Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# کیهان‌شناسی دینی

نمادِ جهان در دین سرر.
**کیهان‌شناسی دینی** یا **شناسی اساطیری** (به انگلیسی: Religious cosmology) روشِ توضیحِ منشا، تاریخچه و تکامل گیتی بر اساسِ اسطوره شناسی دینیِ یک سنت خاص است.

## یهود

*جهانِ اسرائیل باستان* از یک زمین دیسک مانند و تختِ شناور در آب ساخته شده بود که آسمان و بهشت در بالا و دنیای مردگان در زیرِ آن قرار داشتند. در دورهٔ هلنی (پس از BCE c.330) یهودیان شروع به قبول ایدهٔ یونانیان کردند که می‌تواند مکانی برای مجازاتِ کردارِ بد و نیز لذتِ زندگی پس از مرگ در آسمان‌ها وجود داشته باشد.

## مزدیسنا

در اسطوره‌های ایرانی جهان هستی به چهار دوره سه هزار ساله تقسیم می‌شود. در سه هزار سال اول که دوره اصلی است، همه چیز در حال سکون و آرامش و جهان غیر مرئی است. این جهان به دو بخش تقسیم می‌شود. یک دنیای زیبا و اهورایی و یک دنیای اهریمنی و تاریک. اهورامزدا از وجود اهریمن آگاه است، اما اهریمن که در قعر تاریکی است، از وجود اهورامزدا بی‌اطلاع است. در سه هزار سال میانه که با خواب اهریمن آغاز می‌شود، اهورامزدا با استفاده از این فرصت دست به کار ساختن شش پیش نمونه جهان هستی یعنی آسمان، آب، زمین، گیاه، چهارپایان و بالاخره انسان می‌شود. در این دوره همچنین هفت اَمشاسپَند (هفت جلوه مینوی) زاده می‌شوند. این فرشتگان مقرب عبارتند از:

* سپِنتَه مَینیو یا روح نیکوکار.
* وهُومَنَه (بهمن) یا اندیشه نیک.
* اَشَه (اردیبهشت) یا راستی.
* خشثرَه وَیریَه (شهریور) حکمرانی خوب.
* اَرمَیتی (اسپندارمذ) اخلاص.
* هَوروَتات (خرداد) کمال
* اَمِرُتات (امرداد) یا بی‌مرگی.

زرتشت در آغازِ دورهٔ چهارم به دنیا می‌آید.

## اسلام

اسلام می‌آموزد که خدا جهان را و از جمله زمین و انسان را به وجود آورده‌است. والاترین هدف، تجسم جهان به عنوان کتابِ نمادها برای مراقبه و تفکر جهتِ تعالی معنوی است یا به عنوان یک زندان که از آن روح انسان برای رسیدن به آزادی واقعی در یک سفر روحانی به سوی خدا می‌گریزد.

## بودا

در بوداگرایی، جهان وابسته به کردار (کارما) ساکنان آن است.

## جاینی

کیهان‌شناسی جاینی loka یا جهان را به عنوانِ یک نهاد غیر مخلوق و موجودی از بی‌نهایت و بدون آغاز و پایان در نظر می‌گیرد.

## جستارهای وابسته

* کیهان‌شناسی دینی مورمون
* کیهان‌شناسی هندو
* کیهان‌شناسی مزدیسنا
* کیهان‌شناسی اسلامی
* چی
* دوگون

## پانویس

## کتابشناسی

* Aune, David E. (2003). "Cosmology". *Westminster Dictionary of the New Testament and Early Christian Literature*. Westminster John Knox Press.
* Bernstein, Alan E. (1996). *The Formation of Hell: Death and Retribution in the Ancient and Early Christian Worlds*. Cornell University Press.
* Berlin, Adele (2011). "Cosmology and creation". In Berlin, Adele; Grossman, Maxine (eds.). *The Oxford Dictionary of the Jewish Religion*. Oxford University Press.
* Lee, Sang Meyng (2010). *The Cosmic Drama of Salvation*. Mohr Siebeck.
* Wright, J. Edward (2002). *The Early History of Heaven*. Oxford University Press.
# خدای پسر

*خدا در حال استراحت پس از خلقت* – مسیح تصویر شده به عنوان خالق جهان، موزاییک بیزانسی در مونرئاله، سیسیل.
**خدای پسر** (یونانی: Θεός ὁ υἱός) دومین رکن تثلیث در الهیات مسیحی است. دکترین تثلیث عیسی را در رابطه با خدای پدر و خدای روح القدس (اشخاص اول و سوم تثلیث) به عنوان خدای پسر، هم‌گوهر در ذات ولی متمایز در تشخص می‌شناسد. در این تعلیمات، خدای پسر پیش از تجسد وجود داشته، به همراه خدای پدر و روح القدس پیش و پس از پایان جاودانه است.

