# بحران تنگه هرمز (۱۴۰۴–۱۴۰۵)

بحران تنگهٔ هرمز (۱۴۰۴–۱۴۰۵)| بخشی از جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران |
| تنگه هرمز (کادر قرمز) در ورودی خلیج فارس |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| تاریخ | ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (۲۰۲۶-0۲-۲۸) – اکنون (۳ ماه، ۳ هفته و ۱ روز) |
| مکان | تنگه هرمز، خلیج فارس و دریای عمان |
| علت | جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران |
| شرکت‌کننده‌ها | ایران، آمریکا، اسرائیل، و کمپانی‌های کشتی‌رانی |
| نتیجه | * بحران سوخت جهانی
* کارزار به رهبری آمریکا در تنگه هرمز
* محاصره دریایی ایران توسط آمریکا
* عملیات اسکورت دریایی آمریکا
* تشکیل نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس
 |
| تلفات |
| غرق‌شدن ۱ کشتی یدک‌کش حداقل ۱۷ کشتی تجاری آسیب دیدند که از این تعداد، ۷ کشتی متروکه شدند. ۲ کشتی تجاری توقیف شد ۱۲ دریانورد کشته یا مفقود شدند یک کارگر بندر در بحرین کشته و دو نفر دیگر زخمی شدند. |

ترابری دریایی در تنگهٔ هرمز که یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های دریایی جهان برای تجارت انرژی به‌شمار می‌رود، از ۹ اسفند ۱۴۰۴ توسط ایران مسدود شده است. این وضعیت پس از آن آغاز شد که آمریکا و اسرائیل جنگ با ایران را به آغاز کردند و سید علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران را کشتند. در واکنش، ایران حملات موشکی و پهپادی علیه اسرائیل، پایگاه‌های نظامی آمریکا و کشورهای هم‌پیمان آمریکا در خلیج فارس انجام داد. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با صدور هشدارهایی عبور از تنگه را ممنوع اعلام کرد، به کشتی‌های تجاری حمله کرد و در مسیر تنگه مین‌ریزی انجام داد. از ۱۳ آوریل، آمریکا نیز به‌طور هم‌زمان بندرهای ایران را محاصره کرد. پیش از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، تنگهٔ هرمز باز بود و حدود ۲۵٪ از تجارت نفت دریابرد جهان و ۲۰٪ از تجارت جهانی ال‌ان‌جی از آن عبور می‌کرد.

هشدارهای ایران و حملات بعدی به کشتی‌ها باعث شد شرکت‌های کشتیرانی فعالیت خود را در تنگه تعلیق کنند. این امر موجب کاهش شدید تردد دریایی شد؛ به‌طوری‌که تردد نفتکش‌ها ابتدا حدود ۷۰٪ کاهش یافت و بیش از ۱۵۰ کشتی برای جلوگیری از خطر، در بیرون تنگه لنگر انداختند. اندکی بعد، تردد تقریباً به صفر رسید. در ۲۷ مارس، سپاه اعلام کرد که تنگه برای هر کشتی «رفت‌وبرگشتی» به بندرهای آمریکا، اسرائیل و متحدانشان بسته است. سازمان بین‌المللی دریانوردی در ۲۱ آوریل گزارش داد که حدود ۲۰ هزار ملوان و ۲ هزار کشتی به دلیل بسته‌شدن تنگه در خلیج فارس گرفتار شده‌اند.

در پی نگرانی از کمبود طولانی‌مدت عرضه، قیمت نفت با سرعتی بی‌سابقه در تاریخ معاصر افزایش یافت. قیمت نفت برنت در ۸ مارس برای نخستین بار در چهار سال گذشته از ۱۰۰ دلار گذشت و در اوج خود به ۱۲۶ دلار رسید. بزرگ‌ترین افزایش ماهانهٔ قیمت نفت در مارس ۲۰۲۶ رخ داد. بسته‌شدن تنگهٔ هرمز به بزرگ‌ترین اختلال در عرضهٔ انرژی جهان از زمان بحران انرژی دههٔ ۱۹۷۰ و همچنین بزرگ‌ترین اختلال در تاریخ بازار جهانی نفت تبدیل شد. بازارهای دیگر کالا نیز دچار اختلال در عرضه و افزایش قیمت شدند، از جمله آلومینیوم، کود شیمیایی و هلیوم.

در ۹ مارس، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به‌طور نادرست ادعا کرد که نیروی نظامی ایران نابود شده و تنگه باز است و گفت آمریکا ممکن است کنترل تنگه را از ایران بگیرد. در ۱۵ مارس، او از اعضای ناتو و چین خواست برای بازگشایی تنگه کمک کنند. در اواخر مارس و اوایل آوریل، ترامپ بارها تهدید کرد که اگر ایران تنگه را باز نکند، زیرساخت‌های این کشور را نابود خواهد کرد. در ۸ آوریل، آتش‌بس موقتی میان ایران و آمریکا توافق شد که قرار بود شامل بازگشایی تنگه باشد؛ اما ایران شروع به کنترل تردد و دریافت عوارضی بیش از یک میلیون دلار برای هر کشتی کرد. پس از شکست مذاکرات اسلام‌آباد، نیروی دریایی آمریکا از ۱۳ آوریل محاصرهٔ بندرهای ایران را آغاز کرد. روزنامهٔ *گاردین* این وضعیت را «محاصرهٔ دوگانه» توصیف کرد: آمریکا ایران را محاصره کرده و ایران خلیج فارس را.

