# آموزش در مکزیک

آموزش در مکزیک|  |
| وزارت آموزش عمومی |
| وزیر آموزش معاون وزیر | لتیسیا رامیرز آمایا |
| بودجهٔ آموزش و پرورش ملی (۲۰۱۹) |
| بودجه | MXN$۸۰۷٬۳۰۵٬۰۰۰٬۰۰۰ USD$41B |
| داده‌های همگانی |
| زبان‌های نخست | اسپانیایی (به‌عنوان زبان اصلی). دوره‌هایی به زبان انگلیسی نیز ارائه می‌شود. زبان‌های اقلیت در جوامع محلی در دسترس هستند. |
| گونه نظام آموزشی | فدرال |
| سامانه کنونی | ۲۵ سپتامبر ۱۹۲۱ |
| **باسوادی** (۲۰۱۲) |
| مجموع | 95.1% |
| مردان | ۹۶٫۲٪ |
| زنان | ۹۴٫۲٪ |
| **نام‌نویسی** |
| مجموع | ۳۶٫۵ میلیون |
| ابتدایی | ۱۸٫۵ میلیون |
| متوسطه | ۱۱٫۵ میلیون |
| آموزش عالی | ۴٫۱ میلیون |
| **گواهی** |
| دیپلم متوسطه | 44%۱ (در میان ۲۵ تا ۶۴ ساله‌ها، ۲۰۲۲) |
| آموزش عالی | ۲۱٪ (در میان ۲۵ تا ۶۴ ساله‌ها، ۲۰۲۲) |
| منابع: و سرشماری ۲۰۲۰ (INEGI)
۱ تنها دوره متوسطه دوم (educación media superior) را دربرمی‌گیرد. |

**آموزش در مکزیک** پیشینه‌ای دیرینه دارد. مردمان بومی مرکز مکزیک پیش از فتح اسپانیایی، نهادهایی چون تلپوچکالی و کالمکاک را بنیان نهادند. دانشگاه سلطنتی و اسقفی مکزیک، دومین دانشگاه کهن قاره آمریکا، در سال ۱۵۵۱ میلادی با فرمان شاهانه تأسیس شد. آموزش در مکزیک تا آغاز سده بیستم میلادی عمدتاً به مردان شهری و ثروتمند محدود بود و زیر نظر کلیسای کاتولیک اداره می‌شد.

دولت مکزیک از سده نوزدهم میلادی به‌طور مستقیم در آموزش دخالت داشته و آموزش غیرمذهبی را ترویج داده‌است. در دوران ریاست‌جمهوری آلوارو اوبرگون در دهه ۱۹۲۰، وزیر آموزش عمومی او خوزه واسکونسلوس گسترش چشمگیری در دسترسی به آموزش عمومی و غیرمذهبی در مناطق روستایی پدیدآورد. سامانه آموزشی مکزیک کنون با عنوان **سامانه آموزشی ملی** (SEN) شناخته می‌شود و از ۲۵ سپتامبر ۱۹۲۱ (۳ مهر ۱۳۰۰) زیر نظر وزارت آموزش عمومی (SEP) اداره می‌شود.

آموزش در مکزیک به سه سطح اصلی تقسیم می‌شود: آموزش پایه، متوسطه دوم و آموزش عالی. بر اساس اصل سوم قانون اساسی مکزیک، آموزش دولتی باید اجباری، فراگیر، همگانی، رایگان و غیرمذهبی باشد. در ماه مه ۲۰۱۹ (اردیبهشت ۱۳۹۸)، اصلاحیه‌ای این اجبار را از دوره پیش‌دبستانی تا پایان متوسطه دوم گسترش داد و حق کودکان به آموزش در دوره ابتدایی را به رسمیت شناخت.

## پیشینه

### دوران پیش از فتح اسپانیا

[[Archivo:Educación\_y\_alegría.JPG|thumb|right|دانش‌آموزان شهر مکزیکو در سال ۲۰۱۲]]

دوران پیش از فتح اسپانیایی به روزگاری اشاره دارد که تمدن‌های آناهواک سامانه آموزشی ویژه‌ای برای ساکنان خود پدیدآورده بودند. آموزش در مکزیک پیش‌ازتاریخ بر پایه‌های اخلاقی و معنوی استوار بود و هدف اصلی آن خدمت به جامعه بود. مردمان بومی مرکز مکزیک پیش از فتح اسپانیایی نهادهای آموزشی پیشرفته‌ای بنیان نهادند که بنیان سامانه آموزشی امروزی مکزیک به‌شمار می‌آیند.

