Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# متدیسم

کلیسای **متدیست** (Methodist) در سال ۱۷۳۸ منشعب از کلیسای پروتستان انگلستان به دست چارلز وزلی و جان وزلی بنا نهاده شد و در ۱۷۸۴ در شهر بالتیمور ایالت مریلند ایالات متحده به‌طور رسمی فعالیت خود را آغاز کرد.
متدیست‌ها به شدت به این نکته که زندگی اجتماعی آینه تجلی دین است و هیچ دستوری قابل بحث نیست مگر اینکه در زندگی روزمره تأثیر خود را نشان دهد باورمند هستند.

## جدایی از کلیسای انگلیکن

جان وزلی در هنگام تحصیل در دانشگاه آکسفورد با گرد آوردن بسیاری از دانشجوهای باورمند به مسیحیت، گروهی را به نام کلوب مقدس تشکیل داد. او به همراه برادر خود چارلز، مجموعه سفرهایی را به اقصا نقاط بریتانیا انجام داد و در همه جا مردم را به توبه واقعی و بازگشت به سوی مسیح دعوت می‌کرد. پس از انقلاب آمریکا و بازگشت بسیاری از کشیشان کلیسای انگلیکن به بریتانیا، جان وزلی بنیان‌گذار کلیسای متدیست، اسقفی به نام توماس کوک را روانهٔ ایالات متحده کرد که او به همراه اسقفی دیگر به نام فرانسیس اَزبِری، کلیسای اسقفی متودیست را در ایالات متحده بنا نهادند. کلیسای متدیست در موج نخست و دوم گسترش پروتستانیزم در ایالات متحده در سده هجدهم میلادی به شدت پیشرفت کرد و امروزه یکی از بزرگ‌ترین و تأثیر گذارترین کلیساهای ایالات متحده است.
با اضافه شدن بر شمار مبلغان متدیست در آمریکا به ویژه در اواخر سده هجدهم، این کلیسا به صورت کامل از امپراتوری بریتانیا و کلیسای انگلیکن جدا شد.

## الهیات

کلیسای متدیست دیدگاه آرمینیوسی را در خصوص رستگاری اتخاذ می‌کند. بر پایه این دیدگاه کلیسای متدیست مخالف با باورهای جبرگرایانه دربارهٔ مشیت الهی است. آن‌ها به آزادی ارادهٔ انسان در پذیرش یا رد رستگاری باورمند هستند. در واقع خلاصه آموزه‌های کلیسای متدیست در پرسشنامه آموزه‌های این کلیسا درج شده‌است:

> همه نیاز به نجات دارند، مسیح کفارهٔ همه را داده‌است، باشد که همه با تعهد بدان نجات یابیم، باشد که همه از این نجات تقدیس یابیم
>
> — A Catechism for the Use of the People Called Methodists،

این کلیسا نیز به مانند دیگر کلیساهای پروتستان، کلیسای کاتولیک و همچنین کلیسای ارتدکس و ارتدکس شرقی باورمند به مسئله تثلیث است. از میان هفت راز مقدس آنان تنها به مراسم شام خداوند (با تفسیری متفاوت‌تر نسبت به کلیسای کاتولیک) و همچنین غسل تعمید معتقد هستند.

## متدیسم معاصر

امروزه نه تنها این کلیسا یکی از بزرگ‌ترین جریان‌های کلیسای پروتستان است بلکه از نظر تشکیلاتی و شمار پیروان نیز یکی از بزرگ‌ترین کلیساهای جهان به‌شمار می‌آید. این کلیسا در تمامی قاره‌های جهان پیرو دارد که اکثریت پیروان آن در بریتانیا، کانادا و ایالات متحده زندگی می‌کنند.
این کلیسا به صورت شورایی؛ توسط انجمنی به‌نام انجمن جهانی کلیسای متدیست که مقر آن در شهر لیک جونالوسکا ایالت کارولینای شمالی واقع شده‌است، اداره می‌شود.