در ۱۷ آوریل، به‌دنبال توافق آتش‌بس میان اسرائیل و لبنان، ایران اعلام کرد که تنگهٔ هرمز در طول آتش‌بس برای کشتیرانی تجاری باز خواهد بود. با وجود این، آمریکا محاصرهٔ ایران را ادامه داد و ایران نیز دوباره محدودیت‌ها را اعمال کرد. در ۴ مه، ترامپ عملیات پروژه آزادی را آغاز کرد؛ مأموریتی از سوی نیروی دریایی آمریکا برای اسکورت کشتی‌های تجاری از خلیج فارس. این اقدام در حالی اعلام شد که تردد دریایی با محدودیت‌های شدید روبه‌رو بود و بسیاری از کشتی‌ها با تأخیر یا ناتوانی در عبور مواجه بودند. ارتش ایران هشدار داد که این اقدام نقض آتش‌بس است. در ۶ مه، ترامپ عملیات را به دلیل «پیشرفت چشمگیر» در مسیر توافق احتمالی متوقف کرد.

## پیشینه

تنش‌ها بین ایران، ایالات متحده و اسرائیل در آستانه سال ۲۰۲۶ تشدید شد که ناشی از مذاکرات هسته‌ای ناموفق در ژنو و یک درگیری هوایی ۱۲ روزه در سال ۲۰۲۵ بود. ایران در پاسخ به تهدیدها، از جمله بسته شدن موقت و جزئی تنگه هرمز در اوایل ماه به عنوان هشدار، از اختلالات احتمالی در تنگه هرمز خبر داده بود. این تنگه، گذرگاهی به عرض ۲۱ مایل (۳۴ کیلومتر) بین ایران و عمان، ترانزیت حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت در روز را تسهیل می‌کند که تقریباً ۲۰٪ از تجارت جهانی نفت از طریق دریا را تشکیل می‌دهد، که عمدتاً از تولیدکنندگانی مانند عربستان سعودی، امارات متحده عربی، عراق و قطر است. در سال ۲۰۲۴، تخمین زده می‌شود ۸۴٪ از محموله‌های نفت خام و میعانات گازی از طریق این تنگه به بازارهای آسیایی ارسال شده است.

### تشدید

در ۹ اسفند ۱۴۰۴، ایالات متحده و اسرائیل حملات هوایی هماهنگ شده‌ای را تحت عنوان عملیات خشم حماسی علیه ایران آغاز کردند و تأسیسات نظامی، سایت‌های هسته‌ای و رهبران ارشد را هدف قرار دادند که منجر به مرگ سید علی خامنه‌ای شد. ایران با حملات موشکی به شهرهای اسرائیل و پایگاه‌های ایالات متحده در خلیج فارس، از جمله در امارات متحده عربی، قطر و بحرین، پاسخ داد و باعث تلفات و خسارات زیرساختی شد. این درگیری به لبنان گسترش یافت، جایی که حزب‌الله لبنان تحت حمایت ایران موشک‌هایی را به سمت اسرائیل پرتاب کرد و باعث حمله متقابل اسرائیل شد.

## بسته شدن تنگه

ظرف چند ساعت پس از حملات، سپاه پاسداران از طریق رادیو وی‌اچ‌اف به کشتی‌های حاضر در تنگه هشدار داد و اعلام کرد که هیچ کشتی‌ای اجازه عبور نخواهد داشت. اگرچه ایران رسماً محاصره را اعلام نکرد، اما این تهدیدها منجر به بسته شدن مؤثر تنگه شد و داده‌های ردیابی کشتی‌ها کاهش ۷۰ درصدی ترافیک را نشان می‌دهد. حداقل سه تانکر در نزدیکی تنگه مورد اصابت قرار گرفتند، از جمله یکی در نزدیکی عمان که به آتش کشیده شد. شرکت‌های بزرگ کشتیرانی، از جمله مرسک و هاپاگ لوید، عبور و مرور از طریق تنگه و مسیرهای مرتبط مانند دریای سرخ را به حالت تعلیق درآوردند.

در ۵ مارس، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که ایران تنگه هرمز را تنها به کشتی‌های ایالات‌متحده، اسرائیل و متحدان غربی آنها بسته است. این موضوع در ۸ مارس دوباره تأیید شد.

در ۷ ژوئن، *خبرگزاری فارس*، وابسته به سپاه پاسداران، گزارش داد که طرح دریافت هزینه از کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز اجرایی شده و مبالغ حاصل از آن به خزانه دولت واریز می‌شود. به گفته محسن زنگنه، نماینده مجلس، از هر کشتی به‌طور میانگین بین ۱٫۵ تا ۲ میلیون دلار دریافت می‌شود.

### ابزارها برای بستن

ایران از ۴ روش برای محدود کردن تردد در تنگه استفاده می‌کند. حملات از قایق‌ها، موشک‌ها و پهپادها روش فیزیکی دور نگاه داشتن کشتی‌ها هستند. ایران به عنوان یک تهدید پنهان که ممکن است هر جا باشد اقدام به مین‌ریزی کرده است. حمله جعل ماهواره ای و ایجاد تداخل در ناوبری ماهواره‌ای ناوبری را دشوارتر می‌کند. استفاده از این سه ۳ ابزار آسان و مقابله با آنها دشوار است، و هزینه بیمه را شدیداً افزایش داده، اغلب صاحبان کشتی‌ها را از پذیرش ریسک کشتیرانی برای مدتی طولانی بازمی‌دارد.

## اقدامات برای باز کردن تنگه

در ۲۸ اسفند ۱۴۰۴، آمریکا پس از بسته شدن تنگه هرمز توسط ایران، یک عملیات هوایی علیه اهداف ایرانی برای بازگشایی آن آغاز کرد. ژنرال دن کین اعلام کرد که ایالات متحده در تلاش برای باز کردن تنگه هرمز، جت‌های ای-۱۰ تاندربولت ۲ را برای حمله به «قایق‌های تندرو» و ناوهای جنگی بوئینگ ای‌اچ-۶۴ آپاچی را برای «مقابله با پهپادهای تهاجمی یک‌طرفه» مستقر کرده است. سنتکام پس از آن تصاویری را منتشر کرد که نشان می‌داد حملات ایالات متحده «دارایی‌های دریایی ایران را که کشتیرانی بین‌المللی را در داخل و نزدیکی تنگه هرمز تهدید می‌کنند، نابود می‌کند.» در همان روز، فرانسه، آلمان، ایتالیا، ژاپن، هلند و بریتانیا حمایت خود را از مشارکت در تلاش‌ها برای باز کردن تنگه هرمز اعلام کردند. اتحادیه اروپا نیز حمایت خود را اعلام کرد.

