# آموزش در سوریه

آموزش در سوریه| وزارت آموزش و پرورش (سوریه) وزارت آموزش عالی و پژوهش علمی |
| --- |
| وزیر آموزش و پرورش وزیر آموزش عالی | محمد عبدالرحمن ترکو مروان حلبی |
| بودجهٔ آموزش و پرورش ملی (۲۰۲۰) |
| بودجه | ل. س ۳۲٫۵۹ میلیارد |
| داده‌های همگانی |
| زبان‌های نخست | زبان عربی |
| گونه نظام آموزشی | ملی |
| **باسوادی** (۲۰۱۵) |
| مجموع | ۸۶٫۴٪ |
| مردان | ۹۱٫۷٪ |
| زنان | ۸۱٪ |
| **نام‌نویسی** |
| مجموع | ۸۰۰٬۰۰۰ |
| ابتدایی | ۸۰٪ (۲۰۱۳) |
| متوسطه | ۷۸٪ (۲۰۱۲) |
| آموزش عالی | ۴۳٪ |

**آموزش در سوریه** از سوی دولت جمهوری عربی سوریه مورد توجه و حمایت قرار می‌گیرد. قانون اساسی سوریه حق آموزش را برای همه شهروندان تضمین می‌کند؛ آموزش در مقطع ابتدایی اجباری و رایگان است، در مقطع متوسطه رایگان اما غیراجباری است و آموزش عالی با پرداخت هزینه‌ای اندک در دسترس می‌باشد. زبان اصلی تدریس در سوریه زبان عربی است و دانش‌آموزان از همان سال اول با زبان انگلیسی آشنا می‌شوند؛ زبان فرانسه نیز از پایه هفتم به‌عنوان دومین زبان خارجی تدریس می‌شود.

ساختار نظام آموزشی سوریه به سه سطح اصلی تقسیم می‌شود: آموزش ابتدایی (پایه‌های اول تا ششم)، آموزش پیش‌متوسطه یا اِعدادی (پایه‌های هفتم تا نهم) و آموزش متوسطه (پایه‌های دهم تا دوازدهم). بر پایه سرشماری سال ۲۰۰۷ میلادی (۱۳۸۶ شمسی)، ۹۸ درصد مدارس سوریه دولتی، ۱٫۸ درصد خصوصی و ۰٫۲ درصد زیر نظر آنروا برای کودکان پناهنده فلسطینی بودند. در همان سال، حدود ۸ میلیون دانش‌آموز در نظام آموزشی سوریه تحصیل می‌کردند.

سوریه از نظر تاریخی یکی از مراکز مهم تمدن در خاورمیانه به‌شمار می‌رود و نخستین الفبای کامل شناخته‌شده در تاریخ، یعنی الفبای اوگاریتی، در این سرزمین پدید آمده‌است. در سده‌های اخیر، نظام آموزشی سوریه دگرگونی‌های بسیاری را از دوران حکومت عثمانی تا عصر مدرن پشت سر گذاشته و امروزه شبکه‌ای گسترده از دانشگاه‌های دولتی و خصوصی را دربر می‌گیرد.

## پیشینه تاریخی

### پیش از اسلام

در دوران پیش از اسلام، نظام آموزشی سوریه بر آموزش نگارش بر لوح‌های گِلی استوار بود و کسی که در این فن مهارت داشت «کاتب» نامیده می‌شد. مدارس به شکل امروزی وجود نداشتند؛ بلکه هر آموزگار حلقه‌ای ویژه داشت که در آن شاخه‌های گوناگونی از دانش، از جمله فلسفه، هندسه، حقوق و بازرگانی، تدریس می‌کرد.

### دوران اموی

نخستین مدارس در دوران اموی به دستور عبدالملک بن مروان بنا شدند. توجه اصلی این مدارس به تعریب (عربی‌سازی)، تاریخ سیره نبوی و ثبت اشعار، و نیز برخی رصدهای نجومی و آزمایش‌های شیمیایی بود. از دانشمندان این دوره می‌توان به جابر بن حیان اشاره کرد. یکی از مشهورترین مدارس این عصر، مدرسه سیمساطیه در شمال مسجد اموی دمشق بود.

