Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# شهرستان ژانگزی

| شهرستان ژانگزی
长子县 |
| --- |
| شهرستان‌های جمهوری خلق چین |
| موقعیت شهرستان ژانگزی در نقشه |
|  |
| کشور | چین |
| استان‌های جمهوری خلق چین | شانشی |
| شهر مرکزی | چانگجی |
| منطقهٔ زمانی | یوتی‌سی +۸ (زمان چین) |
| وبگاه | Zhangzi.gov.cn |

**شهرستان ژانگزی** (به لاتین: Zhangzi County) یک شهرستان‌های جمهوری خلق چین در چین است که در چانگجی واقع شده‌است.

## جستارهای وابسته

* فهرست شهرهای چین

## منابع

## پیوند به بیرون
# فایشی

| فایشی
肥西县 |
| --- |
| County |
| فایشی |
| نویسه‌گردانی(های) حروف چینی |
|  • حروف چینی | 肥西县 |
|  • پین‌یین | "Féixī Xiàn" |
|  |
| کشور | جمهوری خلق چین |
| استان | آن‌هوئی |
| Prefecture | هفئی |
| مساحت |
|  • کل | ۲۰۵۳٫۱۹ کیلومتر مربع (۷۹۲٫۷۴ مایل مربع) |
| جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰) |
|  • کل | ۸۵۸۸۹۵ |
|  • تراکم | ۴۲۰/کیلومتر مربع (۱۱۰۰/مایل مربع) |
| منطقهٔ زمانی | یوتی‌سی +۸ (China Standard) |
| وبگاه |  |

**فایشی** (به لاتین: Feixi County) یک شهرستان در جمهوری خلق چین است که در هفئی واقع شده‌است.

## خصوصیات

**فایشی** ۲٬۰۵۳٫۱۹ کیلومترمربع مساحت و ۸۵۸٬۸۹۵ نفر جمعیت دارد.

## جستارهای وابسته

* فهرست شهرهای جمهوری خلق چین

## منابع
# مرکز مالی

منطقه مالی شهر نیویورک در منهتن جنوبی، شامل وال استریت. شهر نیویورک بزرگترین مرکز مالی و مرکز فین‌تک در جهان است.
**مرکز مالی** یا **قطب تجاری** بخشی از یک شهر جهانی است که مرکز فعالیت برای بازرگانی، تجارت و شرکت‌های تجاری می‌باشد. همچنین یک مرکز مالی مقر بانک‌های معروف جهان یا بورس‌های بزرگ است.

## پیشینه

مرکزهای مالی در مناطقی با تراکم و چگالی بالایی از کارگزاران اقتصادی در بخش‌هایی چون بانکداری، مدیریت دارایی، بیمه و بازارهای مالی به همراه مکان‌ها و خدمات پشتیبانی‌کننده این فعالیت‌ها پدیدار می‌شود. کارگزاران اقتصادی این مرکزها می‌تواند دربرگیرنده میانجی‌ها و واسطه‌های مالی (از جمله بانک‌های سرمایه‌گذاری یا کارگزاران بورس)، سرمایه‌گذاران نهادی (شرکت‌های سرمایه‌گذاری، صندوق سرمایه‌گذاری مشترک، شرکت‌های بیمه عمر، صندوق بازنشستگی، شرکت‌های بیمه، صندوق پوشش ریسک و ...)، یا منتشرکنندگان اوراق قرضه (شرکت‌ها یا دولت‌ها) باشد. تراکنش‌های دادوستدی ممکن است در جاهایی چون بورس انجام پذیرد و دربرگیرنده فعالیت‌هایی چون تسویه وجوه باشد، هر چند بسیاری از تراکنش‌های ممکن از به راه فرابورس میان خود کارگزاران اقتصادی انجام گیرد.

مرکزهای مالی عمدتاً میزبان شرکت‌هایی هستند که به ارائه دامنه گسترده‌ای از خدمات مالی می‌پردازند. برای نمونه کنش‌هایی در پیوند با ادغام‌ها و اکتساب‌ها، عرضه عمومی، اقدامات شرکتی، یا دیگر بخش‌های خدمات مالی همچون سرمایه‌گذاری خصوصی و بیمه اتکایی را نام برد. خدمات مالی یاری‌رسان نیز آژانس‌های رتبه‌بندی اعتباری، خدمات حرفه‌ای، مشاوره و رایزنی مالی، حسابداری مدیریت و مشاوره حقوقی را دربرمی‌گیرد.

