# کاهن اعظم آمون

امونکاهن اعظم آمون (*ḥm nṯr tpj n jmn*) بالاترین رتبه کاهن در سلسله کاهنان خدای آمون مصر باستان بود. اولین کاهنان اعظم آمون در پادشاهی نوین مصر، در آغاز سلسله هجدهم، ظاهر شدند.

## تاریخچه

کاهنان آمون در اوایل سلسله هجدهم از طریق کمک‌های مالی قابل توجه به خدای آمون توسط حاکمانی مانند حتشپسوت و مهم‌تر از آن توتموس سوم، قدرت گرفتند. کاهنان آمون در تبس چهار کاهن عالی‌رتبه داشتند:

1. (*ḥm nṯr tpj n jmn*): که به عنوان کاهن ارشد آمون نیز شناخته می‌شود.
2. (*ḥm nṯr snnw n jmn*): که به عنوان کاهن مرتبه دوم آمون نیز شناخته می‌شود.
3. (*ḥm nṯr ḫmtnw n jmn khemet-nu*): که به عنوان کاهن مرتبه سوم آمون نیز شناخته می‌شود.
4. (*ḥm nṯr jfdw n jmn*): که به عنوان کاهن مرتبه چهارم آمون نیز شناخته می‌شود.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |

 |

 |
| کاهن اعظم آمون ḥm nṯr tpj n jmn به هیروگلیف |
| دوره: پادشاهی نوین مصر (۱۵۵۰–۱۰۶۹ ق.م.) |
|  |
|  |

قدرت کاهنان آمون در دوره عمارنه موقتاً کاهش یافت. در سال چهارم سلطنت آخناتون، نام کاهن اعظمی به نام مایا ثبت شده است. آخناتون در دوران سلطنت خود نام آمون و همچنین نام چندین خدای دیگر را از بناهای تاریخی حذف کرد. پس از مرگ آخناتون، آمون به جایگاه برجسته خود در میان فرقه‌های دینی مصر بازگردانده شد. فرعون بعدی، نام خود را به توت‌عنخ‌آمون تغییر داد تا نشانه‌ای از بازگشت آمون به جایگاه برجسته سابقش باشد. کاهن اعظم آمون در شهر تبس توسط فرعون منصوب می‌شد. غیرمعمول نبود که این مقام توسط بزرگانی که در دستگاه فرعون سمت‌های دیگری داشتند، اشغال شود؛ به‌طور مثال، چندین نفر از کاهنان اعظم از زمان رامسس دوم نیز به عنوان وزیر خدمت می‌کردند.

هریهور
در پایان پادشاهی نوین، کاهنان دودمان بیستم آمون تا حد زیادی تحت سلطه رامسس‌نخت بودند. پسرش، آمنهوتپ، سرانجام جانشین پدرش شد و خود را درگیر جنگ با نایب‌السلطنه کوش، پینهسی، یافت. پینهسی نیروهای خود را به شمال برد و تبس را محاصره کرد. پس از این دوره، ژنرال‌هایی به نام هریهور و پیعنخ به عنوان کاهن اعظم خدمت کردند.

زمانی که هریهور در سال ۱۰۸۰ پیش از میلاد - در نوزدهمین سال سلطنت رامسس یازدهم - به عنوان اولین کاهن اعظم حاکم آمون اعلام شد، کاهنان آمون نفوذ عمیقی بر اقتصاد مصر داشتند. کاهنان آمون، دو سوم از کل زمین‌های معابد مصر و ۹۰ درصد از کشتی‌های آن، به علاوه بسیاری از منابع دیگر، را در اختیار داشتند. در نتیجه، اگر نگوییم بیشتر ولی کاهنان معبد آمون به اندازه فرعون قدرتمند بودند. کاهنان اعظم آمون از چنان قدرت و نفوذی برخوردار بودند که عملاً از سال ۱۰۸۰ تا حدود ۹۴۳ پیش از میلاد، حاکمان مصر علیا بودند ولی پس از آن نفوذشان کاهش یافت. با این حال، آنها به عنوان یک دودمان سلطنتی مستقل با ویژگی‌های فرعونی در نظر گرفته نمی‌شوند. پس از این دوره، نفوذ کاهنان آمون کاهش یافت. یکی از پسران کاهن اعظم پینجم اول سرانجام تاج و تخت را به دست گرفت و تقریباً نیم قرن با عنوان فرعون پسوسنس اول بر مصر حکومت کرد، در حالی که کاهن اعظم تبس، پسوسنس سوم، بعد از پسوسنس دوم ادعای سلطنت کرد و با تغییر نام خود به پادشاه پسوسنس دوم، آخرین حاکم سلسله بیست و یکم مصر شد.

