# رودیولا رزئا

| رودیولا رزئا |
| --- |
|  |
| رده‌بندی علمی  |
| فرمانرو: | گیاهان |
| کلاد: | نهان‌دانگان |
| کلاد: | دولپه‌ای‌های نو |
| راسته: | خاراشکن‌سانان |
| تیره: | گل‌نازیان |
| سرده: | *Rhodiola* |
| گونه: | R. rosea |
| نام دوبخشی |
| Rhodiola rosea L. |
|  |
| مترادف |
| * *Rhodiola roanensis* (Britton) Britton
* *Sedum rhodiola* DC.
* *S. roanense* Britton
* *S. rosea* (L.) Scop.
* *S. rosea* var. *roanense* (Britton) A. Berger
 |

*رودیولا رُزیا* در زمان گل‌دهی طی فصل بهار در بریتانیا
*رودیولا رُزیا* در حال جوانه‌زنی و رشد جدید
گیاه وحشی *رودیولا رُزیا*
ریشه خشک‌شده *آر. رُزیا*
**رودیولا رُزئا** (انگلیسی: Rhodiola rosea) که معمولاً با نام‌های **ریشه‌طلایی**، **ریشه‌گلی**، **عصای هارون**، **ریشه قطبی**، **تاج پادشاه**، **چوب گل‌سرخ** و **اُرپین رُز** شناخته می‌شود، گیاهی گل‌دار و چندساله از خانواده گل‌نازیان است. این گیاه به‌طور طبیعی در مناطق وحشی قطبی اروپا (از جمله بریتانیا)، آسیا و آمریکای شمالی (نیوبرانزویک، نیوفاندلند و لابرادور، نوا اسکوشیا، کبک؛ آلاسکا، مِین، نیویورک، کارولینای شمالی، پنسیلوانیا، ورمونت) می‌روید و می‌توان آن را به عنوان یک گیاه پوششی تکثیر کرد.

اگرچه رودیولا رُزئا در طب سنتی مورد استفاده قرار گرفته است، اما هیچ شواهد بالینی باکیفیتی مبنی بر اثربخشی آن برای درمان هیچ بیماری‌ای وجود ندارد. سازمان غذا و داروی ایالات متحده آمریکا چندین هشدار به تولیدکنندگان مکمل‌های غذایی مشتق از آر. رُزیا به‌دلیل ادعاهای بهداشتی نادرست دربارهٔ ایمنی و اثربخشی آن‌ها صادر کرده است.

این گیاه در بسیاری از کشورها به دلیل تقاضای روبه‌رشدِ سریع، در معرض تهدید قرار دارد. تأمین آن عمدتاً از طریق برداشت از طبیعت در مقیاس صنعتی صورت می‌گیرد و ترکیبِ کمیابیِ فزاینده و نبودِ مقررات، منجر به تخریب محیط‌زیست، جایگزینی یا تقلب در بازار و برداشت غیرقانونی در مناطق حفاظت‌شده شده است.

## ترکیبات شیمیایی

حدود ۱۴۰ ترکیب شیمیایی در بخش‌های زیرزمینی رودیولا رُزیا وجود دارد. ریشه‌های رودیولا حاوی فنول‌ها، روزاوین، روزین، روزارین، اسیدهای آلی، ترپنوئیدها، اسیدهای فنولیک و مشتقات آن‌ها، فلاونوئیدها، آنتراکینون‌ها، آلکالوئیدها، تیروزول و سالیدروسید هستند.

ترکیب شیمیایی اسانس (روغن فرار) به دست آمده از ریشه رودیولا رُزیا که در کشورهای مختلف می‌روید، متفاوت است. برای مثال، طبق آزمایش‌های متعدد، بالاترین غلظت از روزاوین، روزارین و روزین تنها در رودیولا رُزیا با منشأ روسیه یافت می‌شود؛ اجزای اصلی اسانس رودیولای روییده در بلغارستان، گرانیول و میرتنول هستند؛ در چین اجزای اصلی گرانیول و ۱-اکتانول هستند و در هند جزء اصلی فنیل‌اتیل الکل است. سینامیل الکل تنها در نمونهٔ بلغارستان کشف شد.

