# آموزش در سنگال

آموزش در سنگال| وزارت آموزش |
| --- |
| رهبر(ان) | کالیدو دیالو |
| داده‌های همگانی |
| زبان‌های نخست | ولوف، فرانسوی |
| **باسوادی** (۲۰۱۸) |
| مجموع | ۵۷٫۷٪ |
| مردان | ۶۹٫۷٪ |
| زنان | ۴۶٫۶٪ |

**آموزش در سنگال** بر پایه نظام آموزشی فرانسه بنا شده و دولت مسئولیت ایجاد سامانه‌ای آموزشی را بر عهده دارد که دسترسی همه شهروندان به آموزش را تضمین کند. مواد ۲۱ و ۲۲ قانون اساسی سنگال که در ژانویه ۲۰۰۱ (دی ۱۳۷۹) به تصویب رسید، دسترسی به آموزش را برای همه کودکان تضمین می‌کند. با این حال، به دلیل محدودیت منابع و تقاضای پایین برای آموزش رسمی در مناطقی که آموزش اسلامی رواج بیشتری دارد، این قانون به‌طور کامل اجرا نمی‌شود.

نظام آموزشی سنگال به چهار سطح تقسیم می‌شود: آموزش پیش‌دبستانی، آموزش ابتدایی، آموزش متوسطه و آموزش عالی. دولت‌های پی‌درپی سنگال آموزش را از اولویت‌های اصلی خود دانسته‌اند، چراکه جمعیت این کشور بسیار جوان است. در سال‌های اخیر اصلاحاتی در نظام آموزشی این کشور صورت گرفته، از جمله برنامه ده‌ساله آموزش و پرورش (PDEF) که هدف آن گسترش دسترسی به آموزش و بهبود کیفیت آن در سراسر کشور بوده‌است.

ابتکار سنجش حقوق بشر نشان می‌دهد که سنگال تنها ۵۸٫۱٪ از آنچه را که بر اساس سطح درآمد کشور برای تحقق حق آموزش باید انجام دهد، محقق می‌سازد. این سازمان میزان دستیابی به آموزش ابتدایی را ۶۹٫۸٪ و به آموزش متوسطه را تنها ۴۶٫۴٪ ارزیابی کرده‌است.

## آموزش ابتدایی و متوسطه

قانون رسمی شماره ۹۱–۲۲ که در ۱۶ فوریه ۱۹۹۱ (۲۷ بهمن ۱۳۶۹) تصویب شد، سه هدف اصلی برای نظام آموزشی سنگال تعریف کرده‌است.

* نخست، نظام آموزشی باید شرایطی را فراهم کند که توسعه در سراسر کشور را ممکن سازد؛ با پرورش زنان و مردانی توانمند که بتوانند به‌گونه‌ای مؤثر برای بهبود کشور کار کنند.
* دوم، نظام آموزشی باید ارزش‌های سنگال را ترویج دهد: آزادی، دموکراسی، اخلاق فردی و مدنی، حقوق بشر و پایبندی به قوانین جامعه سنگالی.
* سوم، نظام آموزشی باید فرهنگ ملی را با پرورش زنان و مردانی که در فعالیت‌های ملی مشارکت فعال دارند و توانایی کمک به پیشرفت علم را دارند، ارتقا دهد.

آموزش تا سن ۱۶ سالگی اجباری و رایگان است. در سال ۲۰۰۲، نرخ ناخالص ثبت‌نام در آموزش ابتدایی ۸۰٪ و نرخ خالص آن ۶۷٫۶٪ بود. در سال ۲۰۰۰، ۴۱٫۲٪ از کودکان ۵ تا ۱۴ ساله در مدرسه تحصیل می‌کردند. بر اساس آمار سال ۲۰۰۱، ۸۰٪ از کودکانی که تحصیل ابتدایی را آغاز می‌کردند احتمالاً به پایه پنجم می‌رسیدند.

