از جنگ جهانی دوم برای اتصال بین‌المللی شبکه‌های ژئودتیک تعریف شده بود.

## پیش زمینه

بعضی از جنگهای مهم جنگ جهانی دوم در مرزهای آلمان، هلند، بلژیک و فرانسه درگرفت و نقشه‌های این کشورها دارای موقعیت طول و عرض جغرافیایی ناسازگار بود. این امر منجر به ایجاد ED۵۰ به عنوان یک نقشه مرجع برای بیشتر اروپای غربی شد. از این سیستم هنوز در بیشتر کشورهای اروپای غربی به غیر از بریتانیا، ایرلند، سوئد و سوئیس که سیستم مرجع مختص به خودشان را دارند، استفاده می‌شود.

این سیستم از بیضوی بین‌المللی ۱۹۲۴ استفاده می‌کند (بیضوی هایفورد ۱۹۰۹)(شعاع استوای زمین ۶۳۷۸/۳۸۸ کیلومتر، تخت‌شدگی ۱/۲۹۷، هر دو دقیق). این بیضوی دو محوری اولین تلاش برای مدل کردن زمین، تا دهه ۱۹۸۰ زمانی که سیستم مرجع ژئودتیک ۱۹۸۰ (GRS ۸۰) و سامانه ژئودتیک جهانی ۱۹۸۴ (WGS ۸۴) ایجاد شدند، به‌طور گسترده در سراسرجهان مورد استفاده قرار گرفت.

بسیاری از سیستم‌های مختصات ملی گاوس-کروگر توسط ED۵۰ تعریف می‌شوند و توسط نجوم ژئودزی توجیه می‌شوند. تا کنون از این سیستم مرجع در پایگاه‌های داده میدان ثقل، کاداستر، شبکه‌های کوچک نقشه‌برداری در اروپا و آمریکا و برخی کشورهای در حال توسعه بدون هیچ خط مرزی مدرنی استفاده شده است. ED۵۰ همچنین بخشی از اصول مختصات ناتو (Kruger و UTM) تا دهه ۱۹۸۰ بود.

نقطه شروع سیستم مختصات ژئودزتیک ED۵۰ در هلمرتورم در تلگرافنبرگ در پوتسدام (و سپس شرق) آلمان قرار داشت؛ هدف از این کار تشویق همکاری با کشورهای سوسیالیست در طول جنگ سرد بود که شکست خورد. تنظیمات و سرشکنی نسخه‌های بعدی سیستم مختصات (ED77, ED۷۹) از کلیسای فرانکریچ مونیخ به عنوان نقطه شروع استفاده کرد.

## اختلاف بین سیستم‌های مرجع ED۵۰ و WGS ۸۴

خطوط طول و عرض جغرافیایی در دو سیستم مختصات، در منطقه ای در شمال غرب روسیه به نام Archangel یکسان هستند. با حرکت به سمت غرب در طول اروپا، خطوط طول جغرافیایی در ED۵۰ به تدریج به غربی تر از معادل WGS ۸۴ شان می‌رسند و در حدود ۱۰۰ متر غرب در اسپانیا و پرتغال هستند. با حرکت به سمت جنوب، خطوط عرض جغرافیایی به تدریج به جنوبی تز از خطوط WGS ۸۴ می‌رسند و حدود ۱۰۰ متر در جنوب دریای مدیترانه قرار می‌گیرد.

این بدان معناست که اگر خطوط به سمت غرب باشند، مقدار طول جغرافیایی هر نقطه داده شده شرقی تر می‌شود. به‌طور مشابه، اگر خطوط به سمت جنوب باشند، مقادیر به شمال تبدیل می‌شوند. این به خاطر این واقعیت است که بیضوی بین‌المللی، بزرگتر از بیضوی‌های GRS ۸۰ و WGS ۸۴ است، بنابراین فاصله شمال - جنوب عرض بیشتری را بر روی بیضوی جدید پوشش داده، همچنین یک فاصله شرق - غرب، طول جغرافیایی بیشتری را پوشش خواهد داد.

