# انتخابات در فلسطین

نقشهٔ حوزه‌های انتخاباتی دولت فلسطین. شهرهای بزرگ با رنگ آبی مشخص شده‌اند.
**انتخابات در فلسطین** به انتخاباتی گفته می‌شود که از سال ۱۹۹۴ در مناطق خودگردان فلسطینی برگزار شده‌است. این انتخابات در آغاز زیر نظر تشکیلات خودگردان فلسطین برگزار می‌شد و پس از انتقال آن به دولت فلسطین در سال ۲۰۱۳ ادامه یافت. سه گونه انتخابات در فلسطین وجود دارد: انتخابات پارلمانی برای برگزیدن اعضای مجلس قانون‌گذاری فلسطین، انتخابات ریاست‌جمهوری برای برگزیدن رئیس‌جمهور فلسطین و انتخابات شوراهای محلی. فلسطین دارای نظام چندحزبی است که در آن فتح حزب غالب به‌شمار می‌آید.

نخستین انتخابات تشریعی و ریاست‌جمهوری در سال ۱۹۹۶ و نخستین انتخابات محلی در ژانویه تا مه ۲۰۰۵ برگزار شد. پیش از آن، انتخابات شورای تقنینی ناکامی در سال ۱۹۲۳ در دوران قیمومت بریتانیا و انتخابات شهرداری در سال‌های ۱۹۷۲ و ۱۹۷۶ زیر نظر فرمانداری نظامی اسرائیل برگزار شده بود. انتخابات سال ۲۰۰۹ به دلیل درگیری فتح و حماس به تعویق افتاد و محمود عباس تا برگزاری انتخابات آینده در سمت خود باقی ماند، هرچند حماس ریاست او را در نوار غزه به رسمیت نشناخت.

مجلس قانون‌گذاری فلسطین در ژوئن ۲۰۰۵ قانونی تصویب کرد که شمار کرسی‌ها را از ۸۸ به ۱۳۲ افزایش داد؛ نیمی از کرسی‌ها با نمایندگی تناسبی و نیم دیگر با رأی‌گیری اکثریتی در حوزه‌های سنتی برگزیده می‌شدند. در انتخابات ریاست‌جمهوری ژانویه ۲۰۰۵ محمود عباس پیروز شد و در انتخابات تشریعی ژانویه ۲۰۰۶ حماس اکثریت کرسی‌ها را به دست آورد.

## اهمیت انتخابات

انتخابات در تشکیلات خودگردان فلسطین برای بهره‌گیری از حق تعیین سرنوشت مردم فلسطین و در پیوند با حق آنها برای تأسیس دولت مستقل برگزار می‌شود، اما این انتخابات زیر اشغال نظامی صورت می‌گیرد. انتخابات در چارچوب پیمان‌های اسلو برگزار می‌شود، به این معنا که اختیارات تشکیلات خودگردان فلسطین به زمینه‌هایی مانند فرهنگ، آموزش، کارت شناسایی و توزیع زمین و آب محدود بوده و همچنان هست.

اسرائیل اجازهٔ کنش آزاد سیاسی را نمی‌دهد؛ ایست‌بازرسی‌ها و دیوارهای جداسازی بسیاری از کارکردهای اجتماعی را مختل می‌کنند. مجلس قانون‌گذاری فلسطین نمی‌تواند به‌درستی فعالیت کند زیرا آزادی رفت‌وآمد به‌ویژه میان نوار غزه و کرانهٔ باختری ناممکن است. در اکتبر ۲۰۰۷ دو وزیر پیشین و ۴۵ عضو مجلس قانون‌گذاری فلسطین در بازداشت اسرائیل بودند. در ژوئیه ۲۰۱۲ شمار ۴٬۷۰۶ زندانی فلسطینی در زندان‌های اسرائیل نگهداری می‌شدند که ۲۲ تن از آنها عضو مجلس قانون‌گذاری و ۱۸ تن در بازداشت اداری بودند. آمار نوامبر ۲۰۱۳ سازمان آدامیر حدود ۵٬۰۰۰ زندانی فلسطینی را نشان می‌داد که ۱۴ تن عضو مجلس قانون‌گذاری بودند (۱۰ تن در بازداشت اداری).

