# آموزش در گواتمالا

آموزش در گواتمالا|  |
| وزارت آموزش و پرورش گواتمالا |
| وزیر | آنابلا خیراکا |
| بودجهٔ آموزش و پرورش ملی (۲۰۱۹) |
| بودجه | GTQ$20.49 B USD$2.68 B |
| داده‌های همگانی |
| زبان‌های نخست | اسپانیایی |
| نظام کنونی | ۱۸ ژوئیه ۱۸۷۲ |
| **باسوادی** (۲۰۱۸) |
| مجموع | ۸۱٫۵٪ |
| **نام‌نویسی** |
| مجموع | ۳٬۵۷۱٬۰۰۰ |
| ابتدایی | ۲٬۳۵۰٬۰۰۰ |
| متوسطه | ۱٬۲۲۰٬۰۰۰ |
| آموزش عالی | ۸۸٬۰۰۰ |
| منابع: |

ساختمان مدرسه‌ای در سان پدرو پینولا، خالاپا.
**آموزش و پرورش در گواتمالا** زیر نظارت وزارت آموزش و پرورش گواتمالا است که مسئولیت تدوین، اجرا و نظارت بر سیاست‌های آموزشی ملی را بر عهده دارد. بر پایه قانون اساسی گواتمالا، آموزش در مدارس دولتی برای دوره‌های پیش‌دبستانی، ابتدایی و متوسطه اجباری و رایگان است. نظام آموزشی این کشور دارای پنج سطح است که با دوره ابتدایی آغاز می‌شود و با دوره متوسطه و آموزش عالی — بسته به سطح آموزش فنی — ادامه می‌یابد.

زبان رسمی آموزش، اسپانیایی است که بر اساس قانون آموزشی سال ۱۹۶۵ به عنوان زبان رسمی گواتمالا برگزیده شد. با این حال، ماده ۷۶ قانون اساسی، آموزش دوزبانه را برای مناطقی که جمعیت بومی در آن‌ها اکثریت دارند الزامی می‌داند. نرخ باسوادی در میان جمعیت پانزده سال به بالا ۸۳٫۳ درصد است و گواتمالا در زمینه آموزش تنها ۶۰٫۵ درصد از آنچه را که با توجه به سطح درآمدش باید فراهم کند، تأمین می‌کند.

نظام آموزشی گواتمالا با چالش‌های ساختاری جدی روبروست؛ از جمله نابرابری‌های ژرف میان دانش‌آموزان بومی و غیربومی، نرخ بالای ترک تحصیل و بی‌سوادی در مناطق روستایی، کمبود منابع آموزشی و زیرساخت‌های ناکافی در مدارس. جنگ داخلی سی‌وشش‌ساله (۱۹۶۰–۱۹۹۶) و توافقنامه‌های صلح ۱۹۹۶ نقشی بنیادین در شکل‌گیری وضعیت کنونی آموزش در این کشور داشته‌اند.

## چالش‌ها و مسائل

در گواتمالا، میانگین سال‌های تحصیل در سال ۲۰۱۱ حدود ۴ سال بود. ۱۶٫۷ درصد از جمعیت بی‌سواد هستند و نرخ بی‌سوادی در میان بومیان به بیش از ۶۰ درصد می‌رسد. بومیان حدود ۴۲ درصد از جمعیت گواتمالا را تشکیل می‌دهند و بیشتر در مناطق روستایی فقیر با دسترسی اندک به آموزش پس از دوره ابتدایی زندگی می‌کنند. دانش‌آموزان غیربومی به طور میانگین ۵٫۷ سال تحصیل می‌کنند در حالی که این رقم برای دانش‌آموزان بومی تنها ۲٫۵ سال است. دانش‌آموزان بومی به دلیل فقر بیشتر و نبود آموزش به زبان‌های بومی در مدارس دولتی، دستاوردهای آموزشی کمتری نسبت به دانش‌آموزان غیربومی (لادینو) دارند.