وزارت کار اعلام کرده که نظام مدارس دولتی قادر به پاسخگویی به تعداد کودکانی که باید هرساله ثبت‌نام کنند نیست. در نتیجه، بسیاری از کودکان در سن تحصیل به دنبال آموزش و پرورش از طریق روش‌های غیررسمی‌تر هستند. شمار زیادی از آنان در مغازه‌ها به‌عنوان کارآموز مشغول می‌شوند و هیچ دستمزدی دریافت نمی‌کنند. یک مقام دولتی برآورد کرده که ۱۰۰٬۰۰۰ کودک در داکار کارآموز هستند. سازمان ملی آمار و جمعیت‌شناسی (ANSD) گزارش داده که تا سال ۲۰۰۱، ۳۲٫۷٪ از کودکان ۱۰ تا ۱۴ ساله زندگی حرفه‌ای خود را آغاز کرده بودند.

در سال ۲۰۰۰، دولت سنگال برنامه ده‌ساله آموزش و پرورش (PDEF) را در چارچوب ابتکارات ویژه سازمان ملل برای آفریقا آغاز کرد. اهداف این اصلاح عبارت بودند از: افزایش دسترسی به آموزش در سراسر کشور؛ ایجاد نظامی آموزشی مرتبط با همه قشرها مردم سنگال؛ بازنگری در رابطه میان سیاست و آموزش؛ و بازسازماندهی تحصیل و کاربرد منابع. هدف دولت برای سال ۲۰۱۰، تحقق یک نظام آموزشی منسجم ملی بود.

### پیش‌دبستانی

در سنگال، آموزش پیش‌دبستانی برای کودکان ۳ تا ۵ ساله و برای حداکثر سه سال ارائه می‌شود. کودکانی که در این مقطع ثبت‌نام می‌کنند می‌توانند به‌جای سن هفت سالگی، در شش سالگی به دوره آموزش ابتدایی وارد شوند. آموزش پیش‌دبستانی اجباری نیست. بر اساس ماده ۱۰ قانون ۹۱–۲۲، نظام پیش‌دبستانی سنگال دو هدف اصلی دارد: تثبیت هویت کودکان از طریق پیوند دادن آنها با زبان‌های ملی و ارزش‌های فرهنگی؛ و رشد مهارت‌های حرکتی، ذهنی و اجتماعی آنان. از سال ۲۰۰۷، تمرکز ویژه‌ای بر DIPE (توسعه یکپارچه دوران کودکی) صورت گرفته‌است. در سال ۲۰۰۷، ۵۷٪ از مراکز پیش‌دبستانی و ۳۶٫۹٪ از مهدکودک‌ها در داکار قرار داشتند.

در دوره ۲۰۱۴–۲۰۱۸، نرخ ناخالص پیش‌دبستانی از ۱۵٫۲٪ در سال ۲۰۱۳ به ۱۷٫۵٪ در سال ۲۰۱۷ رسید. درصد مربیان دارای گواهینامه رسمی از ۲۳٫۴۲٪ در سال ۲۰۱۳ به ۳۱٫۰۹٪ در سال ۲۰۱۷ افزایش یافت.

### آموزش ابتدایی

آموزش ابتدایی برای کودکان ۷ تا ۱۲ ساله طراحی شده‌است. نظام آموزش ابتدایی سنگال شش سال تحصیل را به سه دوره دوساله تقسیم می‌کند که با موفقیت در آزمون CFEE (گواهینامه اتمام دوره ابتدایی) و آزمون ورودی به دوره بعدی پایان می‌یابد. برای کودکانی که در نظام آموزشی ثبت‌نام شده‌اند، حضور تا پایان سال دوم دوره ابتدایی اجباری است. برنامه درسی بر زبان فرانسوی، ریاضی و علوم، و جغرافیا تأکید دارد.

نرخ ناخالص ثبت‌نام در آموزش ابتدایی از ۸۲٫۶٪ در سال ۲۰۱۳ به ۸۷٫۳٪ در سال ۲۰۱۷ افزایش یافته‌است. نرخ خالص ثبت‌نام نیز از ۷۱٫۱٪ به ۷۸٫۳۴٪ رسیده‌است. با وجود این پیشرفت‌ها، نرخ ترک تحصیل و تکرار پایه در میان کودکان سنگالی همچنان بالا است. در سال ۲۰۲۳، دولت سنگال معرفی زبان‌های مادری را در آموزش کودکان اعلام کرد.