## فهرست کاهنان اعظم آمون

### پادشاهی نوین (دودمانهای هجدهم، نوزدهم و بیستم)

کاهنان اعظم آمون| کاهن اعظم | فرعون معاصر | دودمان |
| --- | --- | --- |
| جحوتی | احمس یکم | هجدهم |
| مینموتو |
| حپوسنب | حتشپسوت | هجدهم |
| منخبررع سنب یکم | توتموس سوم | هجدهم |
| منخبررع سنب دوم |
| آمنمحات | آمنهوتب دوم | هجدهم |
| مری |
| پتاحمسه | آمنهوتب سوم | هجدهم |
| مری-پتاح |
| مایا | آخناتون | هجدهم |
| پرننفر-وننفر | توت عنخ آمون | هجدهم |
| هورمهب |
| نبنترع-تنری | ستی یکم | نوزدهم |
| نبوننف | رامسس دوم | نوزدهم |
| هوری |
| پاسر |
| باکنخنسو |
| روما-روئی | رامسس دوم | نوزدهم |
| مرنپتاه |
| ستی دوم |
| باکنخنسوی دوم | ست‌نخت | بیستم |
| رامسس سوم |
| رامسس‌نخت | رامسس چهارم – رامسس نهم | بیستم |
| آمنهوتب | رامسس نهم - رامسس یازدهم | بیستم |

### دوره سوم میانی

#### دودمان بیست و یکم

اگرچه رسماً فرعون نبودند، اما کاهنان اعظم آمون در تبس، حاکمان بالفعل مصر علیا در طول سلسله بیست و یکم بودند که نام خود را بر روی کتیبه‌هایی می‌نوشتند و در مقبره‌های سلطنتی دفن می‌شدند.

| نام | تصویر | دوره زمانی |
| --- | --- | --- |
| هریهور |  | ۱۰۸۰–۱۰۷۴ پیش از میلاد |
| پیعنخ |  | ۱۰۷۴–۱۰۷۰ پیش از میلاد |
| پینجم یکم |  | ۱۰۷۰–۱۰۳۲ پیش از میلاد |
| مسحرت |  | ۱۰۵۴–۱۰۴۵ پیش از میلاد |
| جدخونسوف عنخ | — | ۱۰۴۶–۱۰۴۵ پیش از میلاد |
| منخفپررع |  | ۱۰۴۵–۹۹۲ پیش از میلاد |
| سمندس دوم |  | ۹۹۲–۹۹۰ پیش از میلاد |
| پینجم دوم |  | ۹۹۰–۹۷۶ پیش از میلاد |
| پسوسنس سوم | — | ۹۷۶–۹۴۳ پیش از میلاد |

## کاهنان اعظم آمون در تانیس

پینوجم دوم در نقش کاهن اعظم آموندر پایتخت شمالی تانیس، فراعنه سلسله بیست و یکم تصمیم گرفتند با ساختن و گسترش معبد آمون-رع خود، به همراه زیارتگاه‌هایی که به دیگر اعضای سه‌گانه تبس اختصاص داده شده بود، آشکارا از کارناک تقلید کنند. افراد بسیار کمی شناخته شده‌اند که عنوان افتخاری کاهن اعظم آمون در تانیس را داشته باشند:

* فرعون پسوسنس اول، که احتمالاً معاون وندجباعنجد را داشت
* فرعون آمون-ام-اوپت
* شاهزاده حورنخت، پسر اوسورکن دوم
* شاهزاده پادبهنباست، پسر شیشنق سوم
* شاهزاده شیشنق، پسر پامی، احتمالاً فرعون بعدی شیشنق پنجم

## منابع