در ۲۹ اسفند، ایران ادعا کرد که ۱۶ قایق تجاری در بندر لنگه در اثر حملات آمریکا و اسرائیل «کاملاً سوخته» شده‌اند. مقامات گفتند که ارتش ایالات متحده ۲۵۰۰ تفنگدار دریایی دیگر را به خاورمیانه اعزام می‌کند که برای انجام عملیات آبی-خاکی آموزش دیده‌اند. گمانه‌زنی شده است که این تفنگداران دریایی می‌توانند برای تصرف نظامی جزیره خارگ، که تأسیسات نظامی آن قبلاً توسط آمریکا بمباران شده بود و بیشتر زیرساخت‌های نفتی آن دست نخورده باقی مانده بود، مورد استفاده قرار گیرند.

در ۱۲ فروردین ۱۴۰۴ *وال‌استریت ژورنال* گزارش داد که امارات متحده عربی در حال آماده‌سازی برای همکاری با آمریکا و سایر متحدان جهت باز کردن تنگه هرمز از طریق اعمال فشار نظامی است. در ۲۴ فروردین (۱۳ آوریل)، مارک هموند، یک افسر ارشد در نیروی دریایی سلطنتی استرالیا، اعلام کرد که نیروی دریایی استرالیا آماده است در صورت تصمیم دولت، تنگه را بازگشایی کند.

در ۲۶ مارس، یسرائیل کاتس، وزیر دفاع اسرائیل، اعلام کرد که علیرضا تنگسیری، فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی، در یک حمله هوایی کشته شده است و او را به‌طور مستقیم مسئول بستن تنگه هرمز دانست.

در ۴ مه، ایالات متحده اعلام کرد از روز دوشنبه تلاش برای آزادسازی کشتی‌های تجاری که به‌دلیل بسته شدن تنگه هرمز توسط ایران از آغاز جنگ در آن گرفتار شده‌اند را آغاز می‌کند. ترامپ این اقدام را با عنوان «پروژه آزادی» توصیف کرد و هشدار داد هرگونه مداخله با واکنش قاطع روبه‌رو خواهد شد. او همچنین گفت کشورهای مختلف جهان خواستار کمک برای آزادسازی این کشتی‌ها شده‌اند و آن‌ها را «بی‌طرف و بی‌گناه» خواند. در واکنش، فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا هشدار داد در صورت ورود نیروهای ایالات متحده یا هر نیروی خارجی به تنگه هرمز، با حمله و پاسخ شدید روبه‌رو خواهند شد و از کشتی‌های تجاری نیز خواست بدون هماهنگی تردد نکنند. در این روز همچنین کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، اعلام کرد اتحادیه اروپا آماده است با استفاده از تجهیزات دریایی خود در تأمین امنیت تنگه هرمز مشارکت کند.

در ۵ مه، پس از اعلام ترامپ در مورد «پروژه آزادی»، گزارش شد دو ناوشکن نیروی دریایی آمریکا هنگام عبور از تنگه هرمز و ورود به خلیج فارس با مجموعه‌ای از حملات هماهنگ از جمله قایق‌های کوچک، موشک‌ها و پهپادهای ایرانی مواجه شدند. با این حال، هیچ‌یک از این حملات به کشتی‌ها اصابت نکرد و با پشتیبانی هوایی، تمامی تهدیدها رهگیری یا دفع شد.

در ۳ ژوئن دونالد ترامپ اعلام کرد که ایالات متحده ماه گذشته یک «مأموریت محرمانه» برای حمایت از نفتکش‌ها و کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز اجرا کرده است. به گفته او، در نتیجه این عملیات بیش از ۱۰۰ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور کرده و وارد بازار جهانی شده و همچنین بیش از ۲۰۰ کشتی تجاری با امنیت از این مسیر عبور کرده‌اند. ترامپ مدعی شد این عملیات در جریان جنگ با ایران انجام شده و نیروهای آمریکایی به‌صورت مخفیانه ۲۲ کشتی حامل میلیون‌ها بشکه نفت را در تاریکی شب و بدون روشنایی از تنگه عبور داده‌اند. او همچنین ادعا کرد که ایران از این عملیات بی‌اطلاع بوده و به دلیل آسیب دیدن سامانه‌های راداری خود قادر به شناسایی این کشتی‌ها نبوده است.

### محاصره ایالات متحده

در ۲۲ فروردین (۱۱ آوریل)، ترامپ اعلام کرد که نیروهای آمریکایی «پاکسازی» تنگه را آغاز کرده‌اند. روزنامه *وال‌استریت ژورنال* گزارش داد که چندین ناوشکن نیروی دریایی ایالات متحده برای نخستین بار از زمان آغاز جنگ وارد تنگه هرمز شده‌اند. یک مقام آمریکایی این اقدام را «عملیاتی متمرکز بر آزادی کشتیرانی در آب‌های بین‌المللی» توصیف کرد. گزارش شده است که ایران با متهم کردن آمریکا به نقض آتش‌بس، تهدید به حمله به این کشتی‌ها کرده است. فرماندهی مرکزی ایالات متحده اعلام کرد که این کشتی‌ها در عملیات پاکسازی مین‌ها مشارکت دارند.[۱۳۹] بر اساس یک گزارش، ایران محل مین‌هایی را که در تنگه هرمز کار گذاشته بود از دست داده و به همین دلیل قادر نیست تنگه را به‌طور کامل بازگشایی کند.