### دوران عباسی

با آغاز دوران عباسی و کاهش نقش دمشق، این شهر در کنار حلب به‌تدریج به‌عنوان مرکز فرهنگی و آموزشی جایگاه خود را بازیافت. مهم‌ترین مراکز علمی این دوران در شهرهای دمشق، حلب، قنسرین و الرها قرار داشتند. در این دوره جنبش ترجمه از زبان سریانی به عربی شکوفا شد و علوم گوناگونی چون پزشکی، نجوم، شیمی، بصری‌شناسی، ریاضیات و فلسفه رونق یافتند.

### دوران عثمانی

در دوران خلافت عثمانی، علم و آموزش به دلیل جنگ‌ها، فقر، قحطی و بیماری‌های همه‌گیر رو به افول گذاشت. دانش‌آموزان در مساجد و کتاتیب (مکتب‌خانه‌ها) درس می‌گرفتند و ماده اصلی درسی، حفظ و تلاوت قرآن بود. دولت هیچ هزینه‌ای برای آموزگاران یا ساختمان مدارس نمی‌پرداخت و مدارس وابسته به کمک‌های خیرین بودند.

با ورود سپاهیان مصری به فرماندهی ابراهیم محمد علی پاشا (۱۸۳۱–۱۸۴۰ م / ۱۲۱۰–۱۲۱۹ ش)، کتابخانه‌ها بازسازی شدند و برنامه گسترده‌ای برای آموزش ابتدایی، مشابه آنچه در مصر اجرا می‌شد، پیاده‌سازی گردید.

#### نظامنامه‌های تنظیمات تا پایان حکومت عثمانی

پس از بازگشت عثمانیان، آموزش دولتی به دو مرحله تقسیم شد:

* **مرحله ابتدایی**: نظامنامه معارف حکم می‌داد که در هر روستا یا دست‌کم در هر دو روستا یک مدرسه ابتدایی وجود داشته باشد. آموزش در این مرحله اجباری و چهار ساله بود. برنامه درسی شامل علوم دینی، خواندن و نوشتن به زبان ترکی، حساب، علوم، جغرافیا و تاریخ می‌شد و هیچ زبان خارجی‌ای تدریس نمی‌شد.
* **مرحله رشدیه**: این مرحله چهار ساله بود و برنامه درسی آن شامل علوم مدنی، زبان ترکی، مبانی عربی و فارسی (زبان فارسی به‌عنوان زبان کمکی در ادبیات عثمانی) می‌شد. در این مرحله نیز هیچ زبان اروپایی تدریس نمی‌شد.

تصغیر|آموزگاران و دانش‌آموزان مسلمان در انطاکیه - سوریه، حدود سال‌های ۱۹۱۹–۱۹۲۰ میلادی

#### آمار مدارس و دانش‌آموزان در اواخر دوران عثمانی

* **در دمشق**: در سال ۱۲۹۸ هجری قمری (۱۸۸۰ م / ۱۲۵۹ ش) تنها در شهر دمشق، ۱۰۳ مدرسه ابتدایی وجود داشت که از میان آن‌ها ۱۹ مدرسه مختلط با ۵۶۷ دانش‌آموز دختر و پسر، ۱۶ مدرسه دخترانه با ۴۹۸ دانش‌آموز و ۶۸ مدرسه پسرانه با ۲۵۷۹ دانش‌آموز بودند.
* **در حماة**: شمار مدارس در حماه در سال ۱۳۰۳ هجری قمری (۱۸۸۵ م) به ۲۲ مدرسه ابتدایی با ۱۲۵۰ دانش‌آموز و یک مدرسه رشدیه با ۴۰ دانش‌آموز می‌رسید.
* **در حمص**: در سال ۱۸۸۵ م (۱۲۶۴ ش)، حمص دارای ۲۱ مدرسه ابتدایی با ۸۴۰ دانش‌آموز و یک مدرسه رشدیه با ۳۰ دانش‌آموز بود. مدرسه ابتدایی دخترانه‌ای در حمص وجود نداشت.
* **در حوران**: در سال ۱۸۸۵ م، لوای حوران دارای یک مدرسه رشدیه در قنیطره با ۲۸ دانش‌آموز و ۲۷ مدرسه ابتدایی با ۴۶۲ دانش‌آموز بود.

