# آشپزی بودایی

رستورانی در پاتایا در تایلند که غذاهای آن با رعایت قوانین دین بودا تهیه شده‌اند.
**آشپزی بودایی** (به ژاپنی: 精進料理 しょうじんりょうり shōjin ryōri) یا **آشپزی گیاه‌خواری بودایی** (به انگلیسی: Buddhist Vegetarian Cuisine)، نوعی آشپزی سنتی و آیینی است که در آن از گوشت حیوانات و فرآورده‌های گوشتی استفاده نمی‌شود. این سبک آشپزی بر پایهٔ آموزه‌های دین بودا شکل گرفته است و هدف آن پرورش ذهن، روح و بدن از طریق تغذیهٔ پاک و بدون خشونت است.

در این نوع آشپزی، مواد اصلی شامل حبوبات، غلات کامل، سبزیجات، جلبک‌های دریایی، سویا و توفو است. بر اساس تعالیم بودایی، کشتن حیوانات برای تغذیه ممنوع است، زیرا با اصل «اهیمسا» (پرهیز از آزار جانداران) مغایرت دارد. در شاخهٔ مهایانه، خوردن گوشت کاملاً منع شده، در حالی که در تراوادا ممکن است مصرف گوشت در برخی شرایط استثنایی مجاز باشد.

## تاریخچه و فلسفه

ریشهٔ آشپزی بودایی به قرن پنجم پیش از میلاد و دوران بودا بازمی‌گردد. پس از گسترش بوداگرایی در شرق آسیا، این سبک آشپزی در کشورهای مختلف از جمله چین، ژاپن، کره، تایلند، ویتنام و تبت توسعه یافت.
فلسفهٔ اصلی این آشپزی بر سه اصل استوار است:

* \*\*پرهیز از خشونت (اهیمسا):\*\* عدم آسیب به موجودات زنده.
* \*\*پاکی ذهن و بدن:\*\* تغذیهٔ سالم برای ارتقای آگاهی روحی.
* \*\*اعتدال و سادگی:\*\* پرهیز از افراط در مزه‌ها و مصرف مواد غذایی.

## ویژگی‌های اصلی

* استفاده از مواد طبیعی و گیاهی مانند توفو، سویا، قارچ، کنجد، جلبک دریایی، و سبزیجات فصلی.
* عدم استفاده از سیر، پیاز، تره، موسیر و ترب – زیرا در آیین بودا این مواد به‌عنوان تحریک‌کنندهٔ ذهن و احساسات در نظر گرفته می‌شوند.
* پخت‌وپز با روش‌های ساده و کم‌چرب.
* تمرکز بر تعادل رنگ، بو، مزه و ظاهر غذا، به‌گونه‌ای که خوردن آن نوعی مراقبه و تمرین ذهنی محسوب شود.

## سبک‌های منطقه‌ای

### چین

در چین، آشپزی بودایی با نام «چای ژای» ((به چینی: 斋)) شناخته می‌شود. این سبک تأکید زیادی بر جایگزین‌های گوشتی مانند توفو و گلوتن دارد که به‌صورت «گوشت مصنوعی» طبخ می‌شوند. بسیاری از رستوران‌های بودایی در شهرهایی چون پکن و شانگهای شهرت جهانی دارند.

### ژاپن

در ژاپن، این نوع آشپزی «شوجین ریوری» ((به ژاپنی: 精進料理)) نام دارد و بخشی از سنت‌های ذن بودیسم است. راهبان بودایی این غذاها را به‌صورت آیینی و با مراقبه تهیه می‌کنند.
هر وعدهٔ غذایی معمولاً شامل برنج، سوپ میسو، سبزیجات فصلی و ترشیجات است.

### کره

در کره، آشپزی بودایی به نام «ساینگ جئون» شناخته می‌شود. تمرکز آن بر استفاده از مواد ارگانیک و روش‌های طبیعی کشاورزی است. غذاهای این سبک سبک، کم‌نمک و متعادل هستند.

### تایلند و ویتنام

در تایلند، غذاهای بودایی اغلب با ترکیبی از ادویه‌های معطر و سبزیجات تازه طبخ می‌شوند. در ویتنام نیز سبک «چای» ((به ویتنامی: chay)
) به معنای «غذای پاک» رواج دارد و بیشتر در معابد سرو می‌شود.

## مواد خوراکی و جایگزین‌ها

برخی از مواد متداول در آشپزی بودایی عبارت‌اند از:

* توفو (پنیر سویا)
* گلوتن گندم (گوشت مصنوعی)
* میسو
* جلبک دریایی
* قارچ شیتاکه
* کنجد
* چای سبز

## اهمیت فرهنگی و معنوی

آشپزی بودایی نه‌تنها یک نظام تغذیه، بلکه بخشی از زندگی روحانی پیروان بوداست. آماده‌سازی و خوردن این غذا نوعی مدیتیشن محسوب می‌شود. این سبک تغذیه در قرن بیستم تأثیر چشمگیری بر جنبش‌های گیاه‌خواری جهانی و سبک زندگی مینیمالیستی گذاشته است.

در بسیاری از کشورها، رستوران‌های بودایی نه‌تنها برای راهبان، بلکه برای عموم مردم و گردشگران نیز در دسترس‌اند و به‌عنوان نمادی از صلح، سلامت و همزیستی با طبیعت شناخته می‌شوند.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «精進料理». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای ژاپنی*، بازبینی‌شده در ۱۹ ژانویه ۲۰۱۲.

## پیوند به بیرون

* Shabkar.org: Vegetarianism as a way of life for Buddhists
* Shojin Ryori: Vegetarian Cooking
* Tantras on Buddhist food
* Sutras on vegetarianism
* Return To The Middle Kingdom: Chinese Vegetarian Eating in East Asia
* Toshio Tanahashi
* vegetarian-china.info