# فیلم کالت

کوئنتین تارانتینو نمونه یک فیلمساز کالت است که در جریان اصلی موفقیت کسب کرده‌است.
**فیلم کالت** (به انگلیسی: Cult film) به فیلمی گفته می‌شود که گروهی کوچک اما بسیار پرشور و وفادار از هواداران را به خود جذب کرده است. این فیلم‌ها اغلب در زمان اکران اولیه خود با موفقیت تجاری گسترده‌ای روبرو نشده و حتی ممکن است توسط منتقدان نادیده گرفته یا رد شده باشند اما با گذشت زمان از طریق نمایش‌های مجدد، انتشار در رسانه‌های خانگی و بحث‌های شفاهی جایگاه ویژه‌ای در میان مخاطبان خاص خود پیدا می‌کنند.

جایگاه کالت یک فیلم معمولاً توسط مخاطبان تعیین می‌شود، نه توسط تهیه‌کنندگان یا منتقدان، و اغلب با موضوعات بحث‌برانگیز، ساختارهای روایی غیرمتعارف و سبک‌های بصری منحصر به‌ فرد شناخته می‌شوند.

## تعریف و ویژگی‌ها

تعریف دقیق یک فیلم کالت دشوار است، اما مجموعه‌ای از ویژگی‌های مشترک در اکثر آن‌ها دیده می‌شود. مهم‌ترین ویژگی، وجود یک پایگاه هواداران متعهد است که فیلم را فراتر از یک سرگرمی صرف می‌بینند و آن را به بخشی از هویت خود تبدیل می‌کنند. این هواداران اغلب در نمایش‌های ویژه فیلم شرکت کرده، دیالوگ‌ها را از حفظ تکرار می‌کنند و حتی لباس شخصیت‌ها را می‌پوشند.
دیگر ویژگی‌های کلیدی عبارت‌اند از:

* موضوعات ساختارشکنانه: فیلم‌های کالت اغلب هنجارهای اجتماعی، فرهنگی یا سینمایی را به چالش می‌کشند و به موضوعاتی می‌پردازند که در سینمای جریان اصلی کمتر به آن‌ها توجه می‌شود. این فیلم‌ها ممکن است شامل خشونت گرافیکی، مضامین جنسی نامتعارف یا طنز سیاه باشند.
* شکست اولیه در گیشه: بسیاری از فیلم‌های کالت کلاسیک در اکران اولیه خود از نظر تجاری شکست خورده‌اند. این عدم موفقیت اولیه اغلب باعث می‌شود که فیلم برای گروه خاصی از مخاطبان که آن را "کشف" کرده‌اند، جذاب‌تر شود.
* قابلیت تماشای چندباره: این فیلم‌ها معمولاً دارای جزئیات پنهان، دیالوگ‌های هوشمندانه و پیچیدگی‌های داستانی هستند که مخاطبان را به تماشای مکرر تشویق می‌کنند تا درک عمیق‌تری از اثر پیدا کنند.

## تاریخچه

پدیده فیلم کالت ریشه‌های عمیقی در تاریخ سینما دارد، اما به طور مشخص در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ با ظهور جنبش «سینمای نیمه‌شب» (Midnight Movies) شکوفا شد. در این دوره، سینماهایی در شهرهای بزرگ آمریکا شروع به نمایش فیلم‌های غیرمتعارف و عجیب در سانس‌های آخر شب کردند که مخاطبان خاصی را به خود جلب می‌کرد. فیلم‌هایی مانند *ال توپو* (۱۹۷۰) ساخته آلخاندرو خودوروفسکی و *فلامینگوهای صورتی* (۱۹۷۲) ساخته جان واترز از اولین نمونه‌های موفق این جریان بودند.
با این حال، فیلمی که پدیده سینمای کالت را به فرهنگ عامه شناساند، *نمایش راکی هارور* (۱۹۷۵) بود. این فیلم که در ابتدا یک شکست کامل بود، به لطف نمایش‌های نیمه‌شب و مشارکت فعال تماشاگران که با لباس شخصیت‌ها در سالن حاضر می‌شدند و همزمان با فیلم دیالوگ‌ها را فریاد می‌زدند، به یک پدیده فرهنگی جهانی تبدیل شد.
در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰، با ظهور فناوری وی‌اچ‌اس و دی‌وی‌دی، فیلم‌های بیشتری فرصت یافتند تا توسط مخاطبان در خانه کشف شوند و به جایگاه کالت دست یابند. فیلم‌هایی مانند *بلید رانر* (۱۹۸۲) و *این اسپینال تپ است* (۱۹۸۴) که در گیشه ناموفق بودند، از طریق رسانه‌های خانگی مخاطبان وفادار خود را پیدا کردند. در دوران اینترنت، انجمن‌های آنلاین و شبکه‌های اجتماعی این فرآیند را تسریع کرده و به شکل‌گیری و گسترش سریع‌تر جوامع هواداری کمک شایانی کرده‌اند.