در ۲۳ فروردین (۱۲ آوریل)، جی‌دی ونس اعلام کرد که مذاکرات میان ایالات متحده و ایران شکست خورده است. پس از آن، ترامپ محاصره دریایی ایالات متحده بر تنگه هرمز را اعلام کرد و گفت که نیروی دریایی آمریکا از ورود یا خروج کشتی‌ها به این تنگه جلوگیری کرده و کشتی‌هایی را که به ایران عوارض پرداخت کرده‌اند، توقیف خواهد کرد. سنتکام توضیح داد که این محاصره برای تمامی کشتی‌هایی که وارد یا خارج از بندرها و مناطق ساحلی ایران می‌شوند اجرا خواهد شد، اما «مانع آزادی کشتیرانی برای کشتی‌هایی که به‌سوی بندرهای غیرایرانی از طریق تنگه هرمز در حال عبور هستند نخواهد شد.» نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که هر شناور نظامی که به تنگه نزدیک شود، نقض آتش‌بس تلقی شده و با «پاسخی شدید» روبه‌رو خواهد شد.

در ۱۷ آوریل، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، اعلام کرد که تنگه هرمز برای همه ترافیک کشتیرانی باز است. ایران اعلام کرد که این تنگه در طول مدت آتش‌بس در لبنان باز خواهد ماند. پس از این اعلام، قیمت نفت به شدت کاهش یافت و بلافاصله پس از اعلام، ۱۱ درصد کاهش یافت. اندکی پس از این اعلام، رئیس‌جمهور ترامپ در یک پست اجتماعی گفت که تنگه کاملاً باز است، اما محاصره دریایی ایالات متحده تا زمان پایان مذاکرات با ایران ادامه خواهد داشت. در ۱۸ آوریل، ایران اعلام کرد که در پاسخ به امتناع ایالات متحده از لغو محاصره دریایی، تنگه هرمز را دوباره بسته است.

در ۳۱ فروردین (۲۰ آوریل) ایالات متحده اعلام کرده یک کشتی باری ایرانی به نام «توسکا» را در دریای عمان توقیف کرده است. به گفته دونالد ترامپ، این کشتی تلاش داشت محاصره دریایی را نقض کند و پس از بی‌توجهی به هشدارها، نیروهای آمریکایی با هدف قرار دادن موتور آن، کشتی را متوقف و سپس کنترلش را در دست گرفتند. سنتکام نیز این عملیات را تأیید کرده و همچنین اعلام شده این کشتی به دلیل سابقه فعالیت‌های غیرقانونی تحت تحریم بوده و محموله آن در حال بررسی است.

در ۱۱ اردیبهشت (۱ مه) وزارت خزانه‌داری ایالات متحده هشدار داده هر شرکت کشتی‌رانی که برای عبور از تنگه هرمز به جمهوری اسلامی عوارض پرداخت کند، حتی در قالب کمک‌های ظاهراً خیریه، در معرض تحریم قرار می‌گیرد. این هشدار در واکنش به گزارش‌هایی دربارهٔ درخواست ایران برای دریافت هزینه در ازای عبور امن از این گذرگاه راهبردی صادر شده است.

## حملات

* در ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۵، پهپادهای ایرانی یک نفتکش متعلق به شرکت انرژی دولتی ابوظبی را هنگام تلاش برای عبور از تنگه هرمز هدف قرار داده‌اند.
* در ۱۴ اردیبهشت، کشتی کره‌ای «نامو» در نزدیکی تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفت و دونالد ترامپ جمهوری اسلامی را مسئول این حمله دانست. پس از این حادثه، وزیر خارجه کره جنوبی در تماس با عباس عراقچی خواستار شفاف‌سازی تهران دربارهٔ این حمله شد. سئول همچنین اعلام کرد که دو کشور برای تضمین امنیت تنگه هرمز به رایزنی‌های خود ادامه خواهند داد. خبرگزاری *یونهاپ* نیز به نقل از یک مقام ارشد کره جنوبی گزارش داد بعید است عامل حمله طرفی غیر از جمهوری اسلامی باشد.
* در ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵، یک کشتی کانتینربر متعلق به شرکت فرانسوی سی‌اِم‌اِی سی‌جی‌اِم هنگام عبور از تنگه هرمز توسط جمهوری اسلامی هدف حمله قرار گرفت که در پی آن چند خدمه زخمی و شناور آسیب‌دیده شد. هم‌زمان، این شرکت اعلام کرد کشتی دیگرش به نام «سایگون» از خلیج فارس خارج شده و در نزدیکی سواحل عمان در حال حرکت است.
* در ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۵ نیروهای آمریکایی با شلیک به یک نفتکش ایرانی به نام «ام‌تی حسنا»، آن را در خلیج عمان متوقف کرده‌اند. به گفته سنتکام، این نفتکش خالی که به سمت یکی از بندرهای ایران در حرکت بود، پس از عبور از آب‌های بین‌المللی و دریافت چندین هشدار، هدف قرار گرفت و سکان آن آسیب دید تا از ادامه مسیر بازبماند.
* در ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۵ یک کشتی با پرچم هند در سواحل عمان هدف حمله قرار گرفت. وزارت خارجه هند این حمله را محکوم کرد و اعلام کرد همه خدمه هندی کشتی در سلامت هستند.