## رتبه‌بندی

### شاخص جهانی مرکزهای مالی

تا تاریخ سپتامبر 2018 ده مرکز مالی برتر جهانی بر پایه شاخص جهانی مرکزهای مالی که دربردارنده یکصد مرکز مالی برتر بود به شرح زیر فهرست شده بود

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **رتبه** | **مرکز** | **تراز** |
| 1 |  نیویورک سیتی | 788 |
| 2 |  لندن | 786 |
| 3 |  هنگ کنگ | 783 |
| 4 |  سنگاپور | 769 |
| 5 |  شانگهای | 766 |
| 6 |  توکیو | 746 |
| 7 |  سیدنی | 734 |
| 8 |  پکن | 733 |
| 9 |  زوریخ | 732 |
| 10 |  فرانکفورت | 730 |

### جدول مراکز مالی جهان

رده بندی یازده مرکز مالی بزرگ جهان بر اساس ارزش گذاری جدول مراکز مالی جهان در سال ۲۰۱۱:

|  |  |
| --- | --- |
| ۱. |  لندن |
| ۲. |  نیویورک |
| ۳. |  هنگ کنگ |
| ۴. |  سنگاپور |
| =۵. |  شانگهای |
| =۵. |  توکیو |
| ۷. |  شیکاگو |
| ۸. |  زوریخ |
| ۹. |  ژنو |
| =۱۰. |  سیدنی |
| =۱۰. |  تورنتو |

## شهرهای قدرتمند اقتصادی جهان

رده بندی ۱۰ مرکز بزرگ مالی جهان براساس اعلان فوربز در سال ۲۰۰۸:

1. لندن
2. هنگ کنگ
3. نیویورک
4. توکیو
5. شیکاگو
6. سئول
7. پاریس
8. لس آنجلس
9. شانگهای
10. تورنتو

## منابع
# لوئیس ژیانگ

| لوئیس ژیانگ |
| --- |
|  |
| اطلاعات پس‌زمینه |
| نام چینی | 張繼聰 (سنتی) |
| نام چینی | 张继聪 (ساده‌شده) |
| اصلیت |  هنگ کنگی |
| متولد | ۱۱ ژانویهٔ ۱۹۸۰ ‏(۴۶ سال) هنگ کنگ |
| پیشه | خوانندگی، ترانه‌سرا، هنرپیشه |
| سبک موسیقی | کانتوپاپ |
| ساز | صدا، گیتار |
| سال‌های فعالیت | ۲۰۰۵ تا کنون |
| همسر(ها) | کی تسه (۲۰۰۷ تا کنون) |
| Children | جیمز ژیانگ (زادهٔ ۲۰۰۷) |

**لوئیس ژیانگ** (چینی: 張繼聰؛ زادهٔ ۱۱ ژانویهٔ ۱۹۸۰) خواننده، ترانه‌سرا و بازیگر اهل هنگ کنگ است.

از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته است، می‌توان به *ایپ من ۳* اشاره کرد.

## منابع

## پیوند به بیرون

* لوئیس ژیانگ در بانک اطلاعات اینترنتی فیلم‌ها (IMDb)
# صاحب‌نظر

**صاحب‌نظر** به کسانی گفته می‌شود که عقاید و نظراتشان را دربارهٔ یک موضوع خاص (تحلیل‌های سیاسی، علوم اجتماعی، تکنولوژی یا ورزش) در اختیار رسانه‌های گروهی قرار می‌دهند که در این حوزه اطلاعات کافی دارند یا حداقل اینطور به نظر می‌رسد، یا یک پژوهشگر در این زمینه هستند.

## جستارهای وابسته

* ستون‌نویس

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Pundit». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۹ ژوئیه ۲۰۱۷.
# دانشگاه معمولی پکن

دانشسرای عالی پکن| 北京师范大学 |
|  |
| شعار | 学为人师，行为世范 |
| شعار به انگلیسی | Learn, so as to instruct others; Act, to serve as example to all. |
| نوع | دانشگاه دولتی |
| بنیانگذاری شده | ۱۹۰۲ |
| رئیس | Dong Qi (董奇) |
| اعضای هیئت علمی | ۱٬۶۸۱ |
| کارشناسی | ۸٬۶۰۰ |
| تحصیلات تکمیلی | ۹٬۹۰۰ |
| موقعیت | پکن، People's Republic of China |
| پردیس | منطقه شهری، ۷۳۸٬۷۷۹ متر مربع (۷٬۹۵۲٬۱۵۰ فوت مربع) |
| وبگاه | Chinese Version English Version |

**دانشسرای عالی پکن** (北京师范大学) یک دانشگاه دولتی چینی مستقر در پکن است، که در سال ۱۹۰۲ تأسیس شد.این دانشگاه یکی از برترین مراکز جهان برای تربیت مدرس و استاد در جهان است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Beijing Normal University». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱ دسامبر ۲۰۱۵.

## پیوند به بیرون
# دانشگاه آنهویی

دانشگاه آنهویی| 安徽大学  (چینی) |
| نام‌های دیگر | 安大, *āndà* |
| شعار | 至诚至坚，博学笃行 honest, resolute, erudite, discreet |
| بنیانگذاری شده | ۱۹۲۸ (۱۹۲۸-**خطا: زمان نامعتبر**}}) |
| رئیس | Kuang Guangli (匡光力) |
| اعضای هیئت علمی | ۱۵۲۲ |
| کارمندان مدیریتی | ۲۵۰۰ |
| دانشجویان | ۲۶٬۶۹۰ |
| کارشناسی | ۲۱٬۳۳۸ |
| تحصیلات تکمیلی | ۵٬۳۵۲ |
| موقعیت | هفئی، آنهویی، چین |
| پردیس | 磬苑校区, 龙河校区 (۲٬۱۴۳٬۱۱۶ متر مربع (۲۱۴ هکتار؛ ۵۳۰ جریب فرنگی) |
| وبگاه | www.ahu.edu.cn |
|  |
|  |
| نامِ چینی |
| نویسه‌های چینی ساده‌شده | 安徽大学 |
| نویسه‌های چینی سنتی | 安徽大學 |
|