## منابع

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «ED50». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۰۳ ژانویه ۲۰۱۸.
# کره‌وار

کره‌گون با محورهای چرخشی عمودی|  |
| *کشیده* |  | *پَخ* |

نسبت‌دهی نیم‌محورها بر روی یک کره‌گون. اگر c < a (سمت چپ) و اگر c > a (راست) متمایل است.
در هندسهٔ تحلیلی، **کره‌وار** (به انگلیسی: Spheroid)، یا بیضی‌وار دورانی (به انگلیسی: Ellipsoid of revolution)، حاصل دوران یک بیضی حول یکی از قطرهایش است.

کره‌وار را می‌توان حاصل کشیدن یا پخ کردن یک کره در راستای یکی از محورهای مختصات تصور کرد. کره‌وار حالت خاصی از بیضی‌وار، یک رویهٔ کران‌دار است و یکی از انواع رویه‌های درجهٔ دوم محسوب می‌شود.

این نوع شکل، گاهی با عنوان‌های دیگر نیز به کار می‌رود، مانند **کره‌گون**، **گوی‌وار** یا **گوی‌گون** که رواج کمتری دارند.

## معادلهٔ استاندارد

در دستگاه مختصات دکارتی، روش استاندارد نمایش کره‌وار با قطرهای WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 و WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 و با مرکز در مبدأ مختصات به صورت زیر است:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
## جستارهای وابسته

* بیضی
* بیضی‌وار
* رویه
* رویه‌های درجهٔ دوم

## منابع
# بالاتر از سطح دریای آزاد

هیستوگرام ارتفاع زمین. بلندترین نقطهٔ مسکونی زمین ۵٬۱۰۰ **متر بالاتر از سطح دریا** و پایین‌ترین آن، ۴۱۸ متر پایین‌تر از سطح دریاست.
**بالاتر از سطح دریای آزاد** یا **ارتفاع از سطح دریای آزاد** یا **بالاتر از سطح آب‌های آزاد** یا **ارتفاع از سطح دریا** (به انگلیسی: AMSL: above mean sea level) عبارتی است که به میزان ارتفاع یک عارضه یا نقطه در خشکی یا هوا از سطح آب‌های آزاد اشاره دارد.

این اصطلاح در دانش‌های جوّی، هوانوردی، ارتباطات از راه دور و در تابش‌های رادیویی برای تخمین سطح پوشش امواج مورد استفاده قرار می‌گیرد. از ویژگی‌های *ارتفاع از سطح دریا* می‌توان:

1. هر ۱۰۰۰ متر افزایش ارتفاع، ۶/۱ درجه کاهش دما
2. هر ۳۰۰ متر افزایش ارتفاع، اشعهٔ ماوراء بنفش خورشید، ۴٪ افزایش می‌یابد.

تعیین آنچه که در واقع به منزلهٔ سطح متوسط دریا است در طول زمان ممکن است با پارامترهای دیگر، مانند تأثیر تاریخ آب و هوایی و تغییر آب و هوا تعیین شود و ممکن است که؛ در گذشته یا در آینده، و همچنین، از آنچه که اندازه‌گیری‌های ثبت‌ شده از ارتفاع سطح دریا نشان می‌دهند؛ (سابقهٔ تاریخی) و بلندی‌های مستند شده از یک مکان و در یک لحظه معین با اندازهٔ کنونی متفاوت باشد.

## کاربرد

متر بالاتر از سطح دریا، اندازه‌گیری استاندارد فرازا و ارتفاع از سطح دریا است مانند اندازه‌گیری:

* یک موقعیت جغرافیایی مانند یک شهر، کوه، یا نقطه عطفی دیگر.
* ارتفاع از بالای یک سازهٔ ساختمانی یا ساختاری دیگر.
* یا ارتفاع یک هواپیما یا دیگر شیء در پرواز.

## چگونه

فراز یا ارتفاع متر بالاتر از سطح دریا از هر مکان، شی، یا نقطه را می‌توان از راه‌های مختلفی تعیین کرد.
رایج‌ترین روش‌ها استفاده از:

* سامانه موقعیت‌یاب جهانی (GPS) که زاویهٔ موقعیت خود را در سنجش با ماهواره‌های چندگانه تنظیم می‌کند.
* ارتفاع سنج، که به‌طور معمول با اندازه‌گیری فشار اتمسفر، که با افزایش ارتفاع کاهش می‌یابد.
* یک نقشهٔ توپوگرافی یا دیجیتال بر روی نقشهٔ رقومی ارتفاع، که ارتفاعات توسط عکس‌برداری هوایی یا نقشه‌برداری، تعیین شده است.