### منابع آموزشی و محرومیت بومیان

ورودی مدرسه‌ای در کاموتان، چیکویمولا.
دستاورد تحصیلی دانش‌آموزان بومی پایین‌تر از دانش‌آموزان غیربومی است. والدین بومی تحصیلات کمتر و وضعیت اقتصادی-اجتماعی پایین‌تری دارند که به محیط آموزشی ضعیف‌تری می‌انجامد: مدارس با مواد آموزشی کمتر، زیرساخت‌های ضعیف‌تر و معلمانی با کیفیت پایین‌تر. دانش‌آموزان بومی در سراسر گواتمالا حدود نیم سال دیرتر از دانش‌آموزان لادینو به مدرسه می‌روند. این دانش‌آموزان با وجود پیشینه محروم، در مدارسی با منابع کمتر تحصیل می‌کنند و در آزمون‌ها عملکرد ضعیف‌تری نسبت به دانش‌آموزان غیربومی دارند.

جذب و نگه‌داشت معلمان باکیفیت در مناطق روستایی گواتمالا چالش بزرگی است. علاوه بر حقوق اندک، بیشتر معلمان از شهرهای بزرگ می‌آیند و با رفت‌وآمد چندساعته روزانه برای رسیدن به مناطق روستایی روبرو هستند، از این رو بسیاری ترجیح می‌دهند در شهرهای بزرگ‌تر کار کنند. در نتیجه، معلمان مدارس بومی روستایی انتظارات پایین‌تری از دانش‌آموزان دارند که بر پیشرفت تحصیلی آن‌ها تأثیر می‌گذارد. نبود راهنماهای درسی یا مواد آموزشی در مدارس روستایی نیز تلاش‌ها برای بهبود استانداردهای آموزشی را در این مناطق دشوار می‌سازد.

وضعیت کنونی آموزش و پرورش در گواتمالا به طور چشمگیری کم‌بودجه است. بسیاری از کلاس‌های درس در سراسر کشور — به ویژه در گواتمالای روستایی — حداقل استانداردها را برای فضای کلاس، مواد آموزشی، تجهیزات و مبلمان کلاس، و آب و بهداشت برآورده نمی‌کنند.

### حضور در مدرسه

دانش‌آموزان در مراسمی در مدرسه‌ای در سانتا کروز مولوا، شهرستان رتالوولو.
با توجه به اینکه بیش از نیمی از جمعیت گواتمالا زیر خط فقر زندگی می‌کنند، تأمین هزینه‌های روزافزون لباس فرم، کتاب، لوازم و حمل‌ونقل — که هیچ‌کدام توسط دولت تأمین نمی‌شود — برای کودکان، به ویژه کودکان بومی، دشوار است. این مشکل با این واقعیت که برای دانش‌آموزان فقیر، زمان صرف‌شده در مدرسه می‌توانست به کار درآمدزا برای تأمین معاش خانواده اختصاص یابد، تشدید می‌شود. رفتن به مدرسه ابتدایی برای کودکان مناطق روستایی بسیار دشوار است و بیشتر آن‌ها به دلیل کمبود دسترسی و امکانات ناکافی ترک تحصیل می‌کنند.

دانش‌آموزان بومی از سن ۱۲ سالگی — که سن گذار از دوره ابتدایی به متوسطه است — ترک تحصیل می‌کنند؛ این امر عمدتاً به دلیل محدودیت‌های اقتصادی و نیاز به کار است. برای پسران بومی، نیاز به کار برای تأمین ثبات مالی شایع‌ترین دلیل ترک تحصیل یا عدم ثبت‌نام است. فقر بنابراین مهم‌ترین عامل بازدارنده از تحصیل برای دانش‌آموزان بومی است — فقر و سکونت در مناطق روستایی احتمال عدم تکمیل تحصیلات و عدم ثبت‌نام را افزایش می‌دهد.

