Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# پیمان ماورای جو

پیمان ماورای جو|   اعضای رسمی   کشورهایی که پیمان را امضا کرده ولی هنوز آن را در داخل کشور خود تصویب نکرده‌اند   کشورهای غیر عضو |
| تاریخ امضا | امضا: ۲۷ ژانویه ۱۹۶۷ |
| مکان امضا |  ایالات متحده آمریکا، واشینگتن  بریتانیا، لندن  روسیه، مسکو |
| تاریخ اجرا | ۱۰ اکتبر ۱۹۶۷ |
| گروه‌ها | ۱۱۷ |
| ضامن | دولت‌های آمریکا، بریتانیا و اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی |
| زبان‌ها | انگلیسی، فرانسوی، روسی، اسپانیایی، چینی |
|  [[wikisource:Outer Space Treaty of 1967}|Outer Space Treaty of 1967}]] در ویکی‌نبشته |

**پیمان ماوَرای جَوّ**‎ پیمانی بین‌المللی در ۱۷ ماده برای بهره‌برداری از منابع ماورای جو زمین و اولین پایه برای نگارش و تصویب قانون فضا است. این معاهده در ابتدا بین سه کشور آمریکا، بریتانیا و اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی در ۲۷ ژانویه ۱۹۶۷ امضا و در ۱۰ اکتبر ۱۹۶۷ اجرایی شد و تا مه ۲۰۲۵، ۱۱۷ کشور عضو این پیمان شده و ۴۰ کشور آن را امضا کرده ولی در داخل کشور خود تصویب نکرده‌اند. اجرای این پیمان زیر نظر کمیته سازمان ملل در امور استفاد صلح‌آمیز از ماورای جو است.

## نکات کلیدی

این پیمان، کشورهای عضو را از استقرار سلاح‌های کشتار جمعی، آزمایش تسلیحاتی یا پایگاه نظامی در فضای بیرونی جو زمین، ماه یا هر جرم آسمانی دیگری منع می‌کند اما محدودیتی برای سلاح‌های متعارف در آن تعریف نشده‌ است. همچنین این پیمان می‌گوید که اکتشافات و منابع فضایی متعلق به همه کشورها و تمام کشورها، آزادانه مجاز به اکتشافات فضایی هستند.

همچنین، هیچ کشوری حق ادعای مالکیت بر هیچ جرم آسمانی و منابع آن را ندارد. اما اگر کشوری، جسمی را به سطح یک جرم آسمانی بنشاند می‌تواند محدوده کوچکی در اطراف آن را کنترل کند.

از طرف دیگر، کشورهای عضو، مسئول خسارات وارده (از ظرف موسسات دولتی یا خصوصی تحت تابعیت خود) به اجرام آسمانی هستند. بر این اساس، یک مؤسسه خصوصی، برای نشاندن جسمی بر سطح یک جرم آسمانی، نیاز به اجازه از اعضای عضو پیمان دارد و فعالیت‌های آن تا پایان عملیات، توسط اعضا، پایش می‌شود. اگر یکی از اعضا نسبت به فعالیت‌های عضو دیگری احساس نگرانی کند می‌تواند مراتب اعتراض خود را به شورای ریاست اعلام دارد.

در سال ۱۹۷۹ در ادامه این معاهده، پیمانی به نام پیمان ماه تصویب شد که تمام فضای خارج از جو و اجرام آسمانی را جزئی از جامعه بین‌المللی فرض کرده و قوانین حاکم بر آن را مطابق منشور ملل متحد می‌داند که با استقبال بسیار کمی از کشورها روبرو شد.

## پانویس

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Outer Space Treaty». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۶.
# گاز (خودروساز روسی)

گاز|  |
| نوع | شرکت تابعه |
| صنعت | خودروسازی |
| بنا نهاده | ۱۹۲۹ |
| دفتر مرکزی |  نیژنی نووگورود، روسیه |
| مدیر عامل اجرایی | بو آندرسون |
| محصولات | خودرو قطعات خودرو |
| درآمد |  ۴٫۱ میلیارد دلار (۲۰۱۱) |
| سود خالص |  ۲۶۴ میلیون دلار (۲۰۱۱) |
| مالک | اولگ دریپاسکا |
| مادر | گروه گاز |
| وبگاه | www.gazgroup.ru |

گاز ۳۱۰۶
**گاز** (به روسی: ГАЗ) یا **گورکوفسکی اتومبیلی زاود** (به معنای کارخانه خودروسازی گورکی) شرکت خودروسازی روسی است، که در سال ۱۹۲۹ در اثر همکاری میان شرکت فورد و دولت اتحاد جماهیر شوروی با عنوان *ناز* آغاز بکار کرد و زیرمجموعه گروه گاز می‌باشد. اکنون تاجر روس اولگ دریپاسکا مالک این شرکت می‌باشد.

## تاریخچه

در ماه مه سال ۱۹۲۹، دولت شوروی قراردادی با شرکت فورد به امضا رساند، که در پی آن، دولت شوروی قبول کرد، که حدود ۱۳ میلیون دلار سرمایه‌گذاری کند و در مقابل شرکت فورد موظف به عرضه کمک‌های فنی، تا سال ۱۹۳۸ شد.