### دوره متوسطه اول (راهنمایی)

آموزش دوره متوسطه اول برای دانش‌آموزان ۱۳ ساله طراحی شده و شامل چهار سال تحصیل است. برای موفقیت در این دوره، دانش‌آموزان باید در آزمون BFEM (گواهینامه پایان دوره متوسطه اول) قبول شوند. در سال ۲۰۰۷، ۶۲۴ مدرسه متوسطه اول دولتی و ۳۷۶ مدرسه متوسطه اول خصوصی ثبت‌نام شده بودند. از این مدارس، ۵۸٫۴٪ در مناطق شهری متمرکز بودند و ۵۱٫۴٪ در داکار، تیس و زیگینشور قرار داشتند.

### دبیرستان (دوره متوسطه دوم)

آموزش متوسطه دوم سنگال می‌تواند «عمومی» یا «فنی و حرفه‌ای» باشد و با استانداردهای نظام فرانسوی لیسه (lycée) هماهنگ است. این برنامه‌های آموزشی سه ساله هستند و با دیپلم بکالوریای فرانسوی رسمی مورد تأیید قرار می‌گیرند. برنامه متوسطه فنی با موفقیت در آزمون‌های BEP (گواهینامه مطالعات حرفه‌ای) و BT (گواهینامه فنی) پایان می‌یابد. آموزش متوسطه دوم چهار رشته ارائه می‌دهد: عمومی، فنی بلندمدت، فنی کوتاه‌مدت و حرفه‌ای.

### آموزش چندپایه

به دلیل تراکم پایین جمعیت، آموزش چندپایه (تدریس همزمان چند پایه تحصیلی) اهمیت ویژه‌ای در آفریقای جنوب صحرا دارد. هرچند آموزش چندپایه بخشی جدایی‌ناپذیر از نظام آموزشی سنگال است، انتظار می‌رود با تلاش برای فراهم ساختن آموزش برای همه کودکان سنگالی گسترش یابد. برخی این روش را نظامی «درجه دوم» می‌دانند. در سنگال ۱۸٪ از مدارس کلاس‌های چندپایه دارند و ۱۰٪ از کودکان در مقطع ابتدایی در این کلاس‌ها تحصیل می‌کنند.

دو الگو برای آموزش چندپایه در سنگال وجود دارد: الگوی نخست و رایج‌تر، تدریس همزمان دوپایه متوالی توسط یک معلم است؛ الگوی دوم به «École à Classe Unique» معروف است و در آن یک معلم با حداکثر شش پایه همزمان کار می‌کند. مدارس چندپایه معمولاً نتایج ضعیف‌تری در آزمون CFEE نشان می‌دهند؛ نرخ قبولی در کائولاک ۴۴٪، در مبور ۳۴٪ و در مباکه ۴۶٪ است.

### مدارس قرآنی

مدارس دولتی سنگال آموزش دینی ارائه نمی‌دهند؛ از این‌رو کودکان به مدارس قرآنی فرستاده می‌شوند. داده‌های اندکی دربارهٔ آموزش قرآنی در سنگال موجود است و ساختار مشخصی برای این مدارس وجود ندارد. در سال ۱۹۹۹، بانک جهانی سه سطح آموزش قرآنی را شناسایی کرد:

* سطح ابتدایی قرآنی: کودکان با دانش پایه قرآن آشنا می‌شوند.
* سطح متوسط قرآنی: کودکان بخش‌های بزرگی از قرآن را حفظ می‌کنند و علوم اسلامی می‌آموزند.
* مطالعات عالی قرآنی: شمار بسیار کمی به این سطح می‌رسند و نزد استادان برجسته اسلامی، معمولاً در دانشگاه‌های اسلامی معتبر، تحصیل می‌کنند.

هدف مدارس قرآنی پرورش مسلمانان شایسته‌است. در برخی اشکال آموزش قرآنی سنگال، کودکان به سرپرستی استادان قرآنی سپرده می‌شوند و اغلب مجبور به گدایی برای تأمین معاش خود می‌شوند. درک کار کودکان برآورد کرده که ۹۰٪ از کودکان متکدی در سنگال دانش‌آموزان این نوع آموزش قرآنی هستند. با این حال، این نوع آموزش قرآنی در اقلیت است. مدارس قرآنی در سنگال معمولاً به شکل مدارس فرانسوی-عربی و مدارس حرفه‌ای هستند که آموزش فرانسوی و تعلیم دینی را با هم ترکیب می‌کنند.