نابرابری جنسیتی در آموزش رایج است — نرخ باسوادی و ثبت‌نام مردانه در همه جنبه‌ها از نرخ زنانه بیشتر است. از ۲ میلیون کودکی که در گواتمالا به مدرسه نمی‌روند، اکثریت آن‌ها دختران بومی ساکن مناطق روستایی هستند. زنان مایا کمترین احتمال ثبت‌نام را دارند، دیرتر به مدرسه می‌روند و زودتر از پسران مایا و مردان و زنان لادینو ترک تحصیل می‌کنند. تنها ۳۹ درصد از زنان بومی باسواد هستند در مقایسه با ۶۸ درصد از مردان مایا، ۸۷ درصد از مردان لادینو و ۷۷ درصد از زنان لادینو. انتظار ازدواج و وظایف خانگی برای زنان، سرمایه‌گذاری در آموزش را کاهش می‌دهد — زنان بومی در سنین پایین‌تری از زنان غیربومی ازدواج می‌کنند و تنها ۳ درصد از زنان متأهل در مدرسه ثبت‌نام می‌کنند.

هزینه گواتمالا برای آموزش یکی از پایین‌ترین‌ها در جهان است. در سال ۲۰۲۱، این کشور ۳٫۱ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را صرف آموزش کرد. در اواخر دهه ۲۰۰۰، اکثریت مدارس گواتمالا به برق شبکه دسترسی داشتند که امکان بهره‌گیری از روشنایی، گرمایش و رایانه و آب لوله‌کشی برای نوشیدن و بهداشت را فراهم می‌کرد. با این حال در مقایسه با سایر کشورهای آمریکای لاتین، مدارس گواتمالا در شاخص‌هایی مانند تأمین آب آشامیدنی در میانه جدول و در شاخص‌هایی مانند تعداد سرویس‌های بهداشتی در پایین جدول قرار دارند. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که نبود زیرساخت‌هایی مانند آب آشامیدنی کافی، خدمات فاضلاب یا برق و کمبود مواد آموزشی مانند کتاب درسی در مدارس گواتمالا می‌تواند تأثیر منفی چشمگیری بر عملکرد دانش‌آموزان داشته باشد.

آموزش ابتدایی از سال ۱۹۸۵ در گواتمالا اجباری بوده‌است، با این حال این کشور یکی از پایین‌ترین نرخ‌های تحصیلات تجمعی را در آمریکای لاتین دارد. معلمان در مدارس دولتی گواتمالا اغلب از روش‌های آموزشی بهره می‌گیرند که نیازهای نزدیک به ۴۰ درصد از دانش‌آموزانی که از پس‌زمینه‌های بومی می‌آیند و اسپانیایی زبان مادری آن‌ها نیست را در نظر نمی‌گیرد. آموزش تک‌زبانه اسپانیایی در کلاس‌هایی با تنوع زبانی به کار می‌رود، در حالی که حدود ۲۰ زبان مایایی در گواتمالا وجود دارد. این امر در نرخ بالای تکرار پایه بازتاب می‌یابد — برای نمونه تا ۳۰ درصد در پایه اول. دانش‌آموزان بومی بر خلاف دانش‌آموزان لادینو که اسپانیایی زبان مادری آن‌هاست، اغلب بدون تسلط به اسپانیایی وارد مدرسه می‌شوند و به دلیل این شکاف زبانی، پیشرفت کمتری نسبت به سایر دانش‌آموزان دارند. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که آموزش دوزبانه برای دانش‌آموزان بومی نرخ تکرار پایه و ترک تحصیل را کاهش می‌دهد.

## زمینه تاریخی

### دوران استعمار

آموزش در دوران استعماری گواتمالا بر عهده کلیسای کاتولیک بود و تقریباً به طور انحصاری به فرزندان اسپانیایی‌ها و کریول‌ها تعلق داشت. در سال ۱۵۹۷، اسقف پیر گومز فرناندز دکوردووا اجازه تأسیس نخستین مرکز آموزشی گواتمالا — کالج و سمینار ترینیتینو — را صادر کرد. کالج کمپانیای عیسی نیز از طریق فرمان سلطنتی مورخ ۹ اوت ۱۵۶۱ تأسیس شد و از سال ۱۶۰۸ تا اخراج جزوئیت‌ها در ۱۷۶۷ فعالیت کرد.