## جستارهای وابسته

* فرجام‌شناسی

## منابع
# شمال آفریقا

| شمال آفریقا |
| --- |
|  |
| کشور |
شمال آفریقا
* الجزایر
* مصر
* لیبی
* مراکش
* تونس
* سودان

شمال آفریقا
* + پرتغال
	+ **•**  مادیرا
	+ اسپانیا
	+ **•**  جزایر قناری
	+ **•**  پلاساس د سبرانیا
	+ ایتالیا
	+ **•** لامپدوسا و لامپیونه

کشورهای به‌رسمیت‌شناخته‌نشده (۱)* + جمهوری دموکراتیک عربی صحرا
 |
| Time zones | یوتی‌سی ۰۰:۰۰± یوتی‌سی ۱:۰۰+ یوتی‌سی ۲:۰۰+ |

**شمال آفریقا** (به عربی: شمال إفريقيا) به آن بخش از قاره آفریقا می‌گویند که در شمال صحرای بزرگ آفریقا قرار گرفته است. مرزهای دقیقی برای این ناحیه تعریف نشده است و گاهی، این منطقه را از سمت غرب، امتدادی از سواحل اقیانوس اطلس در صحرای غربی و از سمت شرق نیز تا مصر و سواحل دریای سرخ سودان می‌دانند.

متداول‌ترین تعریف برای مرزهای منطقه شامل الجزایر، مصر، لیبی، مراکش، تونس و صحرای غربی به همراه بخش اختلاف سرزمینی مورد مناقشه میان مراکش و جمهوری دموکراتیک عربی صحرا (که کشوری است با رسمیت محدود) می‌باشد. تعریف سازمان ملل متحد شامل همهٔ این کشورها و همچنین سودان می‌شود.

اتحادیه آفریقا نیز این منطقه را به‌طور مشابه تعریف می‌کند و تنها در حذف سودان با سازمان ملل متحد تفاوت دارد. ساحل صحرا (واقع در جنوب صحرای بزرگ آفریقا) به عنوان مرز جنوبی منطقه شمال آفریقا در نظر گرفته می‌شود.

## کشورهای آفریقای شمالی

* الجزایر
* تونس
* مصر
* لیبی
* مراکش
* سودان
* جمهوری دموکراتیک عربی صحرا

### مناطق مرتبط

* چاد
* سودان جنوبی
* مالی
* موریتانی
* نیجر

## نگارخانه

* نقشه سامانه طبقه‌بندی اقلیمی کوپن از شمال آفریقا
* تعریف‌های مختلف منطقه شمال آفریقا
* استیلای امپراتوری عثمانی بر شمال آفریقا

## جستارهای وابسته

* شمال آفریقا در دوران باستان
* فرهنگ شمال آفریقایی
* خاورمیانه و شمال آفریقا
* کارزار شمال آفریقا
* استپ و درختزارهای شمال صحرای آفریقا

## منابع
# رائلیان

**رائلیان** یا **رائلیسم** (به فرانسوی: Raëlism) که **رائلینیسم** (به فرانسوی: Raëlianism) نیز تلفظ می‌شود نام یک دین، فلسفه و جنبش نوینی است که در سال ۱۹۷۴ توسط کلود وریلهون (Claude Vorilhon) ناشر مجلات اتومبیل‌رانی در فرانسه شکل گرفت. رائلیان بر این باورند که موجودات فرازمینی انسان را با استفاده از DNA خودشان و مشابه با جمله کتاب مقدس «خداوند انسان را به صورت خود آفرید» به وجود آوردند و تا زمانی که انسان به درک این دانش نرسیده خود را برای عام نمایان نمی‌کنند. موجوداتی دانشمند با اندام لاغر و البته با جمجمه کشیده که در بسیاری از مکان‌های باستانی به وضوح تصویرشان کشیده شده که توسط سفینه‌های فضایی که ما آن‌ها را اشیاء پرنده ناشناخته (UFO) می‌دانیم به روی زمین آمده و از طریق علم ژنتیک حیات را بر روی کره زمین خلق کرده‌اند. بنابر این باور این موجودات در طول تاریخ توسط انسان‌های زیادی رویت شده و حتی با آنان روابطی نیز داشتند؛ و در حقیقت این موجودات منشأ تمام ادیان و کتب مذهبی اند که آنان بدین طریق و به واسطهٔ پیامبران تعالیم کامل انسانی، اخلاقی و شناختی نسبت به زندگی و جهان را به انسان دادند و در کتب و روایات مذهبی به وضوح می‌توان اشاراتی به آنها را یافت.
طبق این مذهب، انسان‌ها از همین نژاد الوهیم هستند و از نظر ژنتیک، کاملاً یکسان و بدون تفاوت هستند، منتهی در سطح پیشرفت فناوری خیلی کمتر قرار دارند.
به عبارتی انسان، خدای در حال تکامل است.

