# آموزش در هلند

آموزش در هلند|  |
| وزارت آموزش، فرهنگ و علوم |
| وزیر آموزش | اپو بروینز و ماریل پاول |
| بودجهٔ آموزش و پرورش ملی (۲۰۱۴) |
| بودجه | ۳۲٫۱ میلیارد یورو (۴۲ میلیارد دلار) |
| داده‌های همگانی |
| زبان‌های نخست | هلندی دوزبانه/سه‌زبانه (با انگلیسی، آلمانی، فرانسوی یا زبان فریسی غربی (تنها در فریسلاند)) |
| نظام کنونی | ۱۹۶۸ (قانون ماموت). ۱۹۹۹ (آخرین بازنگری). |

**آموزش در هلند** با تنوع و تقسیم‌بندی مشخص می‌شود؛ به این معنا که آموزش بر پایه نیازها و پیشینه دانش‌آموز سازماندهی شده‌است. نظام آموزشی هلند از مدارس ابتدایی، متوسطه و عالی تشکیل شده که هر یک به سطوح و شاخه‌های گوناگون تقسیم می‌شوند. مدارس هلند به سه دسته دولتی، خصوصی-دینی (bijzonder) و خصوصی-عمومی (algemeen-bijzonder) تقسیم می‌شوند و تعداد اندکی نیز مدارس کاملاً خصوصی وجود دارند. مقیاس نمره‌دهی هلندی از ۱ (بسیار ضعیف) تا ۱۰ (عالی) است.

برنامه بین‌المللی ارزیابی دانش‌آموز (پیزا)، که از سوی سازمان توسعه و همکاری اقتصادی (OECD) هماهنگ می‌شود، در سال ۲۰۱۸ آموزش هلند را در رتبه شانزدهم جهان قرار داد. با این حال، جایگاه آموزشی این کشور از سال ۲۰۰۶ به این سو رو به کاهش بوده و اکنون تنها اندکی بالاتر از میانگین کشورهای OECD قرار دارد. بازرسان مدارس هشدار داده‌اند که استانداردهای خواندن در میان دانش‌آموزان دوره ابتدایی در مقایسه با بیست سال پیش افت محسوسی داشته و هلند در رتبه‌بندی‌های بین‌المللی جایگاه پایین‌تری یافته‌است. روندی مشابه در حوزه‌های نوشتن، ریاضیات و علوم نیز مشاهده می‌شود.

عملکرد متوسط دانش‌آموزان پانزده‌ساله هلندی در علوم و ریاضیات در مقایسه با میانگین OECD کاهش یافته و سهم دانش‌آموزان ضعیف در خواندن، ریاضیات و علوم روند صعودی تندی داشته‌است. همچنین سهم دانش‌آموزان سرآمد در ریاضیات و علوم نیز کاهش یافته‌است. کمبود مداوم معلم و نبود معلمان جدید از چالش‌های اساسی این نظام آموزشی به‌شمار می‌رود.

## دیدگاه کلی

سیاست‌گذاری آموزشی توسط وزارت آموزش، فرهنگ و علوم هلند در همکاری با شهرداری‌ها هماهنگ می‌شود.

تحصیلات اجباری (به هلندی: *leerplicht*) در هلند از سن پنج سالگی آغاز می‌شود، هرچند در عمل بیشتر مدارس کودکان را از سن چهار سالگی می‌پذیرند. از سن شانزده سالگی، تحصیل اجباری جزئی (به هلندی: *partiële leerplicht*) اعمال می‌شود که بر اساس آن دانش‌آموز باید حداقل دو روز در هفته در نوعی از آموزش شرکت کند. تحصیل اجباری برای دانش‌آموزان هجده ساله و بالاتر، یا هنگامی که مدرک VWO, HAVO یا MBO-2 دریافت کنند، پایان می‌یابد.

