# آموزش در لیختن‌اشتاین

دانشگاه لیختن‌اشتاین
**آموزش در لیختن‌اشتاین** از نظر ساختار و سازماندهی شباهت بسیاری به نظام آموزشی سوئیس دارد. این نظام آموزشی دربرمی‌گیرد مقاطع پیش‌دبستانی، ابتدایی، متوسطه و آموزش عالی که همگی زیر نظر دولت شاهزاده‌نشین اداره می‌شوند. بر پایه توافقنامه‌هایی که لیختن‌اشتاین با کشورهای همسایه یعنی سوئیس و اتریش منعقد کرده، دانش‌آموزان و دانشجویان لیختن‌اشتاینی می‌توانند در مؤسسات آموزشی این کشورها تحصیل کنند و مدارک تحصیلی دو طرف به صورت متقابل پذیرفته می‌شود.

نرخ باسوادی در لیختن‌اشتاین به ۱۰۰ درصد می‌رسد. نظام آموزشی این کشور در مقایسه‌های بین‌المللی جایگاه بلندی دارد؛ در سال ۲۰۰۶ (۱۳۸۵ شمسی) بر پایه گزارش پیزا (PISA)، آموزش لیختن‌اشتاین در ردیف دهم جهان قرار گرفت و در سال ۲۰۱۲ (۱۳۹۱ شمسی) این کشور بالاترین نمره پیزا را در میان تمام کشورهای اروپایی به دست آورد.

آموزش در لیختن‌اشتاین پیشینه‌ای دیرین دارد؛ نخستین اشاره به مدرسه در این سرزمین به سال‌های ۱۶۱۷ تا ۱۶۱۹ (۹۹۶–۹۹۸ شمسی) بازمی‌گردد. آموزش اجباری در سال ۱۸۰۵ (۱۱۸۴ شمسی) با فرمان دربار شاهزادگی در وین برای کودکان ۷ تا ۱۳ ساله برقرار شد و در طول دو سده گذشته به‌تدریج گسترش و بهبود یافته‌است.

## پیشینه

نخستین سند دربارهٔ وجود مدرسه در لیختن‌اشتاین به یک دفتر ثبت اموال (Urbar) از سال‌های ۱۶۱۷ تا ۱۶۱۹ (۹۹۶–۹۹۸ شمسی) بازمی‌گردد که در آن به وجود یک مدرسه در فادوتس اشاره شده‌است. در ۱۸ سپتامبر ۱۸۰۵ (۲۷ شهریور ۱۱۸۴ شمسی) با فرمان دربار شاهزادگی در وین، آموزش اجباری برای کودکان ۷ تا ۱۳ ساله برقرار شد و بر عهده شهرداری‌ها گذاشته شد که ساختمان مدرسه بسازند و صندوق ویژه‌ای برای پرداخت حقوق معلمان ایجاد کنند.

در سال ۱۸۵۹ (۱۲۳۸ شمسی) با تصویب قانون جدید آموزشی، دوره آموزش اجباری به هشت سال افزایش یافت و کیفیت آموزش بهبود یافت. نخستین مدرسه متوسطه در سال ۱۸۵۸ (۱۲۳۷ شمسی) با حمایت مالی پزشک و سیاستمدار لودویگ گراس گشایش یافت.

در سال ۱۸۶۹ (۱۲۴۸ شمسی) یک شورای آموزشی ملی (Landesschulrat) به عنوان بالاترین مرجع آموزشی تأسیس شد. در سال ۱۸۷۳ (۱۲۵۲ شمسی) با گشایش یک مؤسسه خصوصی آموزش دختران در بالزرس، تاریخ آموزشی خانه گوتنبرگ آغاز شد. با قانون آموزشی سال ۱۹۷۱ (۱۳۵۰ شمسی)، از دل دبستان عمومی، مدرسه ابتدایی پنج‌ساله (Primarschule) و دوره متوسطه اول چهارساله پدید آمد. این قانون همچنین نفوذ شدید کلیسا را از نظام آموزشی زدود.