در فصل اول کتاب عهد عتیق:
«در آغاز الوهیم زمین و آسمانها را خلق کردند» کتاب پیدایش۱:۱
در نسخهٔ اصلی کتاب که به زبان عبری ست واژه الوهیم آمده که این واژه را به واژه مفرد خدا ترجمه می‌کنند درحالی که ممکن است الوهیم واژه جمع و معنی «کسانی که از آسمان آمدند» و مفرد آن «الوها» بدهد.

## ابدیت

اعتقاد رائلیان نسبت به کائنات و گذر زمان، تداعی مفهوم ابدیت است. بدین معنی که در بُعد زمان، ابتدایی وجود ندارد و انتهایی هم وجود نخواهد داشت. بلکه فقط مانند یک حلقهٔ زنجیر، سهیم در گذر زمان هستی را زمینیم. بینهایت از دید مکان نیز بدین معنی است که هرچه از بُعد مکان حاضر به ابعاد بالاتر یا پایینتر، یا به اصطلاح دیگر، به ترتیب به سوی ابعاد کیهانی و اتمی سیر نگرش داشته باشیم به انتها یا ابتدایی ملموس نخواهیم رسید.

## پیامبر

کلود وریلهون، پیامبر این جنبش، در ۱۳ دسامبر سال ۱۹۷۳ در شهر کلرمون-فراند در مرکز فرانسه به مدت شش روز متوالی با یک الوها ملاقات کرد و پیام‌هایی را که شامل حقیقت خلقت حیات روی کرهٔ زمین بود را دریافت کرد.
نسخهٔ فارسی این کتاب در پانویس موجود است.

الوهیم از کلود وریلهون (که از سوی الوهیم رائل خوانده شد) درخواست ساخت سفارتی را کردند که به‌طور مستقیم با بشر تماس بگیرند و خود را معرفی کنند.

آنها معتقدند کلیه ادیانی مثل یهودیت، مسیحیت، اسلام و بودایی توسط الوهیم برای تکامل بشر به پیامبران داده شده است. شبیه‌ترین کتاب به آموزه‌های این جنبش کتاب زهیر در آیین کابالا (تفسیر عهد عتیق) است.

کلود وریلهون در ششم اگوست سال ۲۰۱۵، در یک سخنرانی به اخباری محرمانه دربارهٔ سیاست‌های پشت پردهٔ دولت‌های زمین، که از سوی الوهیم از طریق تله پاتی به دست او رسیده بود خبر داد.

## جستارهای وابسته

* الوهیم
* مهندسی ژنتیک
* بیوتکنولوژی
* ۲۰۰۱: ادیسه فضایی (فیلم)

## منابع

## پیوند به بیرون

سایت رسمی رائلیان به زبان فارسی
# رقص شبح

رقص شبح ۱۸۹۱–۱۸۸۹ توسط قبیلهٔ اوگلالا لاکوتا در پاین ریج. تصویربرداری توسط فردریک رمینگتون، ۱۸۹۰.
**رقص شبح** (انگلیسی: Ghost Dance) که همچنین رقص شبح ۱۸۹۰ از آن نام برده می‌شود، مراسمی بود که درون مجموعه باورهای متعدد سرخ‌پوستان ایالات متحده آمریکا قرار داشت. طبق آموزه‌های پیشوای مقدس پایوت شمالی، وُوُکا (که بعد نامش را به جک ویلسون تغییر داد)، انجام مناسب رقص باعث پیوستن ارواح مرده با زنده‌ها می‌شود، ارواح به نفع آنها وارد جنگ می‌شوند، توسعه طلبی آمریکا به سمت غرب را خاتمه داده، و صلح، آبادانی و اتحاد را برای بومیان آمریکا در سرتاسر منطقه، به همراه می‌آورد.

رقص شبح بر اساس رقص دست در دست، رقص سنتی بومی آمریکا است. رقص شبح اولین بار در سال ۱۸۸۹ توسط مردم پایوتی شمالی ایالت نوادا به اجرا درآمد. اجرای این رقص در بیشتر مناطق غرب ایالات متحده آمریکا فراگیر شد و به سرعت به نواحی کالیفرنیا و اکلاهما رسید. همان‌طور که رقص شبح از نقطه کانونی خود که ایجاد شده بود به دیگر مناطق در حال گسترش بود، قبایل مختلف جنبه‌های گزیده رسم را با اعتقادات خود تلفیق کردند.

## پانویس

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Ghost Dance». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۸ ژانویه ۲۰۲۳.