| رونویسی‌ها |
| --- |
| چینی استاندارد |
| پین‌یین | Ānhuī Dàxué |

 |
|  |
|  |

ورودی جنوبی دانشگاه آنهویی
**دانشگاه آنهویی** (Chinese)، که در زبان چینی به‌عنوان **آن دا** (安大، *Āndà*) شناخته می‌شود، در هفئی، مرکز استان آنهویی، چین واقع شده‌است. دانشگاه آنهویی در سال ۱۹۲۸ در **انگینگ** تأسیس شد و در سال ۱۹۴۶ «دانشگاه ملی آنهویی» نام گرفت. در سال ۱۹۵۸ به هفئی منتقل شد. این دانشگاه توسط وزارت آموزش چین به رسمیت شناخته شده‌است.

کتابخانه دانشگاه دارای مجموعه ای از بیش از ۱٫۷۵ میلیون کتاب و بیش از ۷۰۰۰ نشریه چینی و خارجی است. دو کتابخانه هم در پردیس اصلی و هم در پردیس جدید وجود دارد.

## منابع
# دانشگاه چونگ کینگ

دانشگاه چونگ کینگ| 重庆大学  (چینی) |
| پرونده:Chongqing University Logo.png |
| پرونده:CQUName Horizontal.png |
| شعار | 耐劳苦, 尚俭朴, 勤学业, 爱国家 |
| شعار به انگلیسی | Endure Toil, Cherish Thrift, Work Hard and Love the Country |
| نوع | دانشگاه پژوهشی دولتی |
| بنیانگذاری شده | ۱۹۲۹ (۱۹۲۹-**خطا: زمان نامعتبر**}}) |
| رئیس | Dr. Zhang, Zongyi |
| اعضای هیئت علمی | ۵٬۲۰۰ |
| دانشجویان | ۵۰٬۰۰۰ |
| کارشناسی | ۲۸٬۰۰۰ |
| تحصیلات تکمیلی | ۲۱٬۰۰۰ |
| موقعیت | چونگ‌کینگ، چین |
| پردیس | Three campuses (A, B, C) downtown, one campus (Huxi) in suburbs, total 347 hectares |
| رنگ آموزشگاه | BlueRed |
| تعلق ورزشی به | Excellence League Double First Class University 211 Project 985 Project Association of MBAs AACSB EQUIS University Alliance in Chongqing (UAC) |
| وبگاه | cqu.edu.cn |
|  |
|  |
| نامِ چینی |
| نویسه‌های چینی ساده‌شده | 重庆大学 |
| نویسه‌های چینی سنتی | 重慶大學 |
|

| رونویسی‌ها |
| --- |
| چینی استاندارد |
| پین‌یین | Chóngqìng dàxué |

 |
|  |
|  |

**دانشگاه چونگ کینگ** (**CQU** ; Chinese، با نام اختصاری **ChóngDà**) یک دانشگاه تحقیقاتی دولتی است که در چونگ کینگ، چین واقع شده‌است. این دانشگاه به‌طور مستقیم توسط دولت مرکزی چین به عنوان بخشی از طرح دانشگاه درجه یک دوگانه، پروژه ۲۱۱ و پروژه ۹۸۵ تأمین مالی می‌شود. این دانشگاه توسط **وزارت آموزش جمهوری خلق چین** به عنوان دانشگاه درجه یک تعیین شده‌است.

دانشگاه چونگ کینگ به ویژه در معماری، مهندسی برق، مهندسی عمران، مهندسی مکانیک، مهندسی متالورژی و علوم مدیریت شناخته شده‌است. بر اساس رتبه‌بندی دانشگاهی دانشگاه‌های جهان در سال ۲۰۲۱، **دانشگاه چونگ کینگ** در رتبه ۲۰۱ تا ۳۰۰ در جهان قرار دارد.

## منابع
# آکادمی فیلم پکن

آکادمی فیلم پکن|  |
| نوع | دانشکدهٔ فیلم و سینما |
| بنیانگذاری شده | ۱۹۵۰ |
| رئیس دانشگاه | پروفسور ژانگ هوئی-جون |
| موقعیت | هایدیان، پکن،  چین |
| پردیس | منطقه شهری |

**آکادمی فیلم پکن** (چینی ساده: 北京电影学院; چینی سنتی: 北京電影學院; پین‌یین: *Běijīng Diànyǐng Xuéyuàn*؛ ‏ انگلیسی: Beijing Film Academy) که به اختصار «**BFA**» نامیده می‌شود، یک مؤسسهٔ آموزش عالیِ مختلطِ دولتی در شهر پکن چیناست که به آموزش فیلم‌سازی، تلویزیون و سینما اختصاص دارد و بزرگترین مؤسسهٔ آموزش عالیِ فیلم‌سازی در آسیا محسوب می‌شود.

این مرکز آموزشی که در سال ۱۹۵۰ میلادی بنیان نهاده شد، بابتِ دستاوردهای سینمایی‌اش، از اعتبارِ بین‌المللی برخوردار است.

کمپ «آکادمی فیلم پکن» در محلهٔ هایدیان پکن واقع است.