#### نهادهای آموزشی آزتک

آموزش نهادی آزتک‌ها به دو مدرسه اصلی تقسیم می‌شد:

* تلپوچکالی (خانه جوانان): در این نهاد به پسران طبقه متوسط و فرودست آموزش پایه داده می‌شد. هدف اصلی این نهاد پرورش مردان دلیر و سربازان کارآمد بود. جوانان پیش از بلوغ وارد تلپوچکالی می‌شدند و کارهایی چون جاروکشی و هیزم‌آوری انجام می‌دادند و پس از بلوغ در جنگ‌ها شرکت می‌کردند.
* کالمکاک (خانه اندازه): این نهاد ویژه فرزندان طبقه بالا بود و در آن کاهنان، فرماندهان نظامی و حکمرانان پرورش می‌یافتند. آموزش در کالمکاک هم جسمی و هم مذهبی بود و کیش کتزالکواتل در آن پرستیده می‌شد.

در حوزه دانش، تمدن‌های پیش‌ازتاریخ مکزیک در زمینه‌های ستاره‌شناسی، پزشکی، معماری و هنر به پیشرفت‌های چشمگیری دست یافتند. آن‌ها حرکات خورشید، ماه و سیاره ناهید را اندازه‌گیری کردند، تقویم‌های پیچیده‌ای ساختند و از خواص درمانی گیاهان و مواد معدنی آگاهی داشتند.

آموزش نزد مایاها نیز شکوفا بود؛ آنان در ساختمان‌سازی، ستاره‌شناسی، ریاضیات و هنر به دستاوردهای درخشانی رسیدند. مایاها سامانه شمارش مبتنی بر نقطه و خط را به‌کار می‌بردند و عدد صفر را اختراع کردند.

### دوران ویرایی (استعمار اسپانیا)

با ورود فاتحان اسپانیایی، پایه‌های مبشرگری و دگرگونی فرهنگی مردمان مکزیک برای خدمت به منافع تاج‌وتخت اسپانیا گذاشته شد. نیاز به پرورش کاهنان بومی و نیز مدیران، دبیران و معلمانی که حرفه‌های گوناگون را برعهده گیرند، موجب شد مدارسی چون کالخ سانتا کروز تلاتلولکو و کمی بعد دانشگاه سلطنتی و اسقفی مکزیک تأسیس شوند. در سرتاسر دوران ویرایی، کلیسای کاتولیک مسئولیت آموزش را برعهده داشت، هرچند در سده هجدهم میلادی مراکز مهم آموزش فنی نیز پایه‌گذاری شدند.

### دوران اصلاحات لیبرال

این دوران با اجرای قوانین اصلاحات و رویدادهایی چون دوران پس از استقلال همزمان بود. در پی پیروزی جمهوری‌خواهان، سیاست‌های آزادی‌خواهانه چارچوب آموزشی-نهادی یافتند. قوانین آموزشی ۱۸۶۷ و ۱۸۶۹ برای نخستین بار آموزش را به شکلی منسجم سامان دادند.

بنیتو خوارس، رئیس‌جمهور لیبرال مکزیک، گسترش مدارس دولتی را در دستور کار خود قرار داد. در دوران دیکتاتوری طولانی پورفیریو دیاز (۱۸۷۶–۱۹۱۱)، گسترش آموزش با نظارت خوستو سیرا در سطح وزارت اولویت یافت. دیاز در ۲۲ سپتامبر ۱۹۱۰ به مناسبت یکصدمین سالگرد استقلال مکزیک، دانشگاه مستقل ملی مکزیک را بازگشایی کرد.

#### مدرسه نمونه اوریزابا

نخستین مرحله مدرسه نمونه اوریزابا با تأسیس آن در ایالت وراکروز در سال ۱۸۸۳ آغاز شد و زیر نظارت انریکه لائوبشر قرار داشت. این مدرسه به‌زودی الگو و انگیزه‌ای برای زندگی مدرسه‌ای مکزیک شد. برنامه درسی آن از بسیاری از مدارس ابتدایی آن زمان پیشرفته‌تر بود و شامل زبان، حساب، هندسه، تاریخ، انگلیسی، فرانسه، موسیقی و ورزش می‌شد.

#### مدارس لنکستری

مدارس لنکستری از نهادهایی بودند که عمدتاً با ابتکار بخش خصوصی ایجاد شدند. شرکت لنکستری در مکزیک در ۲۲ فوریه ۱۸۲۲ (۳ اسفند ۱۲۰۰) تأسیس شد. روش آموزشی این مدارس بر پایه «آموزش متقابل» قرار داشت: معلم بهترین دانش‌آموزان را برمی‌گزید و آنان گروه‌های ۱۰ تا ۲۰ نفره را در قالب نیم‌دایره آموزش می‌دادند. این آموزشگران کوچک «ناظران» نامیده می‌شدند و یک «بازرس» بر کارشان نظارت می‌کرد.