اگرچه روزاوین، روزارین، روزین و سالیدروزید (و گاهی پی-تیروزول، رودیونیزید، رودیولین و روزیریدین) در زمره ترکیبات فعال احتمالی رودیولا رُزیا هستند، این ترکیبات عمدتاً پلی‌فنول محسوب می‌شوند. هیچ مطالعهٔ داوری‌تخصصی‌شده‌ای وجود ندارد که ثابت کند این مواد شیمیایی دارای هرگونه اثر فیزیولوژیک در انسان باشند که بتواند از بیماری پیشگیری کرده یا خطر ابتلا به آن را کاهش دهد. اگرچه این مواد شیمیایی گیاهی (فیتوکمیکال‌ها) معمولاً به عنوان ترکیبات اختصاصی عصاره‌های رودیولا رُزیا ذکر می‌شوند، اما گونهٔ رُزیا و سایر گونه‌های رودیولا حاوی بسیاری از پلی‌فنول‌های تشکیل‌دهنده دیگر از جمله پروآنتوسیانیدین‌ها، کوئرستین، گالیک اسید، کلروژنیک اسید و کائمفرول هستند.

## پراکندگی

رودیولا رُزیا در مناطق سرد جهان، از جمله بخش بزرگی از شمالگان، کوه‌های آسیای مرکزی، به‌صورت پراکنده در شرق آمریکای شمالی و بخش‌های کوهستانی اروپا می‌روید. این گیاه بر روی صخره‌های ساحلی و در کوه‌ها در ارتفاعات بالا رشد می‌کند.

## کاربردها

### کاربرد آشپزی

برگ‌ها و جوانه‌ها را می‌توان به‌صورت خام مصرف کرد که طعمی تلخ دارند. آن‌ها را همچنین می‌توان مانند اسفناج پخت یا گاهی به سالادها اضافه کرد. عصارهٔ این گیاه گاهی به عنوان طعم‌دهنده به ودکاها اضافه می‌شود.

### تحقیق و مقررات

رودیولا به عنوان یک مکمل غذایی استفاده شده است. طبق اعلام مرکز سرطان مموریال اسلون کترینگ، رودیولا رُزیا در آسیا و اروپای شرقی در قالب‌های کپسول، عصاره‌های مایع و قرص به عنوان یک داروی سنتی به کار می‌رود. تا پایان سال ۲۰۱۹، مطالعات انسانی ارزیابی‌کننده آر. رُزیا کیفیت کافی برای تعیین اینکه آیا دارای ویژگی‌های مؤثر بر خستگی یا هر شرایط دیگری هست یا خیر را نداشتند. سازمان غذا و داروی ایالات متحده آمریکا نامه‌های هشداری را به تولیدکنندگان محصولات مکمل غذایی آر. رُزیا صادر کرده است که به عنوان داروهای جدید تأیید نشده‌اند، تقلبی هستند، برچسب‌گذاری نادرست دارند و به دلیل نداشتن مدرک برای ایمنی یا اثربخشی در شرایط تبلیغ‌شده (مانند تسکین سندرم رینود، بیماری ارتفاع، اختلال افسردگی عمده یا سرطان) مرتکب تخلف فدرال شده‌اند.

گزارش سال ۲۰۱۲ آژانس دارویی اروپا دربارهٔ ادبیات علمی مربوط به عصاره خشک آر. رُزیا بیان داشت که: «کارآزمایی‌های بالینی منتشرشده، نواقص قابل‌توجهی در کیفیت خود نشان می‌دهند؛ بنابراین، «استفادهٔ تثبیت‌شده» برای آن قابل پذیرش نیست».

## حفاظت و مدیریت

رودیولا رُزیا هنوز در فهرست سرخ اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت ارزیابی نشده است، اما در ضمیمه شماره ۲ کنوانسیون بین‌المللی تجارت گونه‌های جانوری و گیاهی وحشی در حال انقراض فهرست شده است؛ این ضمیمه «شامل گونه‌هایی است که لزوماً در خطر انقراض نیستند، اما تجارت آن‌ها باید کنترل شود تا از بهره‌برداری‌های ناسازگار با بقای آن‌ها جلوگیری شود».

## منابع