# ماساژ

ماساژ پشت و کمر
**مُشت و مال** یا **ماساژ** (به انگلیسی: Massage) مالش و ورز دادن بافت نرم بدن است. بطورکلی دستکاری لایه‌های سطحی و عمیق ماهیچه‌ها و بافت همبند با استفاده از تکنیک‌های مختلف، به منظور افزایش عملکرد، کمک در روند درمان، و ترویج آرامش و آسایش است. ماساژ شامل فشار ثابت یا در حال حرکت یا لرزش، و کمک به حرکات مکانیکی بدن است که می‌تواند با دست، انگشتان، آرنج، زانو، ساعد، و پاها انجام می‌شود. بافت هدف ماساژ شامل ماهیچه‌ها، تاندون‌ها، رباط‌ها، فاسیا، پوست، مفصل‌ها، یا سایر بافت همبند و همچنین رگ‌های لنفاوی، یا اندام‌های دستگاه گوارش است.

بطور معمول تصور می‌شود که ماساژ یک کار آرامش‌بخش لوکس است، که البته در بعضی موارد می‌تواند همین‌طور باشد. اگر چه ماساژ ممکن است یک روش لوکس برای درمان باشد، اما می‌تواند یکی از بهترین روشها برای سم‌زدایی بدن و خارج نمودن انسولین ذخیره شده در بافت سطحی پوست که باعث بروز آکنه می‌شود باشد و عاملی برای جوانی و زیبایی پوست نیز می‌گردد.

## واژه‌شناسی

نوشته انگلیسی ماساژ "Massage" بر روی تابلو نئون‌ها
در زبان فارسی به فردی که عمل ماساژ را انجام می‌دهد «**ماساژور**» گفته می‌شود و معادل واژه massotherapist در زبان انگلیسی، و کلمات «ماسیس» (Masseuse، زن ماساژدهنده) و «ماسور» (Masseur، مرد ماساژدهنده) در زبان فرانسوی که همانند عربی دارای تعیین جنسیت در کلمات است می‌باشد؛ شایان ذکر است در فرهنگ و لغتنامه‌های فارسی، کلمات ماسیس و ماسور به‌صورت مستقل دو واژه بومی و مصطلح در فولکلور و ادبیات فارسی هستند نه برگردان از فرانسوی، و شامل معانی‌ای هستند که باعث می‌شود این کلمات مناسب برای قرار گرفتن به عنوان شغل روی یک شخص در زبان فارسی نباشند.

واژهٔ «ماساژور» از لحاظ جنسیت نیز بی‌طرف و خنثی است لذا برای هر دو جنسیت مؤنث و مذکر کاربرد دارد. دستگاهی که از آن برای ماساژ استفاده می‌کنند **ماساژِر** (با کسره روی ژ) (به انگلیسی: Massager) گفته می‌شود، همچنین به‌طور کمتر رایج از واژه «**ماساژدهنده**» نیز استفاده می‌شود که می‌توان آن را به‌صورت مشترک هم برای فرد ماساژور و هم برای دستگاهی که با آن ماساژ می‌دهند به‌کار گرفت، به شخصی که ماساژ دریافت می‌کند نیز «**ماساژگیرنده**» گویند. در مورد ریشهٔ واژهٔ «ماساژور» و تلفظ اصیل آن اطلاعاتی در دست نیست چون چنین واژه‌ای در زبان‌های فرانسوی و انگلیسی وجود ندارد،

تابلوی *ماساژ*، نام اثری است از ادوار دبا-پونسان که در سال ۱۸۸۳ میلادی خلق شد. اثر برده‌ای را در حین ماساژ دختری جوان در یک حمام ترکی به تصویر کشیده‌است.
این اثر اکنون در موزه آگوستین در تولوز نگه‌داری می‌شود.این واژه معمولاً به‌صورت ماساژُر تلفظ می‌شود که یا از ترکیب «ماساژ» و پسوند or انگلیسی ساخته‌شده که یک ترکیب غیراستاندارد و ساختگی است یا تلفظ فارسی‌شدهٔ Massager انگلیسی است، این احتمال وجود دارد که اصل آن ماساژور (به‌صورت کشیده همانند سوپ) باشد که در این‌صورت «اور» پسوند دارندگی در فارسی است همانند «مزدور». در هر صورت واژه **ماساژور** واژه‌ای می‌باشد که تا حال حاضر برای شخص ماساژدهنده هم در عرف رسمی اعم از قوانین و آیین‌نامه ها یا تعریف عناوین شغلی و هم در عرف جامعه کاربرد دارد.

تصور غالب بر این است که واژهٔ «massage» از واژه عربیِ «مَسَّ» به معنای «دست‌زدن» گرفته‌شده، با اینحال ادعاهایی وجود دارد که از واژه مسا (massa) در زبان لاتین به معنای «جِرم، خمیر» گرفته شده‌است. برخی دیگر از واژه شناسان احتمال یونانی یا فرانسوی الاصل بودن این واژه را می‌دهند.

فرهنگستان زبان و ادب فارسی واژهٔ **ورزمان** را به‌عنوان برابر فارسی برای «ماساژ» (massage) در فرانسوی و انگلیسی پیشنهاد داده‌است.

سالن ماساژ اثر جان سینگر سارجنت؛ سال ۱۸۹۰
البته همچون واژه ماساژور اینجا نیز واژه **ماساژ** می‌باشد که تا حال حاضر هم در عرف رسمی اعم از قوانین و آیین‌نامه‌ها یا در اسامی اتحادیه‌ها و انجمن‌ها و استانداردها و مدارک رسمی یا دستورالعمل‌های وزارت بهداشت و هم در عرف جامعه کاربرد دارد.