## جستارهای وابسته

## منابع
# کلیسای بنیادگرای عیسی مسیح مقدسین آخرین زمان

| کلیسای بنیادگرای عیسی مسیح مقدسین آخرین زمان |
| --- |
| معبد اف‌ال‌دی‌اس در الدرادو، تگزاس |
| کوته‌نوشت | کلیسای اف‌ال‌دی‌اس |
| طبقه‌بندی | Restorationist |
| گرایش | Latter Day Saint movement |
| الهیات | Mormon fundamentalism |
| سیاست | سلسله مراتب |
| رهبر | Warren Jeffs |
| منطقه | آمریکای شمالی |
| ستاد | هیل‌دیل، یوتا، ایالات متحده. |
| بنیان‌گذار | Lorin C. Woolley(1929) |
| خاستگاه | April 6, 1830 (LDS movement); March 6, 1929 (as Council of Friends); February 6, 1991 (incorporated) |
| انشقاق از | Short Creek Community |
| جداشده(ها) | Centennial Park group, Church of Jesus Christ Inc. |
| اعضا | ۱۰٬۰۰۰ |
| وبگاه رسمی | www.flds.org |

**کلیسای بنیادگرای عیسی مسیح مقدسین آخرین‌زمان** (به انگلیسی: Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter Day Saints) یکی از بزرگ‌ترین فرقه‌های مسیحیان مورمون در آمریکاست.

## انشعاب از کلیسای مورمون

در سال ۱۸۹۰ میلادی و پس از آن که قوانین ایالات متحده آمریکا برای چندهمسرگزینی سختگیرانه‌تر شد، برسر اختلاف بر لزوم چندهمسری از کلیسای جامع مورمون‌ها منشعب شد.

## منابع
# یهودیان آمریکا

توزیع جمعیتی یهودیان در هر ایالت
**یهودیان** جمعیت نسبتاً کوچک اما پرنفوذی در ایالات متحده آمریکا را تشکیل می‌دهند. در سال ۲۰۰۱ جمعیت این گروه بالغ بر ۴ میلیون نفر برآورد شده اما تحقیقات دانشگاه برندایس این رقم را بیش از ۷ میلیون نفر برآورد می‌کند. شهرهای نیویورک، میامی، لس‌آنجلس و فیلادلفیا به‌ترتیب بیشترین تعداد ساکنین یهودی را دارا هستند.

در سال ۱۹۸۶ یک سوم کل روسای انجمنهای دانشجویی دانشگاه هاروارد را یهودیان تشکیل می‌دادند. بر طبق برآوردهای مؤسسه هیلل امروزه بیش از یک پنجم دانشجویان دانشگاه‌های برتر ایالات متحده آمریکا (مانند موسسات آیوی لیگ) را یهودیان تشکیل می‌دهند. این درحالی است که یهودیان فقط ۲٪ کل جمعیت آمریکا را تشکیل می‌دهند. به‌طور نمونه در صد جمعیت یهودیان در دانشگاه هاروارد و دانشگاه پنسیلوانیا هر کدام ۳۰٪، در دانشگاه جرج واشینگتن ۳۱٪، و در دانشگاه کرنل ۲۵٪ می‌باشد. بسیاری از صاحب نامان علمی، اقتصادی و صنعتی آمریکا را یهودیان تشکیل می‌دهند.

یک تابلوی عمومی در شهر نیویورک که عبارت رایج یهودیان Oy Vey (شبیه «ای وای» فارسی) روی آن نوشته شده‌است.
یهودیان آمریکا سهم زیادی در پیشرفت علمی ایالات متحده آمریکا داشته و دارند. از ریچارد فاینمن گرفته تا آلبرت اینشتین این گروه ۳۷٪ برندگان جوایز نوبل در این کشور و نزدیک به ۸٪ کل رؤسای شرکت‌های بزرگ آمریکایی را تشکیل می‌دهند.

همچنین یهودیان ایالات متحده آمریکا نقش مهمی در اقتصاد آمریکا و همچنین در صحنه سیاسی و رسانه‌ای آمریکا را به خود اختصاص داده‌اند.