## آموزش عالی

سنگال گزینه‌های متنوعی از مؤسسات آموزش عالی دولتی و خصوصی دارد. تدریس در سطح دانشگاهی تنها به زبان فرانسوی صورت می‌گیرد. در سال ۲۰۱۲، وزارت آموزش عالی سنگال با همکاری دفتر منطقه‌ای یونسکو در داکار، پروژه‌ای برای بهبود کیفیت آموزش عالی در سنگال آغاز کرد. نرخ دسترسی به آموزش عالی از ۹٫۵۷٪ در سال ۲۰۱۳ به ۱۱٫۳۲٪ در سال ۲۰۱۷ رسیده‌است. همچنین، تعداد دانشجویان به ازای هر ۱۰٬۰۰۰ نفر جمعیت از ۸۵۹ نفر در سال ۲۰۱۲ به ۱۰۹۹ نفر در سال ۲۰۱۷ افزایش یافته‌است.

### چالش‌های آموزش عالی

بر اساس گزارش حسّانا الیدو، مسئول بخش آموزش پایه تا عالی در یونسکو داکار، علی‌رغم برخی پیشرفت‌ها از سال ۲۰۰۰، نظام آموزش عالی سنگال با چالش‌های متعددی روبرو است: از جمله تعداد زیاد دانشجویان در دانشگاه داکار (UCAD)؛ رشد سریع مؤسسات خصوصی آموزش عالی؛ عملکرد پایین و آموزش ناکافی ناشی از نقص‌های نظام؛ نابرابری دسترسی میان زنان و مردان؛ و مسئله تقلب در کسب مدارک دانشگاهی.

### دانشگاه گاستون برژه

دانشگاه سن‌لویی در ژانویه ۱۹۹۰ (دی ۱۳۶۸) تأسیس شد و در سال ۱۹۹۷ به نام «دانشگاه گاستون برژه» تغییر نام یافت. رسالت این دانشگاه در ماده یک فرمان ۹۶–۵۹۷ مورخ ۱۰ ژوئیه ۱۹۹۶ آمده‌است و اهداف اصلی آن پرورش افراد متخصص برای پژوهش علمی ملی و بین‌المللی، و ترویج ارزش‌های فرهنگی آفریقا است. این دانشگاه ده کیلومتر از شهر سن‌لویی فاصله دارد و مساحت آن ۲۴۰ هکتار است. در سال تحصیلی ۲۰۱۰–۲۰۱۱، دانشگاه ۱۸۵ استاد و پژوهشگر، ۳۴۸ کارمند اداری و فنی و ۵۳۴۷ دانشجو داشت.

### دانشگاه ساحل

دانشگاه ساحل یک مؤسسه خصوصی آموزش عالی در داکار است. در سال ۲۰۰۷، این دانشگاه پس از تأیید مدارک آن توسط CAMES (شورای آفریقایی و ماداگاسکاری آموزش عالی) اعتبارسنجی شد. این دانشگاه از دانشکده‌ها، مؤسسات، آزمایشگاه‌ها و کارکنان اداری و آموزشی تشکیل شده‌است.

### دانشگاه شیخ آنتا دیوپ

دانشگاه شیخ آنتا دیوپ داکار در ۲۴ فوریه ۱۹۵۷ تأسیس و در ۹ دسامبر ۱۹۵۹ رسماً افتتاح شد. این دانشگاه در سال ۱۹۸۷ از «دانشگاه داکار» به «دانشگاه شیخ آنتا دیوپ داکار» تغییر نام یافت. تمرکز اصلی آن بر علوم و مطالعات فنی است و شعار آن «lux mea lex» است.

### مدارس بزرگ (Grandes écoles)

بیشتر مدارس بزرگ دولتی سنگال به دانشگاه شیخ آنتا دیوپ داکار (UCAD) وابسته‌اند. ورود به این مؤسسات و دانشکده‌ها از طریق آزمون‌های رقابتی در همه سطوح صورت می‌گیرد، به جز دوره دکترا که گزینش بر اساس بررسی پرونده‌ها انجام می‌شود. از جمله این مؤسسات می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

* مدرسه عالی پلی‌تکنیک داکار (ESP) و مدرسه پلی‌تکنیک تیس
* مدرسه ملی اداری سنگال (ENA)
* مدرسه عالی ملی آموزش فنی و حرفه‌ای (ENSETP)
* مدرسه ملی توسعه بهداشت و اجتماعی (ENDSS)
* مدرسه عالی ارتباطات چندملیتی (ESMT)
* مرکز آفریقایی مطالعات عالی مدیریت (CESAG)

### École Supérieure Multinationale des Télécommunications

مدرسه عالی ارتباطات چندملیتی (ESMT) در داکار واقع است و در سال ۱۹۸۱ تأسیس شد. این مدرسه بخشی از ابتکار سازمان ملل برای توسعه است.

