# ژئوماتیک

اتاق یک نقشه‌بردار، شامل ابزارهای ژئوماتیک
فنّاوری **مکان‌محور (مکان‌مبنا)** یا **ژئوماتیک** (به فرانسوی: géomatique) به مجموعه فنّاوری‌هایی گفته می‌شود که در یک یا چند مرحله شامل تهیه، ذخیره‌سازی، به‌هنگام‌سازی، بازیافت، حفظ و نگهداری، تجزیه و تحلیل (واکاوش)، کاربرد و نمایش اطلاعات مکان‌محور مؤثر هستند، ازجمله:

* فنّاوری‌های اطلاعات مکانی (ازجمله: سامانه اطلاعات مکانی (سام: GIS)، سامانهٔ اطلاعات زمین (LIS)، و حدنگار)؛
* فنّاوری‌های تعیین موقعیت و ناوبری (ازجمله: سامانهٔ موقعیت‌یاب جهانی (GPS))؛
* سنجش از دور (ازجمله: چندطیفی، فراطیفی، راداری)؛
* تصویرسنجی (فتوگرامتری) (ازجمله: هوایی، بردکوتاه، و پهپاد)؛
* فنّاوری‌های پویشگرهای لیزری (ازجمله لیدار)؛
* زمین‌سنجی (ژئودزی) (ازجمله: ژئودزی فیزیکی و زمین‌پویایی‌شناسی (ژئودینامیک))؛
* آب‌نگاری (هیدروگرافی)؛
* فنّاوری‌های حاصل از تلفیق موارد یادشده (ازجمله: خدمات مکان‌مبنا (LBS)).

این فنّاوری دستاورد پیشرفت‌های فنّاوری اطلاعات (انفورماتیک) در مهندسی نقشه‌برداری و علوم زمین است.

## نام

واژهٔ «ژئوماتیک» واژه‌ای مرکب است تشکیل‌یافته از «ژئو» به معنای زمین و «ماتیک» که پسوند واژهٔ «انفورماتیک» است. در تعریفی دیگر، «ماتیک» مخفف معادل «ریاضیات» ذکر شده است و با واژهٔ ژئوانفورماتیک مترادف در نظر گرفته شده است.

## گستره

ژئوماتیک با گسترهٔ وسیعی از دانش‌های مهندسی در ارتباط است که هر کدام می‌توانند برای ارائهٔ تصویری از جهان فیزیکی مورد استفاده قرار گیرند. این علوم زیرشاخه‌هایی از دانش و فنّاوری ژئوماتیک هستند:

* زمین‌سنجی (ژئودزی)
* نقشه‌برداری
* نقشه‌نگاری (کارتوگرافی و تهیهٔ اطلس‌های ملی)
* تصویرسنجی (فتوگرامتری)
* سنجش از دور
* کاداستر (حدنگاری/محدوده‌بندی)
* آب‌نگاری (هیدروگرافی)
* مکان‌یابی، ناوبری و سامانهٔ موقعیت‌یاب جهانی (سامج)
* سامانهٔ اطلاعات جغرافیایی (سامانهٔ اطلاعات مکانی: سام)
* یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی
* جغرافیا

ژئوماتیک دانشی بین رشته‌ایست که کاربردهای بسیاری در علوم مختلف زمین از جمله رشته‌های زیر دارد:

* جغرافیا
* زمین‌شناسی
* اقیانوس‌نگاری (اقیانوس‌شناسی)
* محیط زیست
* مهندسی عمران
* ترابری (حمل و نقل)
* معدن
* کشاورزی
* منابع طبیعی

کاربردهای گسترده‌ای تاکنون از داده‌های مکانیِ حاصل از ژئوماتیک در زمینه‌های زیر ارائه شده است:

* مدیریت و برنامه‌ریزی کلان
* مدیریت منابع زمینی
* آمایش سرزمین و توسعه‌ی پایدار
* مدیریت بلایای طبیعی
* برنامه‌ریزی شهری و روستایی
* کشاورزی و جنگل‌داری
* عمران و آبادانی
* مقابله با و پیشگیری از سوانح، بلایا، و حوادث طبیعی
* امور دفاعی و نظامی

