Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# مدفوع انسان

عکس مدفوع انسان در توالت، اندکی پس از دفع مدفوع
**مدفوع انسان** (به انگلیسی: Human feces) (یا **مدفوع** (faeces) در انگلیسی بریتانیایی) بقایای جامد یا نیمه‌جامد غذایی است که نمی‌توان آن را در روده کوچک انسان هضم یا جذب کرد، اما توسط باکتری‌های روده بزرگ بیشتر تجزیه شده‌است. همچنین دارای باکتری‌ها و مقدار نسبتاً کمی از مواد پسماند متابولیک مانند بیلی‌روبین تغییر یافته باکتریایی و سلول‌های اپیتلیال مرده از پوشش روده است. در طی فرآیندی به نام دفع مدفوع (اجابت مزاج) از طریق مقعد تخلیه می‌شود.

مدفوع انسان شباهت‌هایی به مدفوع جانوران دیگر دارد و از نظر ظاهری (به عنوان مثال اندازه، رنگ، بافت)، با توجه به وضعیت رژیم غذایی، سیستم گوارشی و سلامت عمومی به‌طور چشمگیری متفاوت است. به‌طور معمول مدفوع انسان نیمه‌جامد با پوشش مخاطی است. گاهی می‌توان تکه‌های کوچکی از مدفوع سخت‌تر و کمتر مرطوب را دید که در انتهای دیستال (نهایی یا پایینی) نهفته شده‌اند. زمانی که اجابت مزاج قبلی ناقص باشد و مدفوع از راست روده به روده بزرگ بازگردانده شود، این یک اتفاق طبیعی است، جایی که آب بیشتر جذب می‌شود.

در ادبیات پزشکی، اصطلاح " **مدفوع** " (stool) بیشتر از "مدفوع" (faeces) به کار می‌رود. اگرچه نجس است ولی اگر عین نجاست برطرف شود پاک خواهد شد.

### نشانگرهای مدفوع

مدفوع را می‌توان برای نشانگرهای مختلفی که نشان‌دهندهٔ بیماری‌ها و شرایط مختلف هستند تجزیه و تحلیل کرد. به عنوان مثال، سطوح کالپروتکتین مدفوع نشان‌دهندهٔ یک فرایند التهابی مانند بیماری کرون، کولیت اولسراتیو و نئوپلاسم‌ها (سرطان) است.

| دامنۀ مرجع برای نشانگرهای مدفوع |
| --- |
| **نشانگر** | **نوع بیمار** | **حد بالا** | **واحد** |
| کالپروتکتین | ۲–۹ سال | 166 | میکروگرم بر گرم مدفوع |
| ۱۰–۵۹ سال | 51 |
| ≥ ۶۰ سال | 112 |
| لاکتوفرین | ۲–۹ سال | 29 |
| ≥ ۱۰ سال | 4.6 |

همچنین، مدفوع ممکن است برای هر گونه خون پنهان مدفوعی، که نشان‌دهندهٔ خونریزی گوارشی است، تجزیه و تحلیل شود.

## منابع
# سالنما

یک سالنَما قدیمی
**سالنَما** (به انگلیسی: Almanac، به آلمانی: Almanach) به‌طور سنتی به کتابچه‌ای اطلاق می‌شود که به صورت سالانه منتشر شده و حاوی اطلاعاتی در مورد تقویم، وضعیت ستارگان، زمان جزر و مد، پیش‌بینی‌های آب و هوا (و در نسخه‌های قدیمی‌تر، پیش‌بینی‌های نجومی/طالع‌بینی) و دیگر اطلاعات عمومی و کشاورزی برای سال پیش رو است.

نیز گونه‌ای نشریه سالانه است که تقویم کاری یک سازمان، شرکت یا پروژه را در خود دارد. این نشریه شامل اطلاعات آب و هوا، برنامهٔ کاشت (در کشاورزی)، جدول جزر و مد و شامل اطلاعات دسته‌بندی‌شده در زمینه‌های تخصصی است که معمولاً روی یک تقویم پیاده‌سازی شده است.

داده‌های ستاره‌شناسی و اطلاعات مختلف آماری در این نشریه‌ها مانند ساعت طلوع و غروب ماه و خورشید، ماه‌گرفتگی و خورشیدگرفتگی یافت می‌شود.

در کشورهای مسیحی، سالنماها شامل رویدادهای کلیساها، دادگاه‌ها، فهرست برنامه زمانبندی و چیزهای از این دست نیز هست.