### Centre Africain d'Etudes Supérieures en Gestion (CESAG)

مرکز آفریقایی مطالعات عالی مدیریت (CESAG) در سال ۱۹۸۵ توسط CEAO (کنفرانس سران دولت‌های جامعه اقتصادی آفریقای غربی) تأسیس شد و در سال ۱۹۹۵ به BCEAO (بانک مرکزی کشورهای آفریقای غربی) واگذار شد. این مرکز امروز برنامه‌های مدیریتی برای بخش‌های دولتی و خصوصی ارائه می‌دهد.

### دانشگاه‌های دولتی

در سنگال شبکه دانشگاهی میان سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۷ به‌طور چشمگیری تقویت شد. از جمله دانشگاه‌های دولتی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

* UCAD (دانشگاه شیخ آنتا دیوپ) — داکار
* UGB (دانشگاه گاستون برژه) — سن‌لویی
* UDZ (دانشگاه زیگینشور) — زیگینشور
* UT (دانشگاه تیس) — تیس
* UB (دانشگاه بامبی) — بامبی
* USSEIN (دانشگاه الحاج ابراهیم نیاس) — کائولاک
* UVS (دانشگاه مجازی سنگال)
* UAM (دانشگاه امادو ماختار امبو) — دیامنیادیو، افتتاح‌شده در ۲۰۲۲

### آموزش فنی و حرفه‌ای (TVET)

چهار کارکرد اصلی دفتر ملی آموزش حرفه‌ای (ONFP)
آموزش فنی و حرفه‌ای به نیازهای اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی متعددی پاسخ می‌دهد و با کمک به جوانان و بزرگسالان برای کسب توانمندی‌های لازم برای اشتغال و کارآفرینی، رشد اقتصادی عادلانه، فراگیر و پایدار را ترویج می‌کند.

وزارت آموزش حرفه‌ای، کارآموزی و صنایع دستی (MFPAA) برنامه‌های اصلی آموزش فنی و حرفه‌ای دولتی در سنگال را در همکاری با وزارت آموزش ملی (MEN) اجرا می‌کند. در طول دهه‌های گذشته، این نظام دستخوش تغییراتی شده که آن را بهبود بخشیده‌است.

نهادهای مختلفی در نظام آموزش فنی و حرفه‌ای سنگال فعالیت دارند (دولتی، خصوصی، ملی و بین‌المللی از جمله سازمان‌های غیردولتی). نهادهای زیر نقش اصلی را ایفا می‌کنند:

* صندوق تأمین مالی آموزش فنی و حرفه‌ای (FFFPT) که وجوه جمع‌آوری‌شده از عوارض آموزشی را مدیریت می‌کند؛
* دفتر ملی آموزش حرفه‌ای (ONFP) که علاوه بر ارائه آموزش، کارکردهای دیگری نیز دارد.

سایر نهادهای مرتبط با این نظام عبارتند از:

* شبکه آفریقایی صندوق‌ها و مؤسسات آموزش حرفه‌ای (RAFPRO)؛
* فهرست عملیاتی مشاغل و اشتغال (ROAME) که ابزاری برای ارتقای کیفیت نظام آموزش فنی و حرفه‌ای است.

نرخ رشد ثبت‌نام در آموزش فنی و حرفه‌ای از ۳٫۱۵٪ در سال ۲۰۱۲ به ۱۳٪ در سال ۲۰۱۷ رسیده‌است.