آرشیداسقف کایتانو فرانکوس ای مونروی در سال ۱۷۷۹ با مأموریت اصلاح نظام آموزشی وارد گواتمالا شد. او به جریان‌های آزادی‌خواه فیلسوفان انگلیسی و ژان‌ژاک روسو گرایش داشت که رویکردهای نوینی در تعلیم و تربیت ارائه داده بودند. فرانکوس ای مونروی دو مدرسه ابتدایی و کالج «سان خوزه دلوس اینفانتس» را تأسیس کرد و در ساخت‌وساز کالج ترینیتینو مشارکت مالی داشت. هدف آموزشی نو او سه محور داشت: علوم، آداب‌وسنن و دین.

### دوره لیبرال ماریانو گالوز

دکتر ماریانو گالوز نظام آموزشی گواتمالا را اصلاح و آن را به شکلی لائیک درآورد. در سال ۱۸۳۵، نظام لنکستری که در آن دوران نظام آموزشی ایدئال شمرده می‌شد، آزمایش شد. در این نظام، معلم از کمک دانش‌آموزان برتر به نام «ناظران» بهره می‌گرفت. همچنین بورسیه‌هایی برای دانش‌آموزان از استان‌های مختلف اعطا شد که پنج عدد از آن‌ها اختصاصاً برای کودکان بومی بود. در این دوره مدرسه معدن‌شناسی، موزه ملی، مدرسه دختران و نخستین دانشسرای آموزگاران تأسیس شد.

### قانون پاوون و حاکمیت محافظه‌کار

در دوران حاکمیت سی‌ساله محافظه‌کاران، مانوئل فرانسیسکو پاوون آیسینا مسئولیت نظام آموزشی را بر عهده داشت. قانون پاوون که در ۱۶ سپتامبر ۱۸۵۲ تصویب شد، آموزش را به طور رسمی به کلیسای کاتولیک سپرد. این قانون آموزش رایگان، اجباری و لائیک را در نظر نمی‌گرفت، اقتصاد، تاریخ و جغرافیا را در برنامه درسی لحاظ نمی‌کرد و آموزش معلمان را در هیچ مدرسه تخصصی پیش‌بینی نکرده بود، که این امر به رکود آموزشی انجامید.

در سال ۱۸۵۴ کنکوردای میان رئیس‌جمهور گواتمالا، ژنرال رافائل کاررا، و کرسی مقدس منعقد شد که بر اساس آن گواتمالا آموزش مردم را به طور قطعی به فرقه‌های منظم کلیسای کاتولیک واگذار کرد. این کنکوردا تا سقوط حکومت محافظه‌کار مارشال وایسنته سرنا ای سرنا اعتبار داشت.

### بهار دموکراتیک و پس از آن

بهار دموکراتیک گواتمالا (۱۹۴۴–۱۹۵۴) دوره‌ای از ادغام اجتماعی برای گروه‌های بومی بود. در سال ۱۹۴۵ دولت دموکراتیک گواتمالا «انستیتوی ملی بومی‌شناسی» (IIN) را تأسیس کرد که به کودکان مدرسه‌ای امکان می‌داد ابتدا به زبان مادری خود خواندن یاد بگیرند و سپس اسپانیایی بیاموزند.

پس از این دوره کوتاه دموکراتیک، گواتمالا ۳۶ سال (۱۹۶۰–۱۹۹۶) ناآرامی مسلحانه — که به «کانفلیکتو آرمادو» یا «درگیری مسلحانه» معروف است — را تجربه کرد. با تصویب قانون آموزشی در سال ۱۹۶۵ که زبان اسپانیایی را به عنوان زبان رسمی آموزش در گواتمالا اعلام کرد، آموزش به زبان‌های بومی دیگر مجاز نبود. گذار از حکومت دموکراتیک به استبدادی موجب شد جنبش‌های چریکی ظهور کنند و جنگ داخلی آغاز شود که به قتل‌عام غیرتبعیض‌آمیز بسیاری از گروه‌های بومی در سراسر گواتمالا انجامید و نابرابری‌های ساختاری ژرفی برای بومیان — به ویژه در سیاست و آموزش — ایجاد کرد.