مدارس دولتی، خصوصی-دینی و خصوصی-عمومی همگی از سوی حکومت تأمین مالی می‌شوند و در صورت رعایت شرایط خاص، از حمایت مالی برابر برخوردار می‌گردند. اگرچه این مدارس رسماً رایگان هستند، ممکن است از والدین کمک‌هزینه‌ای (به هلندی: *ouderbijdrage*) درخواست کنند. مدارس کاملاً خصوصی به منابع مالی خود متکی هستند و در هلند بسیار نادرند؛ تا جایی که حتی اعضای خاندان سلطنتی هلند به طور سنتی در مدارس خصوصی-دینی یا دولتی تحصیل کرده‌اند. مدارس دولتی زیر نظر دولت‌های محلی اداره می‌شوند و مدارس خصوصی-دینی توسط هیئت مدیره مدرسه و معمولاً بر پایه یک دین خاص اداره می‌شوند؛ آنهایی که برابری میان ادیان را رعایت می‌کنند به عنوان مدارس خصوصی-عمومی شناخته می‌شوند.

در نتیجه این ساختار، مدارس ابتدایی، دبیرستان‌ها و دانشگاه‌های کاتولیک، پروتستان، یهودی و مسلمان وجود دارند. یک مدرسه خصوصی-دینی می‌تواند درخواست دانش‌آموزانی را که والدین یا سرپرستانشان با فلسفه آموزشی مدرسه مخالفند رد کند، هرچند این امر نادر است. در عمل، تفاوت چندانی میان مدارس خصوصی-دینی و دولتی وجود ندارد، مگر در مناطق سنتاً مذهبی کمربند انجیل هلند. همه انواع مدارس (دولتی، خصوصی-دینی و خصوصی) زیر نظر نهاد دولتی موسوم به *Inspectie van het Onderwijs* (بازرسی آموزش، که با نام *Onderwijsinspectie* نیز شناخته می‌شود) قرار دارند که می‌تواند مدرسه را ملزم به تغییر سیاست و کیفیت آموزشی‌اش کند.

در مدارس ابتدایی و دبیرستان‌ها، دانش‌آموزان هر سال توسط گروهی از معلمان ارزیابی می‌شوند تا مشخص شود آیا پیشرفت کافی برای ارتقا به پایه بعدی را داشته‌اند. تکرار پایه (به هلندی: *blijven zitten*) تأثیر عمیقی بر زندگی اجتماعی دانش‌آموز دارد و بسیار رایج است، حتی در برترین شاخه‌های تحصیلی مانند Gymnasium. برخی مدارس برای جلوگیری از تکرار پایه سازوکارهایی مانند آموزش‌های جبرانی و راهنمایی پیش‌بینی کرده‌اند. کودکان تیزهوش گاهی این امکان را دارند که یک پایه را کامل رد کنند، هرچند این اتفاق نادر است.

## آموزش ابتدایی

کودکان بین سنین چهار تا دوازده سال در مدرسه ابتدایی (به هلندی: *basisschool*؛ به معنای تحت‌اللفظی «مدرسه پایه‌ای») تحصیل می‌کنند. این مدرسه هشت پایه دارد که از *groep 1* (گروه ۱) تا *groep 8* (گروه ۸) نامیده می‌شوند. حضور در مدرسه تا گروه ۲ (در سن پنج سالگی) اجباری نیست، اما تقریباً همه کودکان از سن چهار سالگی (در گروه ۱) مدرسه را آغاز می‌کنند. گروه‌های ۱ و ۲ پیش از این در نهادی جداگانه مشابه کودکستان (به هلندی: *kleuterschool*) برگزار می‌شد که در سال ۱۹۸۵ با مدارس ابتدایی ادغام شد.

از گروه ۳ به بعد، کودکان یادمی‌گیرند که چگونه بخوانند، بنویسند و حساب کنند. بیشتر مدارس در گروه‌های ۷ و ۸ آموزش زبان انگلیسی ارائه می‌دهند، اما برخی از همان گروه ۱ شروع می‌کنند. در گروه ۸ اکثریت قریب به اتفاق مدارس آزمون استعداد موسوم به *Cito Eindtoets Basisonderwijs* (به معنای تحت‌اللفظی «آزمون نهایی سیتو [در] آموزش ابتدایی»، که اغلب به اختصار *Citotoets* نامیده می‌شود) برگزار می‌کنند. این آزمون توسط *Centraal instituut voor toetsontwikkeling* (مؤسسه مرکزی توسعه آزمون) طراحی شده و هدف آن توصیه نوع آموزش متوسطه مناسب برای هر دانش‌آموز است. این آزمون اجباری نیست و برخی مدارس به جای آن *Nederlandse Intelligentietest voor Onderwijsniveau* (آزمون هوش هلندی برای سطح آموزشی، که معمولاً به اختصار NIO-toets نامیده می‌شود) یا *Schooleindonderzoek* (آزمون نهایی مدرسه) برگزار می‌کنند.