## تشکیلات مرتبط

سازمان‌ها و، انجمن‌های علمی و صنفی فعال در حوزهٔ ژئوماتیک عبارت‌اند از:

* سازمان نقشه‌برداری کشور
* سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح
* سازمان فضایی ایران
* گروه توسعهٔ فناوری‌های ژئوماتیک، معاونت علمی و فنّاوری ریاست‌جمهوری
* انجمن علمی مهندسی نقشه‌برداری و ژئوماتیک ایران
* انجمن علمی سامانه‌های اطلاعات مکانی
* جامعهٔ مهندسان مشاور ایران

## گروه توسعهٔ فناوری‌های ژئوماتیک

این گروه در ۲۵ دی‌ماه ۱۳۹۷ رسماً در معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان آغاز به کار کرد. بنیان‌گذار و ریاست این گروه از بدو تأسیس تا کنون بر عهدهٔ دکتر یاسر ابراهیمیان قاجاری می‌باشد.
مهم‌ترین ماموریت‌های این گروه عبارتند از:

* فراهم‌نمودن بستر رشد و گسترش هوشمند و جهشی فناوری‌های ژئوماتیک در کشور
* سیاستگذاری، برنامه‌ریزی راهبردی و ارزیابی پیشرفت فناوری‌های ژئوماتیک در کشور
* هماهنگی ملی و هم‌افزایی منابع و امکانات کشور برای تولید ثروت بیشینه از فناوری‌های ژئوماتیک
* کمک به ارتقای سطح علمی و فناوری به منظور کسب جایگاه بالا در منطقه و جهان
* رفع موانع و خلاءهای قانونی گسترش فناوری‌های ژئوماتیک در کشور
* حمایت از حوزه‌های فراموش شده و معطل مانده در زنجیره علم تا ثروت در فناوری‌های ژئوماتیک
* ترویج عمومی و فرهنگ‌سازی الگوهای نوین در فناوری‌های ژئوماتیک

## استانداردسازی

کمیته فنی TC۲۱۱ مؤسسه جهانی استاندارد (ISO) فعالیت استانداردسازی در زمینه اطلاعات مکانی/ژئوماتیک را دنبال می‌نماید.

سازمان استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران را در سال ۱۳۸۳ تشکیل داده است. این کمیته وظیفه اعلام رای و نظرات ایران در خصوص استانداردهای بین‌المللی در زمینه اطلاعات مکانی را بر عهده دارد.
فعالیتهای این کمیته عبارتند از:

* مشارکت در تدوین و همچنین، اعلام رای و اظهار نظر در خصوص استانداردهای بین‌المللی مرتبط به فعالیت‌های کمیته ISO/TC۲۱۱
* اطلاع‌رسانی و تشویق مشارکت ملی در فعالیت‌های استانداردسازی بین‌المللی
* ارتقای سطح متخصصان کشور از طریق تعاملات بین‌المللی استانداردسازی

علاوه بر مؤسسه استاندار و تحقیقات صنعتی، معاونت امور فنی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی نیز تدوین استانداردهای مورد نیاز فعالیت‌های عمرانی نقشه‌برداری و ژئوماتیک در کشور را در قالب مجموعه دنبال می‌نماید.
سازمان نقشه‌برداری کشور نیزاز ابتدای دهه ۷۰ در زمینه تهیه استاندارهای مورد نیاز در زمینه تهیه نقشه و تولید اطلاعات مکانی این سازمان و همچنین مشارکت با معاونت امور فنی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی فعالیت می‌کند.

## پیوند به بیرون

* انجمن علمی مهندسی نقشه‌برداری و ژئوماتیک ایران
* انجمن علوم ژئوماتیک ایران
* انجمن علمی سامانه‌های اطلاعات مکانی ایران

## یادداشت‌ها

## پانویس

## منابع

* کمیتهٔ استاندارد