## مراکز علمی یهودی

* دانشگاه برندایس
* دانشگاه یشیوا

## مشاهیر

### شخصیت‌ها

* نورمن میلر
* نوآم چامسکی
* جرج سوروس

### دانشمندان

* آلبرت اینشتین
* ریچارد فاینمن
* برایان گرین
* ادوارد ویتن
* جوناس سالک

### هنرمندان

* الیزابت تیلور
* وودی آلن
* استیون اسپیلبرگ
* اسکارلت جوهانسون
* پائولا عبدل
* باب دیلن
* جان استوارت
* آدام سندلر
* پینک
* جیک جیلنهال
* برادران کوئن
* ناتالی پورتمن
* میلا کونیس
* مگی جیلنهال

## جستارهای وابسته

* جرائم سازمان‌یافته یهودی-آمریکایی
* کمیته روابط عمومی آمریکایی اسرائیلی
* یهودیان ایران
* ایرانیان مقیم آمریکا

## منابع
# زبان‌های سیویی

| سیویی |
| --- |
| سیویی–کاتاوبایی |
| پراکنش: | مرکز آمریکای شمالی |
| تبار: | یکی از خانواده‌های زبانی جهان |
| زیرگروه‌ها: |
کاتاوبایی (شرقی) †
سیویی غربی

 |
| ایزو ۲–۶۳۹ / ۵ | `sio` |
| زبان شناسی | `64-A` |
| گلاتولوگ | `siou1252` |
| پراکندگی زبان‌های سیویی تا پیش از ورود اروپاییان |

**زبان‌های سیویی** یا **سیویی–کاتاوبایی** یک خانواده زبانی بومی آمریکای شمالی است که بیشتر در دره‌های دشت بزرگ، اوهایو و می‌سی‌سی‌پی و همچنین در جنوب شرقی آمریکای شمالی با چند زبان دیگر در شرق گفتگو می‌شود.

## منابع

## پیوند به بیرون

* Comparative Siouan Dictionary
* Siouan languages mailing list archive
# آمریکایی‌های سوئدی‌تبار

آمریکایی‌های سوئدی‌تبار
Svenskamerikaner| کل جمعیت |
| --- |
| **۳٬۵۳۶٬۳۲۰۱٫۰۸٪ جمعیت ایالات متحده** (۲۰۱۹) |
| مناطق با جمعیت چشمگیر |
| بیشترین جمعیت در ایالت‌های غرب میانه آمریکا شمار زیاد در مینه‌سوتا، ویسکانسین، دلاور، پنسیلوانیا، داکوتاها، کالیفرنیا، آیووا، میشیگان، واشینگتن، نیویورک، شمال غربی آرام، ایلینوی، نیو انگلند، نیوجرسی و ماساچوست |
| زبان‌ها |
| انگلیسی آمریکایی، زبان سوئدی |
| دین |
| غالباً لوتریانیسم، کلیسای سوئد، پروتستانتیسم، کلیسای کاتولیک، مورمونیسم. |
| قومیت‌های وابسته |
| سوئدی‌ها، بریتانیایی‌های سوئدی‌تبار، کانادایی‌های سوئدی‌تبار، استرالیایی‌های سوئدی‌تبار، آمریکایی‌های اسکاندیناویایی‌تبار، آمریکایی‌های دانمارکی‌تبار، آمریکایی‌های نروژی‌تبار، آمریکایی‌های ایسلندی‌تبار  |

**آمریکایی‌های سوئدی‌تبار** (سوئدی: Svenskamerikaner) آمریکایی‌هایی هستند که حداقل پاره‌ای از اصالتشان سوئدی است.

## جستارهای وابسته

* زبان‌های ایالت‌های آمریکا

## منابع

## پیوند به بیرون
# کردهای آمریکا

کردهای آمریکا| کل جمعیت |
| --- |
| ۱۱٬۴۲۳ (۲۰۰۰ آمار ) |
| مناطق با جمعیت چشمگیر |
| تنسی، کالیفرنیا |
| زبان‌ها |
| انگلیسی آمریکایی، کردی |
| دین |
| اهل تسنن، شیعه، یارسان، ایزدی، و همچنین گروه‌های کوچک مسیحی |
| قومیت‌های وابسته |
| دیگر اقوام ایرانی تبار  |

**کردهای آمریکا** به اقوام کُردتبار شهروند ایالات متحده آمریکا گفته می‌شود. که عموماً از کشورهای ایران، ترکیه، عراق و سوریه به آمریکا مهاجرت کرده‌اند.