هنرمندان برجسته‌ای در این مرکزِ آموزشی به تحصیل پرداخته‌اند که از آن میان می‌توان به چن کایگه، شی فی، جیا ژانکو، وانگ زیائوشوای، ژانگ فنگ‌یی، شو جینگ‌لی، یو نان، ژائو وی، هلن یائو، یانگ ژی و ژانگ ییمو اشاره کرد.

## منابع

## پیوند به بیرون

* وبگاه رسمی
# کامی‌شدگی (تغییر صوتی)

در زبان‌شناسی، **کامی‌شدگی** (به انگلیسی: Palatalization) نوعی تغییر صوتی است طی آن یک همخوان غیرکامی مانند *ک* در انگلیسی تبدیل به یک همخوان کامی مثل *چ* می‌شود.

## جستارهای وابسته

* شیوه تولید
* لاتین عامیانه
* زبان تاتاری
* نشانه نرم

## منابع
# مردم ویتنامی

مردم ویتنامی (người Việt)
مردم کین (người Kinh)|  |
| کل جمعیت |
| حدود ۸۹ میلیون |
| مناطق با جمعیت چشمگیر |
|  ویتنام | ۸۲٬۰۸۵٬۸۲۶ ۸۵٫۳۲٪ (۲۰۱۹) |
|  ایالات متحده آمریکا | ۲٬۰۶۷٬۵۲۷ (۲۰۱۶) |
|  کامبوج | ۷۵۰٬۰۰۰–۸۰۰٬۰۰۰ |
|  فرانسه | ۳۵۰٬۰۰۰ |
|  تایوان | ۳۲۰٫۰۰۰ (۲۰۱۹) |
|  استرالیا | ۲۹۴٬۷۹۸ |
|  ژاپن | ۲۶۲٬۴۹۵ (۲۰۱۷) |
|  کانادا | ۲۴۰٬۵۱۴ |
|  کره جنوبی | ۱۵۵٬۵۵۳ (۲۰۱۷) |
|  آلمان | ۱۵۰٬۰۰۰ |
|  لائوس | ۱۰۰٬۰۰۰ |
|  مالزی | ۷۰٬۰۰۰ |
|  بریتانیا | ۲۸٬۰۰۰ (متولد ویتنام، تخمین ۲۰۱۴) «حداقل ۵۵٬۰۰۰» (کل، تخمین ۲۰۰۷) |
|  جمهوری چک | ۵۸٬۰۸۰ (۲۰۱۶) |
|  لهستان | ۵۰٬۰۰۰ |
|  روسیه | ۳۶٬۲۲۵ |
|  چین | ۳۶٬۲۰۵ |
|  فیلیپین | ۲۷٬۶۰۰ |
|  سوئد | ۲۴٬۴۶۵ (۲۰۱۶) |
|  نروژ | ۲۱٬۷۲۱ (۲۰۱۴) |
|  هلند | ۲۰٬۶۰۳ (۲۰۱۴) |
|  تایلند | ۱۷٬۶۶۲ (۲۰۱۰) |
|  دانمارک | ۱۴٬۶۶۹ (۲۰۱۴) |
|   سوئیس | ۱۴٬۴۹۶ |
|  قطر | ۸٬۰۰۰ (۲۰۰۸) |
|  ماکائو | ۷٬۱۹۹ (۲۰۱۱) |
|  بلژیک | ۱۴٬۰۰۰ (۲۰۱۲) |
|  نیوزیلند | ۴٬۸۷۵ (۲۰۰۶) |
|  فنلاند | ۴٬۶۴۵ |
|  اوکراین | ۳٬۸۵۰ (۲۰۰۱) |
|  مجارستان | ۳٬۰۱۹ (۲۰۱۱) |
|  اسلواکی | ۳٬۰۰۰ |
|  ایتالیا | ۳٬۰۰۰ |
|  بلغارستان | ۲٬۶۰۰ |
|  برزیل | ۱٬۰۰۰ |
| زبان‌ها |
| ویتنامی |
| دین |
| غالباً دین بومی ویتنام مخلوط با مهایانه. اقلیت‌هایی از مسیحیت (بیشتر کاتولیک) و سایر گروه‌ها. |
| قومیت‌های وابسته |
| سایر گروه‌های ویتی (مردم جین، مونگ، چوت، تو)  |

**مردم ویتنامی** یا **مردم کین** (*người Kinh*) یک قومیت و ملت ساکن در جنوب شرق آسیا و بومیان کشور ویتنام هستند. آن‌ها به زبان ویتنامی که پرسخنورترین زبان آستروآسیایی است سخن می‌گویند. در سرشماری ۲۰۱۹، آن‌ها ۸۵٫۳۲٪ جمعیت ویتنام را شکل می‌دهند و رسماً به عنوان کین شناخته می‌شوند تا با سایر اقوام کشور تمیز داده شوند.

دختران ویتنامی در پوشش سنتی
اگرچه ویتنامی‌ها از نظر جغرافیایی، زبانی و ژنتیکی مرتبط با جنوب شرقی آسیا هستند، اما به دلیل حکومت تاریخی چینیان بر ویتنام، به حوزه فرهنگی چین تعلق دارند؛ بنابراین ویتنامی‌ها از نظر فرهنگی بیشتر شبیه به زیر گروه‌های هان ساکن در جنوب چین و سایر اقلیت‌های قومی جنوب چین هستند.

