# گویش‌های پشتو

**گویش‌های پشتو** (پشتو: *د پښتو ګړدودونه* da Pax̌to gəṛdodūna) به دو گروه بزرگ پشتوی شمالی و پشتوی جنوبی تقسیم می‌شوند. هر یک از این دو گونه زبان پشتو به گویش‌های کوچک‌تری تقسیم می‌شوند. پشتوی شمالی در شرق و شمال شرق افغانستان (شامل کابل) و مرکز، شمال و شرق خیبر پختونخوا (شامل پیشاور) و پشتوی جنوبی در جنوب آن، در جنوب و غرب افغانستان (شامل قندهار), جنوب خیبر پختونخوا و شمال بلوچستان (شامل کویته) گفتگو می‌شود. *اتنولوگ* پشتو را به گروه‌های شمالی، جنوبی مرکزی و گویش ونتسی نقسیم می‌کند.

## گویش‌ها

۱ **گونه جنوبی گویش *درانی* یا قندهاری (یا گویش جنوب غربی)
* گویش *کاکار* (یا گویش جنوب شرقی)
* گویش *شیرانی*
* گویش *ماندوخل*
* گویش *مروت-بتانی*
* گویش *ونتسی*
* **گروه کرلانی جنوبی** یا گویش‌های مرکزی

* گویش *ختک*
* گویش *وزیرولا*

* گویش *داورولا*
* گویش *ماسیدولا*

* گویش *بانوچی*

۲ **گونه شمالی گویش *مرکزی گیلجی* (یا گویش شمال غربی)

* گویش *وردک*

* گویش *یوسفز*ی یا یوساپزی (یا گویش شمال شرقی)
* **گروه کرلانی شمالی گویش *تانیولا*
* گویش *قبیله منگل*
* گویش *خوستی*
* گویش *زادران*
* *گویش بانگاش-اوراکزی-توری-زازی*
* گویش *آفریدی*
* گویش *خوگیانی*

## مقایسه واژگان

جدول زیر واژگان گویش‌های قبیله‌ها و شهرهای مختلف را مقایسه می‌کند.