حماس بارها اعلام کرده که انتخابات محلی را تحریم خواهد کرد و از سال ۲۰۰۶ که حکومت نوار غزه را در دست گرفت، مانع برگزاری آزاد انتخابات محلی شده‌است.

## نوار غزه

پس از درگیری فتح و حماس که از سال ۲۰۰۶ آغاز شد، حماس بدون برگزاری انتخابات حکومتی در نوار غزه تشکیل داد. اسماعیل هنیه نخست‌وزیر غزه در سپتامبر ۲۰۱۲ تشکیل دومین دولت حماس را بدون انتخابات اعلام کرد. با این حال در سال ۲۰۱۴ حماس اعلام کرد که از حکومت کناره‌گیری کرده و هنیه به سود دولت وفاق ملی فلسطین استعفا داد.

## انتخابات پارلمانی

### انتخابات پارلمانی ۱۹۹۶

در انتخابات سراسری ۱۹۹۶، فتح ۵۵ کرسی از ۸۸ کرسی حوزه‌های انتخاباتی چندنفره را به دست آورد. شمار نمایندگان هر حوزه بر پایهٔ جمعیت تعیین می‌شد. برخی کرسی‌ها برای جامعه‌های مسیحی و سامری کنار گذاشته شده بود. ۵۱ کرسی به کرانهٔ باختری و ۳۷ کرسی به نوار غزه اختصاص داشت و ۵ زن از ۲۵ نامزد زن به کرسی مجلس دست یافتند.

### انتخابات پارلمانی ۲۰۰۶

در انتخابات تشریعی ۲۰۰۶ که در ۲۵ ژانویه برگزار شد، شش حزب و ۴ نامزد مستقل کرسی به دست آوردند. فهرست «تغییر و اصلاح» (حماس) با ۴۴٫۴۵ درصد آرا ۷۴ کرسی و فتح با ۴۱٫۴۳ درصد آرا ۴۵ کرسی را کسب کردند. این نخستین بار بود که حماس اکثریت مجلس قانون‌گذاری را در اختیار گرفت.

## انتخابات ریاست‌جمهوری

### انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۹۹۶

در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۹۹۶ یاسر عرفات با ۸۸٫۲ درصد آرا پیروز شد و رقیب او سمیحه خلیل از جبهه دموکراتیک برای آزادی فلسطین ۱۰٫۲ درصد آرا را به دست آورد.

### انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۰۵

انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۰۵ پس از درگذشت یاسر عرفات در ۱۱ نوامبر ۲۰۰۴ برگزار شد. محمود عباس با ۶۲٫۵۲ درصد آرا پیروز شد و مصطفی برغوثی رقیب اصلی او ۱۹٫۴۸ درصد آرا را کسب کرد. این انتخابات با مشارکت حدود ۶۰ درصدی برگزار شد، هرچند حماس آن را تحریم کرده بود.

## انتخابات محلی

### انتخابات محلی ۱۹۷۲ و ۱۹۷۶

پس از پیروزی اسرائیل در جنگ شش‌روزه، اسرائیل خودمختاری محدودی به کرانهٔ باختری اعطا کرد و انتخابات شهرداری در سال‌های ۱۹۷۲ و ۱۹۷۶ برگزار شد. این انتخابات بر پایهٔ نسخهٔ اصلاح‌شدهٔ قانون انتخاباتی اردن (۱۹۵۵) برگزار شدند که حق رأی را به همهٔ فلسطینیان بالای ۲۱ سال گسترش می‌داد، در حالی که قانون پیشین حق رأی را به مردان مالک محدود کرده بود. زنان تا انتخابات ۱۹۷۶ حق رأی نداشتند. اردن با این تغییرات مخالفت کرد و به کنوانسیون چهارم ژنو استناد کرد که بر حفظ وضع موجود توسط نیروی اشغالگر تأکید داشت. در انتخابات ۱۹۷۶ سازمان آزادی‌بخش فلسطین به‌طور فعال مشارکت کرد و شهرداران ناسیونالیست پیروز شدند. پس از آن انتخابات دیگری برگزار نشد زیرا نگرانی‌هایی وجود داشت که انتخابات بعدی به «روند صلح آسیب خواهد رساند».