## تأثیرات

ترانزیت تنگه هرمز
### عبور از تنگه

در اواخر ۲۸ فوریه، ترافیک خروجی از تنگه هرمز سنگین و ترافیک ورودی سبک بود. دست‌کم سه نفتکش در نزدیکی تنگه هدف قرار گرفتند که یکی از آن‌ها در نزدیکی عمان دچار آتش‌سوزی شد. با این حال، دست‌کم ۱۷ نفتکش همچنان از تنگه عبور کردند. در روزهای ۱ و ۲ مارس، هیچ کشتی‌ای در تنگه مشاهده نشد. شرکت‌های بزرگ کشتیرانی کانتینری از جمله مرسک، سی‌ام‌ای سی‌جی‌ام و هاپاگ-لوید عبور از تنگه و مسیرهای مرتبط مانند دریای سرخ را متوقف کردند. یمن تحت کنترل حوثی‌ها در ۲۸ فوریه اعلام کرد که حملات خود علیه اسرائیل و کشتی‌های تجاری در دریای سرخ را از سر خواهد گرفت. این مسئله باعث شد ترافیک کانال سوئز از مسیر دماغه امید نیک در آفریقا هدایت شود که چندین هفته به زمان حمل‌ونقل افزود و هزینه‌های کشتیرانی را افزایش داد. این بحران موجب اختلال در تأمین جهانی انرژی و سرگردانی نفتکش‌ها در خلیج فارس شد. این بحران، عرضه جهانی انرژی را مختل کرد و قیمت نفت به شدت افزایش یافت، به طوری که نفت خام برنت در معاملات اولیه ۱۰ تا ۱۳ درصد افزایش یافت و تحلیلگران پیش‌بینی می‌کنند در صورت ادامه اختلالات، قیمت نفت به ۱۰۰ دلار در هر بشکه یا بیشتر افزایش یابد. حق بیمه‌های مربوط به ریسک جنگ تا ۵۰ درصد افزایش یافت و بر تجارت جهانی تأثیر گذاشت. اوپک پلاس متعهد شد که برای کاهش کمبودها، تولید را ۲۰۶۰۰۰ بشکه در روز افزایش دهد. این اختلالات نگرانی‌هایی را در مورد تورم و رکود اقتصادی در کشورهای واردکننده نفت ایجاد کرد. تحلیلگران موسساتی مانند بارکلیز و گلدمن ساکس خطرات ناشی از قیمت‌های بالای پایدار نفت را برجسته کردند. در ۸ مارس، قیمت نفت خام برای اولین بار در چهار سال از زمان حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ از ۱۰۰ دلار در هر بشکه فراتر رفت. از آن روز، تولید در سه میدان نفتی اصلی در جنوب عراق از ۴٫۳ میلیون بشکه در روز در آغاز جنگ، به ۱٫۳ میلیون بشکه در روز کاهش یافته بود.

در ۱۵ مارس، یک فرمانده ایرانی اعلام کرد که ایران همچنان از تنگه هرمز به‌عنوان ابزار فشار استفاده خواهد کرد. در طول درگیری‌ها، چندین کشتی ــ عمدتاً نفتکش‌های عازم چین و هند ــ از تنگه عبور کردند. در ۱۶ مارس، یک نفتکش پاکستانی با مجوز ایران از تنگه هرمز عبور کرد. ایران مسیر کشتیرانی اختصاصی خود را در شمال جزیره لارک ایجاد کرد، نه در مسیر اصلی واقع در جنوب جزیره. گزارش شد که یک کشتی برای استفاده از این مسیر دو میلیون دلار پرداخت کرده است. در حالی که جنگ ادامه داشت، روزانه حدود ۲۰ کشتی ایرانی از بندر بندرعباس استفاده می‌کردند. در ۲۶ مارس، مالزی اعلام کرد که ایران به کشتی‌های این کشور اجازه عبور از تنگه را داده است. بر پایه گزارش Lloyd's List، مبالغ پرداختی توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و به یوان چین دریافت می‌شد.

در ۹ آوریل، نشانه‌ای از اجرای توافق اخیر برای رفع محاصره ایران در تنگه هرمز دیده نشد و بار دیگر از عبور کشتی‌ها جلوگیری شد. سلطان الجابر، مدیرعامل شرکت ملی نفت ابوظبی، همان روز اعلام کرد که با وجود آتش‌بس، تنگه همچنان باز نشده است؛ زیرا ایران عبور و مرور را محدود و مشروط کرده است. او افزود که ۲۳۰ نفتکش بارگیری‌شده در داخل خلیج فارس در انتظار عبور هستند.
در 5 مه، ایران «نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس» را تأسیس کرد تا پس از تماس با این سازمان، ترانزیت دریایی را مجاز و تنظیم کند.

### اقتصاد جهانی

یک جایگاه سوخت متعلق به بانگچاک در تایلند که در ۲۲ مارس ۲۰۲۶ با نصب تابلوی «گازوئیل تمام شد» تعطیل شده بود؛ این کشور به‌دلیل وابستگی به حمل‌ونقل دریایی از طریق تنگه هرمز با کمبود سوخت مواجه شد.
محدود شدن حمل‌ونقل دریایی به میزان بیش از ۹۰٪ ــ معادل حدود ۱۰ میلیون بشکه در روز از تولید نفت ــ باعث افزایش هزینه‌های انرژی و نهاده‌های کشاورزی در سراسر جهان شد. به‌طور معمول حدود ۲۰٪ نفت و گاز طبیعی مایع جهان از تنگه هرمز عبور می‌کند و این اختلالات باعث شد قیمت نفت خام برنت در آغاز معاملات بین ۱۰ تا ۱۳ درصد افزایش یابد؛ تحلیل‌گران هشدار دادند که در صورت ادامه اختلالات، قیمت هر بشکه نفت ممکن است به ۱۰۰ دلار یا بیشتر برسد. این افزایش قیمت به‌ویژه در آسیا مشکل‌ساز بود؛ جایی که واردکنندگان بزرگی مانند چین و هند با خطر کمبود عرضه و نوسان شدید قیمت روبه‌رو شدند.