شمار قابل توجهی از مدارس ابتدایی بر پایه فلسفه آموزشی خاصی بنا شده‌اند، برای نمونه روش مونته‌سوری، طرح پستالوزی، طرح دالتون، طرح ینا، یا فرینه. بیشتر این مدارس دولتی هستند، اما برخی مدارس خصوصی-دینی نیز بر یکی از این فلسفه‌های آموزشی استوارند.

## آموزش متوسطه

پس از پایان آموزش ابتدایی، کودکان در هلند (که معمولاً در آن زمان ۱۲ ساله هستند) مستقیماً وارد دبیرستان (به هلندی: *voortgezet onderwijs*; به معنای تحت‌اللفظی «آموزش ادامه‌دار») می‌شوند. بر اساس توصیه مدرسه ابتدایی و نتایج آزمون سیتو، دانش‌آموز و والدینش یکی از سه شاخه VMBO، HAVO یا VWO را برمی‌گزینند.

از آنجا که نظام آموزشی هلند معمولاً مدرسه راهنمایی یا دوره متوسطه اول ندارد، اولین سال تمام سطوح دبیرستان‌های هلند *brugklas* (به معنای تحت‌اللفظی «کلاس پُل») نامیده می‌شود؛ زیرا نظام ابتدایی را به نظام متوسطه متصل می‌کند.

دانش‌آموزانی که موفق به دریافت مدرک VMBO می‌شوند می‌توانند دو سال آخر آموزش سطح HAVO را طی کنند و در آزمون HAVO شرکت نمایند؛ و دارندگان مدرک HAVO می‌توانند دو سال آخر آموزش سطح VWO را طی کرده و در آزمون VWO شرکت کنند. این ساختار به عنوان یک شبکه ایمنی عمل می‌کند تا پیامدهای منفی ناپختگی یا کم‌اطلاعی کودک از خود را کاهش دهد.

### آموزش فنی حرفه‌ای (VMBO)

آموزش VMBO (به هلندی: *voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs*؛ به معنای تحت‌اللفظی «آموزش مقدماتی متوسطه حرفه‌ای»، یا در اصطلاح بین‌المللی «آموزش پیش‌حرفه‌ای») چهار سال طول می‌کشد و برای سنین دوازده تا شانزده سال است. این دوره آموزش حرفه‌ای را با آموزش نظری در زبان، ریاضیات، تاریخ، هنر و علوم ترکیب می‌کند. شصت درصد از دانش‌آموزان سراسر کشور در VMBO تحصیل می‌کنند. VMBO به چهار سطح مختلف تقسیم می‌شود که از نظر نسبت آموزش حرفه‌ای عملی و آموزش نظری با هم تفاوت دارند:

* *Theoretische leerweg* (VMBO-TL؛ به معنای تحت‌اللفظی «مسیر یادگیری نظری») بیشترین سهم آموزش نظری را دارد. برای مدیریت میانی و سطح MBO آموزش عالی آماده‌سازی می‌کند. پیش از این با نام «MAVO» شناخته می‌شد.
* *Gemengde leerweg* (VMBO-GL؛ به معنای تحت‌اللفظی «مسیر یادگیری ترکیبی») بین VMBO-TL و VMBO-KBL قرار دارد.
* *Kaderberoepsgerichte leerweg* (VMBO-KBL؛ به معنای تحت‌اللفظی «مسیر یادگیری متمرکز بر مدیریت میانی») ترکیب برابری از آموزش نظری و آموزش حرفه‌ای دارد.
* *Basisberoepsgerichte leerweg* (VMBO-BBL؛ به معنای تحت‌اللفظی «مسیر یادگیری پایه‌ای حرفه‌محور») بر آموزش حرفه‌ای تأکید دارد.
* *Praktijkonderwijs* (به معنای تحت‌اللفظی «آموزش عملی») عمدتاً از آموزش حرفه‌ای تشکیل شده و برای دانش‌آموزانی طراحی شده که در غیر این صورت نمی‌توانستند مدرک VMBO بگیرند.