## جستارهای وابسته

* جمهوری سوم ویتنام
* زبان ویتنامی
* فرهنگ در ویتنام
* نام ویتنامی
* تاریخ ویتنام
* جنوب شرق آسیا

## منابع
# دفاکتو

واژه دفاکتو
**دفاکتو** (به لاتین: de facto) یا **بالفعل** اصطلاحی است به زبان لاتین که مترادف **در واقع** یا **در عمل** در زبان فارسی است.

در ادبیات بین‌الملل و در سازمان ملل متحد از این لغت به‌طور رسمی استفاده می‌شود. در اصطلاح حقوقی، معادل **غیررسمی** و *آنچه عملاً هست* به کار می‌رود.

در مقابل، اصطلاح **دوژور** (به فرانسوی: de jure) یا **قانونی** قرار دارد، که از نظر لغوی در علم نظری و در عالم فرض است، معادل **رسمی** و *مشروع* به‌کار می‌رود.

## شناسایی دفاکتو

درصورت تغییر رژیم یک کشور یا تغییر یک حکومت از طرق غیرعادی، مانند کودتا، اعلام شناسایی مجدد آن کشور یا به‌رسمیت‌شناختن نظام جدید از طرف کشورهای دیگر ضروری است.

شناسایی یک کشور می‌تواند به‌صورت «دفاکتو» یا «دوژور» باشد. شناسایی دفاکتو به‌معنی شناسایی گذرا‌ (موقت) و به‌منظور برقراری مناسبات سیاسی در سطح پایین است و در این نوع رابطه، دو کشور نمی‌توانند سفیر مبادله کرده یا قراردادهای دوجانبه به امضا برسانند؛ اما شناسایی «دوژور» برابر با برقراری مناسبات کامل دیپلماتیک است.

## دفاکتو و روابط انسانی

در برخی کشورها، مانند استرالیا، چنانچه زن و مرد بالغی مدت نسبتاً طولانی با هم زندگی کنند - حتی اگر بدون ازدواج این کار را کرده باشند - نسبت به یکدیگر دارای حق و حقوقی می‌شوند. برای نمونه اگر یکی از طرفین ویزای سفر به کشوری را بگیرد، شریک زندگی او نیز به‌واسطهٔ وی می‌تواند از همان ویزا استفاده کند.

## زبان رسمی دفاکتو

در بسیاری از کشورها نظیر بریتانیا، ایالات متحدهٔ آمریکا، ژاپن و آرژانتین، استرالیا زبان رسمی در قوانین کشور تعریف نشده‌است؛ اما در عمل، یک زبان نقش زبان رسمی را ایفا می‌کند که از آن به زبان رسمیِ دفاکتو تعبیر می‌شود.

## وضعیت جنگی دفاکتو

عبارت وضعیت جنگی دفاکتو (de facto state of war) معمولاً برای توصیف درگیری‌های بزرگ‌مقیاس سدهٔ بیستم میلادی به کار می‌رود. این عبارت در اشاره به شرایطی به کار می‌رود که در آن دو کشور اقدامات نظامی تهاجمی فعالی علیه یکدیگر دارند و یا درگیر چنین اقداماتی شده‌اند؛ بی‌آنکه هیچ‌یک از طرفین اعلان جنگ کرده باشد.

این مفهوم در مقابل «وضعیت جنگی دوژور» (de jure state of war) قرار می‌گیرد که مستلزم وجود اعلان جنگ طبق قوانین و رویه‌های بین‌المللی است.

در دوران مدرن، به‌ویژه پس از تصویب منشور سازمان ملل متحد و ممنوعیت توسل به زور در روابط بین‌الملل، اعلان جنگ بسیار نادر شده و بسیاری از درگیری‌های مسلحانه میان دولت‌ها بدون اعلام رسمی آغاز شده‌اند و ادامه یافته‌اند.

## جستارهای وابسته

* دوژور

## منابع

## پیوند به بیرون

* de facto در وبگاه answers.com (انگلیسی)
# چینی جین

| جین |
| --- |
| 晋语 / 晉語 |
| عبارت *زبان جین* در نویسه‌های چینی |
| زبان بومی در | چین |
| منطقه | بیشتر استان شانشی؛ استان‌های مرکزی مغولستان داخلی; بخش‌هایی از هبئی، استان هنان، شاآنشی |
| شمار گویشوران | ۶۳٫۰۵ میلیون  (۲۰۱۲) |
| تبار | چینی-تبتی
* چینی
	+ **جین**
 |
| کدهای زبان |
| ایزو ۳–۶۳۹ | `cjy` |
| گلاتولوگ | `jiny1235` |
| زبان‌شناسی | `79-AAA-c` |
|  |
|

**زبان‌های جین** (چینی ساده‌شده:晋语، چینی سنتی 晉語، پین‌یین: jìnyǔ) گروهی از زبان‌ها یا گویش‌های چینی هستند که توسط ۶۳ میلیون نفر در شمال چین در بیشتر مناطق استان شانشی به جز پایین‌دست دره رود فن، مناطق مرکزی مغولستان داخلی و مناطق همجوار در استان‌های هبئی، هنان و شاآنشی صحبت می‌شوند. دربارهٔ وضعیت جین در بین زبان‌شناسان اختلاف است؛ گروهی آن را گویشی از ماندارین می‌دانند درحالی که گروهی دیگر آن را زبانی مستقل اما مرتبط با ماندارین به‌شمار می‌آورند.