قیمت گاز طبیعی در اروپا نیز به‌شدت افزایش یافت و از ۳۰ یورو به‌ازای هر مگاوات‌ساعت در هفته پیش، در روز دوشنبه ۲ مارس به ۴۶ یورو رسید، سپس در روز سه‌شنبه ۳ مارس به بیش از ۶۰ یورو رسید که تقریباً دو برابر هفته قبل بود، پیش از آن‌که در روز چهارشنبه ۴ مارس دوباره به ۴۸ یورو کاهش یابد. اختلال در کشتیرانی موجب نوسان در بازار انرژی بریتانیا نیز شد و تحلیل‌گران هشدار دادند که افزایش قیمت عمده‌فروشی گاز می‌تواند هزینه انرژی خانوارها را افزایش دهد و وابستگی این کشور به بازار جهانی سوخت را آشکار سازد.

این بحران به‌عنوان بزرگ‌ترین اختلال در تأمین انرژی از زمان بحران نفتی دهه ۱۹۷۰ توصیف شد و همچنین بزرگ‌ترین بحران در تاریخ بازار جهانی نفت دانسته شد. تحلیل‌گران مؤسساتی مانند بارکلیز و گلدمن ساکس هشدار دادند که در صورت تداوم محدودیت در تنگه، قیمت بالای نفت می‌تواند پایدار بماند. همچنین نگرانی‌هایی دربارهٔ افزایش تورم و رکود اقتصادی در کشورهای واردکننده نفت مطرح شد.

در ۶ مارس، سعد شریده الکعبی، وزیر انرژی قطر، هشدار داد که اگر جنگ ادامه یابد، دیگر تولیدکنندگان انرژی خلیج فارس نیز ممکن است صادرات خود را متوقف کرده و وضعیت *فورس ماژور* اعلام کنند؛ او گفت «این مسئله اقتصادهای جهان را فرو خواهد پاشید». شرکت قطر انرژی پیش‌تر در ۲ مارس تولید گاز را متوقف و در ۴ مارس وضعیت فورس ماژور در قراردادهای گازی اعلام کرده بود.

در ۷ مارس، شرکت نفت کویت نیز وضعیت فورس ماژور اعلام کرد و از کاهش تولید نفت خود خبر داد. شرکت Bapco Energies بحرین نیز وضعیت فورس ماژور اعلام کرد و امارات متحده عربی تولید نفت خود را کاهش داد. تا ۸ مارس، تولید سه میدان اصلی نفتی جنوب عراق نسبت به آغاز جنگ ۷۰٪ کاهش یافت و از ۴٫۳ میلیون بشکه در روز به ۱٫۳ میلیون رسید. تا ۱۲ مارس، کشورهای عربی خلیج فارس دست‌کم ۱۰ میلیون بشکه در روز از تولید خود کاسته بودند. در ۱۳ مارس، عربستان سعودی پس از تعطیلی دو میدان فراساحلی آرامکو از جمله میدان نفتی صفانیه، تولید نفت خود را ۲۰٪ کاهش داد و از ۱۰ میلیون بشکه به ۸ میلیون بشکه در روز رساند.

بخش عمده نفت حذف‌شده از بازار از نوع نفت خام متوسط و سنگین بود که برخی پالایشگاه‌های آسیایی به آن وابسته‌اند و به‌سادگی نمی‌توانند به نفت سبک‌تر تغییر مسیر دهند. صادرات نفت منطقه که پیش از جنگ روزانه ۲۵ میلیون بشکه بود، تا ۱۵ مارس با کاهش ۶۰ درصدی به حدود ۱۰ میلیون بشکه رسید. عراق نیز در ۱۷ مارس برای «تمام میدان‌های نفتی توسعه‌یافته توسط شرکت‌های خارجی» وضعیت فورس ماژور اعلام کرد.

مسیرهای انتقال نفت و زمان تقریبی تحویل از تنگه هرمز
در ۸ مارس، قیمت نفت خام برای نخستین بار طی چهار سال ــ از زمان تهاجم روسیه به اوکراین (۲۰۲۲) ــ از ۱۰۰ دلار در هر بشکه فراتر رفت و به ۱۲۶ دلار رسید. سرعت افزایش قیمت نفت از هر بحران دیگری در تاریخ معاصر، از جمله جنگ اوکراین، جنگ خلیج فارس و جنگ عراق بیشتر توصیف شد. در هفته دوم مارس، قیمت بنزین در ایالت کالیفرنیا به‌دلیل درگیری ایالات متحده با ایران از ۵ دلار به‌ازای هر گالن فراتر رفت.

در ۱۹ مارس، قیمت نفت خام دبی به ۱۶۶ دلار رسید که بالاترین رقم ثبت‌شده در تاریخ بود. در ۲۳ مارس، در پی اظهارات دونالد ترامپ دربارهٔ مذاکرات ایران و آمریکا، قیمت نفت برنت از ۱۱۴ دلار به ۱۰۲ دلار در هر بشکه کاهش یافت. با این حال، در ۲۷ مارس و پس از بی‌نتیجه ماندن مذاکرات آتش‌بس و اعلام بسته بودن تنگه از سوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، قیمت نفت برنت دوباره به ۱۱۴ دلار در هر بشکه افزایش یافت.