## انواع فیلم‌های کالت

فیلم‌های کالت یک ژانر واحد را تشکیل نمی‌دهند و می‌توانند در دسته‌بندی‌های مختلفی قرار گیرند:

* «آنقدر بد که خوب است» (So Bad It's Good): این فیلم‌ها به دلیل ضعف‌های فاحش در کارگردانی، بازیگری یا فیلمنامه، ناخواسته به آثاری کمدی و سرگرم‌کننده تبدیل می‌شوند. نمونه‌های برجسته این دسته *نقشه ۹ از خارج جو* (۱۹۵۹) و *اتاق* (۲۰۰۳) هستند.
* کلاسیک‌های نیمه‌شب: فیلم‌هایی که در ابتدا در سینماهای نیمه‌شب به شهرت رسیدند و اغلب دارای محتوای سورئال، ترسناک یا تکان‌دهنده هستند، مانند *کله‌پاک‌کن* (۱۹۷۷) ساخته دیوید لینچ.
* آثار ژانر با پیچیدگی‌های فلسفی: فیلم‌های علمی-تخیلی، ترسناک یا فانتزی که فراتر از قواعد ژانر خود عمل می‌کنند و دارای لایه‌های عمیق روان‌شناختی یا فلسفی هستند. *بلید رانر* (۱۹۸۲) و *دانی دارکو* (۲۰۰۱) در این دسته قرار می‌گیرند.
* کمدی‌های نامتعارف: فیلم‌های کمدی که از طنز مرسوم فاصله گرفته و با دیالوگ‌های خاص و موقعیت‌های абсурд شناخته می‌شوند، مانند *لبوفسکی بزرگ* (۱۹۹۸) و *فایت کلاب* (۱۹۹۹).

## نمونه‌های برجسته

* *نمایش راکی هارور* (۱۹۷۵): به عنوان نماد اصلی فیلم‌های کالت، این فیلم به خاطر مشارکت بی‌نظیر تماشاگران در نمایش‌هایش شهرت جهانی دارد.
* *بلید رانر* (۱۹۸۲): یک شکست تجاری در زمان اکران که به دلیل فضای بصری خیره‌کننده و مضامین عمیق فلسفی، به یکی از تأثیرگذارترین فیلم‌های علمی-تخیلی تاریخ تبدیل شد.
* *لبوفسکی بزرگ* (۱۹۹۸): کمدی برادران کوئن که به خاطر شخصیت نمادین «دود» (The Dude) و دیالوگ‌های ماندگارش، طرفداران بی‌شماری دارد و حتی الهام‌بخش یک جشنواره سالانه و یک «دین» ساختگی به نام «دودیسم» شده است.
* *پالپ فیکشن* (۱۹۹۴): اگرچه این فیلم از ابتدا موفق بود، اما ساختار روایی غیرخطی، دیالوگ‌های خاص و تأثیرگذاری فرهنگی آن، جایگاهی کالت‌مانند برایش رقم زده است.
* *فایت کلاب* (۱۹۹۹): فیلمی که در ابتدا با واکنش‌های متناقضی روبرو شد اما به تدریج به خاطر نقد تندش بر فرهنگ مصرف‌گرایی و مضامین آنارشیستی، به یک اثر کالت برای نسل خود تبدیل شد.

## اهمیت و تأثیر فرهنگی

فیلم‌های کالت نقش مهمی در چشم‌انداز سینما ایفا می‌کنند. آن‌ها نشان می‌دهند که ارزش یک فیلم تنها با فروش گیشه یا نظر منتقدان سنجیده نمی‌شود و این قدرت ماندگاری یک اثر در ذهن مخاطبان است که اهمیت دارد. این فیلم‌ها فضایی برای روایت‌های جسورانه و فیلمسازان نوآور فراهم می‌کنند تا ایده‌هایی را کشف کنند که ممکن است در سینمای تجاری جایی نداشته باشند. علاوه بر این، جوامع هواداری که حول این فیلم‌ها شکل می‌گیرند، فضایی برای ابراز وجود و تعلق برای افرادی فراهم می‌کنند که ممکن است در فرهنگ جریان اصلی احساس بیگانگی کنند. در نهایت، بسیاری از فیلمسازان بزرگ تحت تأثیر آثار کالت قرار گرفته‌اند و عناصر سبکی و روایی آن‌ها به تدریج وارد سینمای جریان اصلی شده است.

## منابع