اندازه‌گیری دقیق از سطح تاریخی دریا کار پیچیده‌ای است. فرونشست زمین (که به‌طور طبیعی در برخی از جزیره‌ها رخ می‌دهد) می‌تواند ظاهراً افزایش سطح دریا در طول زمان را نشان دهد. از سوی دیگر، نشانه‌گذاری‌ها بر روی تودهٔ زمین‌هایی که به دلیل فرایندهای زمین‌شناسی مانند بالاآمدگی زمین‌ساختی و دیگر پیش‌آمدها پدید آمده‌اند می‌تواند ظاهر کاهش تراز آب دریا را داشته باشد.

## سیستم‌های اندازه‌گیری دیگر

فوت بالاتر از سطح دریا رایج‌ترین گزینهٔ دیگر غیر متری از سطح دریا به ویژه در سیستم اندازه‌گیری آمریکایی است.

## جستارهای وابسته

* پایین‌تر از سطح دریای آزاد
* ارتفاع از سطح زمین

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Metres above sea level». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۹ اکتبر ۲۰۱۵.
# بیضی‌گون

در هندسهٔ تحلیلی، **بیضی‌گون** (به انگلیسی: Ellipsoid) یا **بیضی‌وار** یک رویهٔ کران‌دار و یکی از انواع رویه‌های درجهٔ دوم است. بیضی‌گون را می‌توان حاصل دِفُرمه کردن یک کره تصور کرد.

## ویژگی‌ها

سطح مقطع بیضی‌گون
هر سطح مقطع از بیضی‌گون یا یک بیضی است، یا یک نقطه یا تهی. به همین دلیل است که *بیضی‌گون* (به معنی شبیه بیضی) نامگذاری شده.

### تقارن و قطرها

بیضی‌گونی با محورهای تقارن WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 و WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 و WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 ، مرکز تقارن WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 و شعاع‌های WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 و WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 و WIKINIUM\_MATH\_PH\_12
بیضی‌گون **سه** محور (خط) تقارن دارد که همگی برهم عمود و در **یک** مرکز (نقطه) تقارن (مرکز بیضی) با یکدیگر متقاطع هستند.

سه پاره‌خط محدود در بیضی و روی محورهای تقارنش را **قطر**های بیضی می‌نامند.

### حجم

حجم بیضی‌گون به کمک فرمول WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 زیر به دست می‌آید.

### حالت‌های خاص

تصویری از انواع خاص بیضی‌گون با شعاع‌های WIKINIUM\_MATH\_PH\_16 و WIKINIUM\_MATH\_PH\_18 و WIKINIUM\_MATH\_PH\_20 : کره (بالا)، کره‌وار (چپ) و بیضی‌گون به‌طور کلّی (راست)
* اگر دو تا از قطرهای بیضی‌گون برابر باشند، به آن کره‌وار نیز می‌گویند که از دوران یک بیضی به دست می‌آید.
* اگر هر سه قطر بیضی با یکدیگر برابر باشند، به آن کره می‌گویند.

## معادلهٔ استاندارد

یک بیضی‌گون با معادله استاندارد
در دستگاه مختصات دکارتی، روش استاندارد نمایش بیضی‌گون با قطرهای WIKINIUM\_MATH\_PH\_22 و WIKINIUM\_MATH\_PH\_24 و WIKINIUM\_MATH\_PH\_26 و با مرکز در مبدأ مختصات به صورت زیر است:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_28

### در ابعاد بالاتر

بیضی‌گون یک رویهٔ درجه دو است. یک ابربیضی‌گون در فضای WIKINIUM\_MATH\_PH\_30 ، یک ابررویهٔ درجه دو است.