## منابع

## پیوند به بیرون

* Ghostdance.us
* *Short video about Wovoka and the Ghost Dance* on YouTube.com
* Encyclopedia of Oklahoma History and Culture – Ghost Dance Religion
# دین در تایلند

<div style="border:solid transparent;position:absolute;width:100px;line-height:0;

دین در تایلند (سرشماری ۲۰۱۸)

  بودیسم (۹۳٫۴۶٪)  اسلام (۵٫۳۷٪)  مسیحیت (۱٫۱۳٪)  دیگر موارد (۰٫۰۳٪)

یک راهب بودایی تایلندی در حال گفتگو با یک کشیش کاتولیک در معبدی در کانچانابوری
**دین در تایلند**، بودیسم بزرگ‌ترین دین در تایلند است که ۹۳ درصد از جمعیت کشور به آن اهتمام می‌ورزند. طبق قانون اساسی بودیسم دین رسمی است، علیرغم اینکه آزادی مذهبی را برای تمام شهروندان تایلند تضمین می‌کند، اگر چه پادشاه طبق قانون ملزم است تا بودیسم ترواده باشد. جمعی از افراد دیگر، به ویژه در میان گروه قومی ایسان، به ادیان بومی تایلندی اهتمام می‌ورزند. جمعیت قابل توجهی از مسلمانان، که به‌طور عمده از تایلندی‌های مالایی‌تبار تشکیل شده‌اند، به خصوص در مناطق جنوبی حضور دارند. قانون تایلند به صورت رسمی پنج دین: بودیسم، اسلام، هندوئیسم، آیین سیک و مسیحیت را به رسمیت می‌شناسد.

## یادداشت‌ها

## پانویس

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Religion in Thailand». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۳ دسامبر ۲۰۲۲.

## منابع

## پیوند به بیرون
# مکتب اتم‌گرایی

تانتالوم آمورف
**مکتب اتم‌گرایی** یا **ذره‌گرایی** یکی از مکاتب فلسفی پیشاسقراطی بود که با ناکام دانستن موضع چندگانه‌گرایان در حلّ اختلافات متافیزیک هراکلیتوس و پارمنیدس؛ درصدد ارائهٔ راه‌حلی جدید با طرح مفهوم اتم برآمد.

مکتب اتم‌گرایی با لئوکیپوس که خود متأثر از دموکریت بود آغاز شد، ارسطو به آن حمله برد و اپیکور آن را از نو طرح نمود.

این نظریه مضمون یکی از بلندترین منظومه‌ها به نام دربارهٔ طبیعت اشیاء قرار گرفت که سرودهٔ لوکرتیوس است. نظریهٔ اتمی یونانیان باستان سپس به فراموشی سپرده شد، تا آنکه در سدهٔ هفدهم الهام بخش علم گشت و در هیبتی جدید مطرح شد، و بعدها مدارکی در تأیید وجود اتم‌ها به دست آمد.

اتمیست‌های یونان باستان بر این باور بودند که همهٔ اشیاء از اتم‌ها تشکیل یافته‌اند. طبق نظر آن‌ها، اتم‌ها ذرات بسیار کوچکی هستند که از لحاظ فیزیکی (ولی نه از لحاظ هندسی) غیرقابل تقسیمند. میان اتم‌ها فضای تهی است؛ اتم‌ها فناناپذیرند؛ همیشه در حرکت بوده‌اند و همیشه در حرکت خواهند بود و تعداد اتم‌ها و حتی تعداد انواع آن‌ها بی‌نهایت است. تفاوت هر نوع اتم با نوع دیگر؛ در شکل، اندازه و درجه حرارت است.

## منابع

## مطالعهٔ بیش‌تر

* دبلیو. کی.سی. گاتری (۱۳۸۷)، *اتمیان قرن پنجم: لئوکیپوس-دموکریتوس*، ترجمهٔ مهدی قوام صفری، تهران
# آموزش شیمی

آموزش تجربی در شیمی
**آموزش شیمی** (به انگلیسی: Chemistry education) اشاره به آموزشِ دانشِ شیمی در مدرسه و دانشگاه و افزایش آگاهی‌های همگانی در کاربردهای این دانش دارد. مهمترین موضوعات مطرح در این شاخه درک چگونگی آموزش حرفه‌ای شیمی در راستای فراگیری دانشجویان و دانش آموزان، بهترین راه‌های آموزش شیمی و بهبود نتایج یادگیری با تغییر روش آموزشی به‌شمار می‌آیند.
از بهترین روش‌های یادگیری در حوزه شیمی استفاده از کتاب‌های مرجع، مجلات آموزشی مناسب و بهره‌گیری از ویدئوهای آموزشی می‌باشد. وبسایت‌های بسیاری در این حوزه فعالیت دارند و می‌توان از محصوات آن‌ها در جهت یادگیری هر چه بهتر شیمی استفاده نمود. مجلات فارسی از جمله مجله رشد آموزش شیمی و مجلات خارجی از جمله مجله Chemistry today یا Chemistry spectrum که مجلات بسیار جالب در زمینه آموزش شیمی می‌باشند. دسترسی به این منابع در وبسایت‌های فارسی‌زبان متأسفانه در اکثر مواقع به صورت رایگان نبوده و لذا می‌بایست هزینه ای پرداخت شود اما با جستجو در اینترنت می‌توانید این موارد را به صورت رایگان نیز دریافت نمایید.