گروه‌های گویشی جین

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Jin Chinese». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۸ ژوئیه ۲۰۲۰.
# تایشانی

| تایشانی |
| --- |
| 台山话 / 台山話 |
| زبان بومی در | چین، جوامع مهاجر به ویژه در ایالات متحده آمریکا و کانادا |
| منطقه | غرب و جنوب گوانگ‌دونگ، دلتای رود مروارید; جوامع چینی تاریخی در کالیفرنیا و نیویورک، مونترآل، تورنتو و ونکوور |
| شمار گویشوران | ۳+ میلیون  (*بدون تاریخ*) |
| تبار | چینی-تبتی
* چینی
	+ یوئی
		- سی‌یی
			* **تایشانی**
 |
| کدهای زبان |
| ایزو ۳–۶۳۹ | – |
| ایزو ۶–۶۳۹ | `tisa` |
| گلاتولوگ | `tois1237` |
| زبان‌شناسی | `79-AAA-mbc` |

**زبان تایشانی** (چینی ساده‌شده: 台山话، چینی سنتی: 台山話، پین‌یین: Táishān huà) گویشی از زبان چینی یوئی است. این گویش به کانتونی مرتبط است و گاه بدان کانتونی نیز گفته می‌شود اما فهم متقابل کمی بین گویشوران آن برقرار است. تایشانی در بخش‌های جنوب گوانگ‌دونگ در چین، به ویژه در شهرستان تایشان واقع در کرانه غربی دلتای رود مروارید تکلم می‌شود. تایشانی زبان بیشتر مهاجران قرن ۱۹ گوانگ‌دونگ به آمریکای شمالی و جنوب‌شرق آسیا بود.

## جستارهای وابسته

* گونه‌های چینی
* چینی یوئی

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Taishanese». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۲۰.
# زبان شانگهایی

| شانگهایی |
| --- |
| 上海話 / 上海话, *Zaonhegho* 上海閒話 / 上海闲话, *Zaonhe-ghegho* 滬語 / 沪语, *Wu nyu* |
| بیان | [z̥ɑ̃̀héɦɛ̀ɦò], [ɦùɲý] |
| زبان بومی در | چین |
| منطقه | شانگهای و مناطق اطراف دلتای رود یانگ تسه |
| قومیت | مردم شانگهایی |
| شمار گویشوران | ۱۰–۱۴ میلیون  (۲۰۱۳) |
| تبار | چینی-تبتی
* چینی
	+ وو
		- تایهو
			* سو–هو–جیا
				+ **شانگهایی**
 |
| کدهای زبان |
| ایزو ۳–۶۳۹ | – |
| ایزو ۶–۶۳۹ | `suji` |
| فهرست لینگوییست | wuu-sha |
| گلاتولوگ | `shan1293`  (شانگهایی) |
| زبان‌شناسی | `79-AAA-dbb>` |
| نقشه گویش‌های وو، شانگهایی به رنگ جگری در گوشهٔ بالا و راست تصویر |
|

**زبان شانگهایی** (چینی ساده‌شده: 上海话، چینی سنتی: 上海話، پین‌یین: Zaonhegho) یا **زبان هو** گونه‌ای از چینی وو است که در مناطق مرکزی شهر شانگهای تکلم می‌شود. گویشوران این زبان دارای فهم متقابل نسبت به سایر زبان‌های چینی مثل ماندارین نیستند. شانگهایی زبان میانجی تمام ناحیه دلتای رود یانگ تسه و با حدود ۱۴ میلیون سخنور، بزرگترین تک‌زبان چینی وو است.

## جستارهای وابسته

* مردم شانگهایی
* چینی وو

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Shanghainese». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۳۰ ژوئیه ۲۰۲۰.
# چینی هوی

| هوی |
| --- |
| 徽州話 / 徽州话 |
| زبان بومی در | چین |
| منطقه | هویژو، جنوب آن‌هوئی، بخش‌های همسایه چجیانگ و جیانگشی |
| شمار گویشوران | ناشناخته (۴٫۶ میلیون اشاره‌شده ۲۰۰۰) |
| تبار | چینی-تبتی
* چینی
	+ **هوی**
 |
| کدهای زبان |
| ایزو ۳–۶۳۹ | `czh` |
| گلاتولوگ | `huiz1242` |
| زبان‌شناسی | `79-AAA-da` |
|  |
|

**زبان‌های هوی** یا **هویژو** (چینی ساده‌شده: 徽州话، چینی سنتی: 徽州話، پین‌یین: Huīzhōu Huà) گروهی از زبان‌های مرتبط چینی هستند که در منطقه تاریخی هویژو در بیش از ده شهرستان در جنوب آن‌هوئی به همراه چند بخش همسایه در چجیانگ و جیانگشی تکلم می‌شوند.