یک ابربیضی‌گون با مرکز در مبدأ مختصات شعاع‌های WIKINIUM\_MATH\_PH\_32 ، مکان هندسی نقاطی مانند WIKINIUM\_MATH\_PH\_34 است که در معادلهٔ استاندارد زیر صدق کنند:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_36

محاسبهٔ حجم ابربیضی‌گون شبیه بیضی‌گون است.

## جستارهای وابسته

* بیضی
* بیضی‌وار مرجع
* رویه
* ابر رویهٔ درجهٔ دوم

## منابع
# سطح دریای آزاد

نشانگری واقع در نزدیکی اورشلیم که سطح دریای آزاد را مشخص می‌کند.
**سطح متوسط دریای آزاد** یا **سطح متوسط آب‌های آزاد** یا **سطح دریا** که به اختصار با حروف **MSL** نیز نمایش داده می‌شود، میانگین ارتفاع یک یا چند اقیانوس زمین است که از ارتفاع آن می‌توان ارتفاع‌های دیگر را اندازه‌گیری نمود. سطح آبهای آزاد نوعی مبنای ارتفاعی است. دلیل استفاده از میانگین در این تعریف این است که تأثیر بالا یا پایین آمدن سطح آب به دلیل جزر و مد از بین برود.

## کاربردها

به عنوان مثال در چارت دیتوم در کارتوگرافی و ناوبری دریایی، یا در هوانوردی به عنوان سطح استاندارد آب‌های آزاد که در آن فشار اتمسفر اندازه‌گیری و در نتیجه ارتفاع هواپیما مشخص می‌شود، کاربرد دارد.

## علت کاربرد

از خواص مایعاتی مثل آب این است که وقتی در ظرفی گسترده ریخته شود به دلیل وجود جاذبه زمین ارتفاع تراز سطحی آب در تمام قسمت‌های آن ظرف برابر است؛ از آنجا که دریاهای آزاد به هم مرتبط هستند، سطح آب در آنها همواره ارتفاع ثابتی دارد (البته در قرن بیستم به دلیل گرمایش جهانی این ارتفاع تغییر کرده‌است). ازاین‌رو ارتفاع شهرها، کوه‌ها و هواپیماها بر اساس **متر از سطح آب‌های آزاد** بیان می‌شود.

## جستارهای وابسته

* بالاتر از سطح دریای آزاد
* پایین‌تر از سطح دریای آزاد
* ارتفاع از سطح زمین
* افزایش سطح آب دریاها

## منابع
# شاغول

شاغول آویزان شده در کنار دیوار
**شاغول** یا **شاقول** یا **شاهول** جسم یا گلوله‌ای سنگی یا فلزی است که آن را به ریسمانی سبک می‌آویزند و بنّایان از فراز دیواری که در کار بنا کرده‌اند فروگذارند تا به راستای آن ریسمان، کجی و برآمدگی دوش دیوار را دریابند. شاغول وسیله‌ای است که طنابش عمود بر زمین است. از شاغول برای اندازه‌گیری عمق آب نیز استفاده می‌شود اما اکنون دریانوردان و ملوانان از فشارسنج یا بارومتر و سونار برای اندازه‌گیری عمق آب استفاده می‌کنند. شاغول واژه‌ای فارسی است که به عربی نیز راه یافته‌است
شاغول توسط ابوریحان بیرونی ساخته شده.

## گونه‌ها

 یک شاقول مدرج که به عنوان شیب‌سنج مورد استفاده قرار می‌گیرد
شاغول دارای انواع گوناگون است:

* شاغول لیزری
* شاغول سنتی

## جستارهای وابسته

* سونار

## پانویس
# دستگاه مختصات

**دستگاه مختصات** (به انگلیسی: Coordinate System) به دستگاهی برای تناظر یک به‌یک مجموعه‌ای از n کمیت عددی یا اسکالر با فضای n بعدی گفته می‌شود. در فضای *n-بعدی*، تعداد *n* و دقیقاً *n* پارامتر برای تعیین مختصات لازم است.

در سیستمهای فیزیکی تعداد پارامترهای لازم برای تعیین مختصات یک شیء در فضای فاز برابر با درجات آزادی آن شی در آن سیستم است.