نشریه‌ها و ژورنالهای زیادی در این زمینه منتشر می‌گردند که Journal of Chemical Education , Education in Chmiestry و The Chemical Educator از معتبرترین آن‌ها به‌شمار می‌روند.

## منابع

ویکی‌پدیا انگلیسی
# مقطع تحصیلی

نمودار پیشرفت تحصیلی ساکنان استونی بر اساس جنسیت، سال ۲۰۰۰
**مقطع تحصیلی** یا **مرحله آموزشی** یا **پایهٔ تحصیلی** به اجزای تحصیلات رسمی گفته می‌شود که آموزش پیش‌دبستانی، آموزش ابتدایی، آموزش متوسطه، آموزش عالی (آموزش دانشگاهی) را در بر می‌گیرد. سازمان جهانی یونسکو ۷ مرحله را در استاندارد خود (ISCED) در نظر گرفته است که از سطح صفر (پیش‌دبستانی) تا سطح ۶ (مرحله دوم آموزش عالی) را شامل می‌شود. در اداره بین‌المللی تحصیلات یونسکو، یک پایگاه داده از نظام‌های آموزشی تمام کشورها به همراه سطوح تحصیلی وجود دارد.

## منابع
# آموزش در مصر

**آموزش و پرورش در مصر** از زمان مصریان باستان، که در اختراع نوشتن سهیم بودند، گسترش یافته‌است. آنها زبان مصری باستان را با خط هیروگلیف ثبت کردند. مصریان «بار آنخ» یا خانه زندگی به عنوان اولین مدرسه و کتابخانه در تاریخ بشریت تأسیس شد. با ورود مسیحیت به مصر در سال ۶۰ بعد از میلاد، برخی از ویژگی‌های آموزش تغییر کرد، مدارس به جای معابد با کلیساها ارتباط پیدا کردند و مدرسه الهیات در اسکندریه تأسیس شد. پس از فتح اسلامی مصر، مدارس وابسته به مساجد پدیدار شد و مسجد عمرو بن العاص اولین مرکزی بود که در آن دروس در مصر دوران اسلامی برگزار شد.

مسجد الازهر اولین مدرسه شبیه به موسسات معمولی امروزی است. با روی کار آمدن محمد علی پاشا در مصر، او شروع به تغییر نظام آموزشی به منظور هماهنگی با نظام‌های مدرن کرد و مدارس نظامی، دبیرستان‌ها، مدارس مقدماتی و دبستان تأسیس کرد. در سال ۱۹۰۸، اولین دانشگاه مدرن مصر (دانشگاه قاهره فعلی) افتتاح شد و پس از آن تأسیس دانشگاه‌ها در سراسر مصر ادامه یافت.

## منابع
# تحصیل در بلژیک

سطوح مختلف تحصیل در فلاندر
**آموزش و پرورش در بلژیک** توسط یکی از سه جامعه: فلاندری، فرانسوی و آلمانی زبان تنظیم و تأمین مالی می‌شود. هر جامعه ای سیستم مدرسه خود را دارد که تفاوت‌های کوچکی بین آنها وجود دارد. دولت فدرال نقش بسیار کمی ایفا می‌کند: مستقیماً سن مدرسه اجباری و به‌طور غیرمستقیم تأمین مالی جوامع را تعیین می‌کند.

تحصیل در بلژیک در سنین ۵ تا ۱۸ سالگی یا تا زمانی که فرد از دبیرستان فارغ‌التحصیل شود اجباری است.

مدارس را می‌توان به سه گروه تقسیم کرد:

1. مدارس متعلق به جوامع (آموزش جامعه فلاندری؛ تشکیلات والونی-بروکسل)
2. مدارس دولتی یارانه ای (آموزش رسمی یارانه ای؛ شبکه رسمی یارانه ای)، سازماندهی شده توسط استان‌ها، شهرداری‌ها یا کمیسیون جامعه فرانسوی بروکسل
3. مدارس رایگان یارانه ای (آموزش رایگان یارانه ای؛ شبکه رایگان یارانه ای)، عمدتاً توسط سازمانی وابسته به کلیسای کاتولیک سازماندهی شده‌است.

گروه دوم هم از نظر تعداد مدارس و هم از نظر تعداد دانش آموزان بزرگ‌ترین گروه است.

## منابع
# آموزش در سنت وینسنت و گرنادین‌ها

آموزش در سنت وینسنت و گرنادین‌ها نه اجباری است و نه رایگان، هرچند کودکان معمولاً تا سن ۱۵ سالگی در مدرسه حضور دارند. این کشور جزیره‌ای کوچک در دریای کارائیب با چالش‌هایی در زمینه دسترسی همگانی به آموزش روبه‌رو است و نرخ ثبت‌نام در مدارس آن در مقایسه با استانداردهای بین‌المللی هنوز به سطح مطلوب نرسیده‌است.