### انتخابات محلی ۲۰۰۵

انتخابات محلی ۲۰۰۵ در چهار مرحله برگزار شد اما هرگز تکمیل نشد. آخرین مرحله در ۲۳ دسامبر ۲۰۰۵ با انتخابات در ۲۶ شهرداری با بیش از ۱۴۰٬۰۰۰ رأی‌دهندهٔ ثبت‌نام‌شده در اریحا و ۲۵ روستا در کرانهٔ باختری برگزار شد. ناظران کنگرهٔ مقامات محلی و منطقه‌ای شورای اروپا بر این انتخابات نظارت کردند و کریستوفر نیوبری رئیس هیئت اعلام کرد: «در درون حوزه‌های رأی‌گیری، کنگره انتخاباتی آزاد و منصفانه مشاهده کرد. در بیرون آنها هنوز بهبودهایی لازم است.» بیش از یک‌چهارم جمعیت فلسطین از جمله ساکنان شهرهای بزرگ مانند الخلیل فرصت رأی‌دادن در این انتخابات را نیافتند و درگیری میان حماس و فتح پس از انتخابات تشریعی ۲۰۰۶ مانع برگزاری انتخابات محلی بعدی شد.

### انتخابات محلی ۲۰۱۰ و ۲۰۱۲

دورهٔ چهارسالهٔ شوراهای محلی تشکیلات خودگردان فلسطین در ژانویه ۲۰۰۹ به پایان رسید. شورای وزیران خواستار برگزاری انتخابات محلی در ۱۷ ژوئیه ۲۰۱۰ شد اما پس از ناتوانی فتح در توافق بر سر فهرست نامزدها، فراخوان انتخابات در ۱۰ ژوئن ۲۰۱۰ لغو شد. انتخابات به تعویق افتاد و سرانجام در سال ۲۰۱۲ پس از چندین بار تأخیر برگزار شد.

### انتخابات محلی ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷

انتخابات محلی برای ۸ اکتبر ۲۰۱۶ برنامه‌ریزی شده بود اما تا ۱۳ مه ۲۰۱۷ به تعویق افتاد.

### انتخابات محلی ۲۰۲۱–۲۰۲۲

انتخابات محلی در ۱۱ دسامبر ۲۰۲۱ در کرانهٔ باختری برگزار شد.

## نظام انتخاباتی

### قانون اساسی فلسطین

قانون اساسی فلسطین بالاترین جایگاه را در سلسله‌مراتب تقنینی فلسطین دارد. قانون اساسی اصلاح‌شدهٔ ۲۰۰۳ نظام حکومت فلسطین را نظامی دموکراتیک و نمایندگی بر پایهٔ تکثرگرایی سیاسی و حزبی معرفی می‌کند که در آن رئیس تشکیلات خودگردان به‌طور مستقیم از سوی مردم برگزیده می‌شود.

### قانون انتخابات شمارهٔ ۱۳ سال ۱۹۹۵

قانون شمارهٔ ۱۳ سال ۱۹۹۵ نظام اکثریتی را پذیرفت. بر پایهٔ این قانون، کرانهٔ باختری و نوار غزه به ۱۶ حوزهٔ انتخاباتی برای برگزیدن ۸۸ عضو مجلس قانون‌گذاری بخش شدند. در این نظام رأی‌دهنده حق داشت به‌شماری از نامزدها رأی دهد که برابر یا کمتر از کرسی‌های تخصیص‌یافته به حوزهٔ انتخاباتی‌اش بود و نامزدهایی که بیشترین آرا را کسب می‌کردند پیروز می‌شدند.