عبارت «مشت و مال» (تلفظ: مُشتُ مال) یکی از معادل‌های قدیمی واژهٔ «ماساژ» در فارسی امروزی است. به فردی که شغلش مشت و مال دادن بود نیز «مشت و مالچی» می‌گفتند. البته مشت و مال که بیشتر در زورخانه‌ها اجرا می‌شد معنایش اخصّ از دلک بود که بیشتر در گرمابه‌ها انجام می‌شد؛ لذا هر دلاکی، مشت و مالچی نبود و بیشتر مشت و مالچی را کسی می‌دانستند که پس از ورزش پهلوانان را در زورخانه مشت و مال (یا ماساژ) می‌دهد تا کوفتگی و خستگی از بدنشان دور شود؛ لذا مشت و مالچی را بنا به امروز اگر بخواهیم معادل‌سازی کنیم ماساژور ورزشی می‌شود چرا که در ماساژ ورزشی نیز اجرای تکنیکها از ماساژهای معمولی و ریلکسی سنگین تر و عمیق‌تر می‌باشد.

واژهٔ «**دَلّاک**» که قدیم در زبان فارسی متداول بود معادل واژهٔ «ماساژور» در فارسی امروزی است. در ایران قدیم این عمل دلک (دَ ل ک. م عربی) یا غمز (غَ م ز. م عربی) به معنای اخصّ آن نامیده می‌شد.

## پیشینه

ماساژ در نقوش و حکاکی‌های مصر باستان
ماساژ بدن جهت رفع خستگی و درمان قدمتی بیش از ۵۰۰۰ سال دارد و ریشه‌های آن در طب سنتی به‌خصوص در آسیای جنوبی و شرقی است، یافته‌های باستان‌شناسان و متون تاریخی نشان می‌دهد استفاده از ماساژ بخش مهمی از درمان در دوران قدیم بود.

هندوها از آن در عمل آیورودا یا «سلامت زندگی» به عنوان راهی برای التیام جراحات، تسکین درد، پیشگیری و درمان بیماری‌ها با بازگرداندن تعادل طبیعی و فیزیکی بدن استفاده می‌کردند.

تصویر ثبت شده از ماساژ زن درباری ژاپن، حوالی ۱۸۸۵ماساژ ابتدا در دربار شاهان و سپس در حمام‌های عمومی حداقل از دوران پسا اسلامی بدین سو رواج داشته. این کار به وسیله روغن‌های گیاهی و خوشبو، به دور از سرما انجام می‌گرفت. مَثَل مشهور «شیر بی یال و دم و اشکم که دید» مولانا در دفتر اول مثنوی و نیز داستان توبه نصوح هر دو با مراجعه به دلاک آغاز شده‌است. در منابع اسلامی برای هر روغنی خواصی قید شده و توصیه‌هایی دربارهٔ ماساژ با آن‌ها صورت گرفته‌است.

در ذخیره خوارزمشاهی آمده‌است در طب ایران باستان نیز این عمل را موجب جریان یافتن اخلاط چهارگانه که شبه‌علم هستند؛ آب (بلغم) باد (دم) خاک (سودا) و آتش (صفرا) در خون و در نتیجه به تعادل رسیدن فوری بدن می‌دانستند. دلاکی در گرمابه و خزینه ها در ایران پایه گذار ماساژ نوین در ایران هستند. در یک دهه گذشته، ماساژ در ایران به شغلی درآمدزا تبدیل شده است.

### ماساژ در دین‌های ابراهیمی

ماساژ در دین‌های ابراهیمی (یهودیت، مسیحیت و اسلام) ممنوع نیست مگر آنکه ماساژ توسط غیرهم‌جنس باشد. در یهودیت ارتدکس و اسلام لمس جنس مخالف در ماساژ ممنوع است. در مسحیت باوجود نبود محدودیت لمس جنس مخالف؛ بر حیا و عفت تأکید شده است.

## سبک‌های اصلی ماساژ

تای ماساژ یا ماساژ تایلندی
ماساژ فول بادی
ماساژ سبک‌های بسیار زیادی دارد که در سرتاسر جهان از آن استفاده می‌کنند اما اگر بخواهیم ماساژ را به چند سبک اصلی تقسیم کنیم که دیگر سبک‌ها زیرمجموعه آن‌ها قرار بگیرند باید به این شکل از آن‌ها نام برد.

**سبک درمانی**: این سبک از ماساژ از این رو قابل استفاده شده‌است که نسل انسان اولیه پس از آسیب دیدگی‌های خفیف مثل ضربه خوردن به بافت‌های خارجی بدن، درد در ناحیه کمر، دست‌ها وپاها و… به صورت غیرارادی دست خود را برروی ناحیه شکل‌گیری درد خود گذاشته و شروع به مالیدن می‌کردند، از این رو می‌توان این قریضه انسانی را اولین قدم در شکل‌گیری ماساژهای به وجود آمده امروزی دانست، این سبک از ماساژ بیشترین تمرکز خود را بر روی بهبود وضعیت جسمانی ماساژ گیرنده می‌گذارند تا بهبود وضعیت فیزیکی را برای فرد ماساژ گیرنده به ارمغان بیاورند.

**سبک ماساژهای لوکس**: این سبک ماساژ از نظر نوع حرکات بیشتر شبیه به ماساژهای ریلکسی هستند و تمرکز کامل خود را بیشتر بر روی ساختن آرامشی فرد ماساژ گیرند و بهبود وضعیت ذهنی آن گزاشته اند از این رو می‌توان این قبیل از سبک‌های ماساژ را بیشتر به ماساژهای ریلکسی تشبیه کرد با این تفاوت اصلی که مواد اولیه ماساژ از مواد خاص و متفاوتی نظیر شکلات، شیرو عسل و… تشکیل شده‌اند.

### سبک‌های درمانی رایج در طب فیزیکی و توانبخشی

**ماساژ سوئدی (Swedish Massage)**: پرطرفدارترین سبک در غرب که از حرکات نرم، مالشی و ضربه‌ای ریتمیک برای افزایش جریان خون، کاهش تنش عضلانی و ایجاد آرامش عمومی استفاده می‌کند.

**ماساژ بافت عمیق (Deep Tissue Massage):** این تکنیک بر لایه‌های عمیق‌تر عضلات و بافت همبند (فاسیا) متمرکز است. با استفاده از فشار آهسته و عمیق، هدف آن رها کردن الگوهای مزمن تنش عضلانی، کاهش درد و بهبود دامنه حرکتی است.