### اقتصاد جهانی

یک جایگاه سوخت بانگچاک کورپوریشن در تایلند که در ۲۲ مارس ۲۰۲۶ به‌دلیل کمبود سوخت ناشی از وابستگی این کشور به مسیر کشتیرانی تنگه هرمز، با تابلوی «گازوئیل تمام شد» تعطیل شده است.
محدود شدن بیش از ۹۰ درصدی محموله‌ها (حدود ۱۰ میلیون بشکه در روز از تولید نفت) باعث افزایش هزینه انرژی و نهاده‌های کشاورزی در سراسر جهان شد. به‌طور معمول حدود ۲۰ درصد نفت و گاز طبیعی مایع جهان از تنگه هرمز عبور می‌کند و اختلال‌ها موجب شد قیمت نفت برنت در معاملات اولیه بین ۱۰ تا ۱۳ درصد افزایش یابد؛ تحلیلگران هشدار دادند در صورت ادامه اختلال‌ها، قیمت می‌تواند به بیش از ۱۰۰ دلار در هر بشکه برسد. افزایش قیمت‌ها به‌ویژه در آسیا مشکل‌ساز بود، زیرا واردکنندگان عمده‌ای مانند چین و هند با خطر کمبود عرضه و نوسان قیمت روبه‌رو شدند.

قیمت گاز طبیعی در اروپا نیز افزایش یافت و از ۳۰ یورو به‌ازای هر مگاوات‌ساعت در هفته پیشین، در روز دوشنبه ۲ مارس به ۴۶ یورو رسید، در روز سه‌شنبه ۳ مارس به بیش از ۶۰ یورو افزایش یافت (تقریباً دو برابر هفته قبل)، و سپس در روز چهارشنبه ۴ مارس دوباره به ۴۸ یورو کاهش پیدا کرد. اختلال در کشتیرانی موجب نوسان در بازار انرژی بریتانیا شد و تحلیلگران هشدار دادند که افزایش قیمت عمده‌فروشی گاز می‌تواند قبوض انرژی خانوارها را بالا ببرد و وابستگی این کشور به بازار جهانی سوخت را آشکار سازد.

این بحران به‌عنوان بزرگ‌ترین اختلال در عرضه انرژی از زمان بحران نفتی دهه ۱۹۷۰ توصیف شد و همچنین بزرگ‌ترین اختلال در تاریخ بازار جهانی نفت دانسته شد. تحلیلگران مؤسساتی مانند بارکلیز و گلدمن ساکس نسبت به خطر تداوم قیمت‌های بالای نفت در صورت ادامه محدودیت تنگه هشدار دادند. این اختلال‌ها همچنین نگرانی‌هایی دربارهٔ تورم و رکود اقتصادی در کشورهای واردکننده نفت ایجاد کرد.

اوپک پلاس متعهد شد برای کاهش کمبودها، تولید نفت را روزانه ۲۰۶ هزار بشکه افزایش دهد. با افزایش تنش‌ها در خاورمیانه، پالایشگاه‌های ژاپنی از دولت این کشور خواستند بخشی از ذخایر راهبردی نفت را آزاد کند. حدود ۹۵ درصد نفت خام ژاپن از عربستان سعودی، کویت، امارات متحده عربی و قطر تأمین می‌شود و حدود ۷۰ درصد آن از طریق کشتی‌هایی که از تنگه هرمز عبور می‌کنند به ژاپن می‌رسد. در ۴ مارس، پاکستان که به واردات نفت وابسته است و به‌دنبال مسیرهای جایگزین برای حمل‌ونقل بود، رسماً از عربستان سعودی خواست ارسال نفت را از طریق بندر ینبع در دریای سرخ انجام دهد. عربستان نیز با این درخواست موافقت کرد و دست‌کم یک محموله نفت خام را برای دور زدن تنگه بسته‌شده ترتیب داد.

در ۳ مارس، عراق به‌دلیل کمبود فضای ذخیره‌سازی و ناتوانی نفتکش‌ها در خروج از تنگه، کاهش عملیات در میدان نفتی رمیله را آغاز کرد. در ۶ مارس، سعد شریده الکعبی وزیر انرژی قطر هشدار داد که در صورت ادامه جنگ، دیگر تولیدکنندگان انرژی خلیج فارس ممکن است صادرات را متوقف کرده و وضعیت *فورس ماژور* اعلام کنند و این مسئله «اقتصادهای جهان را فرو خواهد پاشید». قطر انرژی پیش‌تر در ۲ مارس تولید گاز را متوقف کرده و در ۴ مارس وضعیت فورس ماژور برای قراردادهای گاز اعلام کرده بود.

در ۷ مارس، شرکت نفت کویت وضعیت فورس ماژور اعلام کرد و از کاهش تولید نفت خود خبر داد. شرکت باپکو انرژی بحرین نیز وضعیت فورس ماژور اعلام کرد و امارات متحده عربی تولید نفت خود را کاهش داد. تا ۸ مارس، تولید سه میدان اصلی نفتی جنوب عراق نسبت به آغاز جنگ ۷۰ درصد کاهش یافت و از ۴٫۳ میلیون بشکه در روز به ۱٫۳ میلیون رسید. تا ۱۲ مارس، کشورهای عربی خلیج فارس مجموعاً دست‌کم ۱۰ میلیون بشکه در روز از تولید خود کاستند. در ۱۳ مارس، عربستان سعودی پس از تعطیلی دو میدان فراساحلی آرامکو از جمله میدان نفتی صفانیه، تولید نفت خود را ۲۰ درصد کاهش داد.

مسیرهای انتقال نفت و زمان تقریبی ارسال از تنگه هرمز
در ۸ مارس، قیمت نفت خام برای نخستین بار در چهار سال گذشته و از زمان تهاجم روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ از ۱۰۰ دلار در هر بشکه فراتر رفت و به ۱۲۶ دلار رسید. سرعت افزایش قیمت از تمامی درگیری‌های مهم معاصر، از جمله جنگ اوکراین، جنگ خلیج فارس و جنگ عراق بیشتر توصیف شد. در ۱۱ مارس، ۳۲ کشور عضو آژانس بین‌المللی انرژی به‌اتفاق آرا موافقت کردند ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر اضطراری خود آزاد کنند؛ رقمی معادل حدود چهار روز مصرف جهانی.

