Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# روسیه اروپایی

| روسیه اروپایی  |
| --- |
| Orthographic projection of European RussiaBorder with European neighborsSubdivisions of European Russia (in red) |
| بزرگترین شهر | مسکو |
| نام(های) اهلیت | روسی |
| مساحت |
| • کل | ۳٬۹۶۹٬۱۰۰ کیلومتر مربع (۱٬۵۳۲٬۵۰۰ مایل مربع) (هفتم) |
| جمعیت |
| • برآورد سال ۲۰۲۳ | 109,455,000 (سیزدهم) |
| • تراکم | ۲۷٫۵ بر کیلومتر مربع (۷۱٫۲ بر مایل مربع) (۱۶۰اُم) |
| تولید ناخالص داخلی (GDP)  برابری قدرت خرید (PPP) | برآورد ۲۰۲۲  |
| • کل |  $۳٫۲۷۵ تریلیون |
| • سرانه |  $۲۹٬۹۲۳ |
| تولید ناخالص داخلی (GPD) (اسمی) | برآورد ۲۰۲۲  |
| • کل | $۱٫۴۱۰ تریلیون |
| • سرانه | $۱۲٬۹۲۶ |

**بخش اروپایی روسیه** یا **روسیه اروپایی** بخشی از کشور روسیه است که در قاره اروپا واقع است. این بخش از روسیه، حدود ۲۵٪ از مساحت این کشور را در بر می‌گیرد. بخش اروپایی روسیه ۷۷٪ از جمعیت روسیه را در خود جای داده است (یعنی حدود ۱۱۰ میلیون نفر از ۱۴۴ میلیون نفر). بخش اروپایی روسیه، مساحتی در حدود ۴ میلیون کیلومتر مربع دارد. تراکم جمعیتی آن ۲۷٫۵ نفر به ازای هر کیلومتر مربع است.

## منابع
# خلافت رسولی

**خلافت رسولی** شیوه‌ای است که از طریق آن کهانت مسیحی که ازخود مسیح نشات گرفته شده و به حواریون منتقل شده از شخصی به شخصی دیگر منتقل می‌شود. این مسئله معمولاً در ارتباط با این تعلیم است که خلافت از طریق رشته‌ای از اسقف‌ها انجام می‌گیرد. این خلافت فقط از طریق اسقفهایی می‌تواند منتقل شود که خود آنها از ۳ اسقف دیگرکه از کلیسای رسولی و جامع باشند دستگذاری شده باشند. هر اسقف و کشیش حقیقی دارای نسبنامه دستگذاری شدنش هست که می‌تواند دستگذاری شدنش را ثابت کند و طبق آن نسبنامه تا رسولان و مسیح به عقب برگردد و خلافت رسولی خودش را ثابت کند. طبق این اصل کاهنان و اسقفهای کلیساهای کاتولیک ٬ارتدکس٫ارامنه ٫آشوری ٫ سریانی دارای این خلافت رسولی هستند و کلیساهای پروتستان دارای کهانت نبوده و دارای شبانان و واعظین هستند.

## جستارهای وابسته

* لینوس
* حواریون

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Apostolic succession». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۷ فوریه ۲۰۱۶.
# فیزیک‌دان

آیزاک نیوتون، شاخص‌ترین چهره در فیزیک کلاسیک
یک **فیزیک‌دان** یا **فیزیک پیشه** (به انگلیسی: physicist) دانشمندی است که در زمینه فیزیک پژوهش می‌کند. فیزیک‌دان‌ها پدیده‌های بسیاری را در مقیاس‌های طولی بسیار گسترده بررسی می‌کنند. از ذرات بنیادی که تشکیل دهندهٔ ماده هستند، تا کهکشان‌ها و سراسر جهان هستی مادی به عنوان یک کل، در کیهان‌شناسی. در حالت کلی یک فیزیک‌دان یا فیزیک‌پیشه کسی است که برای درک رفتار طبیعت و پدیده‌های آن به مطالعه، تحقیق، پژوهش و آزمایش می‌پردازد و به فرضیه و نظریه می‌رسد.

## آموزش

آلبرت اینشتین، واضع نظریه‌های نسبیت عام و نسبیت خاص و از تأثیرگذارترین دانشمندان در طول تاریخ؛ وی توسط مجله *تایم* به عنوان اثرگذارترین فرد قرن بیستم شناخته شد.
بیشتر مطالب ارائه شده در دوره کارشناسی فیزیک مربوط به دستاوردهای حدود یک قرن قبل و پیش از آن در فیزیک هستند. نظریه انتشار نور ابن هیثم در حدود قرن یازدهم میلادی ارائه شد، قوانین حرکت نیوتن و قانون جهانی گرانش نیوتون در قرن هفدهم، الکترومغناطیس در قرن نوزدهم و نسبیت خاص و مکانیک کوانتومی در ابتدای قرن بیستم مطرح گردیدند. برنامه آموزش کارشناسی فیزیک معمولاً شامل این درس‌ها می‌شود: مکانیک کلاسیک، الکترومغناطیس، شیمی عمومی، دما پویایی، موج و نورشناسی، نسبیت خاص، فیزیک جدید، مکانیک کوانتوم، فیزیک حالت جامد، کیهان‌شناسی و اخیراً فیزیک ذرات بنیادی. همچنین دانش جویان فیزیک، درس‌های ریاضی بسیاری را در زمینه آنالیز ریاضی و جبر خطی فرا می‌گیرند و مهارت‌های زیادی نیز در برنامه‌نویسی و فیزیک محاسباتی کسب می‌کنند.

بیشتر دانسته‌های لازم برای پژوهش، در دورهٔ دکترا و کارشناسی ارشد فرا گرفته می‌شوند. در این مقاطع، دانشجویان وارد زمینه‌های تخصصی‌تر فیزیک می‌شوند.

## اشتغال

ماریو بونگه فیلسوف و فیزیک‌دان اهل آرژانتین
دانشگاه‌ها، آزمایشگاه‌های دولتی و صنایع خصوصی بزرگ‌ترین استخدام‌کنندگان فیزیکدان‌ها هستند. به دلیل گستردگی آموخته‌های دانشجویان فیزیک، بسیاری از آن‌ها توانایی‌های لازم برای فعالیت معمولاً با موفقیت در زمینه‌های دیگر را، به خصوص در مهندسی، اقتصاد و علوم مالی و رایانش دارا هستند.

## جایزه‌ها

هر سال جوایز بسیاری توسط سازمان‌ها و موسسه‌های گوناگون به دستاوردهای برجسته در زمینه‌های مختلف فیزیک، اهدا می‌شوند. معتبرترین جایزه در رشتهٔ فیزیک، جایزهٔ نوبل است که از سال ۱۹۰۱ توسط آکادمی سلطنتی علوم سوئد داده می‌شود.

## برخی فیزیکدان‌های مشهور

ریچارد فاینمن
از فیزیکدان‌های نامدار می‌توان به نیوتون، اینشتین، ارشمیدس، خوارزمی، ابن هیثم، کوپرنیک، کپلر، گالیله، رادرفورد، ماکس پلانک، ماری کوری، شرودینگر، فارادی، فرمی، پائولی، آمپر، کارنو، ماکسول، هایزنبرگ، هرتز، فاینمن، هاوکینگ، اوپنهایمر، هوک، تسلا، پاسکال، برنولی، بور و دیراک و بولتزمان و پوانکاره اشاره کرد.

## جستارهای وابسته

* زنان در فیزیک
* دانشمند

## منابع و پانویس

## پیوند به بیرون

اسامی اثرگذارترین افراد قرن بیستم، انتخاب شده توسط مجله تایم در سال ۱۹۹۹ بایگانی‌شده در ۲۲ نوامبر ۲۰۰۸ توسط Wayback Machine

چگونه یک فیزیکدان نظری خوب شویم؟!
# نیمه‌عمر

**نیم‌عمر** به مدت زمانی گویند که ماده پرتوزا به نصف مقدار اولیهٔ خود بر اثر واکنش‌های پرتوزایی کاهش یابد و با رابطهٔ ذیل تعریف می‌گردد:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_1

که در اینجا WIKINIUM\_MATH\_PH\_3 (لامبدا) را ثابت واپاشی گویند. نیمه عمر ایزوتوپ پرتوزا فلوئور-۱۸ به‌طور مثال حدوداً ۱۲۰ دقیقه‌ است.

نیم زیست اتم‌ ها معیاری از ناپایداری آنهاست و برای مواد رادیواکتیو این پارامتر می‌تواند بین کسری از هزارم ثانیه تا چندین میلیون سال متفاوت باشد. برای نمونه نیمه عمر اتم کربن-۱۴ که میزان آن در مواد مختلف، معیار مناسبی برای زمان در تحقیقات باستان‌شناسی است، ۵۷۳۰ سال می‌باشد.

* نیم عمر را نباید به عنوان ‏علامت اختصاری برای "**نصف یک عمر**" تصور کرد. اگر نصف اتم‌های اصلی پس از زمان T½‎‏ بدون تغییر باقی بماند، پس از دو فاصله زمانی نیم عمر متوالی T½‎‏، یک چهارم ‏‏(‏‎½‎‏×‏‎ ½‎‏)، و پس از T ½‎‏3، یک هشتم اتم‌ها و همچنین تا آخر باقی خواهد ماند. جهت محاسبه تعداد نیمه عمر یا درصد تلاشی ماده پس از گذشت تعداد مشخصی نیمه عمر، می‌توان از رابطه ساده‌شده\* زیر، استفاده کرد.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_5

که در آن:
N= تعداد نیمه عمر
و X= درصد تلاشی ماده

## منابع

* کنت کرین، *آشنایی با فیزیک هسته‌ای (جلد اول)*، ترجمهٔ ناصر میر فخرایی، مجید مدرس، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، شابک ۸۱۲۰-۰۱-۹۶۴ مقدار `|شابک=` را بررسی کنید: length (کمک)
# فناوری کوانتومی

نقاط کوانتومی کلوئیدی که با پرتو فرابنفش در حال تابش هستند. نقاط مختلف کوانتومی به دلیل محدودیت کوانتومی نورهای متفاوتی از خود نشر می‌کنند.
تلویزیون QLED سامسونگ ۸کا - ۷۵ اینچ که از فناوری Quantum dot display بهره می‌گیرد.
یک پردازنده کوانتومی، برای یک کامپیوتر کوانتومی، با سه بیت کوانتومی (کیوبیت) و سه حفره قابل خواندن، ساخته شده در مه ۲۰۱۷ در آزمایشگاه نانوساختار در دانشگاه فناوری چالمرز.
**فناوری کوانتومی** (به انگلیسی: Quantum technology) یکی از زمینه‌های نوظهور فیزیک و مهندسی است که بر اصول مکانیک کوانتومی متکی است. رایانش کوانتومی، حسگرهای کوانتومی، رمزنگاری کوانتومی، شبیه‌سازی کوانتومی، اندازه‌شناسی کوانتومی و تصویر کوانتومی همه نمونه‌هایی از فناوری‌های کوانتومی هستند، جایی که ویژگی‌های مکانیک کوانتومی، به ویژه درهم تنیدگی کوانتومی، برهم‌نهی کوانتومی و تونل‌زنی کوانتومی مهم هستند.

## تاریخ

امروزه دستگاه‌های زیادی در دسترس هستند که اساساً به تأثیرات مکانیک کوانتومی وابسته هستند که شامل سیستم‌های لیزری ، ترانزیستورها و دستگاه‌های نیمه هادی و سایر دستگاه‌ها، مانند MRI است. آزمایشگاه علوم و فناوری دفاعی انگلستان (DSTL) این دستگاه‌ها را به عنوان "کوانتوم ۱٫۰" نام نهاده، که دستگاه‌هایی هستند که به تأثیرات مکانیک کوانتومی متکی می‌باشند. اینها عموماً به عنوان طبقه ای از دستگاه‌ها در نظر گرفته می‌شوند که به‌طور فعال حالات کوانتومی ماده را ایجاد، دستکاری و می‌خوانند، که اغلب از اثرات کوانتومی ترکیب و درهم تنیدگی استفاده می‌کنند.

## ارتباطات ایمن

ارتباطات امن کوانتومی روش‌هایی هستند که انتظار می‌رود در ظهور سیستم‌های محاسباتی کوانتومی که می‌توانند سیستم‌های رمزنگاری فعلی را خراب یا دگرگون و دچار چالش کنند، «ایمن کوانتومی» باشند. انتظار می‌رود یکی از مولفه‌های مهم سیستم‌های ارتباطی ایمن کوانتومی ،توزیع کلیدهای کوانتومی یا QKD باشد: روشی برای انتقال اطلاعات با استفاده از نور درهم تنیده به گونه ای که هرگونه رهگیری انتقال را برای کاربر آشکار می‌سازد. فناوری دیگر در این زمینه مولد عدد تصادفی کوانتومی است که برای محافظت از داده‌ها استفاده می‌شود. این امر بدون پیروی از روش الگوریتم‌های محاسباتی که صرفاً از تصادف تقلید می‌کنند، اعداد واقعاً تصادفی تولید می‌کند.

## محاسبه

انتظار می‌رود رایانه‌های کوانتومی تعدادی کاربرد مهم در زمینه‌های محاسباتی مانند بهینه‌سازی و یادگیری ماشین داشته باشند. آنها شاید بیشتر به دلیل توانایی مورد انتظار خود در انجام " الگوریتم شور " شناخته شوند، که می‌تواند برای فاکتورگیری اعداد بزرگ مورد استفاده قرار گیرد و یک فرایند مهم در تأمین امنیت انتقال داده‌ها است.

## جستارهای وابسته

* علوم نانوکوانتومی
* مهندسی اتمی
* QFET (ترانزیستور اثر میدان کوانتومی)

## منابع
# چارک دیواری

**چارک دیواری** تیکو براهه
**چارک دیواری** که به صورت قاب ساخته شده روی دیوار نصب شده شده‌است. این سازه توسط جان برد در سال ۱۷۷۳ ساخته شد و در موزه تاریخ علوم آکسفورد قرار دارد. Science, Oxford
**چارک دیواری** (انگلیسی: Mural instrument) یک ابزار اندازه‌گیری زاویه است که بر روی دیوار نصب شده یا در داخل آن تعبیه شده‌است. برای اهداف نجومی، جهت‌گیری این دیوارها به گونه‌ای است که دقیقاً روی نصف النهار قرار دارد. ابزار چارک که زاویه‌های بین ۰ تا ۹۰ درجه را اندازه‌گیری می‌کرد مبنای ساختاری چارک دیواری بوده‌است. آنها به عنوان دستگاه‌های نجومی در مصر باستان و یونان باستان مورد استفاده قرار می‌گرفتند. ادموند هالی، به دلیل نداشتن دستیار و تنها یک سیم عمودی در گذر خود، خود را به استفاده از یک چارک دیواری که جورج گراهام پس از نصب آن در سال ۱۷۲۵ در رصدخانه سلطنتی گرینویچ ساخته بود، محدود کرد. نخستین مشاهدهٔ بردلی با آن چارک در ۱۵ ژوئن ۱۷۴۲ انجام شد.

*چارک دیواری* «ابزار اساسی» رصدخانه‌های قرن هجدهم (یعنی دههٔ ۱۷۰۰) نامیده می‌شود. در این زمان در زمینه نجوم موقعیتی به شهرت رسید. *چارک دیواری* «ابزار اساسی» رصدخانه‌های قرن هجدهم (یعنی دهه ۱۷۰۰) نامیده می‌شود.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Mural instrument». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۶ ژانویه ۲۰۲۲.
# تناوب مداری

نیم‌قطر بزرگ یک بیضی
 *مربع **تناوب مداری** هر مدار متناسب است با مکعب نیم‌قطر بزرگ این مدار* WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 .
**تناوب مداری** زمان مورد نیازی‌است تا جسمی چرخش به دور جسم دیگری را در مداری کامل کند. واحد اندازه‌گیری این زمان برای اجسام آسمانی؛ یک سیاره یا سیارک به دور خورشید، ماه به دور یک سیاره، ستاره یا سیاره‌ای بر گرد یک ستاره، یا ستاره‌های دوتایی، سال است که معمولاً مقدار آن با سال زمینی سنجیده می‌شود.

برای جرم یا جرم‌های فضایی در منظومهٔ شمسی، اشاره به این زمان را بیشتر یک دور، یا دورهٔ نجومی می‌نامند؛ که نمایان‌گر ۳۶۰ درجهٔ کامل گردش دو جسم است. برای مثال گردش سیارهٔ زمین به دور خورشید از یک نقطه بر روی صفحهٔ مداری، و هم‌ترازی دوباره با همان نقطه، بر پایهٔ موقعیت ستارگان. معمولاً در اشاره به دورهٔ مداری، تنها دوره یا دور (P) به کار می‌رود. مثلاً؛ مشتری دارای یک دوره، دورهٔ نجومی، یا *تناوب مداری* ۱۱٫۸۶ ساله است.

*تناوب‌های مداری* در اخترشناسی، بر پایهٔ مورد، و نیاز در یکاهای مختلف زمان بیان می‌شوند و اغلب در ساعت، روز یا سال. آنها را همچنین می‌توان زیر تعریف‌های گوناگون خاص اخترشناسی که عمدتاً توسط تأثیر پدیده‌های کوچک ولی پیچیده و ابدی گرانشی توسط دیگر اجرام آسمانی تعریف کرد. چنین تغییراتی شامل قرار گرفتن‌های واقعی مرکز ثقل میان دو سامانه نجومی (مرکز سنگینی سراسری)، پریشیدگی‌ها توسط دیگر سیاره‌ها یا اجرام، رزنانس مداری، نسبیت عام، و غیره نیز می‌شود. بیشتر این‌ها توسط نظریه‌های نجومی پیچیده، با استفاده از دانش مکانیک سماوی، و با کمک مشاهدات دقیق موضعی بررسی اجرام آسمانی، از طریق اخترسنجی بررسی شده‌اند.

## محاسبه

قانون سوم کپلر نحوهٔ محاسبهٔ این مدت را برای ذره‌ای که در مدار می‌چرخد اینگونه شرح می‌دهد:

«مربع *تناوب مداری* هر مدار متناسب است با مکعب نیم‌قطر بزرگ این مدار.»
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
که در آن:

T تناوب مداری،
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 نیم‌قطر بزرگ.
## محاسبه تناوب مداری با اهمال جِرم

اگر ذره‌ای بدور جسمی بسیار بزرگتر از خودش بچرخد می‌توان در محاسبه، جرم را برای هر دو جسم نادیده گرفت.
به‌طور مثال در محاسبهٔ *تناوب مداری* ماهوارهٔ عربسات بدور زمین، جرم ماهواره نسبت به زمین بسیار ناچیز است و می‌توان آن را نادیده انگاشت و به‌صورت زیر محاسبه نمود:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
که در آن:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 نیم‌قطر بزرگ،
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 ضریب گرانش استاندارد،
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 ثابت گرانش.
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 جرم جسم مرکزی.
## تناوب مداری با احتساب جرم

فرض کنید دو جسم با جرم تقریباً یکسان مانند ستاره‌های دوتایی دور نقطه‌ای واحدی بگردند برای محاسبهٔ دقیق باید جرمشان را در نظر گرفت:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_16
که در آن:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_18 در اینجا برابر است با نصف مجموع نیم‌قطر بزرگ دومدار،
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_20 و WIKINIUM\_MATH\_PH\_22 جرم هر دو جسم،
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_24 ثابت گرانش.
## جستارهای وابسته

* مدار زمین‌ثابت
* زمان نجومی
* سال نجومی
* مقابله سیاره‌ای
* فهرست دنباله‌دارهای دوره‌ای

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Orbital period». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۳ فوریه ۲۰۱۷.

ویکی‌پدیای عربی، دسترسی ۱۲ مارس ۲۰۱۱