## واژه‌شناسی

واژهٔ «آلمنخ» (Almanach) در اصل به معنی جدول یا دفتر نجومی ممکن است از واژه عربی المنحة (*al-minḥa*) یا المنح (*al-manḥ*) مشتق شده باشد که به معنای «هدیه» و به‌ویژه «هدیه سال نو» است.

تعبیر دیگری آن را برگرفته از اسپانیایی-عربیِ *al mankh* می‌داند که معنایی در حدود «تقویم آسمان» یا «تقویم فلک» دارد. طبق تعریف فرهنگ دیجیتال زبان آلمانی، واژهٔ *Almanach* به معنای سالنامه‌ای است همراه با اشعار و تصاویر ادبی، که در اصل «تقویمی با داده‌های نجومی و هواشناسی» بوده و ریشهٔ آن نامطمئن است. بر پایهٔ این تحلیل، واژه احتمالاً برآمده از شکل ایبِری-عربیِ (عربی اندلسی) *almanāḫ* به معنای «تقویم» است — واژه‌ای که در عربی ناشناخته است. منشأ احتمالی آن به واژه‌ای سُریانی به صورت *l·manḥaï* (به معنای «در سال آینده») بازمی‌گردد که معنای آن بعدها به «تقویم» یا «جدول زمانی» دگرگون شده است. ممکن است این اصطلاح از عرب‌های اندلس، که در علم نجوم مهارت داشتند، به لاتینیِ قرون وسطی (*almanac / almanachus*) راه یافته باشد؛ و از آنجا به فرانسوی کهن (حدود سال ۱۳۰۰)، سپس به ایتالیایی (*almanacco، حدود سدهٔ ۱۴م*)، اسپانیایی (*almanaque، حدود ۱۴۱۰*)، انگلیسی (*almanac، پایان سدهٔ ۱۴م*) و سرانجام از طریق فلاندری (*almanag، ثبت‌شده در ۱۴۲۶ در اسناد بازرگانی*) در سدهٔ شانزدهم میلادی وارد زبان آلمانی شد.

اما طبق نظر فرهنگ ریشه‌شناسی کلوگه (Kluge)، این واژه از یونانیِ alemenichiaká مشتق است، که در سدهٔ چهارم میلادی (در آثار اوسبیوس) برای اشاره به تقویم‌های مصری به‌کار می‌رفت و احتمال داده می‌شود که ریشه‌ای قبطی داشته باشد. از طریق لاتینیِ میانه (*almanachus*)، صورت‌های انگلیسی almanac (۱۲۶۷)، ایتالیایی almanaco (۱۳۴۵) و فرانسوی almanach (اوایل سدهٔ ۱۵م) پدید آمدند. در زبان آلمانی نو نیز این واژه در سدهٔ پانزدهم از طریق فلاندری almanag (مقایسه کنید با هلندی *almanak*) راه یافت.

بر پایهٔ نظر کلوگه، شکل عربیِ «almanah» در واقع وام‌گرفته از لاتینیِ میانه است، نه سرچشمهٔ آن.

## منابع
# زیرسرده

زیرسرده
**زیرسرده** (به انگلیسی: Subgenus) زیربخشی از یک سرده است که یک یا تعداد بیشتری گونه یک سرده را در برمی‌گیرد. این گونه‌ها از نظر برخی ویژگی‌ها با دیگر گونه‌های سرده تفاوت دارد. برای نمونه آزالیا زیرسرده‌ای از گل صدتومانی است.

## منابع
# زبان گاگائوزی

| گاگائوز |
| --- |
| Gagauz dili, Gagauzça |
| بیان | ɡaɡaˈuzt͡ʃa |
| زبان بومی در | مولدوا, اکراین, روسیه, ترکیه |
| منطقه | گاگائوزیا |
| شمار گویشوران | ۱۴۰٬۹۲۰  (۲۰۰۹) |
| تبار | زبان‌های ترکی
* زبان‌های ترکی متداول
	+ زبان‌های اوغوز
		- زبان‌های اوغوزی غربی
			* **گاگائوز**
 |
| سامانه نوشتاری | لاتین (current) سیریلیک (historical) |
| وضعیت رسمی |
| زبان رسمی در |  مولدووا
* گاگائوزیا
 |
| زبان اقلیت شناخته‌شده در |  اوکراین |
| کدهای زبان |
| ایزو ۳–۶۳۹ | `gag` |
| گلاتولوگ | `gaga1249` |
| زبان‌شناسی | `part of 44-AAB-a` |
|

**زبان گاگاووز** (Gagauz language) نام گونه‌ای از زبان‌های ترکی است که توسط مردم گاگائوز یا به‌طور رسمی در گاگائوزیا، مولداوی تکلم می‌شود. این زبان از دو لهجه گاگائوزی بلغاری و گاگائوزی بحری تشکیل شده است. زبان ترکی روملی یک زبان متفاوت از زبان گاگائوز است.