بر پایه داده‌های سال ۱۹۹۸ میلادی (۱۳۷۷ شمسی)، نرخ ناخالص ثبت‌نام در دوره ابتدایی ۹۰٫۵ درصد و نرخ خالص ثبت‌نام در همین دوره ۸۳٫۵ درصد بوده‌است. ابتکار اندازه‌گیری حقوق بشر (HRMI) بررسی‌های خود را بر اساس درآمد کشور انجام می‌دهد و نشان می‌دهد که سنت وینسنت و گرنادین‌ها تنها ۸۸٫۴ درصد از آنچه باید در زمینه حق آموزش تحقق یابد را برآورده می‌کند.

## آموزش ابتدایی

در سال ۱۹۹۸ میلادی (۱۳۷۷ شمسی)، نرخ ناخالص ثبت‌نام در دوره ابتدایی ۹۰٫۵ درصد و نرخ خالص ثبت‌نام ۸۳٫۵ درصد گزارش شد. آمار حضور در مدارس ابتدایی تا سال ۲۰۰۱ میلادی (۱۳۸۰ شمسی) برای این کشور در دسترس نبود.

نرخ ثبت‌نام هرچند نشان‌دهنده سطحی از تعهد به آموزش است، اما همواره بازتاب واقعی مشارکت کودکان در مدرسه نیست. بر اساس گزارش دولت، مواردی که در آن‌ها کودکان پیش از سن ۱۶ سالگی مدرسه را ترک می‌کنند، پیگیری و بررسی می‌شود.

## حق آموزش و ارزیابی بین‌المللی

ابتکار اندازه‌گیری حقوق بشر (HRMI) کشورها را بر اساس درآمدشان در زمینه تحقق حقوق بشر ارزیابی می‌کند. بر پایه این ارزیابی، سنت وینسنت و گرنادین‌ها تنها ۸۸٫۴ درصد از آنچه با توجه به سطح درآمدش باید در زمینه حق آموزش تحقق یابد را برآورده می‌کند.

این ابتکار حق آموزش را به دو بخش آموزش ابتدایی و آموزش متوسطه تقسیم می‌کند. با در نظر گرفتن سطح درآمد کشور، سنت وینسنت و گرنادین‌ها در زمینه آموزش ابتدایی ۸۴٫۸ درصد و در زمینه آموزش متوسطه ۹۱٫۹ درصد از آنچه با توجه به منابع (درآمد) خود می‌توانست دست یابد را محقق ساخته‌است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Education in Saint Vincent and the Grenadines». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.
# علوم کاربردی

منظور از **علوم کاربردی** به کار بردن آگاهی‌های علمی در یک محیط فیزیکی است. رشته‌های مهندسی نزدیک‌ترین رابطه را با علوم کاربردی دارند. علوم کاربردی در پیشرفت فناوری نقش مهمی دارد. کاربرد آن در محیط‌های صنعتی معمولاً تحقیق و توسعه (R&D) خوانده می‌شود.

علوم کاربردی با علوم بنیادی تفاوت دارند از این جهت که این علوم به توصیف پایه‌ای‌ترین اشیاء و نیروها می‌پردازند و تأکید اندکی بر کاربرد عملی دارند.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Applied sciences». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۵ آبان ۱۳۸۹.
# اریک تمپل بل

| اریک تمپل بل |
| --- |
|  |
| زادهٔ | ۷ فوریه ۱۸۸۳ آبردین، اسکاتلند |
| درگذشت | ۲۱ دسامبر ۱۹۶۰ واتسون ویل، کالیفرنیا، ایالات متحده |
| ملیت | اسکاتلندی-آمریکایی |
| محل تحصیل | دانشگاه استنفورد دانشگاه کلمبیا |
| شناخته‌شده برای | نظریه اعداد سری بل چندجمله‌ای بل اعداد بل |
| جوایز | حایزه یادبود ماکسیم بوخر |
| **پیشینه علمی** |
| شاخه(ها) | ریاضیات |
|  |

**اریک تمپل بل** (به انگلیسی: Eric Temple Bell) در سال ۱۸۸۳ در شهر آبردین اسکاتلند چشم به جهان گشود و تحصیلات را تا دبیرستان در انگلستان طی نمود. او در ۱۹۰۲ به آمریکا مهاجرت نمود و در ۱۹۱۲ دکتری ریاضی را از دانشگاه کلمبیا دریافت نمود و از آن پس دست به یک سلسله اکتشافات عمیق در ریاضیات زد.

وی در دسامبر ۱۹۶۳ در کالیفرنیا درگذشت.

## فعالیت‌ها

حوزه فعالیت او در آنالیز ریاضی و حساب عالی بود. گفتنی‌ست که اعداد بل در ترکیبیات به نام او نامیده شده‌اند.