برنامه درسی مدارس لنکستری شامل سه درس اصلی خواندن، نوشتن و حساب ابتدایی بود. نظم و انضباط در این مدارس با بهره‌گیری از تابلوهای افتخار، تابلوهای سیاه و پاداش و مجازات برقرار می‌شد.

پنج معلم در مدارس لنکستری برجسته شدند: مانوئل کوردونیو، آندرس گونزالس میلان، ایگناسیو ریوول، پابلو دلا لاوه و فرانسیسکو دلئون. مانوئل کوردونیو، روزنامه‌نگاری با اندیشه‌های آزادی‌خواهانه، خواستار تأسیس مدرسه‌ای ابتدایی با روش آموزش متقابل شد. آندرس گونزالس میلان نخستین معلم این مدرسه شد و در سخنرانی مشهوری از آموزش همگانی، غیرمذهبی و رایگان دفاع کرد.

در سال ۱۸۶۹ شرکت لنکستری همچنان می‌توانست از پنجاه هزار پزو بودجه سالانه برای ترویج آموزش متقابل بهره‌مند شود؛ اما از سال بعد رو به افول گذاشت. دولت با تأسیس مدارس ابتدایی بهتر و تغییر تدریجی روش‌ها، جایگزین این مدارس شد.

### وزارت آموزش عمومی

وزارت آموزش عمومی (SEP) در ۲۵ سپتامبر ۱۹۲۱ (۳ مهر ۱۳۰۰) تأسیس شد. در آغاز کار، این وزارت دوره‌ها سازمان‌دهی کرد، مدارس گشود، کتاب چاپ کرد و کتابخانه‌ها بنیان نهاد. شمار معلمان آموزش ابتدایی از ۹٬۵۶۰ نفر در ۱۹۱۹ به ۲۵٬۳۱۲ نفر در ۱۹۲۱ رسید، یعنی رشدی معادل ۱۶۴٫۷ درصد.

قانون اساسی ۱۹۱۷ اختیارات دولت مکزیک در زمینه آموزش را تقویت کرد. در دوران ریاست‌جمهوری آلوارو اوبرگون، خوزه واسکونسلوس به‌عنوان وزیر آموزش عمومی گسترش چشمگیری در دسترسی به آموزش سکولار و روستایی پدیدآورد. این کار در دولت پلوتارکو الیاس کالس توسط موئیزس سائنز ادامه و گسترش یافت.

در دهه ۱۹۳۰، دولت لازارو کاردناس آموزش سوسیالیستی را در مکزیک اجباری کرد که با مخالفت شدید کلیسای کاتولیک روبه‌رو شد. این آموزش در دهه ۱۹۴۰ در دوره مانوئل آویلا کاماچو لغو شد.

## ساختار سامانه آموزش پایه

نمای بیرونی ساختمان مرکزی وزارت آموزش عمومی (SEP) در شهر مکزیکو
در مکزیک، آموزش پایه معمولاً به سه مرحله تقسیم می‌شود: دبستان (*primaria*) شامل پایه‌های ۱ تا ۶؛ دوره متوسطه اول (*secundaria*) شامل پایه‌های ۷ تا ۹؛ و دوره متوسطه دوم (*preparatoria*) شامل پایه‌های ۱۰ تا ۱۲.

### دبستان

دوره دبستان (*primaria*) شامل پایه‌های ۱ تا ۶ است و دانش‌آموزان ۶ تا ۱۲ ساله را دربرمی‌گیرد. این مرحله آغاز سامانه آموزش اجباری پایه است. بسته به مدرسه، آموزش دوزبانه نیز ممکن است از همان ابتدا ارائه شود که در آن نیمی از روز به اسپانیایی و نیم دیگر به زبانی دیگر تدریس می‌شود.

### دوره متوسطه اول

دوره متوسطه اول (*secundaria*) شامل پایه‌های ۷ تا ۹ است و دانش‌آموزان ۱۲ تا ۱۵ ساله را دربرمی‌گیرد. در این مرحله درس‌های تخصصی‌تری مانند فیزیک، شیمی و تاریخ جهان تدریس می‌شود. همچنین *técnica* برای آموزش حرفه‌ای و *telesecundaria* برای آموزش از راه دور در این مرحله وجود دارد.

