# جنبش هشت ساعت کار در روز

**جنبش هشت ساعت کار در روز** (که با نام‌های **جنبش ۴۰ ساعت کار در هفته** یا **جنبش کاهش ساعات کار** نیز شناخته می‌شود) یک جنبش اجتماعی بود که در کشورهای مختلف برای تنظیم طول روز کاری شکل گرفت. هدف آن جلوگیری از افراط و سوءاستفاده در ساعات کار بود.

جنبش مدرن در دوران انقلاب صنعتی در بریتانیا شکل گرفت. در این دوره، تولید صنعتی در کارخانه‌های بزرگ، زندگی کاری را دگرگون کرد. در آن زمان، روز کاری می‌توانست بین ۱۰ تا ۱۶ ساعت باشد، هفته کاری معمولاً شش روز بود و کار کودکان نیز امری رایج به شمار می‌رفت. از قرن نوزدهم میلادی به بعد، روز کار هشت‌ساعته به‌تدریج در کشورهای مختلف و صنایع گوناگون پذیرفته شد و در نیمه نخست قرن بیستم میلادی به‌طور گسترده رواج یافت.

## تاریخچه

### قرن شانزدهم میلادی

در سال ۱۵۹۳، فیلیپ دوم اسپانیا با صدور فرمانی سلطنتی به نام «Ordenanzas de Felipe II»، روز کاری هشت‌ساعته را برای کارگران ساخت‌وساز در نایب‌السلطنه‌های آمریکا تعیین کرد.

برای کارگران معادن یک استثنا در نظر گرفته شد و روز کاری آن‌ها به هفت ساعت محدود شد. این شرایط کاری برای بومیان در آمریکای اسپانیایی نیز اعمال می‌شد؛ آن‌ها علاوه بر این، قوانین خود را در قالب «جمهوری‌های سرخ‌پوستی» سازمان‌دهی کرده بودند و شهرداران خود را انتخاب می‌کردند.

### انقلاب صنعتی

در اوایل قرن نوزدهم میلادی، رابرت اوون در سال ۱۸۱۰ خواستار تعیین روز کاری ده‌ساعته شد و آن را در واحد صنعتی خود در نیو لَنارک اجرا کرد. او تا سال ۱۸۱۷ هدف روز کاری هشت‌ساعته را مطرح کرد و شعار معروف «هشت ساعت کار، هشت ساعت تفریح، هشت ساعت استراحت» را بیان کرد. در انگلستان، زنان و کودکان با تصویب قانون کارخانه‌ها در سال ۱۸۴۷ به روز کاری ده‌ساعته دست یافتند. همچنین کارگران فرانسوی پس از انقلاب فوریه ۱۸۴۸ فرانسه موفق شدند روز کاری دوازده‌ساعته را به دست آورند.

کاهش ساعات کار و بهبود شرایط کاری بخشی از اعتراض‌ها و جنبش‌های گسترده برای اصلاحات منشورگرایی و شکل‌گیری اولیه اتحادیه‌های کارگری بود. در دهه‌های ۱۸۴۰ و ۱۸۵۰، نخستین موفقیت‌ها در دستیابی به روز کاری هشت‌ساعته در نیوزیلند و همچنین در میان کارگران ماهر جنبش کارگری در استرالیا به دست آمد. با این حال، بیشتر کارگران تا اوایل و میانه قرن بیستم میلادی منتظر ماندند تا این وضعیت از طریق قانون‌گذاری در سراسر جهان صنعتی به‌طور گسترده تحقق یابد.

انجمن بین‌المللی کارگران در کنگره ژنو در سال ۱۸۶۶ خواست روز کاری هشت‌ساعته را مطرح کرد و اعلام داشت که محدودیت قانونی ساعات کار پیش‌شرطی اساسی برای هرگونه بهبود و رهایی طبقه کارگر است. این کنگره پیشنهاد کرد که هشت ساعت به‌عنوان سقف قانونی روز کاری تعیین شود. کارل مارکس نیز این موضوع را برای سلامت کارگران بسیار حیاتی می‌دانست، او در کتاب «*سرمایه*» (۱۸۶۷) نوشت که افزایش ساعات کار نه‌تنها موجب فرسایش نیروی کار و محروم شدن آن از شرایط طبیعی رشد و فعالیت می‌شود، بلکه به فرسودگی زودرس و حتی مرگ آن نیز می‌انجامد.

