# آموزش و پرورش در میانمار

آموزش در میانمار| وزارت آموزش و پرورش |
| --- |
| وزیر اتحادیه | چاو چاو سین |
| بودجهٔ آموزش و پرورش ملی (۲۰۱۴–۱۵) |
| بودجه | ~۱٬۱۵۲ میلیون دلار آمریکا |
| داده‌های همگانی |
| زبان‌های نخست | برمه‌ای، انگلیسی |
| گونه نظام آموزشی | ملی |
| تأسیس | ۱۹۱۰ |
| **باسوادی** (۲۰۱۴) |
| مجموع | ۸۹٫۵٪ |
| مردان | ۹۲٫۶٪ |
| زنان | ۸۶٫۹٪ |
| **نام‌نویسی** |
| مجموع | ۱۷٬۶۰۶٬۲۲۳ |
| ابتدایی | ۴٬۷۶۶٬۸۰۶ |
| متوسطه | ۶٬۱۹۴٬۸۵۱ |
| آموزش عالی | ۴٬۸۳۱٬۶۲۴ |

**آموزش و پرورش در میانمار** (که پیش‌تر با نام برمه شناخته می‌شد) زیر نظر وزارت آموزش و پرورش دولت این کشور اداره می‌شود. دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی در بخش‌های شمالی و جنوبی میانمار به‌وسیلهٔ دو سازمان جداگانه، یعنی ادارهٔ آموزش عالی (برمهٔ علیا) و ادارهٔ آموزش عالی (برمهٔ سفلی) اداره می‌شوند که دفاتر مرکزی آن‌ها به‌ترتیب در یانگون و ماندالی قرار دارند. نظام نوین آموزشی این کشور بر پایهٔ الگوی دورهٔ حکومت بریتانیا در برمه بنا شده‌است.

نرخ باسوادی میانمار بر اساس سرشماری سال ۲۰۱۴ برابر با ۸۹٫۵ درصد است (مردان: ۹۲٫۶٪، زنان: ۸۶٫۹٪). بودجهٔ سالانه‌ای که دولت به آموزش اختصاص می‌دهد بسیار اندک است و تنها حدود ۱٫۲ درصد از کل بودجه را در بر می‌گیرد. زبان انگلیسی از دورهٔ کودکستان به‌عنوان زبان دوم آموزش داده می‌شود.

در دورهٔ پیش از استعمار، سانگها (نهاد رهبانی بودایی) نهاد اصلی آموزشی در برمه بود و شبکه‌ای گسترده از مدارس صومعه‌ای محلی را تشکیل می‌داد که از لحاظ اقتصادی به کمک‌های مردم محلی و از نظر سیاسی با پشتیبانی پادشاه ادامه می‌یافت. ابتکار سنجش حقوق بشر (HRMI) دریافته که میانمار تنها ۸۴٫۳ درصد از آنچه را که با توجه به سطح درآمد خود باید در زمینهٔ حق آموزش محقق سازد، برآورده می‌کند.

## پیشینه

### دورهٔ پیش از استعمار

در دورهٔ پیش از استعمار، سانگها نهاد اصلی آموزشی برمه بود. واژهٔ برمه‌ای برای مدرسه، یعنی کیانگ، از همین ارتباط با صومعه هم‌معنی شده‌است. در برمهٔ پادشاهی، یکی از مهم‌ترین وظایف دینی-بودایی پادشاه فراهم آوردن رفاه برای مردم بود. این مدارس از دولت مستقل بودند و اغلب با کمک‌های داوطلبانهٔ مردم محلی به صومعه‌ها اداره می‌شدند. با این حال، دولت به وجود راهبانی که آموزش می‌دادند علاقه‌مند بود، زیرا این امر مشروعیت سیاسی مهمی به ارمغان می‌آورد. پسران به‌صورت نیمه‌وقت یا تمام‌وقت به‌عنوان نوآموز در چارچوب نظام رهبانی آموزش می‌دیدند و تمرکز اصلی بر متون دینی بود؛ این امر سبب می‌شد که دختران در خانه آموزش ببینند و مهارت‌های پایه‌ای سوادآموزی و امور خانه یا بازار را فرا بگیرند. در کنار مدارس صومعه‌ای، از حدود قرن هجدهم، مدارس کلیسایی نیز به‌دست مبلغان مسیحی اروپایی و آمریکایی تأسیس شدند؛ بنا به منابع ژاپنی، تا سال ۱۸۶۴ در سراسر کشور ۲۰۴ مدرسهٔ کلیسایی وجود داشت.