در دهه ۱۹۷۰، مکزیک سامانه آموزش از راه دور را از طریق ارتباطات ماهواره‌ای برای رسیدن به جوامع کوچک روستایی و بومی دورافتاده برپا کرد. مدارسی که از این سامانه بهره می‌گیرند در مکزیک *telesecundaria* نامیده می‌شوند. این آموزش به برخی کشورهای آمریکای مرکزی و کلمبیا نیز ارائه می‌شود و در مناطقی از جنوب ایالات متحده آمریکا به‌عنوان روشی برای آموزش دوزبانه به‌کار می‌رود. در سراسر مکزیک حدود ۳۰٬۰۰۰ مدرسه telesecundaria با نزدیک به یک میلیون دانش‌آموز فعال است.

### دوره متوسطه دوم

دانش‌آموزان یکی از شعبه‌های کالج ملی آموزش فنی حرفه‌ای (CONALEP) در ایالت مکزیکو
دوره متوسطه دوم (*preparatoria* یا *bachillerato*) شامل پایه‌های ۱۰ تا ۱۲ است و دانش‌آموزان ۱۵ تا ۱۸ ساله را دربرمی‌گیرد. دانش‌آموزان می‌توانند میان دو نوع اصلی برنامه انتخاب کنند: برنامه‌های وابسته به SEP و برنامه‌های وابسته به دانشگاه. *preparatoria* معمولاً سه‌ساله است و از شش نیمسال تشکیل می‌شود. نیمسال‌های نخست برنامه مشترکی دارند و نیمسال‌های بعدی امکان تخصص در علوم طبیعی (فیزیک، شیمی، زیست‌شناسی) یا علوم اجتماعی (بازرگانی، فلسفه، قانون) را فراهم می‌کنند.

*bachillerato* بیشتر برای آموزش حرفه‌ای در دو یا سه سال به‌کار می‌رود تا فارغ‌التحصیل بتواند به‌عنوان کارگر ماهر مثلاً دستیار حسابدار، منشی دوزبانه یا کاردان فنی کار کند.

## ادغام آموزشی

کتابخانه پالافوکسیانا که در سال ۱۶۴۶ تأسیس شد، نخستین کتابخانه عمومی دوران استعمار در مکزیک بود و گاه نخستین در قاره آمریکا نیز دانسته می‌شود. در سال ۲۰۰۵ در فهرست حافظه جهانی یونسکو ثبت شد.
در سال ۱۹۹۳، ادغام آموزشی از طریق اصلاح ماده ۴۱ قانون کلی آموزش در سراسر کشور به‌صورت رسمی اجرایی شد. این قانون حضور دانش‌آموزان دارای نیازهای ویژه در کلاس‌های عادی را اجباری ساخت. اگرچه رسماً اصطلاح «ادغام آموزشی» به‌کار می‌رود، در توصیف سامانه آموزشی گاه «آموزش فراگیر» نیز استفاده می‌شود.

در چارچوب مدل کنونی، دانش‌آموزان دارای معلولیت شدید که از ادغام بهره‌ای نمی‌برند، همان برنامه درسی کلاس‌های عادی را در مدارس جداگانه‌ای به نام «مراکز توجه چندگانه» (CAM) می‌آموزند. دانش‌آموزان دارای نیازهای ویژه در کلاس‌های عادی توسط «واحدهای خدمات پشتیبانی آموزش عادی» (USAER) حمایت می‌شوند. این گروه از معلمان آموزش ویژه، گفتاردرمانگران، روان‌شناسان و متخصصان دیگر تشکیل شده‌است.

### چالش‌های ادغام آموزشی

دیوارنگاره‌های دیگو ریورا در دفتر وزارت آموزش عمومی (SEP) در شهر مکزیکو
همکاری متخصصان USAER و معلمان عادی در یک کلاس چالش‌هایی ایجاد کرده‌است. بررسی اعضای USAER نشان داد که متخصصان، صرف‌نظر از محیط شهری یا روستایی، چهار نگرانی مشترک داشتند: احساس کمبود آمادگی برای کار در کلاس، تغییر نقش به دلیل افزایش خواسته‌ها، کمبود ارتباط و همکاری میان معلمان و متخصصان USAER.

دسترسی‌پذیری نیز از چالش‌های ادغام آموزشی است. مدارس موظفند ساختمان‌ها و کلاس‌های مناسب، پشتیبانی فنی و مواد آموزشی مناسب برای دانش‌آموزان دارای نیازهای ویژه فراهم کنند. سرانجام، آموزش معلمان تازه‌کار تجربه کافی با دانش‌آموزان دارای نیازهای ویژه ارائه نمی‌دهد. بررسی ۲۸۶ معلم کارآموز نشان داد که یک‌سوم آنان هیچ تجربه‌ای در کار با این دانش‌آموزان نداشتند و ۴۴٪ هیچ آموزش رسمی در این زمینه ندیده بودند.