**ماساژ ورزشی یا اسپورت ماساژ (Sport Massage):** ویژه ورزشکاران طراحی شده و بر پیشگیری از آسیب، بهبود عملکرد و تسریع ریکاوری پس از فعالیت بدنی متمرکز است. این ماساژ می‌تواند قبل، حین یا پس از رویدادهای ورزشی انجام شود. یکی دیگر از موارد ماساژ درمانی، آمادگی جسمانی برای ورزش ها است که بازیابی عضلات بدن را انجام می‌دهد و در واقع تمام ابعاد زندگی را هم در حفظ سلامت و هم در درمان بیماری ها و بازیابی توان عضلات قبل و بعد از ورزش، پوشش می‌دهد.

**رلیس مایوفاشیال (Myofascial Release):** یک تکنیک درمانی دستی که بر آزادسازی تنش و محدودیت در فاسیا (بافت پیوندی اطراف عضلات، استخوان‌ها و مفاصل) تمرکز دارد. درمانگر با اعمال کشش ملایم و مداوم، به کاهش درد و بازیابی حرکت کمک می‌کند.

### گونه‌های دیگر

ماساژ کالیفرنیایی
ماساژ استونیایی مشابه ماساژ سوئدی
ماساژ پشت پا با چوب بامبو ماساژ
ماساژ صندلی بر روی صندلی مخصوص ماساژ
فیشال ماساژ یا ماساژ صورت
ماساژ کلنگ با ارتعاش اصوات
* **ماساژ ۵ دقیقه‌ای**: ماساژدهی کوتاه مدت است.
* **ماساژ موضعی، ریجنال ماساژ یا ماساژ ناحیه‌ای** (هد ماساژ، فیس ماساژ، نک ماساژ، بک ماساژ، هند ماساژ، پلویک ماساژ، لگ ماساژ، فوت ماساژ)
* **ماساژ تایلندی یا تای ماساژ**: برخلاف ماساژ سوئدی، این ماساژ بیشتر شبیه به تمرینات یوگا است. ماسور با استفاده از فشارهای عمیق، کشش‌های بدن و تکنیک‌های تنفسی به تعادل انرژی بدن کمک می‌کند. این ماساژ معمولاً بدون روغن و با لباس‌های راحت انجام می‌شود و تأثیر زیادی در افزایش انعطاف‌پذیری و کاهش استرس دارد.
* **ماساژ روسی**: این ماساژ بیشتر جنبه درمانی و ورزشی دارد و برای افزایش جریان خون، کاهش درد و بهبود عملکرد عضلات طراحی شده است. تکنیک‌های آن شامل حرکات سریع و ریتمیک، فشارهای عمیق و کشش‌های عضلانی است. این ماساژ برای ورزشکاران و افرادی که فعالیت‌های فیزیکی سنگین دارند بسیار مفید است.
* **ماساژ کالیفرنیایی**: نوعی ماساژ آرامش‌بخش و احساسی است که با حرکات بلند، نرم و هماهنگ برای آرام‌سازی ذهن و بدن و تقویت حس یگانگی جسم و روان انجام می‌شود.
* **ماساژ لومی لومی، ماساژ هاوایی**: نوعی ماساژ سنتی است که با حرکات موج‌مانند دست‌ها و ساعدها برای آزادسازی انرژی و آرامش عمیق انجام می‌شود.
* **دیپ تیشو یا بافت عمیق**: ماساژ عمیق عضلانی برای از بین بردن تنش عضلانی طراحی شده است و فشار محکم تری به نواحی تحت درمان اعمال می‌شود. این ماساژ با آزاد کردن گره ها و بازگرداندن خاصیت ارتجاعی عضلات، تنش عضلانی را کاهش می‌دهد.
* **ماساژ هربال یا ماساژ گیاهی**: درمانگر کمپرس‌های گیاهی بخارپز شده و همچنین دستان خود را روی پوست شما اعمال می‌کند تا تنش عضلانی را از بین ببرد.
* **ماساژ بامبو**: یک ماساژ موثر بدن با استفاده از عصای بامبو گرم شده، طراحی شده برای کاهش تنش عضلانی.
* **ماساژ فول بادی یا ماساژ تمام بدن**: تمام قسمت‌های دارای ماهیچه بدن مورد ماساژ قرار میگیرد.
* **ماساژ بادی تو بادی یا ماساژ بدن به بدن **ماساژ اروتیک **ماساژ هپی اندینگ یا ماساژ پایان خوش **نورو (ماساژ) **شیاتسو (Shiatsu)**: ماساژ ژاپنی با استفاده از فشار انگشتان و کف دست.
* ماساژ سنگ داغ یا هات استون ماساژ (Hot Stone Massage): استفاده از سنگ‌های گرم برای کاهش تنش‌های عضلانی.
* **لیپوماساژ**: دستگاهی جهت لاغری بدن با ماساژدهی که توسط پزشک متخصص تغذیه یا دکتر گوارش تجویز میشود.
* **ریلکسیشن ماساژ، ماساژ ریلکسی یا ماساژ آرامش‌بخش**: این نوع از ماساژ بیشتر تمرکز خود را در زمان ماساژ بر روی ریلکس کردن بدن فرد ماساژ گیرند می‌گزارد تا آرامش را به ارمغان بیاورد و یکی از مهم‌ترین اصل در این ماساژ برای فرد ماساژ گیرنده به دست آوردن حسی خوب از یک ماساژ آرامش بخش است.
* **ماساژ اورینتال**: به مجموعه‌ای از شیوه‌های درمانی و آرام‌بخش شرق آسیا گفته می‌شود که ریشه در طب سنتی چین، ژاپن، تایلند و هند دارد. این نوع ماساژ فقط به ریلکسیشن عضلات محدود نمی‌شود، بلکه رویکردی کلی‌نگر دارد. هدف آن تعادل انرژی بدن، آرامش ذهن و سلامت روحی است.
* **ویرچوال ریالیتی ماساژتراپی یا ماساژ واقعیت مجازی**: ماساژتراپی با صندلی صندلی ماساژ همراه با عینک واقعیت مجازی است که کاربر هم از صندلی ماساژور بهره می‌برند و هم از محیط‌های خیالی (سونا، حوضچه و کابین اسکی) این فناوری آرامش میگیرند.
* **ماساژ کاریز یا ماساژ ایرانی **ماساژ بالولینگ یا ماساژ مازندرانی **آیورودایا ماساژ هندی ماساژ پروستات: تحریک مستقیم یا غیرمستقیم غده پروستات به‌منظور افزایش سلامت، بهبود عملکرد جنسی یا درمان مشکلات ادراری است.
* **ماساژ پرینه**: ماساژ پرینه برای زنان باردار برای افزایش کشش واژن جهت زایمان راحت تجویز می‌شود.
* **ماساژ باردارییا پرگننسی ماساژ**: این ماساژ به طور خاص برای زنان باردار پس از سه ماهه دوم بارداری یا زنانی که به تازگی بچه دار شده اند طراحی شده است.
* **ماساژ قاعدگی**: به تکنیک‌های ماساژ ملایم و هدفمند بر روی شکم و ناحیه لگن گفته می‌شود که برای کاهش درد، گرفتگی، نفخ و تنش‌های ناشی از سندرم پیش از قاعدگی (PMS) و قاعدگی به کار می‌رود.
* **ماساژ نوزاد**: نوازش و لمس آرام بدن کودک با دست برای کمک به آرامش، خواب بهتر، رشد سالم و تقویت ارتباط عاطفی بین نوزاد و والدین.
* **ماساژ سالمند**: تکنیک‌های ماساژ بسیار ملایم و با فشار کم که برای بهبود گردش خون، کاهش دردهای مفصلی و عضلانی ناشی از کهولت سن، افزایش راحتی و آرامش در افراد مسن تنظیم و اجرا می‌شود.
* **ماساژجوانسازی**: برخی حرکت با نوک انگشت‌های دست برای شکل‌دهی و تحریک عضله‌های چهره است. ماساژ زاویه فک، ماساژ صورت با یخ و ماساژ زیرچشم از زیرمجموعه‌های ماساژهای زیبایی محسوب می‌شوند.
* **ماساژ صندلی**: ماساژ سریع که در حالت نشسته روی صندلی انجام می‌شود.
* **ماساژ کلنگ (Klang Massage)** نوعی روش درمانی است که از صدا و لرزش‌ها برای ایجاد آرامش و بهبود وضعیت جسمی و روانی استفاده می‌کند.
* **وودتراپی**: برای پوست صورت، ابزارهای خاص تراپی چوبی طراحی شده‌اند تا نواحی حساس مانند صورت و گردن را هدف قرار دهند. این ابزارها با سفت کردن پوست و تحریک تولید کلاژن، به کاهش چین و چروک‌ها و جوان‌سازی پوست کمک می‌کنند.