## پیشینه

پیشینه مهاجرت کردها به آمریکا، به قرن بیستم باز می‌گردد. بعد از آن جوامعی از کردها در دوران جنگ جهانی اول در آمریکا استقرار یافتند و به طبع آن به دلیل شرایط ناآرام کردها در دوران حکمرانی صدام حسین، کردهای این کشور نیز تمایل به مهاجرت به آمریکا نشان می‌دادند، گروه دیگر مهاجرین کُرد به انقلاب ۱۳۵۷ ایران باز می‌گردد که جوامعی قابل توجه از ایرانیان به آمریکا مهاجرت کردند که در بینشان از اقوام کُرد ایرانی نیز حضور داشتند.

## جغرافیای سکونت

مهمترین تجمع کُردها را در آمریکا شهر نشویل می‌باشد که به کردستان کوچک معروف هست ولی در کالیفرنیا نیز با توجه به سکونتگاه اقوام ایرانی از کُردهای ایرانی نیز حضور می‌دارند. ادیپ یوکسل از شناخته‌ترین کُردهای تبعه ایالات متحده به شمار می رود.

## جمعیت

بر اساس سرشماری سال ۲۰۰۰ میلادی آمریکا، ۹٬۴۲۳. نفر کُردتبار در آمریکا سکونت دارند.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Kurdish American». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۳۰ اوت ۲۰۱۳.
# نژاد و قومیت در ایالات متحده آمریکا

جمعیت ایالات متحده آمریکا از لحاظ نژادی و قومی کشوری متنوع است. سرشماری رسماً شش دستهٔ قومی و نژادی را به رسمیت می‌شناسد، آمریکاییان سفیدپوست، سرخپوستان و بومیان آلاسکا، آسیایی آمریکاییان، آمریکاییان آفریقایی یا سیاهپوست، بومیان هاوایی و دیگر جزایر اقیانوسیه، و مردم از دو نژاد یا بیشتر؛ نژادی به نام «برخی نژادهای دیگر» نیز در سرشماری و دیگر ارزیابی‌ها وجود دارد ولی رسمی نیست.

آمریکاییان سفیدپوست با سهم ۷۷٫۷٪ از جمعیت آمریکا بزرگترین گروه نژادی هستند. آمریکاییان هیسپنیک و لتینو با ۱۷٫۱٪ بزرگترین اقلیت را تشکیل می‌دهند. سیاه‌پوستان آمریکابا ۱۳٫۲٪ از جمعیت بزرگترین اقلیت نژادی هستند. سفیدپوستان غیر هیسپنیک یا لتینو ۶۲٫۶٪ از کل جمعیت را تشکیل می‌دهند.

## دسته‌های نژادی و قومی

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| سرشماری ۲۰۱۰ آمریکاTable 1 |
| --- |
| **نژاد خودخوانده** |  | **درصد از کل جمعیت** |
| صرفاً سفیدپوست  |   | ۷۲٫۴٪ |
|  سیاه‌پوست |   | ۱۲٫۶٪ |
| آسیایی آمریکایی‌ |   | ۴٫۸٪ |
| سرخ‌پوستان و بومیان آلاسکا |   | ۰٫۹٪ |
| بومیان هاوایی و اهالی جزایر اقیانوسیه |   | ۰٫۲٪ |
| دو نژاد یا بیشتر |   | ۲٫۹٪ |
| دیگر نژادها |   | ۶٫۲٪ |
| **کل** |   | **۱۰۰٫۰**٪ |
| هیسپانیک و لاتین (از هر نژاد): 16.3% |