## الفبا

در اصل الفبای گاگائوز همان الفبای یونانی بوده که در ابتدای سال ۱۹۵۷ به الفبای سیریلیک تغییر یافت.الفبای گاگائوز، الفبایی است که پایه لاتین دارد و در واقع همان الفبای ترکی به اضافه حرف "ä" (که در الفبای آذربایجانی همان صدای "ə" را دارد) و "ţ" است.

### الفبای سیریلیک

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | Ä ä | Б б | В в | Г г | Д д | Е е | Ё ё |
| Ж ж | Ӂ ӂ | З з | И и | Й й | К к | Л л | М м |
| Н н | О о | Ö ö | П п | Р р | С с | Т т | У у |
| Ӱ ӱ | Ф ф | Х х | Ц ц | Ч ч | Ш ш | Щ щ | Ъ ъ |
| Ы ы | Ь ь | Э э | Ю ю | Я я |

### الفبای لاتین

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | Ä ä | B b | C c | Ç ç | D d | Е е | F f |
| G g | H h | I ı | İ i | J j | K k | L l | M m |
| N n | O o | Ö ö | Р р | R r | S s | Ş ş | T t |
| Ţ ţ | U u | Ü ü | V v | Y y | Z z |

## منابع

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Gagauz language». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۴ مرداد ۱۳۸۹.
# توما

| قدیس توماس حواری |
| --- |
| توماس قدیس (ح. 1611) توسط پیتر پل روبنس |
| حواری، واعظ، شهید اسقف هند |
| زادهٔ | قرن اول میلادی پانسادا، جلیل، یهودیه، امپراتوری روم |
| درگذشتۀ | ۷۲ میلادی کوه توماس قدیس، میلاپور، چنای، تامیل نادو، هند، دودمان چولای گذشته |
| تکریم‌شده در | همهٔ فرقه‌های مسیحی که قدیسان را گرامی می‌دارند. به‌خصوص مسیحیان توماس قدیس |
| قدیس‌شدن | Pre-Congregation |
| بارگاه اصلی | St. Thomas Cathedral Basilica در میلاپور، چنای، هند Basilica of St. Thomas the Apostle در اورتونا، ایتالیا |
| بزرگداشت | ۳ ژوئیه: کلیسای لاتین، عشای انگلیکان، کلیسای کاتولیک سریانی، کلیسای ارتدکس سریانی مالانکارا، کلیسای کاتولیک سریانی مالابار، کلیسای کاتولیک سریانی مالانکارا Believers Eastern Church, Liberal Catholic Church, Malankara Mar Thoma Syrian Church ۲۱ دسامبر: برخی عشای انگلیکان، کلیسای اسپانیایی، کاتولیک سنت‌گرا، لوتریانیسم ۶ اکتبر و یکشنبهٔ پس از عید پاک: کلیسای ارتدکس شرقی |
| نمادها | دوقلو، انگشتش را در پهلوی مسیح گذاشت، نیزه (وسیلهٔ شهادت او در مسیحیت)، گونیا (پیشهٔ او، یک سازنده) |
| قدیس حامی | معماران، برای مسیحیان در هند (شامل مسیحیان توماس قدیس و Archdiocese of Madras-Mylapore)، تامیل نادو، سری‌لانکا و پولا (کرواسی) |

«ناباوری توماس قدیس» اثر کاراواجو
**تومای حواری**، که گاهی **تومای شکاک** یا **دوقلو** یا **توماس قدیس** نیز شناخته می‌شد. یکی از حواریون مسیح است که بیشتر به علت شکاکی در مورد زنده‌شدن مسیح معروف است و تا خود دست در زخم‌های مسیح نبرد، باور نکرد که مسیح زنده شده است.