## آموزش ابتدایی و متوسطه

### آمادگی (کودکستان)

بیشتر کودکان لیختن‌اشتاینی پس از رسیدن به سن چهار سالگی برای دو سال وارد کودکستان می‌شوند. شرکت در کودکستان رایگان است و برای کودکانی که زبان مادری‌شان آلمانی است داوطلبانه می‌باشد؛ اما برای کودکانی که زبان مادری دیگری دارند، سال دوم اجباری است.

### دبستان

پس از دوره آمادگی، کودکان وارد دبستان اجباری (Primarschule) می‌شوند که برخلاف سوئیس آلمانی‌زبان و فرانسوی‌زبان که شش سال است، در لیختن‌اشتاین تنها پنج سال به درازا می‌کشد. دبستان مانند کودکستان زیر نظر شهرداری اداره می‌شود. از سال ۱۹۹۹ (۱۳۷۸ شمسی) ارزیابی دانش‌آموزان دبستانی به جای نمره عددی به شیوه کل‌نگرانه انجام می‌شود. کودکانی که دچار مشکلات یادگیری هستند در مدرسه اصلی با روش‌های آموزش ویژه یا در مرکز آموزش ویژه شان مورد حمایت قرار می‌گیرند.

### دوره متوسطه

دوره متوسطه اول در لیختن‌اشتاین سه‌شاخه‌ای است و از سه Oberschule، پنج Realschule و پایه پایینی دبیرستان لیختن‌اشتاین در فادوتس تشکیل می‌شود. این دوره با چهار کلاس، یک سال بیشتر از سوئیس آلمانی‌زبان و غربی به درازا می‌کشد.

* **Oberschule**: این شاخه مطالب درسی دبستان را گسترش می‌دهد و دانش‌آموزان را برای کارآموزی حرفه‌ای آماده می‌کند. حدود یک‌چهارم دانش‌آموزان این شاخه را انتخاب می‌کنند.
* **Realschule**: این شاخه دانش‌آموزان را هم برای کارآموزی حرفه‌ای و هم برای ورود به پایه بالایی دبیرستان لیختن‌اشتاین یا مدرسه حرفه‌ای (Berufsmaturitätsschule) آماده می‌سازد. حدود نیمی از دانش‌آموزان این شاخه را انتخاب می‌کنند.
* **گیمنازیوم (پایه پایین)**: شکل بلندمدت گیمنازیوم پس از دبستان آغاز می‌شود و به دیپلم ماتورا (Matura) منجر می‌شود که در سوئیس و اتریش دسترسی آزمون‌آزاد به همه دانشگاه‌ها را فراهم می‌کند. سه سال نخست از دوره هفت‌ساله گیمنازیوم «پایه پایین» (Unterstufe) نامیده می‌شود.

از سال تحصیلی ۲۰۱۹/۲۰۲۰ (۱۳۹۸/۱۳۹۹ شمسی)، برنامه درسی «LiLe» که بر پایه برنامه درسی Lehrplan 21 سوئیس آلمانی‌زبان تدوین و با شرایط لیختن‌اشتاین تطبیق داده شده، در مدارس به اجرا درآمده است.

با پایان دوره متوسطه، دانش‌آموزان لیختن‌اشتاینی دوره آموزش اجباری خود را به پایان رسانده‌اند. پس از آن دو مسیر آموزشی پیش رو دارند: گیمنازیوم عمومی یا کارآموزی حرفه‌ای. سال دهم داوطلبانه نیز برای آمادگی بیشتر برای انتخاب شغل و تقویت مهارت‌های تحصیلی در دسترس است.