## کیفیت آموزش

دانشکده متوسطه کالج ملی آموزش فنی حرفه‌ای (CONALEP) در ایالت مکزیکو، نامگذاری‌شده به‌نام مهندس مکزیکی برناردو کینتانا آریوخا
پیشرفت در دوره‌های آموزشی مکزیک در سال‌های اخیر با انتقادهای گسترده‌ای روبه‌رو شده‌است. بیش از ۹۰٪ کودکان مکزیکی در دوره ابتدایی تحصیل می‌کنند، اما تنها ۶۲٪ وارد دوره متوسطه می‌شوند و تنها ۴۵٪ آن را به پایان می‌رسانند. پس از دوره متوسطه، تنها یک‌چهارم به آموزش عالی راه می‌یابند.

کمبود زیرساخت در مدارس روستایی یکی از دلایل رایج این ریزش آموزشی است. در گزارش سال ۲۰۱۲ سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD)، مکزیک در ریاضیات، علوم و خواندن زیر میانگین قرار گرفت.

### اصلاحات آموزشی

در فوریه ۲۰۱۳ (بهمن ۱۳۹۱) برنامه اصلاح آموزشی به اجرا درآمد که کنترل سامانه آموزشی را از اتحادیه معلمان (سندیکای ملی کارگران آموزش, SNTE) و رهبر سیاسی آن البا استر گوردیلو به دولت مرکزی و ایالتی منتقل کرد. کمی پس از آن، گوردیلو به اتهام باج‌خواری دستگیر شد. دولت همچنان با اتحادیه و شاخه جداشده آن، هماهنگی ملی کارگران آموزش (CNTE)، درگیری داشت.

## آموزش عالی

نهادهای آموزش عالی در مکزیک هم دولتی و هم خصوصی هستند. آموزش عالی معمولاً از الگوی آمریکایی پیروی می‌کند و شامل مقطع کارشناسی (*Licenciatura*) با حداقل چهار سال، مقطع کارشناسی ارشد (*Maestría*) با دو سال و مقطع دکترا (*Doctorado*) با سه سال می‌شود.

دانشگاه مستقل ملی مکزیک (UNAM) بزرگ‌ترین و معتبرترین دانشگاه دولتی مکزیک است که بیش از ۲۶۹٬۰۰۰ دانشجو دارد. سه برنده جایزه نوبل و بیشتر رؤسای‌جمهور مدرن مکزیک از دانش‌آموختگان آن هستند. این دانشگاه ۵۰٪ پژوهش‌های علمی مکزیک را انجام می‌دهد و با پردیس‌ها و مراکز پژوهشی در سراسر کشور حضور دارد.

مؤسسه فناوری و آموزش عالی مونتِرِی (ITESM) یکی از معتبرترین دانشگاه‌های خصوصی مکزیک است و سی‌ودو پردیس دارد. دانشگاه‌های خصوصی مهم دیگر شامل مؤسسه فناوری خودمختار مکزیک (ITAM) و دانشگاه ایبروآمریکایی (Universidad Iberoamericana) می‌شوند.

## نرخ باسوادی

بر اساس داده‌های سال ۲۰۰۴، نرخ باسوادی در مکزیک برای گروه سنی زیر ۱۴ سال ۹۷٪ و برای افراد بالای ۱۵ سال ۹۱٪ بود که مکزیک را در رتبه ۲۴ جهانی طبق رده‌بندی یونسکو قرار می‌داد. آموزش ابتدایی و متوسطه رایگان و اجباری است و ۹ سال به طول می‌انجامد. از دهه ۱۹۶۰ برنامه‌های آموزش دوزبانه برای جوامع بومی وجود داشته‌است و پس از اصلاح قانون اساسی در پایان دهه ۱۹۹۰، این برنامه‌ها تقویت شدند و کتاب‌های درسی رایگان به بیش از یک دوجین زبان بومی تهیه شده‌اند.

بر اساس سرشماری ۲۰۱۲، نرخ کلی باسوادی ۹۵٫۱٪ بود (مردان ۹۶٫۲٪ و زنان ۹۴٫۲٪).

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Sistema educativo de México». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای اسپانیایی*، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Educação no México». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای پرتغالی*، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Education in Mexico». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.

## پیوند به بیرون

* وزارت آموزش عمومی مکزیک (SEP)
* داده‌های آموزشی مکزیک - INEGI