### قانون انتخابات شمارهٔ ۹ سال ۲۰۰۵

مجلس قانون‌گذاری فلسطین در ۱۸ ژوئن ۲۰۰۵ قانون انتخابات عمومی شمارهٔ ۹ را تصویب کرد که نظام انتخاباتی مختلط را برگزید. بر پایهٔ این قانون، شمار اعضای مجلس به ۱۳۲ نفر رسید که ۶۶ نفر با نظام اکثریت نسبی (حوزه‌ای) و ۶۶ نفر با نمایندگی تناسبی (فهرستی) برگزیده می‌شدند.

### فرمان قانونی شمارهٔ ۱ سال ۲۰۰۷

محمود عباس در ۲ سپتامبر ۲۰۰۷ فرمان قانونی شمارهٔ ۱ را صادر کرد که قانون انتخابات ۲۰۰۵ را لغو و نظام نمایندگی تناسبی کامل را جایگزین آن کرد. بر پایهٔ این فرمان، تمامی سرزمین‌های فلسطینی یک حوزهٔ انتخاباتی واحد شمرده می‌شد و نامزدی تنها در قالب فهرست‌های بسته ممکن بود. کرسی‌ها به روش «سنت لاگو» (*Sainte-Laguë*) میان فهرست‌ها توزیع می‌شد. همچنین شرط جدیدی برای نامزدی افزوده شد مبنی بر پایبندی به سازمان آزادی‌بخش فلسطین به‌عنوان نمایندهٔ مشروع و یگانهٔ مردم فلسطین که عملاً حماس را از شرکت در انتخابات بازمی‌داشت. نظرسنجی‌ها نشان داد اکثریت فلسطینیان از این تغییر پشتیبانی می‌کنند، در حالی که حماس آن را غیرقانونی خواند.

## کمیسیون مرکزی انتخابات

پس از تأسیس تشکیلات خودگردان فلسطین در سال ۱۹۹۳، «کمیسیون انتخابات» برای سازماندهی انتخابات ریاست‌جمهوری و تشریعی ۱۹۹۶ تشکیل شد. دفتر مرکزی آمار فلسطین وظیفهٔ ثبت‌نام رأی‌دهندگان را بر عهده گرفت.

کمیسیون مرکزی انتخابات در اکتبر ۲۰۰۲ به‌عنوان نهادی مستقل و بی‌طرف بر پایهٔ قانون انتخابات عمومی ۱۹۹۵ تأسیس شد. قانون انتخابات اوت ۲۰۰۵ تصریح کرد که کمیسیون مرکزی انتخابات «عالی‌ترین نهادی است که مدیریت، نظارت، آماده‌سازی و سازماندهی انتخابات و اتخاذ تمامی تدابیر لازم برای تضمین سلامت و آزادی آن را بر عهده دارد». حنا ناصر از سال ۲۰۰۲ ریاست کمیسیون را بر عهده داشته‌است.

بر پایهٔ قانون انتخابات شوراهای محلی شمارهٔ ۱۰ سال ۲۰۰۵، کمیسیون مرکزی انتخابات مسئول سازماندهی انتخابات شوراهای محلی نیز شد.

## کمک‌های انتخاباتی خارجی

گروه حمایت از اصلاحات انتخاباتی با پشتیبانی ایالات متحده آمریکا و اتحادیه اروپا برای یاری‌رسانی به انتخابات فلسطین تشکیل شد. یکی از سازمان‌های پیشرو در این گروه بنیاد بین‌المللی نظام‌های انتخاباتی (*IFES*) است که در سال‌های ۲۰۰۴–۲۰۰۵ با کمک آژانس توسعهٔ بین‌المللی ایالات متحده (*USAID*) به کمیسیون مرکزی انتخابات یاری رسانده و همچنان از آن پشتیبانی می‌کند.

## جستارهای وابسته

* نظام انتخاباتی
* فهرست حزب‌های سیاسی در فلسطین
* انتخابات آینده مجلس فلسطین
* انتخابات آینده ریاست‌جمهوری فلسطین

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Elections in Palestine». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «الانتخابات فی فلسطین». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی*، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Elecciones en Palestina». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای اسپانیایی*، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Elezioni in Palestina». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای ایتالیایی*، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.

## پیوند به بیرون

* وبگاه رسمی کمیسیون مرکزی انتخابات فلسطین
* بایگانی انتخابات آدام کار