### دورهٔ استعمار بریتانیا

هنگامی که بریتانیایی‌ها برمه را تصرف کردند، با این نظام گسترده آشنا شدند اما آن را برای دوران نوین ناکافی و نامناسب دانستند. در دورهٔ استعماری، بریتانیایی‌ها در پی ایجاد آموزش سکولار بودند و دسترسی زنان به تحصیل را به میزان چشمگیری افزایش دادند. شمار دانش‌آموزان دختر از ۱۹۱۱ تا ۱۹۲۱ به میزان ۶۱ درصد (معادل ۴۵٬۰۰۰ دانش‌آموز) و از ۱۹۲۱ تا ۱۹۳۱ به میزان ۸۲ درصد (معادل ۱۰۰٬۰۰۰ دانش‌آموز) افزایش یافت که این رشد عمدتاً از طریق گسترش مدارس دخترانه‌ای بود که در چارچوب نظام استعماری و خصوصی تأسیس شده بودند. این روند با افزایش اشتغال زنان نیز همراه بود؛ از ۱۹۲۱ تا ۱۹۳۱، اشتغال زنان در بخش‌های اداری دولتی، حقوق، پزشکی (۹۶ درصد افزایش)، آموزش (۶۴ درصد افزایش) و روزنامه‌نگاری ۳۳ درصد رشد کرد. مبلغان مسیحی نیز مدارسی تأسیس کردند که از زبان‌های قومی مانند کارِن به‌عنوان زبان آموزش بهره می‌گرفتند.

نخستین دبیرستان دولتی به‌دست استعمار بریتانیا در سال ۱۸۷۴ تأسیس شد و دو سال بعد به کالج دانشگاهی رانگون ارتقا یافت. بیشتر مدارس مأموریتی اولیهٔ بریتانیا پس از سال ۱۸۶۰ (مانند مدارس لاسال در میانمار) تأسیس شدند و در اول آوریل ۱۹۶۵ (یازدهم فروردین ۱۳۴۴) پس از به قدرت رسیدن ژنرال نی وین ملی اعلام شدند.

### دورهٔ پس از استقلال

هنگامی که برمه در ۴ ژانویهٔ ۱۹۴۸ (۱۴ دی ۱۳۲۶) استقلال یافت، دولت در پی ایجاد جمعیتی باسواد و تحصیل‌کرده بود و برمه در آن روزگار داشت به نخستین ببر آسیایی منطقه تبدیل می‌شد. اما کودتای ۱۹۶۲ کشور را منزوی و فقیر کرد. همهٔ مدارس ملی شدند و زیر نظر وزارت آموزش قرار گرفتند که معلمان مدارس قومی را با معلمان برمه‌زبان جایگزین کرد. در نتیجه، بسیاری از مدارس اقلیت‌های قومی کارِن، کاچین، شان و دیگران به شکست دچار شدند. زبان برمه‌ای نیز در سال ۱۹۶۵ (۱۳۴۴) جایگزین انگلیسی به‌عنوان زبان تدریس در دانشگاه‌های برمه شد که سال پیش‌تر با تصویب قانون جدید آموزش دانشگاهی زمینه‌اش فراهم شده بود. این امر به افت سریع مهارت زبان انگلیسی در میان برمه‌ای‌ها انجامید. انگلیسی در سال ۱۹۸۲ (۱۳۶۱) دوباره به‌عنوان زبان تدریس معرفی شد. در سال ۱۹۷۷ (۱۳۵۶)، نظام کالج‌های منطقه‌ای دوساله توسط دولت برمه به‌عنوان راهی برای پراکنده کردن دانشجویان معرفی شد که بر اساس آن دانشجویان دو سال ابتدا در کالج‌های منطقه‌ای می‌گذراندند و سپس برای سال‌های سوم و چهارم به دانشگاه سنتی می‌رفتند؛ این نظام در سال ۱۹۸۱ (۱۳۶۰) پایان یافت.