اگرچه منطقه زبانی هوی در مقایسه با سایر گروه‌های گویشی چینی کوچک است، اما از میزان بسیار زیادی تنوع برخوردار است. تقریباً هر شهرستان لهجه متمایز خود را دارد که برای سخنوران چند شهرستان دورتر غیرقابل فهم است. به همین دلیل، دو زبانگی و چندزبانگی در میان گویشوران هوی متداول است. تخمین زده می‌شود که حدود ۴٫۶ میلیون گوشور از انواع هویژو وجود داشته باشد.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Huizhou Chinese». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۹ ژوئیه ۲۰۲۰.
# زبان نوسو

| زبان نوسو Nuosu |
| --- |
| Liangshan |
| ꆈꌠ꒿ **Nuosuhxop** |
| زبان بومی در | جمهوری خلق چین |
| منطقه | جنوب سیچوآن،شمال یون‌نان |
| قومیت | مردمان یی |
| شمار گویشوران | ناشناخته (۲ میلیون تن اشاره‌شده 2000 census) |
| تبار | چینی-تبتی* (تبتی-برمه‌ای)
	+ لولوای-برمه‌ای
		- لولویی
			* نیسویی
				+ نیسویی
					- **زبان نوسو Nuosu**
 |
| گونه‌های معیار | گویش لیانگشان

 |
| سامانه نوشتاری | هجایی یی، پیشتر اندیشه‌نگار یی |
| کدهای زبان |
| ایزو ۱–۶۳۹ | `ii` |
| ایزو ۲–۶۳۹ | `iii` |
| ایزو ۳–۶۳۹ | `iii` |
| گلاتولوگ | `sich1238` |
|

**زبان نوسو** زبان کتابی مردمان یی در جمهوری خلق چین می‌باشد. دولت چین این زبان را به عنوان زبان معیار یی برگزیده‌است. این زبان دو میلیون گویشور دارد.

## منابع

Wikipedia contributors, "Nuosu language," Wikipedia, The Free Encyclopedia,  (accessed August 2, 2014).
# زبان تای لو

| زبان تای لو |
| --- |
| ᨣᩴᩣᩱᨴᩭ *kam tai* |
| زبان بومی در | بیشتر: چین. دیگر کشورها: میانمار، لائوس، تایلند، ویتنام |
| منطقه | یون‌نان، چین |
| قومیت | لو |
| شمار گویشوران | ناشناخته (۵۵۰٬۰۰۰ اشاره‌شده ۲۰۰۰–۲۰۱۳) |
| تبار | کرا-دای
* تای
	+ جنوب غربی
		- چیانگ سائن
			* **زبان تای لو**
 |
| سامانه نوشتاری | الفبای تای تام، الفبای تای، New Tai Lue alphabet |
| وضعیت رسمی |
| زبان اقلیت شناخته‌شده در |  چین بومی ولایت خودمختار خیشوانگبانا دای  لائوس  تایلند  میانمار |
| کدهای زبان |
| ایزو ۳–۶۳۹ | `khb` |
| گلاتولوگ | `luuu1242` |

**زبان تای لو** (تایلندی: ภาษาไทลื้อ) گونه‌ای از زبان تای است که توسط مردم لو در جنوب شرق آسیا گفتگو می‌شود. این زبان حدود ۷۰۰ هزار نفر گویشور دارد که ۲۸۰ هزار نفر از آن‌ها ساکن چین هستند.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Tai Lue language». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۵ اوت ۲۰۱۹.
# زبان همونگ

| همونگ/میائو |
| --- |
| *lus Hmoob / lug Moob / lol Hmongb / 𖬇𖬰𖬞 𖬌𖬣𖬵 / 𞄀𞄄𞄩𞄰𞄏𞄤𞄰𞄬* |
| زبان بومی در | چین، ویتنام، لائوس، میانمار و تایلند. |
| قومیت | همونگ |
| شمار گویشوران | ناشناخته (۳٫۷ میلیون اشاره‌شده ۱۹۹۵–۲۰۰۹) |
| تبار | همونگ-مین
* همونگی
	+ همونگی غربی
		- خوشه چوانچیاندیان
			* **همونگ/میائو**
 |
| سامانه نوشتاری | نوشتار همونگ: شامل پاهاوه همونگ، نیاکنگ پواچوئه همونگ، چندین نوع لاتین |
| کدهای زبان |
| ایزو ۲–۶۳۹ | `hmn` Hmong, Mong (China, Laos) |
| ایزو ۳–۶۳۹ | `hmn` – کد همگانی for the Hmong/Mong/*Miao* (China, Laos) macrolanguage, including all the following varieties except `hmf` and `hmv`. کد اختصاصی: |
| گلاتولوگ | `firs1234` |
| زبان‌شناسی | `48-AAA-a` |
| زبان‌های همونگی غربی به رنگ بنفش |
|

**همونگ/مونگ** (پاهاوه: *𖬌𖬣𖬵)،* شناخته شده به عنوان **میائو** در چین، یک زنجیره گویشی از شاخهٔ همونگی غربی از خانواده زبان‌های همونگی است که مردم همونگ در سیچوآن، یون‌نان، گوئیژو، گوانگشی، هاینان، شمال ویتنام، تایلند و لائوس بدان سخن می‌گویند. در جهان حدود ۲٫۷ میلیون گویشور گونه‌های همونگ وجود دارند؛ از جمله بیش از ۲۸۰٬۰۰۰ نفر در آمریکا. بیش از نیمی از گویشوران همونگ در چین حضور دارند، و در آنجا گویش دانانشان (大 南山) پایه و اساس زبان معیار است. با این حال، دو گویش همونگ داو (سفید) و مونگ نجوا (سبز) فقط در لائوس و ایالات متحده تکلم می‌شوند.