در پی این قرارداد شرکت خودروسازی در شهر نیژنی نووگورود با نام *ناز* (*نیژگورودسکی آوتوموبیلینی زاود*) تشکیل شد و تولید خود را در ۱ ژانویه ۱۹۳۲ آغاز کرد. محصولات این شرکت با نام ناز و گاهی با نام فورد به بازار عرضه می‌شد.

نخستین محصول شرکت گاز همان فورد مدل ای‌ای بود، که تحت عنوان ناز-ای به بازار رفت. همچنین همزمان با این سواری، کامیونت فورد مدل ای ای تحت عنوان ناز-ای ای به بازار رفت. از این دو محصول که از سال ۱۹۳۲ تا ۱۹۳۶ در شرکت گاز تولید می شدند، حدود ۱۰۰ هزار دستگاه تولید شد.

در سال ۱۹۳۳، نام شهر محل استقرار این شرکت به افتخار ماکسیم گورکی به گورکی تغییر یافت، در نتیجه نام این شرکت نیز از ناز به گاز انتقال یافت.

## نگارخانه

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## جستارهای وابسته

* کاماز
* اواز
* آوتوواز

## پانویس

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «GAZ». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۲ تیر ۱۳۸۹.

## پیوند به بیرون

* وب‌گاه رسمی شرکت گاز
# شعار

عشق‌بازی کنید، نه جنگ شعاری فراگیر در ایالات متحده
**شعار** دارای معانی متفاوت و عمیقی است:

* در اصطلاح مردم، شعار به معنی جملات آهنگینی است که برای بیان نظرهای جمعی (سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، هنری، پزشکی، آشپزی) به وسیله جمع یا گروهی یا صنفی بیان می‌گردد. که در گذشته اعراب نیز در میدان‌های جنگ استفاده می‌کردند که به رجز معروف است.
* شعار به معنی نشان و علامت که نشانهٔ گروهی از مردم که بوسیلهٔ آن یکدیگر را عبرت بدهند.
* نشان و علامت سلطان عادل یا امیر نالایق یا خرقه‌ای چون علم سیاه یا سفید و یا کلمه‌ها که طریقه و آیین و خصوصیات اخلاقی و علایق او را نمودار سازد.
* جمله‌ای که در پایین نشان یا درفش یک منطقه دیده می‌شود.

## شعار (پرچم)

شعار الله اکبر که در پرچم ایران به شکل متفاوتی به صورت حاشیه میان رنگ‌ها نوشته‌شده‌است و شعار لا اله الا الله در وسط پرچم.
شعار (به انگلیسی: motto) به جمله‌ای که در پایین پرچم یا نشان یک منطقه سیاسی یا جغرافیایی نوشته می‌شود و این جمله بیان‌کننده دیدگاه و نظر مردم آن جامعه نسبت به سرزمین و محیط اطراف خود هست.

### شعار ایران

شعار رسمی ایران در زمان حکومت پهلوی مرا داد فرمود و خود داور است بود که این شعار به سبک غربی در پایین درفش در زیر علامت شیر و خورشید نوشته می‌شد و نشان شاهنشاهی ایران را شکل می‌داد.

بعد از انقلاب ۱۳۵۷ شعار ایران، به الله اکبر و استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی تغییر یافت و فقط شعار جدید الله اکبر در پرچم ایران نوشته شد.

### شعار در نشان کشورهای دیگر

**سپرزمینهنگهدارنگهدارشعارسرخودچنبرخودپوشخودنیم‌تاجپایگاهنشان فرقه شهسواریطرحنگارهشعار**

آرایه‌های نشان خانوادگی
در نشان کشورهای دیگر مانند نشان شاهنشاهی ایران در دوره پهلوی، معمولاً شعار (به انگلیسی: Motto) در بخش پایینی نشان قرار می‌گیرد.

## جستارهای وابسته

* شعارهای ضد ال‌جی‌بی‌تی
* فهرست شعارهای ملی

## منابع
# مجله مطالعات استراتژیک

| *مجله مطالعات استراتژیک*   |
| --- |
| کوته‌نوشت (سازمان بین‌المللی استانداردسازی) | *J. Strateg. Stud.* |
| رشته | مطالعات راهبردی |
| زبان | انگلیسی |
| سردبیر | جو مایولو توماس جی. مانکِن |
| مشخصات ناشر |
| ناشر | روتلج |
| تاریخچهٔ انتشار | از ۱۹۷۸ تا کنون |
| بسامد | ۷ شماره در سال |
| ضریب تاثیر (۲۰۱۵) | ۰/۸۹۵ |
| طبقه‌بندی |
| شاپا | ۰۱۴۰-۲۳۹۰ (چاپی) ۱۷۴۳-۹۳۷X (الکترونیکی)  |
| کدن | 2009236514 |
| شمارهٔ اُسی‌ال‌سی | ۱۲۶۳۹۷۴۷ |
| پیوندها |
| * وبگاه رسمی
* دسترسی آنلاین
* آرشیو آنلاین
 |

**مجله مطالعات استراتژیک** یک ژورنال دانشگاهی داوری همتا است که در زمینه مطالعات راهبردی نظامی و دیپلماتیک بحث می‌کند. این مجله در سال ۱۹۷۸ توسط جان گوچ (سردبیر مجله) در دانشگاه لیدز پایه‌گذاری شد. سردبیران کنونی این مجله جو مایولو از دانشگاه کینگز لندن و توماس جی. مانکِن از دانشگاه جانز هاپکینز هستند.

بر اساس گزارش استنادی مجلات در سال ۲۰۱۵، ضریب تأثیر این مجله ۰/۸۹۵ بوده است.

## پانویس

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Journal of Strategic Studies». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۹ دسامبر ۲۰۱۶.
# رائول هیلبرگ

| رائول هیلبرگ |
| --- |
|  |
| زادهٔ | ۲ ژوئن ۱۹۲۶ وین |
| درگذشت | ۴ اوت ۲۰۰۷ (۸۱ سال) |
| ملیت | آمریکایی |
| تحصیلات | کالج بروکلین (بی‌ای) دانشگاه کلمبیا (ام.ای.) دانشگاه کلمبیا (پی‌اچ‌دی) |
| پیشه(ها) | علوم سیاسی و تاریخ‌نگار |

**رائول هیلبرگ** (انگلیسی: Raul Hilberg؛ ۲ ژوئن ۱۹۲۶ – ۴ اوت ۲۰۰۷) متولد اتریش، دانشمند، تاریخ‌نگار، کارشناس سیاسی و نویسنده آمریکایی یهودی‌تبار اهل ایالات متحده آمریکا بود.

او شناخته‌شدگی جهانی دارد و محقق هولوکاست بود. کتاب سه جلدی *نابودی یهودیان اروپایی* (The Destruction of the European Jews) با ۱٬۲۷۳ صفحه اثر اوست. این کتاب حاوی یک مطالعه عمیق از راه حل نهایی نازی بود.

از فیلم‌هایی که وی در آن نقش داشته، می‌توان به *شوآ* اشاره کرد.

## منابع
# جنگ بیابانی

خودروهای جنگی ارتش فرانسه در بیابان‌های عراق در طول جنگ خلیج فارس
**جنگ بیابانی** (انگلیسی: Desert warfare) **جنگ در صحرا** یا **جنگ در کویر** جنگ در بیابان‌ها یا محیط‌های خشک یا نیمه‌خشک مشابه است. این اصطلاح شامل عملیات نظامی است که تحت تأثیر اقلیم، زمین، آب و هوا و منابع موجود در این مناطق و همچنین استراتژی‌ها و تاکتیک‌های مورد استفاده نیروهای نظامی در این موقعیت‌ها و محیط‌ها قرار می‌گیرند.

جنگ بیابانی با سایر انواع جنگ در محیط‌ها و زمین‌های دیگر متمایز است، زیرا بیابان عموماً بسیار نامساعد تلقی می‌شود. دمای بالای روز و دمای پایین شب، کمبود غذا، آب و گیاهان و فقدان پوشش و اختفا، بر نحوه عملکرد نیروهای نظامی در محیط‌های بیابانی تأثیر می‌گذارد. گرما و کمبود آب گاهی اوقات می‌تواند خطرناک‌تر از دشمن باشد.

## منابع

## پیوند به بیرون
# سد آتش

سد آتش توپخانه آلمان که بر روی سنگرهای متفقین در ایپر، در جریان نبرد دوم ایپر در سال ۱۹۱۵، در طول جنگ جهانی اول، در حال باریدن است.
**سد آتش** (انگلیسی: Barrage) در کاربرد نظامی، گلوله‌باری متراکم و مداومی است که توسط توپخانه یا خمپاره به سمت مجموعه‌ای از نقاط در امتداد یک خط شلیک می‌شود. سد آتش علاوه بر حمله به هر دشمنی در منطقهٔ هدف، قصد دارد حرکات دشمن را سرکوب کرده و دسترسی به آن خط آتش را مسدود کند. نقاط برخورد در امتداد خط ممکن است ۲۰ تا ۳۰ یارد از هم فاصله داشته باشند و طول کل خط منطقه آتش می‌تواند از چند صد تا چند هزار یارد باشد. سد آتش می‌تواند از چندین خط آتش تشکیل شده باشد، معمولاً حدود ۱۰۰ یارد از هم فاصله دارند و سد آتش به مرور زمان از یک خط به خط بعدی تغییر می‌کند، یا ممکن است چندین خط به‌طور همزمان هدف قرار گیرند.

یک سد آتش ممکن است شامل چند آتشبار توپخانه یا حتی (به ندرت) یک توپ باشد. هر توپ اغلب در یک سد آتش، با استفاده از آتش غیرمستقیم، قبل از حرکت به سمت هدف بعدی، طبق جدول زمانی دقیق سد آتش، به‌طور مداوم با سرعت ثابت در نقطه تعیین شده خود برای یک زمان مشخص شلیک می‌کند و سپس به سمت هدف بعدی می‌رود. سدهای آتش معمولاً از گلوله‌های انفجاری قوی استفاده می‌کنند، اما ممکن است ترکش، دود، منور، گاز سمی (در جنگ جهانی اول) یا سایر عوامل شیمیایی نیز باشند. سدهای آتش در تضاد با آتش توپخانه متمرکز هستند که یک هدف خاص مانند موقعیت یا ساختار شناخته شده دشمن را هدف قرار می‌دهد و در تضاد با آتش مستقیم هستند که دشمنان را در خط دید مستقیم اسلحه هدف قرار می‌دهد.

سدهای آتش ممکن است به صورت دفاعی یا تهاجمی استفاده شوند و الگوهای متنوعی دارند. انواع دفاعی اغلب ایستا هستند (مانند سد آتش ایستاده) در حالی که انواع تهاجمی با هماهنگی نیروهای خودی در حال پیشروی حرکت می‌کنند (مانند سد آتش خزنده، غلتشی یا بلوکی). آنها ممکن است در امتداد خط مقدم یا بیشتر در منطقه پشت دشمن برای منزوی کردن مواضع خاص دشمن (مانند سد آتش جعبه‌ای) هدف قرار گیرند. با پیشرفت نبرد، ممکن است مجموعه‌ای از الگوهای مختلف به کار گرفته شود که هر سد آتش فقط چند دقیقه یا چند ساعت طول می‌کشد. سدهای آتش معمولاً با عملیات بزرگتر از چندین آرایش نظامی، از لشکرها گرفته تا ارتش‌های میدانی، که نیاز به روزها تا هفته‌ها آماده‌سازی و برنامه‌ریزی دقیق دارند، همراه هستند.

سد آتش توسط ارتش بریتانیا در جنگ دوم بوئر توسعه داده شد. این سد در جنگ جهانی اول، به ویژه استفاده از آن توسط نیروی اعزامی بریتانیا و به ویژه از اواخر سال ۱۹۱۵ به بعد، زمانی که بریتانیایی‌ها متوجه شدند اثرات سرکوبگرانه توپخانه برای ایجاد آتش پوششی، کلید نفوذ به مواضع دفاعی است، مورد توجه قرار گرفت. در اواخر سال ۱۹۱۶، سد آتش خزنده وسیله استاندارد اعمال آتش توپخانه برای پشتیبانی از حمله پیاده‌نظام بود، به طوری که پیاده‌نظام تا حد امکان از سد آتش پیشرو پیروی می‌کرد. به‌کارگیری آن به این روش، اهمیت آتش توپخانه را در سرکوب یا خنثی کردن، به جای نابودی، به رسمیت شناخت. مشخص شد که یک سد آتش متحرک که بلافاصله پس از حمله پیاده‌نظام انجام می‌شود، می‌تواند بسیار مؤثرتر از هفته‌ها بمباران اولیه باشد.

سد آتش در جنگ جهانی دوم و بعد از آن همچنان مورد استفاده قرار گرفت، اما فقط به‌عنوان یکی از انواع تاکتیک‌های توپخانه که با پیشرفت در آتش پیش‌بینی شده، مکان هدف و ارتباطات امکان‌پذیر شده است. اصطلاح سد آتش به‌طور گسترده و از نظر فنی نادرست، در رسانه‌های عمومی برای هرگونه آتش توپخانه استفاده می‌شود.

## منابع
# محاصره نظامی

محاصره لیسبون در سال ۱۱۴۷
**محاصره** هجوم و بستن راه‌های ورودی و خروجی یک شهر یا قلعه به قصد تسخیر با جنگ فرسایشی است. محاصره شکلی از درگیری مداوم است با این مشخصه که یکی از طرفین موقعیت قوی و پدافندی دارد و معمولاً مقاوم‌ها و مهاجمان مذاکره می‌کنند.

محاصره زمانی اتفاق می‌افتد که مهاجم با شهر یا قلعه‌ای مواجه می‌شود که به راحتی نمی‌تواند آن را سریع و با یک حمله تصرف کند.

## منابع
# علوم نظامی

نمایی از کتاب «هنر جنگ» اثر سون تزو.
این کتاب، اثری تعیین‌کننده در حوزه استراتژی و علوم نظامی در زمان خودش بوده و هنوز هم یکی از متون اصلی به‌شمار می‌رود.
**علوم نظامی** (انگلیسی: Military science) یا دانش نظامی، به مطالعه فرایندهای نظامی، اصول و رفتارها، همراه با مطالعات جنگ، نظریات و کاربردهای نیروهای نظامی سازمان‌یافته اطلاق می‌شود. علوم نظامی به‌طور عمده بر تئوری‌ها، روش‌ها و تمرین توسعه توانایی‌های نظامی، مطابق با سیاست‌های دفاع ملی متمرکز می‌باشد. علوم نظامی به شناسایی عوامل استراتژیک، سیاسی، اقتصادی، روانی، اجتماعی، عملیاتی، تکنولوژیکی و تاکتیکی نیاز دارد، تا مزیت نسبی نیروهای نظامی را در زمان صلح و در طول جنگ حفظ نماید.

## جستارهای وابسته

* دکترین نظامی
* جنگ
* نظریه نظامی
* جنگ بیابانی

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Military science». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۲ ژوئیه ۲۰۱۹.
# روان‌شناسی نظامی

روان‌شناسی نظامی عبارت است از تحقیق، طراحی و استفاده از تئوری‌های روانشناختی و داده‌های تجربی به سمت درک، پیش‌بینی و مقابله با رفتارها در نیروهای دوستانه و دشمن یا در جمعیت‌های غیرنظامی. تأکید ویژه ای بر رفتارهایی وجود دارد که ممکن است برای انجام اقدامات نظامی نامطلوب، تهدید کننده یا بالقوه خطرناک باشند. روان‌شناسی نظامی از زیر شاخه‌های روان‌شناسی متعددی برای تشویق مقاومت در بین نیروهای نظامی و مقابله نیروهای دشمن برای پیروزی‌های نظامی استفاده می‌کند. [۴] عوامل استرس زا و بیماریهای روانی که تحت روان‌شناسی نظامی مورد مطالعه قرار می‌گیرند، مختص ارتش نیستند. با این حال، سربازان اغلب با ترکیبات منحصر به فردی از عوامل استرس زا در مناطق جنگی و جنگ روبرو می‌شوند و ممکن است به اختلالات روانی مرتبط با استرس ادامه دهند. [۲] نمونه‌های خاص مسائل مربوط به پرسنل نظامی شامل اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، گناه، مشکلات خانوادگی و شریک زندگی و کابوس‌ها و فلاش بک‌ها است. روان‌شناسی نظامی کاربردی به ویژه در امر مشاوره و درمان استرس و خستگی پرسنل نظامی و خانواده‌های آنها متمرکز است.

تمام تنش‌ها و بیماری‌های روانشناختی که در روان‌شناسی نظامی به نظر می‌رسند فقط خاص ارتش نیست. اما به هرحال، سربازان تمایل دارند ترکیبی از آن‌ها را با تنشهای کلی تداخل دهند. پس از آن روان‌شناسی نظامی با آگاهی از جنبه‌های نظامی و روان‌شناسی به بررسی این ترکیب منحصر به فرد از تنش‌ها می‌پردازد. این تنش‌ها شامل اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، گناه، مشکلات خانوادگی همسر سرباز، کابوس و بازگشت و تداعی گذشته، و بسیاری دیگر است. روان‌شناسی نظامی برای مشاوره دادن و درمان این استرس‌ها و خستگی پرسنل نظامی یا خانواده‌های آن‌ها و همچنین درمان آسیب‌های روان‌شناختی به کار گرفته می‌شود.

## منابع

4.What is military psychology?". *Proceedings for a symposium held on 3 September 1979 at the 87th Annual Convention of the American Psychological Association*. New York City: Hdl.handle.net. سپتامبر ۱۹۷۹
# مسافت‌یابی صوتی

نمونه‌ای از یک عملیات مسافت‌یابی صوتی
**مسافت‌یابی صوتی** (به انگلیسی: Sound ranging) که بیشتر در میدان جنگ مورد استفاده قرار می‌گیرد به روشی در جهت پیدا کردن مختصات منبع صدا٬ مانند گزارش تیراندازی توپ‌خانه دشمن٬ توسط محاسباتی بر مبنای فواصل بین دریافت صدا در ایستگاه‌های شنود(میکروفون) مختلف گفته می‌شود.

## جستارهای وابسته

## منابع

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Sound ranging». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در نوامبر ۲۰۱۲.
# خرکمان

یک خرکمان کوچک بازسازی شده
**خَرکَمان** یا **عَرادّه** (به انگلیسی: Ballista) دستگاهی همانند زوبین است که در زمان یونان و روم باستان نخست برای پرتاب سنگ و با گذشت زمان برای پرتاب تیرهای بزرگ به کار برده می‌شده‌است. خرکمان یک دستگاه یونانی پیشرفته است که می‌تواند ساختار مکانیکی گوناگونی داشته باشد و می‌تواند از انرژی اندوخته شده در پیچش جسم‌ها برای پرتاپ بهره بجوید.

نخستین بار در کتاب مقدس از دستگاهی که به دست پیشه‌وران اورشلیم برای برپا کردن بر روی دژهای شهر و پرتاب سنگ در برابر دشمن به کار می‌رفت، نام برده شده است.

نظامی در چامه‌ای می‌گوید:

تنی چون خرکمان از گوژپشتی
بر او پشتی چو کیمخت از درشتی
خرکمان دستی و خرکمان سواره نمونه‌هایی از گونه‌های جورواجور خرکمان هستند.

## منابع
# ریباولدکویین

طرحی از ریباولدکویین در کتاب استحکامات جنگ (Bellifortis)اثر کنراد کایزر مهندس نظامی آلمانی
**ریباولدکویین** (به انگلیسی: Ribauldequin) مشهور به دستگاه دوزخی تفنگی بوده‌است متعلق به اواخر قرون وسطی که دارای تعداد زیادی لوله شلیک بوده و می‌توانسته گلوله‌هایی را به صورت همزمان یا متوالی شلیک کند. نخستین استفادهٔ ثبت شده از ریباولدکویین توسط ارتش ادوارد سوم شاه انگلستان و طی جنگ‌های ۱۰۰ سالهٔ انگلیس و فرانسه بوده‌است که به نظر می‌رسد هر کدام از این تفنگ‌ها با یکبار پر شدن توان پرتاب ۱۲ گلولهٔ آهنی را داشته‌اند.

## جستارهای وابسته

تفنگ رگبار

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Ribauldequin». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۷ ژون ۲۰۱۳.
# نیروی گریز از مرکز

تصویری از نحوه کار نیروی گریز از مرکز
**نیروی گریز از مرکز** یا **مرکزگریزی** نیرویی مجازی است که به سمت بیرون بر یک جسم در حال دوران احساس می‌شود و ناشی از همین حرکت دورانی است. در حقیقت این نیروی جانب مرکز است که باعث حرکت دورانی جسم می‌شود. این کمیت را هر وقتی که شیئی در جاده‌ای منحنی یا پیچ داری حرکت می‌کند ملاحظه می‌کنیم. به عبارت دیگر نیروی گریز از مرکز نمایش نیرویی غیرواقعی است که هنگامی دیده می‌شود که ناظر در یک دستگاه مرجع لخت قرار نداشته باشد یعنی مثلاً در یک دستگاه مرجع چرخان باشد. دلیل چرخش سیارات به دور خورشید، بدون آنکه در خورشید سقوط کنند، تأمین نیروی جانب مرکز از نیروی گرانش خورشید متناسب با فاصله سیارات است.

نماد نیروی جانب مرکز **Fc** و ابعاد آن WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 است. واحد آن WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 (نیوتن) است که یک کمیت برداری است.

## فرمول نیروی گریز از مرکز

هنگامی که جسمی را با طناب به یک ناظر واقع در مرکز دایره متصل می‌کنیم، وقتی که ناظر با سرعت در قرار می‌گیرد. نیروی گریز از مرکز به عواملی چون فاصله جسم تا مرکز، سرعت جسم و جرم جسم بستگی دارد. نیروی گریز از مرکز از فرمول زیر به‌دست می‌آید:
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 نیروی گریز از مرکز

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 جرم جسم

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 سرعت زاویه‌ای

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 فاصله از مبدأ

## دلیل خارج نشدن سیاره‌ها از مدار

هرچیزی که در فضا معلق است، با نیروی کمی، جابه جایی بسیاری دارد؛ اما سیارات با این که جابه‌جا می‌شوند، در مسیر دَوَرانی خود می‌مانند، یعنی به دور خورشید می‌چرخند. طبق نظریه نیروی گریز از مرکز، این چرخش، نیروی گریز از مرکز به وجود می‌آورد. دلیل ثابت بودن مدار سیارات و خارج نشدن آن‌ها از مدارشان این است که خورشید در مرکز مسیر دَوَرانی سیارات است و به آنها نیروی جاذبه وارد می‌کند؛ این نیروی جاذبه با نیروی گریز از مرکز سیاره خنثی می‌شود و مانع از خارج شدن و سقوط سیاره می‌شود.

در سانتریفیوژ:

سانتریفوژها دستگاه‌هایی هستند که از نیروی گریز از مرکز برای جدا کردن مواد مختلف استفاده می‌کند به این دستگاه‌ها، نمونه‌ها درون یک محفظهٔ چرخانه قرار می‌گیرند و با سرعت بالا دوران می‌کنند. این دوران باعث می‌شود مواد با چگالی متفاوت از هم جدا شوند. به عبارت دیگر، سانتر یفیوز با استفاده از نیروی گریز از مرکز، مواد سنگین تر را به سمت بیرون پرتاب می‌کنند و مواد سبک‌تر در مرکز باقی می‌مانند.

## جستارهای وابسته

* نیروی مرکزگرا

## منابع
# تفنگ پیچه‌ای

یک دیاگرام ساده از نحوه عملکرد کویلگان
یک **تفنگ پیچه‌ای** یا کویل‌گان (انگلیسی: Coilgun) یا **تفنگ گاوس** نوعی شتاب‌دهنده پرتابه است که شامل یک یا چند سیم‌پیچ است که به عنوان الکترومغناطیسی در پیکربندی یک موتور خطی استفاده می‌شود که یک پرتابه فرومغناطیسی یا هادی را با سرعت بالا شتاب می‌دهد. در تقریباً تمام ساختارهای تفنگ پیچه‌ای، پیچه‌ها (کویل‌ها) و لوله اسلحه در یک محور مشترک قرار گرفته‌اند. نام «گاوس» به خاطر کارل فریدریش گاوس است که توصیف ریاضی از اثر مغناطیسی استفاده شده توسط توپهای شتاب‌دهنده مغناطیسی را توصیف کرد.

تفنگ‌های پیچه‌ای معمولاً از یک یا چند کویل در امتداد یک لوله تشکیل شده‌است، بنابراین مسیر پرتابه شتاب‌دهنده در امتداد محور مرکزی کویل قرار دارد. کویل‌ها دقیقاً به ترتیب روشن و خاموش می‌شوند و باعث می‌شود که پرتابه از طریق نیروی مغناطیسی به سرعت در امتداد لوله شتاب بگیرد.

## جستارهای وابسته

* ادوین فیچ نورتراپ

## منابع
# نیروهای امنیتی

**نیروهای امنیتی** (انگلیسی: Security forces) سازمان‌های قانونی با وظایف حفظ امنیت داخلی هستند. در بافت حقوقی چندین کشور، این اصطلاح به طرق مختلف به واحدهای پلیس و نیروی نظامی که به طور هماهنگ کار می‌کنند، یا نقش نیروهای نظامی نامنظم، نظامی‌نما و شبه‌نظامی (مانند ژاندارمری) که وظیفه امنیت عمومی را برعهده دارند، اشاره دارد.

نیروهای امنیتی یک اصطلاح جمعی برای افرادی است که خدمات امنیتی خصوصی ارائه می‌دهند، این اصطلاح همچنین برای نهادهای اجرایی یک دولت یا حکومت که برای اعمال انحصار دولت در استفاده از زور و حفظ یا بازگرداندن امنیت داخلی فعالیت می‌کنند نیز استفاده می‌شود. این نهادها شامل پلیس، واحدهای شبه‌نظامی، پلیس مخفی، سرویس‌های اطلاعاتی داخلی و ارتش می‌شوند.

این اصطلاح به طور معمول در رسانه‌ها استفاده می‌شود، صرف نظر از اینکه سیستم دموکراسی، سیستم حکومتی پارلمانی، سلطنت انتخابی، سلطنت مشروطه، سیستم حکومتی ریاست جمهوری، سیستم حکومتی نیمه ریاست جمهوری، استبدادی، جمهوری خلق یا دیکتاتوری باشد.

## جستارهای وابسته

* پلیس نظامی
* نظامی‌سازی پلیس

## منابع
# ناودسته

ناودسته
**ناودسته** (به انگلیسی: division) پایه‌ای‌ترین تقسیم‌بندی اداری-پشتیبانی نیروها در نیروی دریایی چه بر روی کشتی و چه در ساحل می‌باشد. همچنین به نوعی سازمان‌دهی راهکنشی یا عملیاتی در نیروی دریایی گفته می‌شود که زیرمجموعۀ ناوگروه و شامل دو یا چند ناو است.

## منابع

* واژه‌های مصوب فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی، تاریخ تصویب ۲۲ مرداد ۱۳۹۰
# تپانچه سازمانی

پیستول نیمه‌خودکار کلت ام۱۹۱۱، تپانچه سازمانی ارتش جمهوری اسلامی ایران می‌باشد.
**تپانچه سازمانی** (انگلیسی: Service pistol) یا **جنگ‌افزار شخصی** (انگلیسی: personal weapon) یا **جنگ‌افزار مهمات** (انگلیسی: ordnance weapon)، به هر تفنگ دستی ای گفته می‌شود که برای استفاده پرسنل نظامی عادی یا افسران اجرای قانون، استفاده می‌شود. به‌طور معمول این تپانچه‌های سازمانی، هفت‌تیر یا پیستول نیمه‌خودکار هستند که برای افسران، درجه داران و پرسنل پشتیبانی رده عقب برای دفاع شخصی صادر می‌شوند؛ با این وجود، تپانچه سازمانی نیز ممکن است توسط نیروهای ویژه به عنوان پشتیبان برای سلاح‌های اصلی‌شان نیز استفاده شود. تپانچه معمولاً برای پیاده‌نظام خط مقدم صادر نمی‌شود. قبل از اینکه سلاح گرم رایج شود، افسران و درجه داران معمولاً به جای آن شمشیر حمل می‌کردند.

## جستارهای وابسته

* تفنگ سازمانی

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Service pistol». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۷ دسامبر ۲۰۲۲.
# سامانه دفاع نزدیک دریایی

سامانه هلندی *گل‌کیپر (دروازه‌بان)* بر روی ناو هواپیمابر الیوستریوس نیروی دریایی بریتانیا
**سامانه دفاع نزدیک دریایی** یک سامانه تسلیحاتی دفاع نقطه‌ای کشتی‌های جنگی است که برای تشخیص و انهدام موشک‌ها و هواگردهای مهاجم در مسافت‌های کوتاه به کار می‌رود. این سامانه معمولاً آخرین خط دفاعی شناورهای نظامی محسوب شده و زمانی فعال می‌شود که تهدید مورد نظر از لایه‌های دفاعی بالاتر گذشته باشد.

تقریباً تمامی کشتی‌های جنگی مدرن به یک یا چند نوع سیستم دفاع نزدیک مجهز هستند.

## انواع

سامانه‌های دفاع نزدیک دریایی به دو دسته اصلی سامانه‌های مبتنی بر توپ‌های مسلسل و سامانه‌های موشکی تقسیم می‌شوند. سامانه‌های مبتنی بر توپ‌های لیزری هم در مرحله تحقیق و توسعه هستند اما تاکنون در هیچ کشوری عملیاتی نشده‌اند.

### سامانه‌های دفاع نزدیک مبتنی بر مسلسل

اتاق کنترل سامانه آمریکایی فالانکس بر روی کشتی تهاجمی آبی-خاکی یواس‌اس کیرسارچ
سامانه‌های دفاع نزدیک مبتنی بر مسلسل شامل ترکیبی از رادارها، کامپیوترها و توپ‌های مسلسل چندلول کالیبر متوسط (بین ۲۰ تا ۴۰ م‌م) با آتش سریع می‌شوند که بر روی یک برجک با قابلیت چرخش سریع در تمامی جهات نصب شده‌اند.

**مقایسه سامانه‌های مدرن دفاع نزدیک دریایی**|  |  آکا-۶۳۰ |  فالانکس |  گل‌کیپر |  داردو |  اورلیکن میلنیوم |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| وزن | ۹۱۱۴ کیلوگرم | ۶۲۰۰ کیلوگرم | ۹۹۰۲ کیلوگرم | ۵۵۰۰ کیلوگرم | ۳۳۰۰ کیلوگرم |
| سلاح | توپ گاتلینگ ۶ لول ۳۰ م‌م | توپ گاتلینگ ۶ لول ۲۰ م‌م ام۶۱ والکان | توپ مسلسل ۷ لول ۳۰ م‌م GAU-8 | توپ مسلسل بوفورس ۴۰ م‌م دولول | توپ رولور ۳۵ م‌م اورلیکن میلنیوم |
| نواخت تیر | ۵۰۰۰ در دقیقه | ۴۵۰۰ در دقیقه | ۴۲۰۰ در دقیقه | ۶۰۰/۹۰۰ در دقیقه | ۲۰۰/۱۰۰۰ در دقیقه |
| برد مؤثر | ۴ کیلومتر | ۳.۶ کیلومتر | ۲ کیلومتر | ۴ کیلومتر | ۳.۵ کیلومتر |
| ذخیره مهمات | ۲۰۰۰ فشنگ | ۱۵۵۰ فشنگ | ۱٬۱۹۰ فشنگ | ۷۳۶ فشنگ | ۲۵۲ فشنگ |
| شتاب دهانه | ۹۰۰ متر بر ثانیه | ۱۱۰۰ متر بر ثانیه | ۱۱۰۹ متر بر ثانیه | ۱۰۰۰ متر بر ثانیه | ۱۰۵۰/۱۱۷۵ متر بر ثانیه |
| صعود و نزول | -۱۲ تا +۸۸ درجه | -۲۵ تا +۸۵ درجه | -۲۵ تا +۸۵ درجه | -۱۳ تا +۸۵ درجه | -۱۵ تا +۸۵ درجه |
| سرعت صعود و نزول | ۵۰ درجه در ثانیه | ۱۱۵ درجه در ثانیه | ۱۰۰ درجه در ثانیه | ۶۰ درجه در ثانیه | ۷۰ درجه در ثانیه |
| چرخش | ۳۶۰ درجه | -۱۵۰ تا +۱۵۰ درجه | ۳۶۰ درجه | ۳۶۰ درجه | ۳۶۰ درجه |
| سرعت چرخش | ۷۰ درجه در ثانیه | ۱۱۵ درجه در ثانیه | ۱۰۰درجه در ثانیه | ۹۰ درجه در ثانیه | ۱۲۰ درجه در ثانیه |

## منابع
# مطالعات جهانی

**مطالعات جهانی** (به انگلیسی:**Global studies** با سرواژه:**GS**) مطالعه بین رشته‌ای فرآیندهای کلان جهانی است. موضوعات غالب عبارتند از سیاست جهانی، اقتصاد، و حقوق، و همچنین بوم‌شناسی، جغرافیا، فرهنگ، مردم‌شناسی و قوم‌نگاری. از آنجایی که این رشته تمرکز نسبتاً کمتری بر دولت‌های ملی به‌عنوان یک واحد تحلیلی بنیادی دارد و در عوض بر موضوعات گسترده‌تر مربوط به جهانی‌شدن فرهنگی و اقتصادی، ساختارهای قدرت جهانی، و همچنین تأثیر انسان بر محیط جهانی تمرکز می‌کند، از رشته روابط بین‌الملل متمایز می‌شود.

## جستارهای وابسته

* نظریه درگیر
* جهانی‌گرایی
* عدالت جهانی
* جهانی شدن
* روابط بین‌المللی
* مطالعات بین‌المللی
* آینده پژوهی
* کنسرسیوم مطالعات جهانی

## منابع