## رایج‌ترین دستگاه‌های مختصات

* محور اعداد
* دستگاه مختصات دکارتی
* دستگاه مختصات قطبی
* دستگاه مختصات کروی
* مختصات ذاتی
* مختصات خمیده‌خط

## منابع
# دستگاه مختصات زمین‌مرکز، زمین‌ایستا

**دستگاه مختصات زمین‌مرکز، زمین‌ایستا** (انگلیسی: Earth-centered, Earth-fixed coordinate system) با عنوان مخفف **ECEF** که **دستگاه مختصات زمین‌مرکزی** نیز نامیده می‌شود، یک سامانه مرجع مکانی دکارتی که موقعیت‌ها را در مجاورت زمین (شامل سطح، درون، جو زمین و فضای پیرامون آن) را به‌صورت Y, X و Z و با اندازه‌گیری از مرکز جرم نشان می‌دهد. رایج‌ترین کاربرد این سامانه مختصات در رهگیری مدارهای ماهواره‌ها و سامانه‌های ماهواره‌ای ناوبری جهانی به‌منظور اندازه‌گیری و یافتن موقعیت در سطح زمین است ولی در کاربردهایی مانند پایش جنبش‌های پوسته زمین نیز به‌کار می‌رود.

## جستارهای وابسته

* نقطه ژئودزی

## منابع
# نصف‌النهار مبدأ

نقشه‌ای قدیمی با ترسیم کنگ دژ بعنوان نصف‌النهار مبدأ
نقشه‌ای قدیمی با ترسیم کنگ‌دژ بعنوان نصف‌النهار مبدأ
**نصف‌النهار مبدأ** (به انگلیسی: Prime Meridian) یک نصف‌النهار (خطی از طول جغرافیایی) در دستگاه مختصات جغرافیایی است که طول جغرافیایی آن برابر صفر درجه است. نصف‌النهار مبدأ و نصف‌النهار مقابل آن در سیستم ۳۶۰ درجه یعنی نصف‌النهار ۱۸۰ درجه (در ۱۸۰ درجه طول جغرافیایی) یک دایره بزرگ را تشکیل می‌دهند. این دایره بزرگ زمین را به دو نیم‌کره تقسیم می‌کند که بر اساس جهات شرقی و غربی نسبت به نصف‌النهار مبدأ نیم‌کره شرقی و نیم‌کره غربی نامیده می‌شود.

بر خلاف استوا انتخاب نصف‌النهار مبدأ اختیاری است و در طول تاریخ نصف‌النهارهای متعددی به عنوان نصف‌النهار مبدأ مورد استفاده قرار گرفته‌اند.
نصف‌النهار گرینویچ اکنون نصف‌النهار مبدأ می‌باشد.

## تاریخچه

ایرانیان باستان کنگ‌دژ، مابین سیستان و خراسان قدیم در عرض *سی‌وسه‌ونیم درجه* شمالی از استوا را نصف‌النهار مبدأ (نود درجه) قرار دادند. این ناحیه را نیم‌روز (به معنی نصف‌النهار) گفته شده‌است و این ناحیه دقیقاً وسط چین و اروپا و همه سرزمینهای مسکون شناخته شده آنروز است و از جانب شمال-جنوب نیز از این حیث در میانه می‌افتد.

در دوره‌ای از شکوفایی علمی اسلام در راستای مطالعات نجوم اسلامی، نصف‌النهار مکه (کعبه) نیز بعنوان نصف‌النهار مبدأ قلمداد می‌شده‌است.

اروپاییان تا آخر سده هفدهم میلادی، جزایر خالدات و سپس پاریس را مبدأ نصف النهارها قرار دادند.

در سال ۱۸۸۴، در نشست بین‌المللی نصف‌النهار تصمیم گرفته شد که نصف‌النهاری که از گرینویچ می‌گذرد، نصف‌النهار مبدأ (نصف‌النهار صفر) به‌شمار آید؛ و با انتخاب نصف‌النهار مبدأ بقیهٔ نصف‌النهارها بر اساس محل‌شان نسبت به نصف‌النهار مبدأ به نصف‌النهار شرقی و غربی تقسیم شدند. از آن پس تاکنون این نصف‌النهار، نصف‌النهار مبدأ می‌باشد.