## چالش‌های نظام آموزشی

در سال ۱۹۹۲، حدود ۵۴٬۰۰۰ جوان سنگالی مشغول کارآموزی در بازار کار به‌جای حضور در مدرسه بودند. هرچند سن قانونی این کارآموزی‌ها باید ۱۵ سال باشد، اعتقاد بر این است که کودکان بسیار کم‌سن‌تری نیز در نیروی کار حضور دارند. کودکانی که در مناطق روستایی زندگی می‌کنند در وضعیت نامساعدتری قرار دارند و معمولاً به‌جای رفتن به مدرسه در کشاورزی کار می‌کنند. افزایش ثبت‌نام دختران سنگالی یکی از اولویت‌هاست، هرچند نرخ ثبت‌نام در سال‌های اخیر افزایش یافته‌است.

سازمان ابتکار اندازه‌گیری حقوق بشر (HRMI) می‌یابد که سنگال تنها ۵۸٫۱٪ از آنچه را که بر اساس سطح درآمد کشور برای تحقق حق آموزش باید انجام دهد، به انجام می‌رساند. در حالی که با در نظر گرفتن سطح درآمد سنگال، این کشور ۶۹٫۸٪ از آنچه با توجه به منابع (درآمد) خود برای آموزش ابتدایی ممکن است را محقق می‌سازد، اما برای آموزش متوسطه تنها ۴۶٫۴٪ را به دست می‌آورد.

## تجربه «خانه همه کوچک‌ها» (Case des Tout-Petits)

وضعیت بهداشتی و پایگاه اجتماعی کودکان در سنگال نامساعد است و علی‌رغم تلاش‌های جدی، حمایت از کودکان همچنان نگرانی بزرگی است. در واکنش به این وضعیت، مقامات ملی سنگال مراقبت از دوران کودکی اولیه را اولویت توسعه دانسته‌اند. از سال ۲۰۰۲، «Case des Tout-Petits»، الگویی نوین برای حمایت از کودکان در سال‌های اولیه زندگی، در کنار ساختارهای گوناگون آموزش رسمی، غیررسمی و پیش‌دبستانی غیرنهادی فعالیت می‌کند.

«Case des Tout-Petits» یک ساختار اجتماعی برای حمایت از کودکان ۰ تا ۶ ساله است. این «خانه» یا سکونتگاه سنتی، نمادی از سبک زندگی، نگرش و تعهد به ارزش‌های آفریقایی است و به‌عنوان نقطه آغاز یادگیری کودک در زندگی شناخته می‌شود.

این مراکز در اصل برای محیط‌های محروم و روستایی طراحی شدند تا دسترسی به خدمات یکپارچه و مناسب را تضمین کنند. آنها توسط خود مردم اداره می‌شوند و نزدیک به ۲۰٪ از ساختارهای دوران کودکی اولیه سنگال را تشکیل می‌دهند. از نظر معماری، «Case des Tout-Petits» سازه‌ای شش‌ضلعی است که از دو اتاق تشکیل شده: یکی برای فعالیت‌های آموزشی کودکان و دیگری برای آموزش والدین. این ساختارها رویکردی جامع و کل‌نگر به مراقبت از کودکان دارند که آموزش، بهداشت و برنامه‌های تغذیه را دربرمی‌گیرد.

مشارکت در این برنامه رایگان نیست، اما هزینه‌ها کمتر از دیگر ساختارهای مراقبت از دوران کودکی در بخش رسمی است. مشارکت مالی جنبه نمادین دارد و به خانواده‌ها امکان می‌دهد در راستای یک خیر مشترک که به جامعه تعلق دارد همکاری کنند.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Education in Senegal». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Système éducatif au Sénégal». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای فرانسوی*، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.

## پیوند به بیرون

* APIX – زندگی در سنگال – آموزش[usurped!]
* فقرای سنگال از ممنوعیت گدایی که قرار بود به آنها کمک کند آسیب می‌بینند — گزارش صوتی ان‌پی‌آر
* دانشگاه گاستون برژه — وب‌گاه رسمی
* دانشگاه شیخ آنتا دیوپ داکار — وب‌گاه رسمی

 این مقاله دربردارنده متونی از اثر محتوای آزاد است لیسانس تحت CC-BY-SA IGO 3.0 License statement/permission on Wikimedia Commons. نوشته گرفته شده از *Rethinking Education: Towards a global common good?*, 46, Box ۸, UNESCO. UNESCO.

 این مقاله دربردارنده متونی از اثر محتوای آزاد است لیسانس تحت CC BY-SA 3.0 IGO. نوشته گرفته شده از *Funding skills development: the private sector contribution*, UNESCO, UNESCO. UNESCO.