#### نشان مثلث قرمز

مثلث قرمز از قرن نوزدهم میلادی به‌عنوان یک نماد سیاسی چپ‌گرایانه استفاده شده است. در روز کارگر سال ۱۸۹۰ در فرانسه، کارگران مثلث قرمز را به‌عنوان نمادی برای مطالبه روز کاری هشت‌ساعته بر تن داشتند. این نماد هنوز در برخی بخش‌های اروپا، به‌ویژه در ارتباط با مراسم روز کارگر در ۸ مه، با همین معنا استفاده می‌شود. در ژوئیه ۱۸۸۹ در پاریس، در نشست «بین‌الملل دوم» که اتحادی از احزاب سوسیالیست و کارگری اروپا بود، تصمیم گرفته شد که در سال بعد، کارگران در اول مه برای مطالبه روز کاری هشت‌ساعته تظاهرات کنند. مثلث چرمی قرمز در ۱ مه ۱۸۹۰ در پاریس، در جریان مبارزات کارگری پذیرفته شد تا معترضان بتوانند خود را از مردم عادی متمایز کنند. این نشان نماد مطالبه کارگران برای محدودیت روز کاری به حداکثر هشت ساعت بود. برای این تظاهرات، عبارت «۱ مه، ۸ ساعت کار» روی این مثلث دوخته می‌شد.

پس از موفقیت گسترده بسیج اول مه ۱۸۹۰،‌از جمله اعتصاب ۱۵۰ هزار کارگر در بلژیک، کمی بعد تصمیم گرفته شد این تاریخ به یک روز جهانی اقدام تبدیل شود که به شکل‌گیری «روز جهانی کارگر» انجامید. در فرانسه، روز کاری هشت‌ساعته در سال ۱۹۱۹ و در بلژیک در سال ۱۹۲۱ به دست آمد.

### جنگ جهانی اول و اصلاحات کارگری

پیش از آغاز جنگ جهانی اول، تلاش‌ها برای کاهش ساعات کار و به‌ویژه تثبیت روز کاری هشت‌ساعته با سرعتی کند و نابرابر در کشورهای مختلف پیش می‌رفت. با شروع جنگ در سال ۱۹۱۴، کشورهای درگیر برای تأمین نیازهای جنگی، محدودیت‌های مربوط به ساعات کار در صنایع حیاتی را لغو یا تعلیق کردند و اولویت را به افزایش تولید نسبت دادند، حتی به بهای کاهش استانداردهای کار.

در سال ۱۹۱۵، اروگوئه با تصویب روز کاری هشت‌ساعته، به یکی از پیشگامان قانون‌گذاری کار تبدیل شد.

یکی دیگر از پیامدهای جنگ جهانی اول، انقلاب روسیه در سال ۱۹۱۷ بود که تأثیر چشمگیری بر سیاست‌های کار در جهان گذاشت. شعارهای رادیکال بلشویک‌ها و اصلاحات کارگری آنان، از جمله تعیین روز کاری هشت‌ساعته، الهام‌بخش جنبش‌های سوسیالیستی و کمونیستی در سراسر جهان شد. در سال‌های ۱۹۱۸ و ۱۹۱۹، انقلاب‌هایی در آلمان، مجارستان و فنلاند رخ داد و هم‌زمان اعتصاب‌ها و ناآرامی‌های کارگری در بریتانیا، فرانسه و ایالات متحده افزایش یافت. رهبران غربی، کارفرمایان و اتحادیه‌های کارگری نگران بودند که بدون رسیدگی به مطالبات کارگران، «انقلاب جهانی پرولتاریا» بتواند دموکراسی‌های سرمایه‌داری را بی‌ثبات کند.

درک بهتر از بهره‌وری نیروی کار، نگرانی از جنبش‌های انقلابی و آرمان‌های لیبرال ملت‌ها، تلاش‌ها برای بهبود شرایط کار را تقویت کرد. همکاری بین‌المللی در این زمینه به تدوین مفاد کارگری در پیمان ورسای، امضاشده در سال ۱۹۱۹، انجامید که شامل تأسیس «دفتر بین‌المللی کار» بود، که بعدها به «سازمان بین‌المللی کار» (ILO) تغییر نام داد. هشت ساعت کار در روز نخستین موضوعی بود که در «سازمان بین‌المللی کار» مورد بررسی قرار گرفت و در نتیجه آن، «کنوانسیون ساعات کار (صنعت)» در سال ۱۹۱۹ تصویب شد. این کنوانسیون تا سال ۲۰۱۶ به تصویب ۵۲ کشور رسیده بود. جنبش هشت ساعت کار در روز همچنین بخشی از تاریخ اولیه شکل‌گیری مراسم اول ماه مه و روز کارگر در برخی کشورها به شمار می‌رود.

## آسیا

### هند

شرکت تاتا استیل از نخستین شرکت‌های هندی بود که مزایای مختلف رفاهی برای کارگران خود فراهم کرد. این مزایا شامل روز کاری هشت‌ساعته از سال ۱۹۱۲، خدمات درمانی رایگان از سال ۱۹۱۵، امکانات آموزشی برای فرزندان کارکنان از سال ۱۹۱۷، مرخصی با حقوق از سال ۱۹۲۰، ایجاد صندوق بازنشستگی و جبران خسارت حوادث در سال ۱۹۲۰، آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای از سال ۱۹۲۱، مزایای زایمان از سال ۱۹۲۸، پاداش‌های مشارکت در سود از سال ۱۹۳۴ و پاداش بازنشستگی از سال ۱۹۳۷ بود.

## پانویس