در تمامی این سطوح، *Leerwegondersteunend onderwijs* (به معنای تحت‌اللفظی «آموزش حمایتی مسیر یادگیری») ارائه می‌شود که برای دانش‌آموزان دارای مشکلات آموزشی یا رفتاری طراحی شده‌است.

#### برنامه درسی VMBO

در دو سال اول، دانش‌آموزان هلندی ریاضیات، هلندی، انگلیسی، تربیت بدنی، هنر و یکی از دروس تاریخ، جغرافیا یا درس ترکیبی موسوم به *mens en maatschappij* (انسان و جامعه) را فرا می‌گیرند. همچنین حداقل یک سال آموزش در موضوعاتی چون زیست‌شناسی، آموزش جنسی (در مدارس دولتی غیردینی)، حساب، اقتصاد (اگر در درس «انسان و جامعه» گنجانده نشده باشد)، یک درس فنی و درس ترکیبی فیزیک و شیمی به نام NaSk دریافت می‌کنند.

##### VMBO BB و KB

دانش‌آموزان VMBO BB و VMBO KB در سال سوم و چهارم پنج درس اصلی دارند: هلندی، انگلیسی، CKV (مخفف *culturele en kunstzinnige vorming*، «آموزش فرهنگی و هنری»)، تعلیمات مدنی و تربیت بدنی. همچنین می‌توانند دو درس از طریق برنامه تحصیلی انتخابی خود برگزینند. ده برنامه تحصیلی رسمی وجود دارد:

| برنامه تحصیلی | محتوا |
| --- | --- |
| اقتصاد و کسب‌وکار و پذیرایی، نانوایی و تفریح | اقتصاد؛ انتخاب بین ریاضیات یا یک زبان خارجی. |
| مراقبت و رفاه | زیست‌شناسی؛ انتخاب بین ریاضیات، جغرافیا و تاریخ. |
| سبز («کشاورزی») | ریاضیات؛ انتخاب بین NaSk1 و زیست‌شناسی. |
| خدمات و محصولات («فنی») | انتخاب دو درس از بین اقتصاد، ریاضیات، زیست‌شناسی و NaSk1. |
| ۵ برنامه فنی دیگر | ریاضیات و NaSk1 |

دانش‌آموزان همچنین دو درس حرفه‌ای دلخواه انتخاب می‌کنند. در پایان چهار سال، دانش‌آموزان در دو درس انتخابی خود و نیز در هلندی و انگلیسی امتحان می‌دهند.

##### VMBO GL و TL

دانش‌آموزان VMBO GL یا TL باید در دو سال اول یا دو سال آخر دبیرستان یک زبان خارجی دوم فرا بگیرند. چهار برنامه در این برنامه درسی ارائه می‌شود: مراقبت و رفاه، اقتصاد، فنی و سبز («کشاورزی»). علاوه بر این، دروس بیشتری مانند NaSk2، هنر، موسیقی و LO2 (درس پیشرفته تربیت بدنی) ارائه می‌شود.

### آموزش متوسطه گزینشی

آموزش متوسطه از سن ۱۲ سالگی آغاز می‌شود و از سال ۲۰۰۸ تا سن ۱۸ سالگی اجباری است. دو برنامه آموزش عمومی که به آموزش عالی منتهی می‌شوند عبارت‌اند از HAVO (پنج سال) و VWO (شش سال). دانش‌آموزان بر اساس توانایی‌هایشان ثبت‌نام می‌کنند. مدرک HAVO حداقل شرط ورود به HBO (دانشگاه‌های علوم کاربردی) است، هرچند ورود به HBO با مدرک MBO نیز امکان‌پذیر است. برنامه درسی VWO دانش‌آموزان را برای دانشگاه آماده می‌کند و مدرک VWO دسترسی به WO (دانشگاه‌های پژوهشی) را فراهم می‌کند.