در لیختن‌اشتاین نه مدرسه متوسطه دولتی وجود دارد که عبارتند از:

* دبیرستان لیختن‌اشتاین در فادوتس
* Realschule فادوتس و Oberschule فادوتس در مجتمع آموزشی Schulzentrum Mühleholz II در فادوتس
* Realschule شان و Sportschule Liechtenstein در شان

### جدول ساختار آموزشی

| دامنه سنی | مقطع تحصیلی | سطح پایه | سطح میانی | سطح عالی |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ۵–۶ | پیش‌دبستانی | کودکستان مدت: ۲ سال |
| ۷–۱۱ | دبستان | Primarschule مدت: ۵ سال |
| ۱۲–۱۵ | دوره متوسطه اول | Oberschule مدت: ۴ سال | Realschule مدت: ۴ سال | دبیرستان لیختن‌اشتاین (پایه پایین) مدت: ۳ سال |
| ۱۶–۱۹ | مدرسه متوسطه | کارآموزی (Anlehre) | آموزش حرفه‌ای (Lehre) مدت: ۳–۴ سال | Berufsmittelschule (Lehre mit BMS) مدت: ۳–۴ سال Fachschule دبیرستان لیختن‌اشتاین (پایه بالا) مدت: ۴ سال |

## آموزش حرفه‌ای

آموزش حرفه‌ای در لیختن‌اشتاین مانند سوئیس از دهه‌ها پیش بر سیستم دوگانه (duale Ausbildung) استوار است. دو سوم فارغ‌التحصیلان مدارس لیختن‌اشتاین کارآموزی حرفه‌ای را در حدود ۸۰ رشته گوناگون می‌گذرانند. از آنجا که در لیختن‌اشتاین هیچ مدرسه حرفه‌ای وجود ندارد، کارآموزان عمدتاً در کانتون سنت گالن سوئیس تحصیل می‌کنند.

عنوان‌های حرفه‌ای با عنوان‌های سوئیسی همخوانی دارند. از سال ۲۰۰۸ (۱۳۸۷ شمسی)، گواهی‌نامه پایان دوره‌های دوساله «گواهی حرفه‌ای» (Berufsattest / BA) و گواهی‌نامه دوره‌های سه و چهارساله «گواهی شایستگی» (Fähigkeitszeugnis / FZ) نامیده می‌شوند که معادل گواهی حرفه‌ای فدرال (EBA) و گواهی شایستگی فدرال (EFZ) سوئیس هستند. دو کشور مدارک حرفه‌ای یکدیگر را به صورت متقابل به رسمیت می‌شناسند.

در سال تحصیلی ۲۰۱۷/۲۰۱۸ (۱۳۹۶/۱۳۹۷ شمسی)، ۱۰۴۲ کارآموز در لیختن‌اشتاین در حال گذراندن دوره کارآموزی حرفه‌ای بودند.

## آموزش عالی

تا پیش از تأسیس دانشگاه‌های داخلی، دانشجویان لیختن‌اشتاینی برای تحصیل به مؤسسات آموزش عالی خارج از کشور، به‌ویژه در آلمان (مانند دانشگاه توبینگن)، اتریش و سوئیس وابسته بودند. توافقنامه‌هایی با سوئیس، اتریش و دانشگاه توبینگن دسترسی دانشجویان به مؤسسات آموزشی این کشورها را تنظیم می‌کنند.

در سال ۱۹۸۶ (۱۳۶۵ شمسی)، آکادمی بین‌المللی فلسفه (Internationale Akademie für Philosophie / IAP) مقر خود را به لیختن‌اشتاین منتقل کرد و این کشور نخستین مؤسسه آموزش عالی خود را به دست آورد. در همان سال، مؤسسه لیختن‌اشتاین به عنوان یک مرکز پژوهشی دانشگاهی تأسیس شد. در سال ۲۰۰۵ (۱۳۸۴ شمسی)، «مدرسه مهندسی لیختن‌اشتاین» که در سال ۱۹۶۱ (۱۳۴۰ شمسی) به عنوان «مدرسه شبانه فنی فادوتس» تأسیس شده بود، به عنوان فاخهوخشوله به رسمیت شناخته شد و از سال ۲۰۱۱ (۱۳۹۰ شمسی) با نام «دانشگاه لیختن‌اشتاین» شناخته می‌شود. از سال ۲۰۰۰ (۱۳۷۹ شمسی) نیز دانشگاه خصوصی در شاهزاده‌نشین لیختن‌اشتاین در تریزن وجود دارد.