## جستارهای وابسته

* حواریون

## منابع

## پیوند به بیرون

* سنت تومای حواری بایگانی‌شده در ۶ ژوئن ۲۰۱۲ توسط Wayback Machine
* زندگی‌نامه تومای حواری
* مقبره وی در هند
# نظریه خورشیدمرکزی

تصویر آندریاس سلاریوس از سیستم کوپرنیک، from the *Harmonia Macrocosmica*
از نظر تاریخی، مدل خورشیدمرکزی در تقابل با مدل زمین‌مرکزی بود که زمین را مرکز فرض می‌کرد. مفهوم زمینی که به دور خورشید می‌گردد، نخست در قرن سوم پیش از میلاد و توسط آریستارخوس ساموسی پیشنهاد شد (به احتمال قوی، پیش از آریستارخوس ساموسی، هراکلیدس پونتیکوسی از اصحاب اکادمیای افلاطون این مدل را مطرح کرده است).
مدل خورشیدمرکزی آریستارخوس، حداقل در دنیای پسا-باستان توجه اندکی به خود جلب کرد؛ شاید به دلیل ازبین‌رفتن آثار علمی دوران یونانی‌گرایی، تا اینکه کوپرنیک آن را احیا و تشریح کرد.

ارائه یک مدل ریاضی کامل برای مفهوم خورشیدمرکزی تا قرن شانزدهم میلادی به طول انجامید، یعنی زمانی که نیکلاس کوپرنیک، اخترشناس، ریاضی‌دان و روحانی کاتولیک لهستانی با پیشنهاد این مدل باعث انقلاب کوپرنیکی شد. در قرن بعد، یوهانِس کپلر مدل را تشریح کرد و گسترش داد تا شامل مدارهای بیضی شکل نیز باشد و همچنین گالیله مشاهدات تجربی برای این مدل با استفاده از تلسکوپ ارائه داد.

با مشاهدات ویلیام هرشل، فریدریش بسل و دیگران، اخترشناسان فهمیدند که خورشید آن‌گونه که در زمان کوپرنیک پنداشته می‌شد در مرکز جهان قرار ندارد. در دههٔ ۱۹۲۰، ادوین هابل نشان داد که خورشید تنها بخشی از یک کهکشان است که خود تنها یکی از میلیاردها کهکشان موجود است.

## جستارهای وابسته

* نظریه زمین‌مرکزی
* اصل کوپرنیکی

## منابع

## پیوند به بیرون

* Does Heliocentrism Mean That the Sun is Stationary?
* Heliocentric Pantheon
* The Copernican Model: a Sun Centered Solar System
# هرمیپی (قمر)

تصویری از کشف هرمیپی توسط اسکات اس. شپرد و دیوید جویت در سال ۲۰۰۱
**هرمیپی** (‎/hərˈmɪpiː/‎ *hər-**MIP**-ee*،(به انگلیسی: Hermippe) که با نام **ژوپیتر XXX** نیز خوانده می‌شود، یکی از قمرهای نامنظم و مخالف گرد مشتری است. این قمر به وسیله تیمی از منجمان دانشگاه هاوایی به سرپرستی اسکات اس.شپرد در سال ۲۰۰۱ میلادی کشف شد. این گروه برای آن نام موقت **اس/۲۰۰۱ جی ۳** را در نظر گرفتند.

قطر این قمر حدود چهار کیلومتر است و با مدار ۲۱٬۱۸۲ مگا متر هر ۶۲۹٫۸۰۹ روز زمینی، یک بار به دور مشتری می‌چرخد. انحراف آن ۱۵۱ درجه نسبت به دائرةالبروج است. (۱۴۹ درجه نسبت به استوای مشتری) و خروج از مرکز مدار آن ۰٫۲۲۹۰ است.

در ماه اوت سال ۲۰۰۳ اتحادیه بین‌المللی اخترشناسی نام این قمر به نام هرمیپی، یکی از معشوقه‌های زئوس (ژوپیتر) در اساطیر یونانی نامگذاری شد.

این قمر به گروه اننکه تعلق دارد که قمرهای نامنظمی دارد که با حرکت مخالف گرد و فاصله بین ۱۹٫۳ و ۲۲٫۷ میلیون کیلومتر و انحراف ۱۵۰°درجه بدور مشتری می‌چرخند.

## جستارهای وابسته

* مشتری

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Hermippe (moon)». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۳آوریل ۲۰۱۵.

## پیوند به بیرون

* Jupiter's Known Satellites (توسط: اسکات اس.شپرد)
* New Jupiter Satellite Movie Images (image)