در پی اعتراضات دانشجویی جنبش ۸۸۸۸، همهٔ دانشگاه‌های برمه به مدت دو سال تعطیل شدند. در دههٔ ۱۹۹۰، ساختار تازه‌ای معرفی شد که بر ضعف نظام آموزشی دامن می‌زد؛ پاسخ دولت به بحران، معرفی یک ترم شش‌ماهه برای هر سال تحصیلی بود. دولت شورای صلح و توسعهٔ دولتی تاریخ‌های آغاز تحصیل نامنظمی برای دانشگاه‌ها و کالج‌ها تعیین کرد اما دانشجویان همچنان در رویارویی با دولت شرکت می‌کردند. سلسله‌ای دیگر از اعتصاب‌های دانشجویی در ۱۹۹۶ و ۱۹۹۸ به سه سال تعطیلی دیگر انجامید.

پس از بازگشایی دانشگاه‌ها و کالج‌ها در ۱۹۹۹، دولت دانشگاه‌ها را در مناطق گوناگون پراکنده کرد. جابه‌جایی برخی دانشگاه‌ها زیر نظر وزارتخانه‌های مربوطه انجام شد. نظام جدید، دورهٔ کارشناسی را یک سال کاهش داد و مدرک کارشناسی را در قالب دورهٔ سه‌ساله ارائه می‌داد. در سال ۲۰۰۵، وزارت امور خارجه به‌طور رسمی اعلام کرد که آموزش و پرورش برمه به استانداردهای بین‌المللی رسیده و دولت ۱۵۶ دانشگاه و کالج در میانمار را به‌طور کامل تأیید صلاحیت کرده‌است.

### دورهٔ پس از کودتا

در پی کودتای ۲۰۲۱ میانمار، سیاست‌های جنتای نظامی در قبال شرکت‌کنندگان در جنبش نافرمانی مدنی، بهداشت و آموزش را فلج کرده‌است. معلمان و پزشکان واجد شرایط اخراج یا بازداشت شده‌اند و افراد ناواجد به‌جای آنان منصوب شده‌اند. تلاش‌های گروه‌های مقاومت برای ارائهٔ آموزش موازی با بمباران‌های نظامی و مشکلات زیرساختی با چالش روبه‌رو شده‌است.

## لباس فرم مدرسه

لباس فرم در همهٔ مدارس دولتی برمه از کودکستان تا پایهٔ دهم اجباری است. قانون فعلی لباس فرم که به رنگ‌های «سفید و سبز» شناخته می‌شود، در ۱۴ فوریهٔ ۱۹۶۶ (۲۵ بهمن ۱۳۴۴) الزامی شد. از کودکستان تا پایهٔ چهارم، لباس اجباری پسران پیراهن سفید و شلوار سبز است که می‌تواند کوتاه یا بلند باشد. کفش یا دمپایی سنتی برمه‌ای مجاز است. لباس دختران مشابه است و شامل بلوز سفید و دامن یا شلوار می‌شود. از پایهٔ پنجم تا پایان دوره، پوشش سنتی برمه‌ای به‌عنوان لباس مناسب مدرسه تلقی می‌شود. لباس پسران شامل پیراهن سفید (با یقهٔ انگلیسی یا یقه ماندارین) و لنگ سبزرنگی به نام «پاهسو» (pahso) به همراه دمپایی برمه‌ای است. دختران بلوز سنتی برمه‌ای (یا «یین‌زی» با باز شدن از جلو، یا «یین‌فون» با باز شدن از کنار) و لنگ سبزی به نام «هتامین» (htamein) به همراه دمپایی برمه‌ای می‌پوشند.

معلمان مدارس نیز باید همان پوشش سنتی دانش‌آموزان را بپوشند.

## سطوح آموزش دولتی

| سطح/پایه | سن معمول |
| --- | --- |
| پیش‌دبستانی |
| پیش‌کودکستان | ۴–۵ |
| دبستان |
| کودکستان | ۵–۶ |
| پایهٔ ۱ | ۶–۷ |
| پایهٔ ۲ | ۷–۸ |
| پایهٔ ۳ | ۸–۹ |
| پایهٔ ۴ | ۹–۱۰ |
| پایهٔ ۵ | ۱۰–۱۱ |
| دوره متوسطه اول |
| پایهٔ ۶ | ۱۱–۱۲ |
| پایهٔ ۷ | ۱۲–۱۳ |
| پایهٔ ۸ | ۱۳–۱۴ |
| پایهٔ ۹ | ۱۴–۱۵ |
| دبیرستان |
| پایهٔ ۱۰ | ۱۵–۱۶ |
| پایهٔ ۱۱ | ۱۶–۱۷ |
| پایه دوازدهم | ۱۷–۱۸ |
| آموزش دانشگاهی |
| دانشگاه
B.Sc. /B.A.
M.B.B.S.
فوق‌لیسانس
دکترا | سن متفاوت
۱۸–۲۲
۱۸–۲۶
۲۲–۲۴
۲۴+ |
| آموزش فنی و حرفه‌ای | سن متفاوت |
| آموزش بزرگسالان |

### پیش‌دبستانی و کودکستان

مهدکودک‌ها برای کودکان بالای ۲ سال باز هستند و در سیستم‌های مراقبت گسترده یا عمومی ارائه می‌شوند. کودکستان از سن ۵ سالگی آغاز می‌شود (نه کمتر از ۴ سال و ۸ ماه در زمان شروع سال تحصیلی). مدارس ابتدایی، متوسطهٔ اول و متوسطهٔ دوم در برمه زیر نظر ادارهٔ آموزش پایه هستند. تاریخ رسمی آغاز این مدارس اول ژوئن است.

### آموزش ابتدایی

آموزش ابتدایی به‌طور رسمی اجباری است. این دوره پنج سال طول می‌کشد و برای ورود به دبیرستان، دانش‌آموزان باید در یک آزمون جامع از دروس پایه قبول شوند.

### آموزش متوسطه

مدارس متوسطه معمولاً ترکیبی از دوره‌های راهنمایی و دبیرستان هستند. مدارس متوسطهٔ اول کلاس‌هایی از پایهٔ ۵ تا پایهٔ ۸ ارائه می‌دهند، در حالی که مدارس متوسطهٔ دوم تا پایهٔ ۱۲ ادامه دارند. فرزندان خانواده‌های ثروتمند و سرشناس اغلب دسترسی آسان‌تری به مدارس معتبرتر دارند. فساد در برابری آموزشی بسیار گسترده‌است. اما در هر دو مقطع ابتدایی و متوسطه، نظام تقریباً «بدون مردودی» است. تنها در پایان دبیرستان یا هنگام ورود به کالج/دانشگاه، این نظام به دلیل آزمون ورودی دانشگاه تغییر می‌کند.

دانش‌آموزان دبیرستان هنگام ورود به دبیرستان یکی از دو مسیر علوم یا هنر را انتخاب می‌کنند. همهٔ دانش‌آموزان دبیرستانی زبان برمه‌ای، انگلیسی و ریاضیات می‌خوانند. دانش‌آموزان رشتهٔ علوم سه درس دیگر نیز دارند: شیمی، فیزیک و زیست‌شناسی، در حالی که دانش‌آموزان رشتهٔ هنر جغرافیا، تاریخ و اقتصاد می‌خوانند. این مسیرها همچنین تعیین می‌کنند که دانش‌آموزان در چه آزمون‌های سنجش تحصیلی شرکت می‌کنند و می‌توانند به کدام مدارس عالی وارد شوند.

در پایان پایهٔ ۱۲، دانش‌آموزان در آزمون ورودی دانشگاه شرکت می‌کنند که به آن آزمون «ماتریکولیشن» نیز گفته می‌شود و هر ساله در اواسط مارس توسط هیئت امتحانات برگزار می‌شود. نمرهٔ بالا در یک درس مستلزم کسب عنوانی است که به آن «گوندو» (به برمه‌ای: ဂုဏ်ထူး) گفته می‌شود. دانش‌آموزانی که در چهار درس یا بیشتر (یا مجموع تقریبی ۴۸۰ از ۶۰۰) این عنوان را کسب کنند، معمولاً در یکی از دانشگاه‌های پزشکی و مهندسی عالی میانمار که گزینش‌ترین دانشگاه‌های کشور هستند، پذیرفته می‌شوند. نتایج آزمون در ژوئن در سراسر کشور در مراکز آزمون اعلام می‌شود. از سال ۲۰۰۷، ایالت مون بالاترین نرخ قبولی در آزمون ماتریکولیشن را در کشور داشته‌است.

دانش‌آموزانی که در مدارس بین‌المللی انگلیسی‌زبان یا مدارس خصوصی دیگر درس می‌خوانند، معمولاً واجد شرایط شرکت در آزمون ماتریکولیشن نیستند و حق ثبت‌نام در دانشگاه‌های برمه را ندارند. این دانش‌آموزان معمولاً برای تحصیل به خارج از کشور از جمله سنگاپور، مالزی، استرالیا، بریتانیا و ایالات متحده می‌روند. در سال ۲۰۱۰، ۶۹۵ دانشجوی بین‌المللی برمه‌ای در ایالات متحده، به‌ویژه در کالج‌های هنرهای آزاد خصوصی، تحصیل می‌کردند.

آموزش متوسطهٔ میانمار مشکلات فراوانی دارد. این نظام به‌طور کامل بر حفظ طوطی‌وار تأکید دارد و مانع پرورش مهارت‌های تفکر خلاقانه و انتقادی دانش‌آموزان می‌شود. معلمان خود نیز زیر سیستم‌های اقتدارگرایانه آموزش دیده‌اند و اغلب در برابر تغییرات روش‌های تدریس مقاومت می‌کنند.

## آموزش خصوصی

در اوایل دههٔ ۲۰۰۰، جامعهٔ مدنی و کلاس‌های خصوصی تلاش کردند کمبودهای نظام آموزش دولتی را جبران کنند. در سال ۲۰۱۱، در جریان اصلاحات ۲۰۱۱–۲۰۱۵، مدارس خصوصی قانونی شدند و طی یک دهه، ۴۶ مدرسهٔ خصوصی در یانگون، ماندالی و پیین اولوین تأسیس شدند.

## حقوق بشر و آموزش

ابتکار سنجش حقوق بشر (HRMI) دریافته که میانمار تنها ۸۴٫۳ درصد از آنچه را که با توجه به سطح درآمد خود باید در زمینهٔ حق آموزش محقق سازد، برآورده می‌کند. HRMI حق آموزش را با بررسی حق آموزش ابتدایی و متوسطه تفکیک می‌کند. با در نظر گرفتن سطح درآمد میانمار، این کشور ۹۶٫۷ درصد از آنچه بر اساس منابعش (درآمد) باید برای آموزش ابتدایی محقق سازد را برآورده می‌کند، اما برای آموزش متوسطه این رقم تنها ۷۱٫۹ درصد است.

## جستارهای وابسته

* قانون ملی آموزش میانمار ۲۰۱۴

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Education in Myanmar». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «ミャンマーの教育». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای ژاپنی*، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «미얀마의 교육». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای کره‌ای*، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.

## پیوند به بیرون

* یونسکو — آموزش در میانمار
* وزارت آموزش و پرورش (MOE) بایگانی‌شده در ۲۶ مه ۲۰۰۵ توسط Wayback Machine
* شبکهٔ دانشگاهی آسه‌آن