در حال حاضر چهار مرکز اصلی آموزش عالی در لیختن‌اشتاین وجود دارد:

* دانشگاه لیختن‌اشتاین: تنها دانشگاه دولتی شاهزاده‌نشین که به عنوان یک مرکز آموزشی-پژوهشی بین‌المللی شناخته شده‌است.
* دانشگاه خصوصی در شاهزاده‌نشین لیختن‌اشتاین: این دانشگاه شامل دانشکده‌های پزشکی و حقوق است و حق اعطای درجه دکتری را دارد.
* مؤسسه لیختن‌اشتاین: مرکز پژوهشی و آموزشی در زمینه‌های حقوق، علوم سیاسی، اقتصاد و تاریخ شاهزاده‌نشین لیختن‌اشتاین.
* International Academy of Philosophy: یک مؤسسه خصوصی که برنامه‌های کارشناسی ارشد و دکترای فلسفه ارائه می‌دهد. مدارک آن توسط آلمان و اتریش به عنوان معادل مدارک این کشورها به رسمیت شناخته می‌شود.

| آموزش حرفه‌ای (Lehre) ۳–۴ سال | Berufsmittelschule (Lehre mit BMS) ۳–۴ سال | گیمنازیوم ۴ سال |
| --- | --- | --- |
| Höhere Fachschule (مدرسه فنی عالی) | فاخهوخشوله مدت: ۳–۴ سال | دانشگاه مدت: ۴ سال |

### حمایت دولتی از دانشجویان

دولت لیختن‌اشتاین با ارائه بورسیه‌های تحصیلی و وام‌های گوناگون، از تلاش شهروندان برای کسب آموزش بالاتر پشتیبانی می‌کند. حق بهره‌مندی از این حمایت‌ها بر پایه تابعیت و نوع برنامه تحصیلی تعیین می‌شود و تصمیم‌گیری دربارهٔ آن بر عهده کمیسیون بورسیه است که بر پایه قانون حمایت دولتی از آموزش عمل می‌کند.

### برنامه‌های تبادل

شاهزاده‌نشین لیختن‌اشتاین به دانشجویان خود امکان شرکت در برنامه‌های تبادل جامعه اروپایی برای آموزش حرفه‌ای را می‌دهد. همزمان با پیوستن لیختن‌اشتاین به فضای اقتصادی اروپا در سال ۱۹۹۵ (۱۳۷۴ شمسی)، این کشور در برنامه تبادل آموزشی «سقراط» (Socrates) شرکت کرد.

## مقایسه‌های بین‌المللی

در گزارش برنامه بین‌المللی ارزیابی دانش‌آموز (PISA) در سال ۲۰۰۶ (۱۳۸۵ شمسی) که توسط سازمان توسعه و همکاری اقتصادی (OECD) هماهنگ شد، آموزش لیختن‌اشتاین در ردیف دهم جهان قرار گرفت. در سال ۲۰۱۲ (۱۳۹۱ شمسی)، لیختن‌اشتاین بالاترین نمرات پیزا را در میان تمام کشورهای اروپایی به دست آورد.

شایان ذکر است که لیختن‌اشتاین به عنوان غیرعضو سازمان توسعه و همکاری اقتصادی، در مطالعات پیزا «خارج از رقابت» شرکت می‌کند. نتایج عددی به دلیل اندازه کوچک نمونه و ماهیت ویژه جمعیت دانش‌آموزی این کشور قابل تفسیر مستقیم نیستند.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Education in Liechtenstein». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Bildungssystem in Liechtenstein». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای آلمانی*، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Освіта в Ліхтенштейні». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای اوکراینی*، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.

## پیوند به بیرون

* شبکه مدارس لیختن‌اشتاین بایگانی‌شده در ۲۶ نوامبر ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine