# جبهه خاورمیانه در جنگ جهانی اول

| جبهه خاورمیانه در جنگ جهانی اول |
| --- |
| بخشی از جنگ جهانی اول |
|  نبرد گالیپولی آوریل ۱۹۱۵ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| تاریخ | ۳۰ اکتبر ۱۹۱۴–۳۰ اکتبر ۱۹۱۸ (۴ سال) |
| موقعیت | خاورمیانه، قفقاز، شبه‌جزیره سینا، فلسطین، سوریه، اردن، ایران، گالیپولی، شبه‌جزیره عربستان، خلیج فارس، بین‌النهرین، ایران) |
| نتایج |
پیروزی متفقین
* متارکه مودروس
* سرنگونی امپراتوری عثمانی
* تأسیس کشورهای جدید در خاورمیانه
* عهدنامه برست-لیتوفسک، معاهده باتوم، معاهده سور
 |
| تغییرات قلمرو |
تجزیه امپراتوری عثمانی |

 |
| طرف‌های درگیر |
| **متفقین جنگ جهانی اول**:
 پادشاهی متحد* هند
* استرالیا
* نیوزیلند
* آفریقای جنوبی
* دومینیون نیوفاندلند
* شیخ‌نشین کویت

 روسیه (تا ۱۹۱۷)* واحدهای داوطلب ارمنی

 فرانسه* الجزایر فرانسه
* Tunisia
* آفریقای غربی فرانسه
* Armenian Legion

 نخستین جمهوری ارمنستان (از ۱۹۱۸)  پادشاهی حجاز (از ۱۹۱۶)  ایتالیا (از ۱۹۱۵)  امیرنشین نجد و حسا (از ۱۹۱۵)  Asir (از ۱۹۱۵)  آقا پتروس | **قدرت‌های مرکز**: **امپراتوری عثمانی**  آلمان  اتریش-مجارستان **Client:**  امیرنشین جبل شمر  جمهوری خلق آذربایجان (از ۱۹۱۸)  جمهوری دموکراتیک گرجستان (از ۱۹۱۸) اکثریت تیره‌های کرد **جمهوری فدراتیو سوسیالیستی روسیه شوروی**

---

 **بی‌طرف:**  ایران (جبهه ایران) |
| فرماندهان و رهبران |
|  Julian Byng  Archibald Murray  ادموند آلنبی  Ian Hamilton  John Nixon  Percy Lake  Stanley Maude **†**  لیونل دانسترویل  توماس ادوارد لورنس  I. Vorontsov-Dashkov  GD. Nikolai Nikolaevich  Nikolai Yudenich  Nikolai Baratov  هانری گورو (مجروح)  Maurice Bailloud  هوهانس هاخوردیان  توماس نازاربکیان  آندرانیک اوزانیان  شریف حسین  فیصل یکم  ملک عبدالعزیز |  انور پاشا  جمال پاشا  مصطفی کمال آتاترک  Cevat Pasha  Wehib Pasha  Nuri Pasha  احمد عزت پاشا  فوزی پاشا  Abdul Kerim Pasha  Halil Pasha  Nureddin Pasha  Mehmet Esat Pasha  Fakhri Pasha  F. B. von Schellendorf  اتو لیمان فن زاندرس  کلمار فرایهر فن در گلتس **†**  اریش فون فالکنهاین  F. K. von Kressenstein  Saud bin Abdulaziz  فتحعلی‌خان خویسکی  Noe Zhordania **جمهوری فدراتیو سوسیالیستی روسیه شوروی**

---

  حیدر لطیفیان **†**  میرزا کوچک خان  رئیسعلی دلواری **†** |
| قوا |
|  2,550,000  1,000,000  Several 100,000's  Several 100,000's  30,000 (1916) 50,000+ (1918)  20,000  2,000

---

**Total: 3,620,000+** |  2,800,000 (total conscripts) 800,000 (peak) 323,000 (During متارکه مودروس)  6,500 (1916) 20,000 (1918)  ~6,000 (1918) : 9,000 (1918) |
| تلفات و خسارات |
| **~1,250,000**
Breakdown
* **Casualties by country**
	+ 1,005,000
	+ 140,000+
	+ 47,000+
 | **1,560,000** 771,844 dead/missing 695,375 wounded 145,104 captured |
|
~2,275,000 civilians dead due to Ottoman genocides between ۱۹۱۴–۱۹۱۸ (۱٬۵۰۰٬۰۰۰ نسل‌کشی ارمنی‌ها، 500,000 نسل‌کشی یونانیان، ۲۷۵٬۰۰۰ نسل‌کشی آشوری‌ها) ~1,200,000 Ottoman civilians dead from famine and disease ۲٬۰۰۰٬۰۰۰ قحطی ۱۲۹۸–۱۲۹۶ ایران from famine and disease **Total: ~5,500,000 civilians dead** |

**جبهه خاورمیانه جنگ جهانی اول** در بازه زمانی ۲۹ اکتبر ۱۹۱۴ و ۳۰ اکتبر ۱۹۱۸ شاهد اتفاقاتی بود. مبارزان از یک طرف امپراتوری عثمانی (از جمله کردها و برخی قبایل عرب) با پشتیبانی قدرت‌های مرکز، و در طرف دیگر متفقین ازجمله، انگلیسی‌ها (با کمک یهودیان، یونانی‌ها، آشوری‌ها و اکثر اعراب، همراه با هندی‌های امپراتوری بریتانیا)، روس‌ها (با کمک ارمنی‌ها) و فرانسوی‌ها قرار داشتند. پنج کارزار اصلی وجود داشت: جبهه سینا و فلسطین، جبهه بین‌النهرین، جبهه قفقاز، جبهه ایران و نبرد گالیپولی. چندین نبرد دیگر جزئی نیز وجود داشت مانند انقلاب بزرگ عربی، و حملات جنوب عربستان.

هر دو طرف از نیروهای نامتقارن محلی در منطقه استفاده کردند. در طرف متفقین اعرابی بودند که در شورش اعراب (علیه امپراتوری عثمانی) شرکت داشتند و شبه نظامیان ارمنی که در مقاومت ارمنستان در طول نسل‌کشی ارامنه شرکت کردند. همراه با واحدهای داوطلب ارمنی، شبه‌نظامیان ارمنی در سال ۱۹۱۸ سپاه ارامنه جمهوری اول ارمنستان را تشکیل دادند. علاوه بر این، آشوریان پس از نسل‌کشی آشوریان، با تحریک جنگ استقلال آشور، به متفقین پیوستند.

نقش روسیه در نتیجه آتش‌بس ارزنجان (۵ دسامبر ۱۹۱۷) پایان یافت، پس از آن دولت انقلابی روسیه تحت شرایط معاهده برست-لیتوفسک از جنگ خارج شد. ارمنی‌ها در کنفرانس صلح ترابزون (۱۴ مارس ۱۹۱۸) شرکت کردند که منجر به معاهده باتوم در ۴ ژوئن ۱۹۱۸ شد. عثمانیان در ۳۰ اکتبر ۱۹۱۸ آتش‌بس مودروس را با متفقین پذیرفتند و در ۱۰ اوت ۱۹۲۰ معاهده سور را امضا کردند و بعداً معاهده لوزان در ۲۴ ژوئیه ۱۹۲۳ منعقد شد.

## جستارهای وابسته

* نبرد گالیپولی
* نبرد رباط‌کریم
* عهدنامه برست-لیتوفسک

## منابع