 |

| رتبه | تبار یا نژاد | جمعیت | درصد از کل جمعیت |
| --- | --- | --- | --- |
| ۱ | آلمانی | ۴۶٬۴۰۳٬۰۵۳ | ۱۴٫۷٪ |
| 2 |  *سیاه* (غیر هیسپنیک) | *۳۸٬۷۸۵٬۷۲۶* | *۱۲٫۳٪* |
| ۳ | مکزیکی (از هر نژاد) | ۳۴٬۶۴۰٬۲۸۷ | ۱۰٫۹٪ |
| 4 | ایرلندی | ۳۳٬۵۲۶٬۴۴۴ | ۱۰٫۶٪ |
| 5 | انگلیسی | ۲۴٬۷۸۷٬۰۱۸ | ۷٫۸٪ |
| 6 | آمریکایی | ۲۲٬۷۴۶٬۹۹۱ | ۷٫۲٪ |
| ۷ | ایتالیایی | ۱۷٬۲۸۵٬۶۱۹ | ۵٫۵٪ |
| 8 | لهستانی | ۹٬۳۸۵٬۷۶۶ | ۳٫۰٪ |
| 9 | فرانسوی | ۸٬۲۷۲٬۵۳۸ | ۲٫۶٪ |
| 10 | اسکاتلندی | ۵٬۴۰۹٬۳۴۳ | ۱٫۷٪ |
| 11 | پورتوریکویی | ۵٬۱۷۴٬۵۵۴ | ۱٫۶٪ |
| 12 | نروژی | ۴٬۴۴۵٬۰۳۰ | ۱٫۴٪ |
| ۱۳ | هلندی | ۴٬۲۸۹٬۱۱۶ | ۱٫۴٪ |
| 14 | سوئدی | ۳٬۹۳۳٬۰۲۴ | ۱٫۲٪ |
| 14 | چینی | ۳٬۸۵۲٬۰۹۹ | ۱٫۲٪ |
| 16 | هندی | ۳٬۳۰۳٬۵۱۲ | ۱٫۰٪ |
| 17 | اسکاتلندی-ایرلندی | ۳٬۰۴۶٬۰۰۵ | ۱٫۰٪ |
| 18 | روس | ۲٬۸۴۳٬۴۰۰ | ۰٫۹٪ |
| 19 | هند غربی (غیر هیسپنیک) | ۲٬۸۲۴٬۷۲۲ | ۰٫۹٪ |
| 20 | فیلیپینی | ۲٬۷۱۷٬۸۴۴ | ۰٫۹٪ |

## نگارخانه

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## جستارهای وابسته

* نژادپرستی در ایالات متحده آمریکا
* سیاه‌پوستان آمریکا
* آمریکایی‌های هیسپانیک و لاتین
* سرخ‌پوستان ایالات متحده آمریکا
* جمعیت‌شناسی ایالات متحده آمریکا

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Race and ethnicity in the United States». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۳ آوریل ۲۰۱۵.
# شور (احساس)

**شور** (انگلیسی: Passion) نوعی احساس و علاقه شدید نسبت به کسی یا چیزی است. این احساس شدید می‌تواند ناشی از علاقه یا تحسین یک ایده، پیشنهاد یا غیره باشد. لذت بردن از یک علاقه یا فعالیت، جذابیت، هیجان یا احساسات شدید نسبت به یک شخص و… را شامل می‌شود. این به ویژه در زمینه‌های عاشقانه یا میل جنسی دیده می‌شود؛ گرچه به‌طور کلی به احساس عمیق‌تر یا فراگیرتر از آنچه در اصطلاح شهوت اشاره می‌شود، دلالت دارد.

 برخورد پرشور فردریک گودال
## جستارهای وابسته

* علاقه (هیجان)
* عشق
* اروس
* احساس
* رمانس (عشق)

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Passion (emotion)». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲ دسامبر ۲۰۲۱.
# حالت ابزاری

در دستور زبان، **حالت ابزاری** (به اختصار **INS** یا **INSTR**) یک حالت دستوری است که برای نشان دادن اینکه یک اسم *ابزار* یا وسیله‌ای است که فاعل به وسیله یا با آن یک عمل را به دست می‌آورد یا انجام می‌دهد، استفاده می‌شود. این اسم ممکن است یک شیء فیزیکی یا یک مفهوم انتزاعی باشد.

این حالت در زبان‌هایی همچون سانسکریت، ارمنی، ترکی استانبولی و ژاپنی کاربری دارد.

## مثال

حالت ابزاری در زبان ترکی استانبولی با افزودن عطف *ile* («با») و نوع پسوندی آن *-(y)lA* ایجاد می‌شود. برای نمونه در جمله *Arabayla geldi* 'او (با استفاده از) ماشین آمد', *araba* به معنی 'ماشین' و *arabayla* به معنی 'با (استفاده از) ماشین، با یک ماشین' است.

## منابع

## پیوند به بیرون

* تعریف