#### مدارس خصوصی در دوران عثمانی

وضع نامناسب مدارس دولتی و نیز نبود آموزش زبان عربی در آن‌ها، موجب شد که دانش‌آموزان به مدارس خصوصی روی بیاورند. از مهم‌ترین این مدارس می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

* **مدارس آسیه**: در سال ۱۸۴۰ م (۱۲۱۹ ش) پس از رفتن سپاهیان محمدعلی تأسیس شد. این مدارس رشته‌های گوناگونی چون الهیات، حقوق، پزشکی، بازرگانی، موسیقی، فلسفه و ادبیات را تدریس می‌کردند و تا آستانه رقابت با دانشگاه آمریکایی بیروت پیش رفتند، اما در کشتار ۱۸۶۰ م ویران و همه آموزگاران و دانش‌آموزانشان اعدام شدند.
* **انجمن مقاصد خیریه**: در دوران حکومت مدحت پاشا، این انجمن ۸ مدرسه با نزدیک به ۱۲۰۰ دانش‌آموز در دمشق تأسیس کرد و یک مدرسه دخترانه با ۱۵۰ دانش‌آموز نیز برپا نمود. هزینه‌های این مدارس از طریق کمک‌های خیرین تأمین می‌شد.
* **انجمن خیریه اسلامی**: در سال ۱۹۱۳ م (۱۲۹۲ ش) در حمص بنیان‌گذاری شد.

### از انقلاب هشتم آذار تا امروز

با پیروزی انقلاب هشتم آذار (کودتای ۱۹۶۳ م / ۱۳۴۲ ش) و فروپاشی حکومت اشرافی و گسترش سوسیالیسم، دولت سوریه به توسعه آموزش رایگان همت گماشت و به ساختن مدارس، دانشکده‌ها و دانشگاه‌ها پرداخت.

از سال ۱۹۶۷ م (۱۳۴۶ ش) به بعد، تمامی مدارس، دانشکده‌ها و دانشگاه‌ها زیر نظارت نزدیک دولت و حزب بعث سوسیالیست عرب (سوریه) قرار گرفتند.

## مراحل آموزشی

### آموزش پیش از دبستان (مراقبت و پرورش اولیه کودک)

دولت سوریه مسئولیت آموزش پیش‌دبستانی را نیز بر عهده دارد. تا اوایل دهه ۱۹۹۰ م (۱۳۷۰ ش)، برنامه‌های آموزش اولیه کودک عمدتاً توسط نهادهای غیردولتی ارائه می‌شد؛ برخی از این نهادها به بخش دولتی تعلق داشتند و برخی دیگر خصوصی بودند یا توسط اتحادیه معلمان، اتحادیه عمومی کارگران یا فدراسیون زنان اداره می‌شدند.

در سال ۱۹۹۰ م (۱۳۶۹ ش) تنها ۵ درصد از کودکان ۳ تا ۵ ساله در ۷۹۳ مهدکودک ثبت‌نام شده بودند. ده سال بعد این نسبت به ۷٫۸ درصد افزایش یافت. داده‌های وزارت آموزش سوریه نشان می‌دهد که شمار مهدکودک‌ها بین سال‌های ۲۰۰۴–۲۰۰۴ م از ۱۰۹۶ به ۱۴۷۵ مورد افزایش یافت.

در سال ۲۰۰۷ م (۱۳۸۶ ش)، نرخ ثبت‌نام در مرحله پیش‌دبستانی در سوریه ۱۰ درصد بود، در حالی که میانگین منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (منا) ۱۵٫۷ درصد بود. این فاصله نشان می‌دهد که دولت سوریه باید سرمایه‌گذاری اساسی در زیرساخت‌های آموزش پیش‌دبستانی، به‌ویژه در مناطق کمتربرخوردار، انجام دهد.