### ماساژهای سرد و گرم‌‎

هنگامی که از ماساژ به عنوان درمان استفاده می‌شود به لحاظ دمایی می‌توان آن را به دو نوع سرد و گرم تقسیم‌بندی کرد:

#### ماساژ سرد

در این نوع ماساژ، ماساژور سعی می‌کند دمای محل و موضع ماساژ را به نحوی پایین بیاورد. به عنوان مثال از کیسه آب سرد یا کیسه یخ و حتی از خود یخ برای پایین آوردن دمای محل ماساژ استفاده می‌شود. برای این کار دستگاه‌ها و وسایلی هم ابداع شده‌است که می‌تواند به روشهای مختلف از جمله استفاده از فن آوری TEC (المان سردکننده) دمای محل ماساژ را پایین بیاورد. عموما ماساژ سرد برای کاهش درد موضعی مفید است. اما این نوع ماساژ امروزه برای زیبایی نیز به کار می‌رود.

#### ماساژ گرم

در این نوع محل ماساژ توسط ماساژور و با استفاده از ابزاری همچون کیسه آب گرم یا سنگ گرم شده و همچنین دستگاه‌هایی که می‌توانند گرمای موضعی قابل تنظیم ایجاد کنند، گرم شده و ماساژ صورت می‌گیرد. گرمای ایجاد شده در محل ماساژ می‌تواند باعث شل شدن عضله و همچنین گردش بهتر خون شده و ماساژ تأثیر بهتر و عمیق‌تری برجای می‌گذارد.

قدیمی‌ترین نوع ماساژ گرم همان ماساژ دلاک‌ها در حمام‌های سنتی ایران است. دلاک ضمن ماساژ (مشت و مال) با ریختن آب گرم بر روی بدن فرد دمای بدن او را بالا برده و باعث افزایش جریان خون در بدن او می‌شود. استفاده از سنگ داغ نیز در میان سرخ پوستان رواج داشته‌است.

## شیوه‌ها

شیوه یا تکنیک‌های ماساژ بسیار گسترده هستند و سبک‌های مختلف ماساژ از ترکیب تکنیک‌های ماساژ تعریف و طراحی شده‌اند:

* **افلوراژ (Effleurage) یا استروکینگ (Stroking)**: اولین حرکت ماساژ که مالش با کف دست‌ها است. افلوراژ ریشه‌ در واژه‌ای فرانسوی به معنی لمس ملایم دارد. از افلوراژ می‌توان برای پخش روغن و گرم کردن بدن استفاده کرد. در این تکنیک از کف دو دست برای سرخوردن و مالش‌های طولانی بدن همراه با فشار ملایم استفاده می‌شود. معمولا تکنیک افلوراژ در ابتدای و انتهای ماساژ برای کمک به آرامش بدن و آماده شدن فرد برای تکنیک‌های شدیدتر بعدی استفاده می‌شود.
* **پتریساژ (Petrissage) یا ورز دادن**: از فعل فرانسوی به معنی ورز دادن گرفته شده است. ورزدادن با نوک انگشت‌ها است. در پتریساژ ماساژدرمانگر از نوک انگشت، بند انگشت و ساعد برای ایجاد حرکات آهسته و موزون مشابه ورز دادن خمیر(حرکات دایره‌ای) استفاده می‌کند.
* **تپوتمنت (Tapotement)، هکینگ (Hacking)، پرکاشن یا ساتوری**: کوبیدن ممتد مانند ساتور بر روی گوشت. این تکنیک شامل حرکات سریع و موزون مانند نوازش، سیلی، ضرب‌وشتم، کوبیدن و به طور کلی ضربه زدن به بدن است به منظور تحریک عضلات انجام می‌پذیرد و برای ماساژ شدیدتر آماده می‌کند. هکینگ یک واژه معادل تپوتمنت در ماساژ است و هم یک مفهوم رایانه‌ای به معنای رخنه به رایانه دیگر است.
* **فریکشن (Friction) یا اصطکاک**: برای درمان بافت‌های نرم مثل تاندون‌ها، رباط‌ها و عضلات استفاده می‌شود. فریکشن بیشتر با دو انگشت سبابه و میانی انجام می‌شود.
* **وایبریشن (Vibration) یا لرزش**: لرزش آخرین تکنیک ماساژ است که برای کمک به آرامش و تسکین بدن استفاده می‌شود. این تکنیک در کاهش استرس و تنش، شل کردن ماهیچه‌ها و بهبود گردش خون موثر بوده و معمولا در پایان ماساژ برای کمک به آرامش و ریکاوری بدن بکار برده می‌شود.
* **کاپینگ تراپی یا بادکش‌درمانی (Cupping therapy)**: درمانگر با استفاده از کاپ‌های مخصوص (جام‌های شیشه‌ای، پلاستیکی یا سیلیکونی) روی پوست خلأ یا مکش ایجاد می‌کند تا سطح پوست و بافت زیرین کمی به داخل فنجان کشیده شود.
* **تریگر پوینت یا نقطه ماشه‌ای**: ماساژ نقاط ماشه نوعی ماساژ است که بر روی نقاط دردناک کمر تمرکز دارد. در این ماساژ نقاط خاصی از بافت عضلانی که تحریک پذیری بالایی دارد، به شکل حرفه‌ای ماساژ داده می‌شوند.
* **غلتاندن یا رولینگ (Rolling)**: غلتاندن پوست یا عضله
* **بلندکردن پوست یا لیفتینگ (Lifting)**: بلند کردن و فشردن بافت نرم برای جلوگیری از چین و چروک
* **فشردن یا اسکوئیزینگ (Squeezing)**: فشار دادن عضله بین دست‌ها
* **چلاندن یا رینگینگ (Wringing)**: پیچاندن و چلاندن پوست

## تجهیزات ماساژ

ماساژ نیز مانند هر حرفه‌ دیگری برای ارائه‌ خدمات باکیفیت، به تجهیزات مناسب نیاز دارد. این تجهیزات علاوه بر افزایش راحتی مراجع، به ماساژور کمک می‌کنند تا حرکات را اصولی‌تر، ایمن‌تر و با خستگی کمتر انجام دهد. کیسه، لیف، حوله و لنگ تنها تجهیزات دلاک‌های قدیمی برای ماساژ بوند. به‌واسطه تغییرات در سبک زندگی، این ابزار هم جای خود را به تخت و بولتسر‌های ماساژ و سنگ‌های داغ و وان‌های شیر و عسل و شکلات داده‌اند.

از مهم‌ترین ابزارهای مورد استفاده در ماساژ می‌توان به تخت یا تشک مناسب، حوله، روغن گیاهی یا کرم‌های مخصوص ماساژ، بالش‌ها و تکیه‌گاه‌ها اشاره کرد. همچنین رعایت بهداشت، نور مناسب و فضای آرامش‌بخش نیز جزو ملزومات غیرمستقیم اما بسیار مهم این شغل محسوب می‌شوند.

### ماساژ پارلور

ماساژ پارلور
پارلور (Massage parlor) یا سالن ماساژ (Massage parlor) از مهم‌ترین تجهیزات ماساژ است که مشتریان در آنجا ماساژ داده می‌شوند. این مکان معمولاً شامل اتاق‌های مجزا یا بخش‌های پارتیشن‌بندی‌شده است تا حریم خصوصی و آرامش مشتریان حفظ شود. تجهیزات اصلی آن تخت یا صندلی مخصوص ماساژ، روغن‌ها و لوسیون‌های درمانی، حوله‌های تمیز، سیستم تهویه مناسب و نورپردازی ملایم برای ایجاد فضایی آرامش‌بخش است. در یک سالن ماساژ استاندارد، بهداشت محیط، ضدعفونی تجهیزات و رعایت اصول حرفه‌ای از اهمیت بالایی برخوردار است. برخی پارلور‌ها علاوه بر ماساژهای عمومی، خدمات تخصصی مانند ماساژ درمانی، ریلکسیشن، سنگ داغ، دستگاه بخور و روغن‌های اسانس دار و عودها (برای آروماتراپی) نیز ارائه می‌دهند. فضای این سالن‌ها معمولاً با موسیقی ملایم و دکوراسیون آرام‌بخش طراحی می‌شود تا تجربه‌ای راحت و دلپذیر برای مراجعان فراهم گردد.

ماساژ پیشینه علمی دارد و اگر یک ماساژور علم و تخصص این کار را نداشته باشد، به جای درمان می‌تواند آسیب‌های جبران‌ناپذیری هم به بدن وارد کند. نوع ماساژ، شدت آن و قدرت ماساژور بسیار مهم است، بنابراین به گران یا ارزان بودن قیمت‌های یک سالن معیار بهتر بودن نیستند. تنها موضوعی که اهمیت دارد سالن‌های ماساژی هستند که مجوز فعالیت داشته باشند.