### صنعت

صنعت دفاعی ایالات متحده تحت تأثیر اختلال «تقریباً کامل» در تأمین مواد معدنی حیاتی، به‌ویژه گوگرد، از طریق تنگه قرار گرفت. در پی کمبود اسید سولفوریک، چین صادرات آن را ممنوع کرد؛ اقدامی که از جمله بر استخراج مس در شیلی تأثیر گذاشت. قیمت آلومینیوم نیز اندکی افزایش یافت، زیرا کشورهای خلیج فارس ۲۰ درصد صادرات آلومینیوم خام و ۸ درصد تولید جهانی آلومینیوم را در اختیار دارند. حدود یک‌سوم تولید جهانی هلیوم نیز تحت تأثیر بحران قرار گرفت؛ زیرا هم تولید گاز طبیعی مایع در قطر مختل شد و هم انتقال هلیوم به‌دلیل حساسیت زمانی بالا با مشکل روبه‌رو گردید. توزیع‌کنندگان هلیوم تا اوایل آوریل سهمیه‌بندی تحویل را آغاز کردند.

منطقه خلیج فارس همچنین نزدیک به نیمی از اوره و ۳۰ درصد آمونیاک جهان را تولید می‌کند و حدود یک‌سوم کود شیمیایی جهان از تنگه هرمز عبور می‌کند. قیمت اوره تا اواخر مارس ۲۰۲۶ نسبت به آغاز جنگ ۵۰ درصد افزایش یافت و قیمت دیگر کودها مانند دی‌آمونیوم فسفات نیز بالا رفت. اختلال در گاز طبیعی مایع بر تولید کود نیز تأثیر گذاشت و بخش کشاورزی نیم‌کره شمالی را دچار مشکل کرد. شوک قیمتی و کمبود کود در فصل کشت بهاره می‌توانست موجب کاهش سطح زیر کشت و بازده ذرت در ایالات متحده شود؛ محصولی که خوراک اصلی صنایع گوشت گاو، مرغ و لبنیات آمریکا است و در نتیجه احتمال افزایش قیمت جهانی مواد غذایی تا سال ۲۰۲۷ وجود داشت. برخلاف نفت، بخش کودهای شیمیایی ذخایر راهبردی هماهنگ بین‌المللی ندارد و همین مسئله مدیریت اختلال در عرضه را دشوارتر کرده است. برآورد شد در صورت ادامه بحران، میانگین قیمت جهانی کود در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ بین ۱۵ تا ۲۰ درصد افزایش یابد.

## واکنش‌های بین‌المللی

پیام دونالد ترامپ در تروث سوشال که در آن ایران را تهدید کرد در صورت باز نکردن تنگه هرمز، نیروگاه‌ها و پل‌هایش هدف قرار خواهند گرفت.
در ۳ مارس، رئیس‌جمهور آمریکا دونالد ترامپ اعلام کرد که نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا «در سریع‌ترین زمان ممکن» اسکورت نفتکش‌ها در تنگه را آغاز خواهد کرد. در ۲۲ مارس، ترامپ تهدید کرد اگر ایران ظرف ۴۸ ساعت تنگه را به‌طور کامل باز نکند، نیروگاه‌های برق این کشور را «نابود» خواهد کرد. در واکنش، شورای دفاع ایران تهدید کرد که سراسر خلیج فارس را مین‌گذاری خواهد کرد.

در ۷ مارس، دولت هند پیشنهاد اعزام نیروی دریایی هند برای حفاظت از محموله‌های نفتی خود را مطرح کرد. در ۹ مارس، رئیس‌جمهور فرانسه امانوئل مکرون اعلام کرد که فرانسه و چند کشور دیگر در چارچوب عملیات اسپیدس مأموریتی «کاملاً دفاعی» برای اسکورت کشتی‌های تجاری در تنگه ایجاد می‌کنند.

در ۱۱ مارس، کشورهای گروه هفت توافق کردند امکان اسکورت کشتی‌ها از طریق تنگه را بررسی کنند.

در ۱۵ مارس، ترامپ از اعضای ناتو و چین خواست به آمریکا برای بازگشایی تنگه کمک کنند. در همان روز، کایا کالاس مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا اعلام کرد که اتحادیه اروپا در حال بررسی گسترش مأموریت‌های دریایی خود مانند اسپیدس و عملیات آتالانتا است.

در ۲۱ مارس، دبیرکل سازمان ملل آنتونیو گوترش خواستار بازگشایی تنگه شد و پیشنهاد کرد سازمان ملل در تأمین امنیت آن مشارکت کند. چین اعلام کرد که تنگه هرمز باید برای کشتیرانی عادی باز بماند و این موضوع در راستای منافع مشترک کشورهای منطقه و جامعه جهانی است.

در ۷ آوریل، روسیه و چین قطعنامه پیشنهادی بحرین در شورای امنیت سازمان ملل متحد دربارهٔ تضمین امنیت تنگه را وتو کردند. این دو کشور اعلام کردند که متن قطعنامه علیه ایران جانبدارانه است و می‌تواند به تشدید بحران منجر شود.

در ۲۲ و ۲۳ آوریل، بریتانیا میزبان کنفرانسی با حضور ۵۰ کشور دربارهٔ طرح بازگشایی تنگه هرمز بود.

## قوانین بین‌المللی

بسته شدن احتمالی تنگه هرمز به گفته تحلیلگران نقض قوانین بین‌المللی است. به گفته مجید رفیع زاده، مسدود کردن تنگه توسط ایران ناقض کنوانسیون ملل متحد درباره حقوق دریاها است، چرا که حق ترانزیت در یک «تنگه مورد استفاده برای ناوبری بین‌المللی» را نقض می‌کند. قرار دادن مین دریایی در تنگه توسط ایران از سوی مدرسه حقوق دانشگاه نیویورک ناقض قانون دریاها، و کنوانسیون هشتم لاهه تلقی شده است.

## منابع