### آموزش پایه

نرخ ثبت‌نام ناخالص در آموزش ابتدایی در سال ۲۰۰۰ م (۱۳۷۹ ش) برابر با ۱۰۴٫۳ درصد بود و به‌طور پیوسته افزایش یافت و در سال ۲۰۰۷ م به حدود ۱۲۶٫۲۴ درصد رسید. با این حال، نرخ ثبت‌نام دختران همچنان کمتر از پسران بود؛ شاخص برابری جنسیتی (نسبت ثبت‌نام دختران به پسران) از سال ۲۰۰۶ م برابر با ۰٫۹۵۵ بود.

نرخ ثبت‌نام ناخالص در تمامی برنامه‌های دوره اول متوسطه از اوایل سال ۲۰۰۰ م به‌طور چشمگیری افزایش یافت و به ۹۵٫۳ درصد رسید.

در پایان پایه نهم، آزمون‌های ملی برگزار می‌شود و نتیجه آن‌ها مشخص می‌کند که دانش‌آموز به دبیرستان عمومی راه می‌یابد یا به هنرستان فنی. هنرستان‌های فنی شامل مدارس صنعتی و کشاورزی برای دانش‌آموزان دختر و پسر، مدارس هنری و صنایع‌دستی برای دختران و مدارس بازرگانی و انفورماتیک برای هر دو جنس می‌شوند. حضور در این سطح از آموزش برای همه سوری‌ها اجباری است.

آموزش پایه به دو حلقه تقسیم می‌شود:

* **حلقه اول** (پایه اول تا ششم): دانش‌آموز در این مرحله خواندن، نوشتن، حساب، مبانی علوم طبیعی، جغرافیا، تاریخ و زبان انگلیسی را فرا می‌گیرد. پایه‌های اول تا چهارم «حلقه اول» و پایه‌های پنجم و ششم «حلقه دوم» نامیده می‌شوند.
* **حلقه دوم** (پایه هفتم تا نهم): دانش‌آموز آموزش را به شکل گسترده‌تر دنبال می‌کند و از پایه هفتم، زبان خارجی دوم (فرانسوی یا روسی) نیز آموزش داده می‌شود.

### آموزش متوسطه

دانش‌آموزان دختر سوری، ۱۹۷۴ میلادی
دبیرستان ژول ژامال در لاذقیه، که حافظ اسد در آن تحصیل کرده‌است
آموزش متوسطه سه ساله است و پایه‌های دهم تا دوازدهم را دربرمی‌گیرد. این مرحله اجباری نیست اما رایگان است. در ابتدای پایه یازدهم، دانش‌آموزانی که وارد دبیرستان عمومی می‌شوند باید میان شاخه ادبی و شاخه علمی یکی را برگزینند.

آزمون‌های پایانی پایه دوازدهم، که با نام بکالوریا شناخته می‌شوند، در سراسر کشور به‌طور هم‌زمان برگزار می‌شوند و نتایج آن‌ها تعیین می‌کند که دانش‌آموز به کدام دانشگاه، دانشکده و رشته راه یابد. برای این منظور دانش‌آموز باید از طریق سامانه‌ای پیچیده به نام «مفاضله» (به عربی: مفاضلة) درخواست دهد.

نرخ ثبت‌نام ناخالص در مقطع متوسطه در سال ۲۰۰۷ م به ۷۲ درصد رسید که از سال‌های پیشین بالاتر بود و یک درصد بیشتر از میانگین منطقه منا در همان سال بود.