### توافقنامه‌های صلح

توافقنامه‌های صلح ۱۹۹۶، توافقی میان دولت گواتمالا و گروه‌های مدنی زیر نظارت سازمان ملل متحد، پایانی بر درگیری مسلحانه سی‌وشش‌ساله گذاشت و «نقش بخش آموزش در تداوم نژادپرستی از طریق دسترسی نابرابر به مدارس، برخورد نامناسب با دانش‌آموزان بومی و بازنمایی‌های تبعیض‌آمیز از فرهنگ بومی در برنامه‌های درسی» را به رسمیت شناخت. توافقنامه‌های صلح گام‌هایی برای دستیابی به برابری آموزشی ترسیم کرد که شامل افزایش دسترسی به مدرسه، ترویج آموزش دوزبانه، تشویق مشارکت اجتماعی، اصلاح برنامه‌های درسی و ایجاد نهادهای غیرمتمرکز بود.

یکی از اهداف اصلی توافقنامه‌های صلح، افزایش تحصیل برای مردم روستایی و بومی و غیرمتمرکزسازی نظام آموزشی بود، اما بسیاری از خواسته‌های توافقنامه‌های صلح همچنان برآورده نشده‌اند. معرفی رسمی زبان‌های بومی به بخش آموزش صورت نگرفته و نابرابری‌ها میان گروه‌های بومی و غیربومی همچنان پابرجاست. خواسته‌های توافقنامه‌های صلح به شرح زیر است:

* آموزش بین‌فرهنگی و دوزبانه در هر مدرسه‌ای وجود خواهد داشت
* سیاست‌ها هویت مایا را به رسمیت خواهند شناخت و تقویت خواهند کرد و دسترسی آن‌ها به آموزش را با گنجاندن ارزش‌های تعلیم‌وتربیتی بومی در تدریس افزایش خواهند داد
* دولت هزینه اجرا را تأمین خواهد کرد
* زنان به دسترسی برابر به آموزش دست خواهند یافت

برای مقابله با سطح پایین بودجه آموزشی، حواله‌های ارزی که اعضای خانواده شاغل در خارج از کشور ارسال می‌کنند اغلب برای مقاصد آموزشی مانند لباس فرم، رایانه خانگی و دسترسی به اینترنت به کار می‌رود. حواله‌ها همچنین برای تأمین وعده‌های غذایی منظم، برق و بهداشت در خانه استفاده می‌شوند که توانایی کودکان برای دسترسی به آموزش را بهبود می‌بخشد. خانواده‌ها می‌توانند از حواله‌ها برای استخدام نیروی کار بهره بگیرند تا کودکان بتوانند در مدرسه بمانند و مجبور نشوند برای کمک به کشاورزی یا کارهای خانگی مانند مراقبت از خواهر و برادر از تحصیل دست بکشند. در برخی موارد، مهاجرت موفق به طور متناقض موجب «اتلاف سرمایه انسانی» شده که در آن به ویژه پسران مدرسه را بی‌فایده می‌بینند زیرا برنامه دارند در اوایل نوجوانی برای کار مهاجرت کنند.