#### برنامه درسی

سه سال اول هر دو دوره HAVO و VWO *basisvorming* («شکل‌گیری پایه‌ای») نامیده می‌شود. تمام دانش‌آموزان دروس یکسانی را دنبال می‌کنند: هلندی، ریاضیات، انگلیسی، تاریخ، هنر، حداقل دو زبان خارجی دیگر (عمدتاً آلمانی و فرانسوی)، زیست‌شناسی، تربیت بدنی، جغرافیا و نوعی از درس فیزیک و شیمی که معمولاً در یک درس ترکیبی (به هلندی: *natuur- en scheikunde* یا به هلندی: *NaSk*) ادغام می‌شوند.

دو سال آخر HAVO و سه سال آخر VWO به «فاز دوم» (به هلندی: *tweede fase*) یا آموزش متوسطه بالایی اشاره دارد. این بخش از برنامه آموزشی امکان تمایز از طریق دسته‌بندی‌های درسی به نام «پروفیل‌ها» (به هلندی: *profielen*) را فراهم می‌کند. دانش‌آموزان در پایان سال سوم یکی از چهار پروفیل را انتخاب می‌کنند:

* *Cultuur en Maatschappij* (C&M؛ «فرهنگ و جامعه»): بر هنر و زبان‌های خارجی تأکید دارد. دانش‌آموز باید یک زبان خارجی (فرانسوی، آلمانی و گاهی اسپانیایی، روسی، عربی و ترکی) و یک درس هنری برگزیند. تاریخ در این پروفیل اجباری است. این پروفیل برای آموزش هنری و فرهنگی آماده‌سازی می‌کند.
* *Economie en Maatschappij* (E&M؛ «اقتصاد و جامعه»): بر علوم اجتماعی و اقتصاد تأکید دارد. تاریخ و اقتصاد (کلان) اجباری هستند. این پروفیل برای مدیریت و بازرگانی آماده‌سازی می‌کند.
* *Natuur en Gezondheid* (N&G؛ «طبیعت و سلامت»): بر زیست‌شناسی و علوم طبیعی تأکید دارد. دانش‌آموز باید شیمی و زیست‌شناسی و همچنین جغرافیا یا فیزیک را انتخاب کند. این پروفیل برای ورود به آموزش عالی پزشکی ضروری است.
* *Natuur en Techniek* (N&T؛ «طبیعت و فناوری»): بر علوم طبیعی تأکید دارد. دانش‌آموز باید فیزیک، شیمی و ریاضیات B را بگذراند و یکی از زیست‌شناسی، «طبیعت، زندگی و فناوری» (NLT) یا انفورماتیک را انتخاب کند. این پروفیل برای آموزش فناورانه و علوم طبیعی ضروری است.

از آنجا که هر پروفیل برای آماده‌سازی دانش‌آموزان در زمینه‌های خاصی از تحصیلات عالی طراحی شده، برخی مطالعات در HBO و WO به پروفیل مشخصی نیاز دارند. برای مثال، بدون گواهینامه فیزیک در سطح آموزش متوسطه نمی‌توان مهندسی تحصیل کرد. علاوه بر دروس پروفیل، برنامه درسی شامل یک بخش اجباری (هلندی، انگلیسی، ریاضیات، تعلیمات مدنی و «آموزش فرهنگی و هنری» یا CKV) و یک بخش انتخاب آزاد است.

#### آموزش HAVO یا آموزش عالی

HAVO (به هلندی: *hoger algemeen voortgezet onderwijs*؛ به معنای تحت‌اللفظی «آموزش عمومی عالی ادامه‌دار») پنج پایه دارد و از سن دوازده تا هفده سالگی طول می‌کشد. دارندگان مدرک HAVO می‌توانند وارد HBO (دانشگاه‌های علوم کاربردی) شوند. دانش‌آموزان HAVO همچنین می‌توانند به VWO منتقل شوند تا مدرک دسترسی به WO (دانشگاه‌های پژوهشی) را دریافت کنند.