## جستارهای وابسته

* مردم همونگ

## منابع

## پیوند به بیرون

* White Hmong Vocabulary List (from the World Loanword Database)
* White Hmong Swadesh List on Wiktionary (*فهرست سوادش* را ببینید)
* Lomation's Hmong Text Reader بایگانی‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine – free online program that can read Hmong words/text.
* Online Hmong dictionary بایگانی‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۱ توسط Wayback Machine (including audio clips)
* Mong Literacy: consonants, vowels, tones of Mong Njua and Hmong Daw
* Hmong Resources
* Hmong basic lexicon at the Global Lexicostatistical Database
* Hmong text reader بایگانی‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine
# توبالار

Tubalar| مناطق با جمعیت چشمگیر |
| --- |
|  روسیه | ۱٬۹۶۵ |
| زبان‌ها |
| زبان آلتای |
| دین |
| کلیسای ارتدکس روسی، Shamanism |
| قومیت‌های وابسته |
| مردم آلتای  |

**توبالار** یک گروه قومی بومی جمهوری آلتای در روسیه است.

براساس سرشماری سال ۲۰۱۰، ۱۹۶۵ توبولار در روسیه وجود داشته‌است.

روستاها با بالاترین جمعیت توبالار عبارت هستند از آرتیباش(Artybash)، توقاچ (Iogach) و نوووترویسک

درخت مقدس توبلاره کاج سیبری است، نمادی از قدرت، زیبایی و شجاعت تایگا. تعطیلات سرو، جشن این درخت است.

## جستارهای وابسته

* زبان آلتایی (گویش توبا اغلب گویشی از زبان آلتای به شمار می آید، اگرچه اینکه آیا این لهجه‌ها به گویش‌های «استاندارد» زبان آلتایی هستند یا زبان‌های جداگانه بحث‌برانگیز است)

## منابع

## پیوند به بیرون

* گفتنی‌ها: Tubalars & Chelkans
* اثر قطع سرو
# زبان ترکی قراخانی

| ترکی قراخانی |
| --- |
| *خاقانی*، *کاشغر تیلی* |
| منطقه | خانات قراخانیان |
| دوره | سده‌های ۱۱ و ۱۲ میلادی |
| تبار | ترکی
* ترکی متداول
	+ ترکی قارلقی
		- **ترکی قراخانی**
 |
| سامانه نوشتاری | خط عربی، خط اویغوری |
| کدهای زبان |
| ایزو ۳–۶۳۹ | `xqa` |
| فهرست لینگوییست | xqa |
| گلاتولوگ | `qara1244` |

**زبان قَراخانی** یا **ترکی قراخانی**، همچنین نامور به **ترکی خاقانی** و **زبان کاشغری**، یک زبان تاریخی از گروه زبان‌های ترکی بود که درمیان سده‌های یازدهم و دوازدهم میلادی و درعصر زبان‌های ترکی میانه در قلمروی حکومت قراخانیان به مرکزیت شهرهای کاشغر و بلاساغون توسعه یافت. این زبان را نخستین زبان ادبی ترکی در حوزه جهان اسلام می‌شناسند. ترکی قراخانی را گاهی در ترکی باستان و نه ترکی میانه طبقه‌بندی می‌کنند، چراکه معاصر زبان‌های آن، یعنی اورخون و اویغوری باستان بود. درادامه سیر تحول زبان قراخانی، خوارزمی و جغتایی پدیدار شدند.

زبان قراخانی دارای وام‌واژگان بسیاری از زبان‌های فارسی و عربی بود، ولی ساختار خود این زبان شبیه زبان اویغوری باستان بود. این زبان را بیشتر با خط عربی می‌نوشتند، هرچند در مواردی از خط اویغوری نیز برای نگارش استفاده می‌کردند. ازجمله مهم‌ترین آثار موجود از ترکی قراخانی، دیوان لغات الترک محمود کاشغری، قوتادغو بیلیگ یوسف بلاساغونی، عتبه الحقایق احمد یوکنکی و همچنین دیوان حکمت خواجه احمد یسوی هستند.

## خط و الفبا

زبان قراخانی را بیشتر با الفبای عربی می‌نوشتند و بدین سبب حروف ویژه الفبای فارسی (گچپژ) درحالت نوشتاری این زبان کاربردی نداشت. هرچند این حروف را درهنگام تلفظ به‌کار می‌گرفتند. الفبای اویغوری نیز به‌صورت محدود کاربرد داشت. الفبای عربی قراخانی به‌صورت زیراست:

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ا | ء | ب | ت | ث |
| ج | ح | خ | د | ذ |
| ر | ز | س | ش | ص |
| ض | ط | ظ | ع | غ |
| ف | ق | ک | ل | م |
| ن | و | ه | لا | ی |  |  |  |  |  |

## منابع