او در دانشگاه‌های واشینگتن و شیکاگو تدریس نموده است؛ و در ۱۹۲۶ صاحب کرسی استادی در دانشکده فنی کالیفرنیا شد.

## منابع
# جان هدلی بروک

| جان هدلی بروک |
| --- |
|  |
| زادهٔ | ۲۰ مهٔ ۱۹۴۴ ‏(۸۲ سال) |
| ملیت | بریتانیا |
| همسر | Janice Marian Heffer (ا. ۱۹۷۲) |
|  |
| پس‌زمینه‌های علمی |
| دانشگاه | Fitzwilliam College, Cambridge |
| عنوان پایان‌نامه | The Role of Analogical Argument in the Development of Organic Chemistry |
| سال دفاع | ۱۹۶۹ |
| کار علمی |
| زمینهٔ تخصصی/حوزه کاری | History |
| زیرشاخهٔ | تاریخ دانش |
| نهاد | * دانشگاه لنکستر
* Harris Manchester College, Oxford
 |
| رشته اصلی | رابطه علم و دین |
|  |
| وبگاه | johnhedleybrooke.com |

**جان هدلی بروک** (انگلیسی: John Hedley Brooke; ۲۰ مهٔ ۱۹۴۴ – ) مربی (دانشگاه) متخصص در تاریخ دانش به خصوص در مورد رابطه علم و دین اهل بریتانیا بود.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «John Hedley Brooke». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۵ سپتامبر ۲۰۲۱.

الگو:مربی (دانشگاه)-خرد
# مارشال کلاگت

| مارشال کلاگت |
| --- |
|  |
| زادهٔ | ‏۲۳ ژانویه ۱۹۱۶‏  واشینگتن دی.سی.  |
| درگذشته | ‏۲۱ اکتبر ۲۰۰۵‏  (۸۹ سال) پرینستون  |
| محل تحصیل | * دانشگاه کلمبیا
* دانشگاه جرج واشینگتن
* مؤسسه فناوری کالیفرنیا
 |
| پیشه | مورخ علم، استاد دانشگاه، پژوهشگر مطالعات قرون وسطا، مورخ  |
| کارفرما | * دانشگاه ویسکانسین-مدیسن
* دانشگاه کلمبیا
* مؤسسه مطالعات پیشرفته
 |
| جایزه‌ها | * کمک‌هزینه گوگنهایم (۱۹۴۶، ۱۹۵۰)
* Fellow of the Medieval Academy of America (۱۹۶۱)
 |

**مارشال کلاگت** (به انگلیسی: Marshall Clagett) (زادهٔ ۲۳ ژانویه ۱۹۱۶ در واشنگتن – درگذشتهٔ ۲۱ اکتبر ۲۰۰۵ در پرینستون، نیوجرسی) دانشمند آمریکایی در زمینه تاریخ علم پیش از گالیله و علم در مصر و یونان بود.

وی نویسنده آثاری متعدد در زمینه تاریخ علم و ریاضیات است.

او در ۸۹ سالگی در بیمارستانی در پرینستون (نیوجرسی) درگذشت.

## جوایز

* 1981, the John Frederick Lewis Prize of the American Philosophical Society, and the Alexandre Koyré Medal of the International Academy of the History of Science, for *Archimedes in the Middle Ages*;
* 1989, the Lewis Prize again for *Ancient Egyptian Science*, Vol. I;
* 1995, one of two newly-created Giovanni Dondi dall'Orologio European Prizes in the History of Science, Technology, and Industry, given in recognition of a lifetime of scholarship in the history of science;
* 1996, the 35th annual International Galileo Galilei Prize, given by the Award Foundation of the Italian Rotary for outstanding contributions by a foreign scholar to the study and diffusion of Italian culture.

## منابع

* Wolfgang Saxon (October 26, 2005). Marshall Clagett, 89, Scholar on Science in Ancient Times, Is Dead. *The New York Times*. Retrieved June 16, 2011.

* ویکی‌پدیای انگلیسی.

## پیوند به بیرون

* Obituary of Marshall Clagett
* Another obituary of Marshall Clagett (PDF format)
* Obituary of Marshall Clagett with photo
# سایمون شفر

| سایمون شفر |
| --- |
|  |
| زادهٔ | ۱ ژانویهٔ ۱۹۵۵ ‏(۷۱ سال) ساوت‌همپتون |
| محل تحصیل | کالج ترینیتی (کمبریج) |
| جوایز | جایزه اراسموس (۲۰۰۵)، مدال جرج سارتن (۲۰۱۳) |
| **پیشینه علمی** |
| محل کار | دانشگاه کمبریج کالج داروین، کمبریج کالج سلطنتی لندن دانشگاه کالیفرنیا، لس‌آنجلس |
| پایان‌نامه | *کیهان شناسی نیوتنی و حالت پایدار* (۱۹۸۰) |
|  |
| وبگاه | www.hps.cam.ac.uk/people/schaffer |

**سایمون شفر** (به انگلیسی: Simon Schaffer)، (زاده ۱ ژانویه ۱۹۵۵) استاد تاریخ و فلسفه علم در گروه تاریخ و فلسفه علم در دانشگاه کمبریج و تا این اواخر سردبیر مجله انگلیسی برای تاریخ علم بود.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Simon Schaffer». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۰ ژانویه ۲۰۱۶.