### دستگاه ماساژور

دستگاه ماساژور شارژی
دستگاه ماساژور می‌تواند یکی از تجهیزات مهم در ماساژتراپی باشد، اما نقش آن مکمل است. در ماساژتراپی سنتی و درمانی، ابزار اصلی دست‌های درمانگر هستند. برندهاییمانند پین فری، آی رست، میوتو و بیورر به دلیل کیفیت و متقاضی زیاد از پرفروش‌ترین‌ برندهای دستگاه ماساژور محسوب می‌شوند. دستگاه‌های ماساژور علاوه بر تقسیم‌بندی بر اساس منبع انرژی (دستی یا برقی)، بر اساس کاربرد و ناحیه استفاده نیز دسته‌بندی می‌شوند مانند دستگاه‌های ماساژور موضعی صورت یا ماساژور گردنی که مناسب ناحیه خاصی از بدن هستند و برای نواحی دیگر بکار نمی‌روند. همچنین اندازه، وزن، قطعات قابل تعویض، سیمی/بی‌سیم و قابلیت تنظیم سرعت از مهم‌ترین معیارهای دستگاه‌های ماساژور هستند.

* ماساژورهای دستی:
	+ سنگ گواشا
	+ ماساژور سر عنکبوتی
	+ گراستون (ماساژور فلزی)
	+ ماساژورهای چوبی: ماساژور چوب بامبو، رول چوبی، چوب غلتکی آجدار، چوب استیک ستاره‎ای تایلندی، تشت چوبی مناسب پا، چوب استیک صلیبی
* ماساژورهای برقی: ماساژور تفنگی، ماساژور هوشمند، ماساژورهای چندکاره، ماساژور مادون قرمز

### صندلی ماساژ

صندلی ماساژ
صندلی ماساژ نوعی دستگاه الکترومکانیکی است که با بهره‌گیری از موتور، غلتک، کیسه‌های هوای فشاری و برنامه‌های از پیش تعریف‌شده، اعمالی مشابه ماساژ دستی را بر نواحی مختلف بدن انجام می‌دهد. این صندلی‌ها معمولاً برای ماساژ پشت، گردن، شانه‌ها، کمر، نشیمن‌گاه و پاها طراحی می‌شوند و در سال‌های اخیر به‌عنوان ابزاری مکمل در مدیریت استرس و خستگی عضلانی در محیط‌های خانگی و اداری مورد توجه قرار گرفته‌اند.

فناوری‌های به‌کار رفته در صندلی‌های ماساژ پیشرفته شامل سیستم غلتک سه‌بعدی و چهاربعدی (برای حرکت عمقی و واقعی‌تر)، اسکن هوشمند بدن برای شخصی‌سازی ماساژ، کیسه‌های هوای فشاری چندمنظوره و گرمایش موضعی می‌شود. اگرچه استفاده از این دستگاه‌ها می‌تواند در کاهش تنش عضلانی موثر باشد، اما متخصصان تاکید می‌کنند که این ابزارها جایگزین تشخیص و درمان تخصصی توسط پزشک یا ماساژدرمانگر مجرب برای شرایط خاص پزشکی نیستند.

یک صندلی ماساژور باید چهار نوع ماساژ ضربه ای، چرخشی، ویبراتوری و حرکتی را داشته باشد. امکانات جانبی مانند حافظه ذخیره برنامه‌های ماساژ، سیستم پخش موسیقی از طریق بلوتوث، تنظیم محل ماساژدهی، بلندگو، قفل کودک، درگاه USB، شارژ USB و کنترل پنل لمسی نیز به منظور راحتی بیشتر کاربران طراحی شده‌اند. گارانتی طولانی‌مدت و خدمات پس از فروش نیز از ویژگی‌های اصلی ماساژورهای برند ایرانی هستند. آیرست، پاوان طب، پرایری ولف، شیاتسو بیورر از برندهای پرفروش در صندلی ماساژور هستند. امروزه شرکت‌های گوناگون مانند نایکی، شیائومی و لامبورگینی که به تولید محصولات دیگر مشهور هستند اقدام به ساخت ماساژورهای هوشمند می‌کنند.

گونه‌های رایج صندلی ماساژ:

* صندلی ماساژ اتوماتیک
* صندلی ماساژ دوهسته (Dual core)
* صندلی ماساژ هوشمند

### تخت ماساژ

تخت ماساژ دو تیکهتخت ماساژ به دلیل نقشی که در راحتی و ایمنی هر دو طرف (ماساژگیرنده و ماساژدهنده) ایفا می‌کند، ضروری‌ترین تجهیزات در یک اتاق ماساژ حرفه‌ای محسوب می‌شود. قابلیت‌هایی مانند طراحی ارگونومیک، تنظیم ارتفاع، ظرفیت تحمل وزن و حفره صورت ‌(face hole) از مهم‌ترین معیارهای تخت ماساژ مناسب هستند.

گونه‌های رایج تخت ماساژ:

* تخت ماساژ ثابت
* تخت ماساژ قابل حمل (پرتابل)
* تخت ماساژ مکانیکال
* تخت ماساژ هیدرولیک
* تخت ماساژ برقی
* تخت ماساژ پایه چوبی/فلزی

### سنگ بازالت و هیتر سنگ

استون ماساژ یا ماساژ سنگسنگ‌هایی برای ماساژ سنگ داغ که عضلات را شل کرده و آرامش ایجاد می‌کنند. سنگ‌های ماساژ از گونه‌های خاصی از سنگ انتخاب می‌شوند و نمی‌توان هر سنگی را برای این کار استفاده کرد. رایج‌ترین نوع سنگ در ماساژ، سنگ‌های بازالتی هستند. سنگ بازالت نوعی سنگ آتشفشانی تیره‌رنگ است که به دلیل ویژگی‌های حفظ طولانی‌مدت گرما و مقاومت در برابر ترک‌خوردگی در اثر حرارت برای ماساژ سنگ یا استون ماساژ، مناسب است. همچنین بخاری سنگ ماساژ یا هات استون هیتر (Hot Stone Heater) در ماساژ سنگ داغ یک وسیله ضروری محسوب می‌شود.