#### آموزش پیش‌دانشگاهی (VWO)

VWO (به هلندی: *voorbereidend wetenschappelijk onderwijs*؛ به معنای تحت‌اللفظی «آموزش علمی پیش‌دانشگاهی») شش پایه دارد و از سن دوازده تا هجده سالگی طول می‌کشد. مدرک VWO دسترسی به WO (دانشگاه‌های پژوهشی) را فراهم می‌کند. VWO به دو نوع تقسیم می‌شود: آتنئوم (Atheneum) که یک زبان خارجی اضافه اجباری دارد و ژیمناسیوم (Gymnasium) که علاوه بر آن، لاتین و یونانی باستان نیز اجباری هستند. دانش‌آموزان VWO پروفیل‌های درسی را در سال چهارم یا پنجم انتخاب می‌کنند.

## آموزش حرفه‌ای متوسطه (MBO)

برنامه‌های MBO (به هلندی: *middelbaar beroepsonderwijs*؛ آموزش حرفه‌ای متوسطه) برای دانش‌آموزانی است که VMBO را به پایان رسانده‌اند. یک دوره MBO بسته به سطح یک تا چهار سال طول می‌کشد. دانش‌آموزان می‌توانند بین دوره‌های فنی، خدماتی، بهداشتی، کشاورزی و بازرگانی انتخاب کنند. پس از اتمام MBO، دانش‌آموزان می‌توانند وارد بازار کار شوند یا در صورت وجود شرایط، ادامه تحصیل دهند و وارد HBO شوند.

## آموزش عالی

### دانشگاه‌های علوم کاربردی (HBO)

با مدرک MBO, HAVO یا VWO می‌توان وارد HBO شد. HBO معمولاً از دو بخش تشکیل شده‌است: یک دوره کارشناسی چهار ساله و یک دوره کارشناسی ارشد یک تا دو ساله. امکان ادامه تحصیل در دوره تکمیلی پس از HBO نیز وجود دارد که اغلب یک تخصص است.

### دانشگاه‌های پژوهشی (WO)

با مدرک VWO یا گواهینامه سال اول (propedeuse) دوره HBO می‌توان وارد WO شد. آموزش دانشگاهی نیز عمدتاً از دو بخش تشکیل شده‌است: یک دوره کارشناسی سه ساله و یک دوره کارشناسی ارشد یک تا سه ساله. پس از تحصیلات دانشگاهی نیز امکان ادامه تحصیل در دوره دکتری وجود دارد.

هلند دارای چند دانشگاه با شهرت جهانی است. دانشگاه‌هایی مانند دانشگاه فناوری دلفت، دانشگاه آمستردام و دانشگاه اوترخت از جمله دانشگاه‌های برتر این کشور به‌شمار می‌روند. دو سوم دانشجویان در هلند در *Hogescholen* (معادل دانشگاه‌های علوم کاربردی) تحصیل می‌کنند که سهم بالایی از آموزش عملی دارند.

## پیشینه

نظام آموزشی هلند ریشه‌ای عمیق در تاریخ دارد. قدیمی‌ترین مدارس شهری در دوردرخت (۱۲۵۳) و روتردام (۱۳۲۸) تأسیس شدند. اصلاحات دینی کالوینیستی شمار باسوادان را به سرعت افزایش داد. قانون آموزشی ۱۸۰۶ در دوره اشغال ناپلئونی، مدارس ابتدایی دولتی و غیرمذهبی و نظارت بر آموزش را در سراسر «پادشاهی هلند» وارد کرد. قانون آموزشی ۱۸۵۷ برنامه درسی اجباری برای دوره متوسطه را معرفی کرد. قانون کودکان ساموئل وان هاوتن در ۱۸۷۴ کار کودکان زیر ۱۲ سال را ممنوع کرد. نظام کنونی آموزش در هلند عمدتاً بر پایه «قانون ماموت» سال ۱۹۶۸ بنا شده که در سال ۱۹۹۹ آخرین بازنگری اساسی آن انجام شد.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Education in the Netherlands». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Onderwijs in Nederland». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای هلندی*، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Bildungssystem in den Niederlanden». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای آلمانی*، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.

## پیوند به بیرون

* وزارت آموزش، فرهنگ و علوم هلند — تحصیل اجباری
* مؤسسه مرکزی توسعه آزمون (سیتو)