## پیوند به بیرون

* CBC interview—Ideas: How to Think about Science, podcast available
* Leviathan and the Air-Pump
* Simon Schaffer interviewed by Alan Macfarlane 27 June, continued 1 and ۲ ژوئیه ۲۰۰۸ (film)
* Simon Schaffer's 2010 Tarner Lectures "When the stars threw down their spears": Histories of Astronomy and Empire
* Simon Schaffer's Videos at Imperial College
# فهرست پدیده‌های طبیعی

شفق قطبی یک پدیده طبیعی است.
**فهرست پدیده‌های طبیعی** (انگلیسی: List of natural phenomena) پدیده طبیعی یک رویداد قابل مشاهده است که ساخته دست بشر نیست. مثالها عبارتند از: طلوع خورشید، آب و هوا، مه (ابر)، تندر، پیچند; فرآیندهای بیولوژیکی، تجزیه (زیست‌شناسی)، جوانه زدن، تغییرات فیزیکی، انتشار موج، فرسایش; جریان جزر و مد و رخدادهای طبیعی مانند پالس الکترومغناطیسی، فوران آتشفشانی و زمین‌لرزه.

## تاریخچه

در فواصل زمانی زیادی، پدیده‌های طبیعی توسط مجموعه‌ای از رویدادهای بی‌شمار به عنوان ویژگی ایجاد‌شده توسط طبیعت مشاهده شده‌اند.

## پدیده‌های فیزیکی

کریستال در کوره VCGS
انجماد

غلیان

جاذبه زمین

مغناطیس

## پدیده‌های شیمیایی

اکسیداسیون

آتش

زنگ‌زدگی

## جستارهای وابسته

* ماده‌باوری
* خورشید نیمه‌شب
* سیاه‌چاله
* محیط زیست
* طبیعت

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «List of natural phenomena». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱ ژانویه ۲۰۲۳.
# لئوکیپوس (فیلسوف)

| لئوکیپوس |
| --- |
|  |
| نام هنگام تولد | لئوکیپوس |
| زادهٔ | ۴۴۰ پیش از میلاد ملط یا آبدرا، یونان |
|  |
|
تأثیرگذار بر
* دموکریت
 |
|  |

**لئوکیپوس** یا **لوکیپوس** (به یونانی: Λεύκιππος) فیلسوف پیشاسقراطی بنیان‌گذار مکتب اتم‌گرایی بوده‌است. برخی او را اهل میلتوس، برخی آبدرا و برخی اهل الئا می‌دانند.

لئوکیپوس از لحاظ تاریخی تا حدود زیادی تحت‌الشعاع دموکریت قرار گرفته‌است. از زندگانی و افکار او اطلاعات چندانی در دست نیست و حتی اپیکور منکر وجود چنین شخصی بوده‌است. با این وجود از آنجا که در برخی آثار ارسطو از لئوکیپوس نقل قول‌هایی آمده، اکثر مورخان فلسفه بر این عقیده‌اند که او واقعاً وجود داشته‌است.

مشخص نیست که چه اندازه از مکتب اتم‌گرایی از لئوکیپوس و چه اندازه از دموکریت بوده‌است؛ با این حال، به نظر می‌رسد که هستهٔ مرکزی اتم‌گرایی را نخستین بار لئوکیپوس بیان کرده و پس از او دموکریت به بسط و شرح و دفاع از آن پرداخته‌است.

## پانویس
# کار (ترمودینامیک)

**کار** در علم ترمودینامیک به کاری که توسط سیستم بر روی محیط یا به عکس رخ می‌دهد، گفته می‌شود. کار اصولا از طریق تغییر حجم سیستم صورت می‌گیرد. کار انجام شده توسط سیستم روی محیط منفی و کار انجام شده محیط روی سیستم مثبت در نظر گرفته می‌شود. واحد کار ترمودینامیکی نیز مانند واحد کار مکانیکی است و در سیستم SI ژول است. رابطه زیر برای محاسبه کار ناشی از تغییر حجم در سیستم استفاده می‌شود:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_38
در این ضابطه WIKINIUM\_MATH\_PH\_40 نشان دهنده کار مبادله شده، v1 و v2 حجم سیستم در حالت‌های 1 و 2 و WIKINIUM\_MATH\_PH\_42 تابع فشار سیستم بر حسب حجم است.

## جستارهای وابسته

* کار (فیزیک)
* ترمودینامیک
* شیمی
* واکنش شیمیایی

## منابع