بین سال‌های ۱۹۸۴ و ۱۹۸۸، مجموعهٔ جدیدی از سیستم‌های مختصاتی بر اساس اطلاعات ماهواره‌ای و دیگر محاسبات مورد استفاده قرار گرفت و نصف‌النهاری را تعریف کرد که به‌عنوان یک صفحهٔ فرضی از وسط مرکز زمین عبور می‌کند.

نصف‌النهار مبدأ واقعی جهان، همان‌طور که از سوی تمامی کشورهای دنیا در کنفرانس سال ۱۹۸۴ پذیرفته شده، نصف‌النهار مرجع بین‌المللی است. این نصف‌النهار تنها نصف‌النهاری است که امروزه نیز به‌عنوان نصف‌النهار مبدأ جهانی و طول صفر جغرافیایی شناخته می‌شود. نصف‌النهار مبدأ امروزی ۱۰۲٫۵ متر از شرق تا نصف‌النهار مبدأ تاریخی در رصدخانهٔ سلطنتی فاصله دارد. درواقع، تمام رصدخانهٔ سلطنتی و نصف‌النهار مبدأ تاریخی هم‌اکنون در غرب نصف‌النهار مبدأ حقیقی قرار دارند.

## جستارهای وابسته

* نصف‌النهار
* نصف‌النهار مبدأ (گرینویچ)
* نصف‌النهار ۱ درجه شرقی
* نصف‌النهار ۱ درجه غربی

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Prime meridian». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۷ سپتامبر ۲۰۱۵.
# دقیقه و ثانیه قوسی

| دقیقهٔ قوسی |
| --- |
| سامانه‌های اندازه‌گیری | یکاهای غیر اس‌آی ذکر شده در سامانهٔ SI |
| یکای | زاویه |
| نشان | پریم یا arcmin  |
| In units | کمیت بدون بعد با قوسی به طول تقریبی ≈ ⁠0.2908/1000⁠ شعاع دایره، i.e. 0.2908 ⁠mm/m⁠ |
| تبدیل یکا
  |
| *۱ پریم در ...* | *... برابر است با ...* |
|  |
|    درجه |    ⁠1/60⁠° = 0.01۶° |
|    ثانیه قوسی |    ۶۰′′ |
|    رادیان |    ⁠ WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 /10800⁠ ≈ 0.000290888 rad |
|    میلی‌رادیان |    ≈ 0.2908 mil |
|    گراد |    ⁠600/9⁠g = 66.۶g |
|    دور |    ⁠1/21600⁠ |

**دقیقهٔ قوسی** (به انگلیسی: arcminute) واحدی است در زاویه که معادل یک شصتم یک درجه است. دقیقهٔ قوسی ⁠۱/۷۰۰۴۲۱۶۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰♠۲۱۶۰۰⁠ یک دایره بسته‌است. یک دقیقهٔ قوسی برابر با ⁠ WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 /۷۰۰۴۱۰۸۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰♠۱۰۸۰۰⁠ یک رادیان است.
نماد استاندارد این واحد پریم (′) است (`U+2032`).

**ثانیهٔ قوسی** (به انگلیسی: arcsecond) برابر با یک شصتم دقیقهٔ قوسی و ⁠۱/۷۰۰۶۱۲۹۶۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰♠۱۲۹۶۰۰۰⁠ یک دایره و حدود ⁠۱/۷۰۰۵۲۰۶۲۶۵۰۰۰۰۰۰۰۰۰♠۲۰۶۲۶۵⁠ یک رادیان است. نماد ثانیهٔ قوسی زگوند (″) است (`U+2033`).

این یکاها به عنوان دستگاه اعداد پایه ۶۰ و زیرتقسیمات درجه، ریشه در اخترشناسی بابلی دارند و در رشته‌هایی که با مقادیر بسیار کوچک زاویه سر و کار دارند، مانند اخترشناسی، بینایی‌سنجی، چشم‌پزشکی، نورشناسی، ناوبری و نقشه‌برداری کاربرد دارند.