### پرونادِه

در تلاش برای اصلاح نظام آموزشی کشور، به ویژه مدارس روستایی، دولت گواتمالا در دهه ۱۹۹۰ ابتکارهای پرونادِه (برنامه ملی مدیریت اجتماعی توسعه آموزشی) و پرواسکولار (برنامه توسعه آموزش) را ایجاد کرد تا به جوامع محلی اختیار بیشتری در امور مدرسه بدهد. این برنامه‌ها در کنار والدین دانش‌آموزان، هزاران مدرسه دولتی و شبه‌چارتری روستایی را در اواخر دهه ۱۹۹۰ و اوایل دهه ۲۰۰۰ اداره می‌کردند و بر استخدام معلمان، پایش حضور معلم و دانش‌آموز، برنامه‌های غذای مدرسه و نگه‌داری از تسهیلات نظارت داشتند.

مدارس پرونادِه عمدتاً در مناطق بومی روستایی برای افزایش دسترسی به تحصیل و بهبود کیفیت آموزش در گواتمالای روستایی استقرار یافته‌اند. هر جامعه توسط یک کمیته آموزشی خودمدیریتی (COEDUCA) متشکل از والدین و اعضای اجتماع نمایندگی می‌شود. پرونادِه در بهبود مشارکت والدین و اجتماع در مدارس موفق بوده و دسترسی به فرصت‌های آموزشی در مناطق روستایی را گسترش داده‌است.

#### نقدها و چالش‌ها

پرونادِه از سوی وزارت آموزش نهادینه نشده‌است و بنابراین معادل آموزش سنتی به‌شمار نمی‌آید. معلمان وضعیت موقت دارند و حقوق ناپایداری دریافت می‌کنند زیرا این حقوق توسط اجتماع تعیین می‌شود و بسیاری از آن‌ها ناراضی هستند. همچنین معلمان در آموزش بین‌فرهنگی و دوزبانه — که از خواسته‌های توافقنامه‌های صلح است — آموزش ندیده‌اند و این بر پیشرفت دانش‌آموزان تأثیر می‌گذارد. پرونادِه دسترسی به آموزش را افزایش داده اما نرخ تکرار پایه، عدم ثبت‌نام و ترک تحصیل همچنان بالاست.

مدارس پرونادِه مدارسی خودمدیریت هستند که نیازمند مدیریت داوطلبانه والدین و اجتماع است و این امر همیشه برای جوامعی که پرونادِه در آن‌ها فعالیت می‌کند — که از فقیرترین جوامع و ناچار به کار هستند — امکان‌پذیر نیست. کمبود منابع مالی، والدین را مجبور می‌کند از جیب خود هزینه کتاب‌های درسی، حقوق معلمان و قبض‌ها را بپردازند که بار مالی اضافی بر آن‌ها تحمیل می‌کند. برخی منتقدان بر این باورند که پرونادِه — که رویکردی از بالا به پایین دارد — در رفع نابرابری‌های آموزشی مردم فقیر بومی ناموفق بوده و در واقع فقر شدید در گواتمالای روستایی را تداوم می‌بخشد.

## آموزش عالی

گواتمالا دارای یک دانشگاه دولتی است: دانشگاه سان کارلوس گواتمالا (USAC). این دانشگاه از نخستین دانشگاه‌های آمریکا به‌شمار می‌آید و رسماً در ۳۱ ژانویه ۱۶۷۶ (۱۱ بهمن ۱۰۵۴) به فرمان شاه چارلز دوم اسپانیا به عنوان دانشگاه اعلام شد.

از مهم‌ترین دانشگاه‌های خصوصی گواتمالا می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

* دانشگاه فرانسیسکو ماروکین
* دانشگاه رافائل لاندیوار
* دانشگاه دل وایه گواتمالا
* دانشگاه ماریانو گالوز
* دانشگاه گالیله
* دانشگاه پاناامریکانا گواتمالا

## جستارهای وابسته

* فهرست دانشگاه‌های گواتمالا
* آموزش دوزبانه بین‌فرهنگی در گواتمالا

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Education in Guatemala». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Sistema educativo de Guatemala». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای اسپانیایی*، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Educação na Guatemala». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای پرتغالی*، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.

## پیوند به بیرون

* وب‌گاه رسمی وزارت آموزش و پرورش گواتمالا
* نمایه آموزشی گواتمالا — یونسکو