| فارسی | قندهار | کویته | هرنائی | لکی مروت | کرک | بنو میران شاه | وانا | تنی | پاراچنار بنگش | جمرود | کژه خوگیانی | چک وردک | شرن | کابل | پیشاور | واژه‌نامه پشتو |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| پشتو | Paṣ̌to | Pašto | Pašto | Pašto | Pāštȫ | Pāšte | Pāšte | Pāxte | Pāxtȯ | Pāxtȫ | Pāxtȯ | Pāx̌tȯ | Pax̌to | Puxto | Puxto | پښتو |
| چهار | tsalor | tsalor | tsalor | čalor | tsālȫr | sāler | tsālwer | tsāler | tsālȯr | tsālwȫr | tsālȯr | tsālȯr | tsalor | tsalor | salor | څلور |
| شش | špaẓ̌ | špaž | špož | špaž | špež | špež | špež | špeg | špeg | špeg | špeg | špeǵ | špaǵ | špag | špag | شپږ |
| زن | ṣ̌ədza | šədza | šəza | šəǰa | šəzā | šəzā | šəzā | xəzā | x̌əzā | xəzā | x̌əzā | x̌ədzā | x̌ədza | xəza | xəza | ښځه |
| پدر | plār | plār | pyār | plār | plår | plor | plor | plor | plâr | plår | plâr | plâr | plār | plār | plār | پلار |
| بسیار | ḍer zyāt | ḍer zyāt | tsaṭ | ḍer zyāt | ḍer zyåt | pirā zyot | rəṭ zyot | rəṭ zyot | ḍer zyât | ḍer zyåt | ḍer zyât | ḍer zyât | ḍer zyāt | ḍer zyāt | ḍer zyāt | ډیر زیات |
| کم | ləẓ̌ | ləž | ləž | ləž | ləž | ləški | ləški | ləg | ləg | ləg | ləg | ləǵ | ləǵ | ləg | ləg | لږ |
| چگونه | tsənga | tsənga | tsona | čərang | tsərāng | sərāng | tsərāng | tsərge | tsəngā | tsərāng | tsəngā | tsəngā | tsənga | tsənga | singa | څنګه |
| کی (چه کسی) | tsok | tsok | čok | čok | tsȫk | sek | tsek | tsek | tsȯk | tsȫk | tsȯk | tsȯk | tsok | tsok | sok | څوک |
| نوشیدن | čṣ̌əl | čšəl | ğwətang | čšəl | tshi | čšəl | čšəl | tsəxəl | tsəxəl | tsəxəl | tsəxəl | čx̌əl | čx̌əl | tskəl | skəl | څښل |
| پا | pṣ̌a | pša | špa, ğədəi | pša | pšā | pšā | pšā | pxā | pxā | pxā | pxā | px̌ā | px̌a | pxa | xpa | پښه |
| ما | muẓ̌ | muž | moš | muž | muž | miž | miž | mig | mu | mu | mu | muǵ | muǵ | mung | mung | موږ |
| مال من | zmā | zmā | mā eğē | emā | emå | emo | emo | emo | emâ | emå | emâ | emâ | zmā | zəmā | zamā | زما |
| مال تو | stā | stā | tāğa | etā | etå | eto | eto | eto | etâ | etå | etâ | etâ | stā | stā | stā | ستا |
| دختر | nǰiləi | nǰiləi | čwara | ǰinkəi | wȫṛkəi | weṛkye | weṛkye | weṛkye | wȯṛkəi | wȫṛkye | wȯṛkəi | wȯṛkəi | ǰiləi | ǰinəi | ǰinē | نجلی |
| پسر | halək | halək | čorá | kṛāčay | wȫṛkāi | weṛkā | weṛkāi | weṛkāi | wȯṛkāi | wȫṛkāi | wȯṛkāi | wȯṛkāi | halək | halək | halək | هلک |
| خورشید | lmar | lmar | mir | nmar | merə stərgā | myēr | ğormə stərgā | myerə stərgā | merə stərgā | merə stərgā | lmerə stərgā | lmer | lmar | nmar | nwar | لمر |
| تخم مرغ | hagəi | hagəi | hoya | angəi | wȫyā | yeyā | yeyā | yeyā | ȯyā | wȫyā | ȯyā | ȯyā | hagəi | hagəi, hā | hagē, hā | هګی |
| بله/نه | wo/ya | wo/na | wo/na | ya/na | wȫ | ē/nā | ē/nā | yē/nā | wȯ/nā | ē/nā | wȯ/nā | wȯ/nā | wo/na | wo/na | ao/na | هو\نه |
| خانه | kor | kor | kor | kor | kȫr | kēr | ker | ker | kȯr | kȫlə | kȯr | kȯr | kor | kor | kor | کور |
| من هستم | yəm | yəm | ī | yəm | yəm | yə | yə | yə | yəm | yəm | yəm | yəm | yəm | yəm | yəm | یم |
| من می‌روم | dzəm | dzəm | dramī | ǰəm | tsəm | sə | tsə | tsə | tsəm | tsəm | tsəm | tsəm | dzəm | zəm | zəm | ځم |
| زبان | žəba | zəba | zbə | zəba | žəbā | žəbā | žəbā | žəbā | žəbā | ǰəbā | žəbā | zəbā | zəba | žəba | ǰəba | ژبه |
| هست | sta | sta | sta | sta | štā | štā | štā | štā | štā | štā | štā | stā | sta | šta | šta | شته |
| خرس | yiẓ̌ | yiž | yiržá | yiž | yiž | yiž | yiž | yig | yig | yig | yig | yiǵ | yiǵ | yig | yig | ایږ |
| مورچه | meẓ̌ay | mežay | merža | mežay | mežāi | mežāi | mežāi | megāi | megāi | megāi | megāi | məǵātāi | meǵay | megay | megē | میږی |
| فارسی | قندهار | کویته | هرنائی | لکی مروت | کرک | بنو میران شاه | وانا | تنی | پاراچنار بنگش | جمرود | کژه خوگیانی | چک وردک | شرن | کابل | پیشاور | واژه‌نامه پشتو |

## جستارهای وابسته

* زبان‌های ایرانی شرقی
* زبان نیاهندواروپایی
* زبان‌های هندوایرانی

## منابع