آموزش متوسطه به سه شاخه اصلی تقسیم می‌شود:

* آموزش متوسطه عمومی (ادبی - علمی)
* آموزش متوسطه فنی و حرفه‌ای (بازرگانی - صنعتی - کشاورزی - انفورماتیک - گردشگری و هتلداری و شاخه‌های دیگر)
* آموزش متوسطه شرعی

### آموزش فنی و حرفه‌ای

سوریه نسبت نسبتاً بالایی از دانش‌آموزان متوسطه را در هنرستان‌های حرفه‌ای دارد؛ در سال ۲۰۰۴ م (۱۳۸۳ ش) حدود ۳۶ درصد از کل دانش‌آموزان متوسطه در هنرستان‌های حرفه‌ای ثبت‌نام داشتند. بر اساس داده‌های مؤسسه آمار یونسکو، کل ثبت‌نام در آموزش فنی و حرفه‌ای (دولتی و خصوصی) در سال ۲۰۰۷ م به ۱۰۳ نفر کاهش یافت، در حالی که این رقم در سال ۲۰۰۶ م برابر با ۱۱۳٬۹۹۴ نفر بود. از مجموع ثبت‌نام‌شدگان، ۴۱٬۸۹۸ نفر دانش‌آموز دختر بودند.

در دهه ۱۹۹۰ م، دولت هدف گذاشته بود که ۷۰ درصد از فارغ‌التحصیلان دوره اول متوسطه را به هنرستان‌های حرفه‌ای هدایت کند تا سهم آموزش فنی را از ۲۰ درصد در سال ۱۹۹۰ م به ۴۰ درصد در سال ۲۰۰۰ م دو برابر کند. با این حال، این سیاست پایدار نماند و در سال ۲۰۰۰ م خط‌مشی جدیدی با توزیع ۵۰:۵۰ بین آموزش متوسطه عمومی و حرفه‌ای تعیین شد که سپس به ۴۰ درصد کاهش یافت. دانش‌آموزان در چهار شاخه اصلی ثبت‌نام می‌کنند: بازرگانی، صنعتی، کشاورزی و صنایع‌دستی. نظام آموزش فنی و حرفه‌ای سوریه بسیار انعطاف‌ناپذیر است و هیچ مسیری برای بازگشت به نظام آموزش رسمی عمومی پیش‌بینی نشده‌است.

## آموزش عالی

نخستین آموزشگاه‌های عالی در سوریه، دانشکده پزشکی (تأسیس ۱۹۰۳ م / ۱۲۸۲ ش) و دانشکده حقوق (تأسیس ۱۹۱۳ م / ۱۲۹۲ ش) بودند. آموزش دانشگاهی از سال ۱۹۱۹ م (۱۲۹۸ ش) به شکل رایگان بنیان گذاشته شد.

وزارت آموزش عالی در سال ۱۹۶۶ م (۱۳۴۵ ش) برای نظارت بر نهادهای علمی و آموزشی از جمله دانشگاه‌ها، شوراهای علمی، فرهنگستان زبان عربی و بیمارستان‌های آموزشی تأسیس شد. بیشتر آموزش پس از متوسطه توسط دولت ارائه می‌شود، اما قانون مصوب ۲۰۰۱ م (۱۳۸۰ ش) تأسیس دانشگاه‌ها و کالج‌های خصوصی را مجاز شمرد.

دانشگاه‌های دولتی برای دانش‌آموختگانی که نمرات کافی در آزمون‌های بکالوریا کسب کرده‌اند، هزینه اندکی (۱۰ تا ۲۰ دلار در سال) دریافت می‌کنند. در غیر این صورت، دانشجو می‌تواند با پرداخت هزینه بیشتر (۱۵۰۰ تا ۳۰۰۰ دلار در سال) ثبت‌نام کند. سیاست‌های ملی بر مهندسی و پزشکی تأکید دارند و رشته‌های هنر، حقوق و بازرگانی از اولویت کمتری برخوردارند.

اکثر دانشگاه‌های سوریه از مدل فرانسوی آموزش عالی پیروی می‌کنند و مراحل تحصیلی به شکل زیر است:

* **لیسانس (Licence)**: پس از چهار تا شش سال بسته به رشته اعطا می‌شود.
* **DEA یا DESS**: مدرک یک تا دو ساله پس از لیسانس، معادل کارشناسی ارشد.
* **دکترا**: سه تا پنج سال پس از DEA یا مدرک معادل اعطا می‌شود.

### دانشگاه‌های دولتی

* **دانشگاه دمشق**: در سال ۱۹۲۳ م (۱۳۰۲ ش) با نام «دانشگاه سوریه» تأسیس شد و در سال ۱۹۵۸ م (۱۳۳۷ ش) نام آن به دانشگاه دمشق تغییر یافت. این دانشگاه قدیمی‌ترین دانشگاه سوریه است و در دمشق مستقر است.

* **دانشگاه حلب**: در سال ۱۹۵۸ م (۱۳۳۷ ش) تأسیس شد و دومین دانشگاه بزرگ کشور است. مقر آن در شهر حلب در شمال سوریه است و شعبه‌ای در ادلب دارد.

* **دانشگاه حمص**: مقر آن در حمص است و در سال ۱۹۷۹ م (۱۳۵۸ ش) تأسیس شد. این دانشگاه دارای رشته‌های منحصربه‌فردی مانند دانشکده موسیقی و مهندسی پتروشیمی است که در دیگر دانشگاه‌های سوریه وجود ندارند.
* **دانشگاه تشرین**: مقر آن در لاذقیه است. در سال ۱۹۷۱ م (۱۳۵۰ ش) با نام «دانشگاه لاذقیه» تأسیس شد و در سال ۱۹۷۵ م (۱۳۵۴ ش) به یادبود پیروزی جنگ اکتبر ۱۹۷۳ م نام آن به «دانشگاه تشرین» تغییر یافت.
* **دانشگاه فرات**: مقر آن در دیرالزور است و در سال ۲۰۰۶ م (۱۳۸۵ ش) تأسیس شد.
* **دانشگاه طرطوس**: مقر آن در طرطوس است. پیش‌تر زیر نظر دانشگاه تشرین بود و در سال ۲۰۱۵ م (۱۳۹۴ ش) با فرمان قانونی شماره ۲ به‌عنوان دانشگاه مستقل تأسیس شد.
* **دانشگاه حماة**: مقر آن در شهر حماة است و شعبه‌ای در سلمیه دارد. پیش‌تر زیر نظر دانشگاه حمص بود و در سال ۲۰۱۴ م (۱۳۹۳ ش) با فرمان قانونی شماره ۱۹ به‌طور مستقل تأسیس شد.
* **دانشگاه بین‌المللی عرب** در دمشق
* **دانشگاه مجازی سوریه** در دمشق
* **دانشگاه روژاوا** در قامشلی

### دانشگاه مجازی سوریه

در سپتامبر ۲۰۰۲ م (شهریور ۱۳۸۱ ش)، نخستین دانشگاه مجازی سوریه با نام «دانشگاه مجازی سوریه» تأسیس شد. این دانشگاه به دانشجویان امکان می‌دهد از طریق اینترنت مدارک تحصیلی از دانشگاه‌های بین‌المللی دریافت کنند و از سامانه آزمون الکترونیکی خودکار برای ارزیابی استفاده می‌کند.

### دانشگاه‌های خصوصی

پس از صدور فرمان قانونی شماره ۳۶ در سال ۲۰۰۱ م (۱۳۸۰ ش) که تأسیس دانشگاه‌های خصوصی را مجاز می‌ساخت، حدود ۲۰ دانشگاه و آکادمی خصوصی در مناطق گوناگون سوریه گشایش یافت. تاکنون ۲۰ دانشگاه خصوصی مجوز دریافت کرده‌اند که ۱۴ تای آن‌ها فعال هستند.

از جمله دانشگاه‌های خصوصی سوریه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

* دانشگاه خصوصی سوریه
* دانشگاه بین‌المللی خصوصی رشید برای علوم و فناوری - دمشق
* دانشگاه بین‌المللی علوم و فناوری (IUST) - دمشق
* دانشگاه قلمون - دیر عطیه
* دانشگاه عرب اروپایی - صحنایا
* دانشگاه جزیره - دیرالزور
* دانشگاه منارة - لاذقیه
* دانشگاه اندلس - قدموس
* دانشگاه شام - دمشق
* دانشگاه بین‌المللی عرب (AIU) - دمشق
* دانشگاه بین‌المللی وادی
* آکادمی عرب برای کسب‌وکار الکترونیک - دمشق