### روغن ماساژ

ظروف روغن ماساژ و تزئینات مربوطه
روغن ماساژ در بیشتر سبک‌های ماساژ روغن ماساژ جزو تجهیزات ضروری محسوب می‌شود اما در سبک‌هایی مانند ماساژ تایلندی (که روی لباس انجام می‌شود)؛ ماساژ ورزشی و طب فشاری (شیاتسو) نیاز چندان به روغن ماساژ نیست. مهم‌ترین علت استفاده از روغن ماساژ کاهش اصطکاک بین دست ماساژدهنده و پوست جهت جلوگیری از کشیده شدن و آسیب پوست است. روغن‌ ماساژ می‌تواند به پوست نفوذ کند بدین خاطر اطلاع از بیماری‌های پوستی و حساسیت‌ها قبل از بکارگیری روغن ضروری است. درمانشونده درصورتی که آلرژی خاصی دارد، با هماهنگی با ماساژتراپیست خود، می‌تواند قبل از رفتن به ماساژ پارلور؛ روغن مناسب خود را انتخاب و به همراه بیاورد تا ماساژ با آن انجام شود.

بیشتر روغن‌های ماساژ همان روغن گیاهی هستند اما برخی نیز روغن‌های معدنی یا ترکیبی هستند. استفاده از کرم موضعی (مانند کرم دست و پا)، پماد، وازلین یا روغن خوراکی (مانند روغن سرخ‌کردنی)؛ توصیه نمی‌شود و هر کدام برای ماساژدهی نامناسب هستند زیرا غلظت بالایی دارند که موجب لغزندگی کم و جذب دیرهنگام پوستی می‌شوند. گونه‌های مختلف روغن‌های گیاهی هر کدام خواص و کاربردهای مخصوص به خود دارند. روغن‌های گیاهی به دو دسته بدون‌حساسیت و حساسیت‌زا تقسیم می‌شوند:

#### روغن‌های با ریسک بالاتر حساسیت

* روغن بادام تلخ و بادام شیرین – ممکن است برای افرادی که به آجیل‌ها حساسیت دارند، آلرژی ایجاد کند. بادام تلخ به دلیل وجود آمیگدالین در دوز بالا سمی هم هست.
* روغن بادام زمینی: یکی از رایج‌ترین آلرژن‌های غذایی است. حتی مقدار کم می‌تواند واکنش شدید ایجاد کند.
* روغن گردو: برای افراد دارای آلرژی به گردو خطرناک است.
* روغن کنجد: آلرژی کنجد در بعضی افراد می‌تواند شدید باشد.
* روغن آووکادو: نادر، ولی افرادی که به لاتکس حساسیت دارند ممکن است واکنش نشان دهند.

#### روغن‌های با ریسک متوسط یا کم

* روغن زیتون، روغن آفتابگردان، روغن آرگان، روغن جوجوبا، روغن نارگیل – بیشتر افراد تحمل می‌کنند، حساسیت نادر است.
* روغن بنفشه، روغن شاهدانه، روغن سیاه دانه، روغن شترمرغ، روغن سقز، روغن کتان، روغن کینوا، روغن کرچک، روغن هسته انگور – حساسیت نادر است ولی امکان تحریک پوست به صورت محلی وجود دارد.

حتی روغن‌های کم حساسیت بهتر است قبل از ماساژ گسترده، تست پوست کوچک انجام شود (روی بازو یا مچ) تا ماساژتراپیست مطمئن شود واکنش آلرژیک رخ نمی‌دهد. همچنین برخی از شرکت ها مانند برند مرحبا روغن ماساژ میفروشند که مخصوص ماساژ هستند و بدون حساسیت می‌باشند.

### لوازم دیگر

توپ ماساژ یا ماساژ بال
فوم رولر برای ماساژ کمر
* حوله: به دو منظور گرم کردن ناحیه از ماهیچه ها یا خشک کردن روغن روی بدن استفاده می‌شود.
* لباس سفید ماساژ
* بولستر‌ و بالش‌های یک بار مصرف
* بادکش لغزان
* توپ ماساژ یا ماساژ بال: توپ‌هایی برای کاهش تنش و گرفتگی عضلانی. توپ‌های ماساژ نیز گونه‌های مختلفی دارند؛ مانند اسپایکی ماساژ بال (Spiky massage ball)
* فوت رولر یا قلتک پا (foot roller): یک وسیله مانند متکا کوچک که با فشردن آن زیر کف پا، باعث ماساژدهی کف پا می‌شود.
* کاسه آواز تبتی یکی از تجهیزات مهم ماساژ صوتی یا ماساژ کلنگ (Klang Massage) است.
* کیف ماساژ
* ظرف مخصوص روغن ماساژ

### لوازم دکوراسیون

* شمع: شمع وارمر (Tealight)، شمع معطر
* بته‌جقه
* مکرومه
* ماندالا و چشم‌زخم
* زن وایب (Zen Vibe): تندیس بودا، کوکسا (گلدان چوبی)، کوکداما (ماگ چوبی)
* گیاهان بادوام آپارتمانی مانند برگ انجیری، آگلونما، سانسوریا
* نورپردازی نرم با لامپ کم‌سو شونده (لامپ دیمریبل)
* ظروف روغن گیاهی
* ساعت شنی
* عود برای آروماتراپی

## کارهای قبل و بعد از ماساژ

قبل از ماساژ برخی از کارها بسیار مهم هستند تا به آن‌ها توجه ویژه شود:

1. استحمام: حمام آب گرم قبل از ماساژ باعث شل شدگی ماهیچه‌ها،‌ پاکیزگی و افزایش گردش خون می‌شود.
2. رفتن به سرویس بهداشتی: بهتر است قبل از ماساژ حتما سرویس بهداشتی رفته و در حین ماساژ این کار صورت نگیرد.
3. حالت سایلنت موبایل: بهتر است موبایل قبل از ماساژ درحالت بیصدا قرار گیرد تا باعث حواس‌پرتی حین ماساژ نشود.
4. ضعف و پرخوری ممنوع: قبل از ماساژ نباید احساس ضعف کرد و ناشتا بود همچنین نباید پرخوری کرد زیرا پس از ماساژ هر دو حالت باعث احساس بدی در بدن می‌شوند و ماساژ مضر تلقی می‌شود.
5. استعمال و نوشیدنی ممنوع: حداقل ۲ ساعت قبل از ماساژ نباید استعمال دخانیات یا مصرف مشروبات الکلی و کافئینی (چای و قهوه) صورت گیرد.
6. جداسازی اکسسوری: قبل از ماساژ می‌بایست لوازمی مانند ساعت مچی، انگشتر،‌ گردنبند و گوشواره از بدن جدا شوند. اکسسوری مشتری را در یک ظرف در معرض دید قرار دهید تا اضطرابی از گم شدن یا سرقت لوازم شخصی نباشد.
7. اطلاع‌رسانی نقاط حساس: قبل از ماساژ حساسیت‌ها یا بیماری‌ها و یا قسمت‌هایی بر پوست بدن که آثار التهاب، آفتاب سوختگی، گرگفتگی، واریس، عفونت پوستی، کوفتگی، شکستگی، پوکی استخوان، کبودی یا زخم دارند یا مناطق تازه تتو شده باید به ماساژتراپیست اطلاع داد تا ماساژ داده نشود. همچنین مصرف داروهای رقیق کننده خون قبل از ماساژدهی نیز بسیار مضر است زیرا ماساژ خود به تنهایی باعث افزایش گردش فشار خون می‌شود.
8. پوشیدن لباس راحتی: پوشیدن لباس راحتی (نخی یا پنبه ای) برای درآوردن و پوشیدن قبل و بعد از ماساژ مناسب است.

نکات پس از ماساژ نیز حائز اهمیت هستند که برای بهره‌وری بیشتر می‌بایست به آن‌ها عمل کرد:

1. استحمام: پس از ماساژ می‌بایست دوش گرفت زیرا روغن‌های گیاهی استفاده شده بر روی بدن می‌مانند که باعث رشد باکتری و قارچ می‌شوند.
2. نوشیدن آب: پس از ماساژ‌ می‌بایست چند جرعه آب نوشید تا دهیدارته شدن رفع شود.
3. فیدبک: بیان بازخورد کیفیت ماساژ باید به ماسور گفته شود تا در دفعات بعد بهتر شود.
4. عدم فعالیت سنگین یا ورزش: زیرا به عضلاتی که تازه شل شده‌اند، فشار وارد می‌کنید. همچنین، اگر تمرین خود را برای بعد از ماساژ برنامه‌ریزی کنید، در معرض خطر خستگی بیش از حد خواهید بود.
5. خواب کافی: یک خواب راحت و عمیق به بهبود بیشتر عضلات و بازسازی بدن کمک می‌کند.

## کاربردهای بالینی و شواهد علمی

دستگاه ماساژور آبی خودکار
در حال حاضر منافع ماساژ در رفع خستگی عضلات، کاهش درد عضلانی، ایجاد گردش خون بهتر در بدن، رفع اسپاسم‌های موضعی در ناحیه کمر و پشت، کمک به بهبود بیماری‌های مرتبط با ساختار استخوان‌بندی بدن، جلوگیری از خشک‌شدن و محدودیت‌های حرکتی عضلات بدن و کاهش استرس و ایجاد آرامش و بسیاری موارد دیگر ثابت شده و توسط پزشکان توصیه می‌شود. در دهه‌های اخیر، تحقیقات علمی برای بررسی اثربخشی ماساژدرمانی در شرایط مختلف سلامت گسترش یافته‌است. شواهد موجود نشان می‌دهد ماساژ می‌تواند به عنوان یک روش مکمل در کنار درمان‌های استاندارد پزشکی مفید باشد. بر اساس مرورهای سیستماتیک و متاآنالیزها، برخی از مهم‌ترین حوزه‌های کاربرد شامل موارد زیر است:

کاهش درد مزمن: به ویژه در مواردی مانند درد کمر مزمن غیراختصاصی و درد گردن، ماساژدرمانی می‌تواند منجر به کاهش معنی‌دار درد و بهبود عملکرد در کوتاه‌مدت و میان‌مدت شود.

مدیریت اضطراب و استرس: ماساژ با کاهش سطح هورمون‌های استرس (مانند کورتیزول) و افزایش ترشح انتقال‌دهنده‌های عصبی مرتبط با احساس خوب (مانند سروتونین و دوپامین)، به کاهش علائم اضطراب کمک می‌کند.

کمک به ریکاوری ورزشی: ماساژ ورزشی پس از فعالیت‌های شدید بدنی می‌تواند به کاهش احساس درد عضلانی تاخیری (DOMS)، کاهش التهاب و بهبود گردش خون در عضلات کمک کند.

بهبود کیفیت زندگی در بیماران سرطانی: ماساژدرمانی به عنوان مراقبت تسکینی، می‌تواند در کاهش درد، حالت تهوع، خستگی و اضطراب مرتبط با بیماری سرطان و درمان‌های آن نقش داشته باشد.

با این حال، توجه به این نکته ضروری است که ماساژ یک درمان جایگزین برای بیماری‌های جدی محسوب نمی‌شود و اثربخشی آن می‌تواند بر اساس نوع تکنیک، شرایط فرد و مهارت درمانگر متفاوت باشد.

## نگارخانه

* ماساژ روم یا اتاق ماساژ
* ماساژور عنکبوتی
* دستگاه ماساژور پا
* ماساژ دست (هند ماساژ)
* کاسه آواز تبتی برای کلنگ ماساژ

## جستارهای وابسته

* یوگا
* کایروپراکتیک
* طب سوزنی
* طب فشاری
* نمک‌درمانی
* رایحه‌درمانی
* انعکاس‌درمانی
* آب‌درمانی
* حجامت
* اسپا

## منابع

## پیوند به بیرون