**میلی‌ثانیهٔ قوسی** (به انگلیسی: mas) و **میکروثانیهٔ قوسی** (به انگلیسی: μas) یکاهای استاندارد کوچک‌تری در پیشوندهای اس‌آی هستند که در اخترشناسی استفاده می‌شوند. میلی‌ثانیهٔ قوسی برابر با یک هزارم ثانیهٔ قوسی و میکروثانیهٔ قوسی برابر با یک میلیونم ثانیهٔ قوسی است.

**سیستم شصت‌تایی در زاویه**| واحد | مقدار | نماد | اختصار | تبدیل |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| درجه | ⁠۱/۷۰۰۲۳۶۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰♠۳۶۰⁠ دایره | ° | deg | ۱۷٫۴۵۳۲۹۲۵ mrad |
| دقیقه قوسی | ⁠۱/۷۰۰۱۶۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰♠۶۰⁠ درجه | ′ (پریم) | arcmin, amin, WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 ، MOA | ۲۹۰٫۸۸۸۲۰۸۷ µrad |
| ثانیه قوسی | ⁠۱/۷۰۰۱۶۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰♠۶۰⁠ دقیقه قوسی (⁠۱/۷۰۰۳۳۶۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰♠۳۶۰۰⁠ درجه) | ″ (زگوند) | arcsec | ۴٫۸۴۸۱۳۶۸ µrad |
| میلی‌ثانیه قوسی | ۰٫۰۰۱ ثانیه قوسی (⁠۱/۷۰۰۵۳۶۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰♠۳۶۰۰۰۰⁠ درجه) |  | mas | ۴٫۸۴۸۱۳۶۸ nrad |
| میکروثانیه قوسی | ۰٫۰۰۱ میلی ثانیه قوسی (۰٫۰۰۰۰۰۱ دقیقه قوسی) |  | μas | ۴٫۸۴۸۱۳۶۸ prad |

## منابع
# اوپن لایرز

OpenLayers|  |
| OpenLayers can communicate through several protocols |
| نویسنده(های) اصلی | MetaCarta |
| توسعه‌دهنده(ها) | The OpenLayers Dev Team |
| انتشار اولیه | ۲۶ ژوئن ۲۰۰۶ (۲۰۰۶-06-۲۶) |
|  |
| انتشار پایدار | 6.2.1
 / ۱۵ فوریه ۲۰۲۰ (۲۰۲۰-15}}) |
|  |
| مخزن | * github.com/openlayers/openlayers
 |
| نوشته‌شده با | JavaScript |
| پلت‌فرم | Web browser |
| نوع | Web mapping |
| مجوز | FreeBSD |
| وبگاه | openlayers.org |

 **OpenLayers** یک کتابخانه جاوا اسکریپت منبع باز است (تحت مجوز B بند ۲-بند) که، برای نمایش داده‌های نقشه در مرورگرهای وب به عنوان نقشه‌های خزنده. این سرویس مجموعه ای از APIها را برای ساختن برنامه‌های کاربردی غنی جغرافیایی مبتنی بر وب مشابه Google Maps و نقشه‌های بینگ فراهم می‌کند.

## امکانات

OpenLayers از انواع فایلها و سرویسهای جغرافیایی از جمله، GeoRSS , KML (زبان نشانه گذاری کلید)، زبان نشانه گذاری جغرافیایی (GML) , GeoJSON و داده‌های نقشه از هر منبعی با استفاده از OGC- standard به عنوان سرویس نقشه وب (WMS) یا سرویس ویژگی وب (WFS) پشتیبانی می‌کند.

همچنین در بخش مثالهای Open Layers در وب سایت اصلی، مثالهای متنوعی برای دولوپرها، فراهم می‌باشد.

## تاریخچه

OpenLayers توسط MetaCarta بعد از کنفرانس اوریلی Where 2.0 (۲۹–۳۰ ژوئن، ۲۰۰۵)، و به عنوان نرم‌افزار منبع باز، توسط آزمایشگاه MetaCarta منتشر شد. دو ابزار نقشه‌برداری منبع باز دیگر که توسط MetaCarta منتشر شده‌است FeatureServer و TileCache هستند. از نوامبر ۲۰۰۷، OpenLayers یک پروژه بنیاد جغرافیایی منبع باز است.

## یادداشت

## پیوند به بیرون

* وبگاه رسمی