### مؤسسات عالی فنی

* مؤسسه عالی علوم کاربردی و فناوری
* مؤسسه عالی مدیریت بازرگانی
* مؤسسه عالی پژوهش‌های دریایی
* مؤسسه عالی مدیریت منابع آب

### مرکز سنجش و ارزیابی آموزش عالی

مرکز سنجش و ارزیابی در آموزش عالی (CME) که در سال ۲۰۱۲ م (۱۳۹۱ ش) تأسیس شد، عملکرد دانشجویان، برنامه‌های درسی و مؤسسات آموزشی را ارزیابی می‌کند. این مرکز برای تعیین معیارهای روشن برای گواهی‌نامه‌های فرامرزی بر پایه روش‌شناسی، فنون و ابزارهای اندازه‌گیری استاندارد نهادی بنیان‌گذاری شد.

### رتبه‌بندی مؤسسات آموزش عالی سوریه

رتبه‌بندی مؤسسات آموزش عالی سوریه از بحران سوریه تأثیر پذیرفته‌است. در سال ۲۰۲۳ م (۱۴۰۲ ش)، رتبه دانشگاه دمشق در رتبه‌بندی QS به محدوده ۱۲۰۱–۱۴۰۰ ارتقاء یافت.

## آموزش و سیاست

### نفوذ حزب بعث

در دوران سوریه بعثی، حزب بعث سوسیالیست عرب (سوریه) نفوذ گسترده‌ای بر نظام آموزشی سوریه داشت. دانش‌آموزان دبستانی در قالب «طلایه‌داران بعث» (به عربی: طلائع البعث)، دانش‌آموزان مقطع راهنمایی زیر رهبری «اتحادیه جوانان انقلابی» (به عربی: اتحاد شبیبة الثورة) و دانشجویان زیر پرچم «اتحادیه ملی دانشجویان سوری» (به عربی: الاتحاد الوطنی لطلبة سوریة) ایدئولوژی بعثیسم، پان‌عربیسم و سوسیالیسم عربی را فرا می‌گرفتند.

بر اساس قانون اساسی سوریه مصوب ۱۹۷۳ م (۱۳۵۲ ش)، فصل سوم (اصول آموزشی و فرهنگی)، ماده ۲۱، هدف نظام آموزشی و فرهنگی پرورش نسلی سوسیالیست، ملی‌گرا و عرب بود که به تاریخ و سرزمین خود وابسته باشد. این ماده در قانون اساسی ۲۰۱۲ م (۱۳۹۱ ش) حذف شد، اما بعثیسم همچنان از طریق درسی به نام «جامعه‌شناسی سیاسی عرب» تدریس می‌شد.

### تغییرات پس از سقوط رژیم اسد

گواهی‌نامه برتری دانش‌آموزی، سوریه بعثی، ۱۹۹۵ میلادی
پس از سقوط رژیم اسد در سال ۲۰۲۴ م (۱۴۰۳ ش)، دولت انتقالی سوریه تغییراتی در کتاب‌های درسی پیشنهاد داد. این تغییرات شامل حذف اشارات به بشار اسد و بعثیسم، حذف اشارات به ادیان و اشخاص پیش از اسلام، تغییراتی در تفسیر آیات قرآنی، حذف اشعار عاشقانه، و حذف اشارات به نظریه مه‌بانگ و فرگشت از کلاس‌های درس علوم بود.

درس «تربیت ملی» به دلیل آنکه تبلیغات اسدی تلقی می‌شد لغو شد و با تعلیمات دینی اسلامی یا مسیحی جایگزین گردید.

## فناوری اطلاعات در آموزش

مسئولان سوریه می‌خواهند دانش‌آموزان را به مهارت‌های فناوری اطلاعات و زبان‌های خارجی مجهز کنند تا اقتصاد کشور از طریق نظام آموزشی توسعه یابد. برای دستیابی به این هدف، آموزش رایانه در مدارس متوسطه اجباری شد و آموزش زبان‌های انگلیسی و فرانسوی از مقطع ابتدایی آغاز گردید. با این حال، سطح استفاده از رایانه و اینترنت در سوریه در مقایسه با بسیاری از کشورهای همسایه و میانگین کشورهای با درآمد متوسط پایین بود.

## چالش‌های نظام آموزشی

با وجود پیشرفت‌های چشمگیر در دسترسی به آموزش پایه، نظام آموزشی سوریه با چالش‌های جدی روبه‌رو بوده‌است:

* **کیفیت پایین آموزش**: نتایج آزمون‌های بین‌المللی TIMSS نشان می‌دهد که ۴۴ درصد از دانش‌آموزانی که در این آزمون شرکت کرده‌اند، نمره‌ای پایین‌تر از پایین‌ترین معیار بین‌المللی کسب کرده‌اند.
* **نرخ تکرار پایه و ترک تحصیل**: نرخ تکرار پایه در مقطع ابتدایی در سال ۲۰۰۶ م نزدیک به ۱۲ درصد بود. نرخ تکرار پایه در مقطع متوسطه به ۲۰ درصد رسید. نرخ ترک تحصیل برای پایه‌های اول تا ششم ۲٫۲ درصد، برای پایه‌های هفتم تا نهم ۸ درصد و برای پایه‌های دهم تا دوازدهم ۷٫۳ درصد بود.
* **نسبت دانش‌آموز به معلم**: نسبت دانش‌آموز به معلم در سوریه پایین است؛ در آموزش پایه ۱۹ به ۱ و در آموزش متوسطه ۹ به ۱ بود. شمار معلمان بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۶ م با نرخ سالانه ۷ درصد افزایش یافت که تقریباً دو برابر نرخ رشد دانش‌آموزان بود.
* **بیکاری جوانان**: نرخ بیکاری جوانان در سال ۲۰۰۳ م ۱۹ درصد بود که نشانه‌ای از ناسازگاری آموزش با نیازهای بازار کار بود.
* **نابرابری منطقه‌ای**: ثبت‌نام در آموزش متوسطه و دانشگاه در مناطق روستایی به‌مراتب کمتر از مناطق شهری است و حتی خانوارهای پردرآمد در مناطق روستایی دسترسی اندکی به آموزش پس از متوسطه دارند.

## نرخ باسوادی

بر اساس داده‌های یونسکو برای سال ۲۰۱۵ م (۱۳۹۴ ش)، نرخ باسوادی کل جمعیت سوریه ۸۶٫۴ درصد، برای مردان ۹۱٫۷ درصد و برای زنان ۸۱ درصد بود.

## جنبش پیشاهنگی در سوریه

جنبش پیشاهنگی در سوریه در سال ۱۹۱۲ م (۱۲۹۱ ش) آغاز شد، سپس در طول جنگ جهانی اول متوقف شد و در سال ۱۹۱۹ م (۱۲۹۸ ش) از سر گرفته شد. در سال ۱۹۲۲ م (۱۳۰۱ ش) این جنبش در مدارس ابتدایی رسمی گسترش یافت و در سال ۱۹۲۴ م (۱۳۰۳ ش) مورد شناسایی بین‌المللی قرار گرفت. این جنبش در سال ۱۹۸۲ م به بهانه تأسیس سازمان «طلایه‌داران بعث» و «اتحادیه جوانان انقلابی» متوقف شد. در سال ۲۰۰۶ م (۱۳۸۵ ش) با حکم رئیس‌جمهور بشار اسد، فعالیت پیشاهنگی رسماً به سوریه بازگشت.

## جستارهای وابسته

* دانشگاه دمشق
* دانشگاه حلب
* سوریه

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «التعلیم فی سوریا». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی*، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Système éducatif en Syrie». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای فرانسوی*، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Education in Syria». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.

## پیوند به بیرون

* وب‌گاه رسمی دانشگاه دمشق
* وب‌گاه رسمی دانشگاه تشرین
* وب‌گاه رسمی دانشگاه مجازی سوریه