Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# رایجو

رایجویی به تصویر کشیده شده در *بان کوکه کاندا-جیهیتسو*.
**رایجو** (به زبان ژاپنی: 雷獣 به زبان فارسی: هیولای رعد آسا) موجودی افسانه‌ای از اساطیر ژاپن می‌باشد؛ که بدنش از آذرخش و تندر تشکیل و گاهی ممکن است چهره گربه، روباه، راسو یا گرگ داشته باشد. شکل سفید و آبی گرگ (یا حتی گرگی که در رعد و برق پیچیده شده باشد) هم می‌تواند جزو رایجوها به حساب آید؛ و گاهی هم ممکن است مانند گوی آذرخش قابلیت پرواز داشته باشند. (در واقع، گاهی اوقات پدیده رعد و برق را به وجود موجود اشاره دارد). و صدایشان مانند غرش آسمان است.

## منابع
# سوجوبو

سوجوبو|  |
| گروه | جانداران افسانه‌ای |
| زیرگروه | تنگو |
| نام(های) دیگر | شاه تنگو، کوراما تنگو، تنگوی کبیر |
| کشور | ژاپن |

**سوجوبو** (ژاپنی: 僧正坊, تلفظ‌شده به صورت [soːʑoːboː]) در اسطوره‌شناسی و فولکلور ژاپنی پادشاه اسطوره‌ای و ایزد *تنگو* می‌باشد، موجودات افسانه‌ای که گمان می‌رود در کوه‌ها و جنگل‌های ژاپن ساکن هستند. *سوجوبو* نوع خاصی از تنگو به نام *دایتنگو* است و ظاهری شبیه یامابوشی، راهبان زاهد کوهستانی ژاپنی، دارد. دایتنگوها در درجه اول ظاهری انسانی دارند و برخی ویژگی‌های شبیه به پرنده مانند بال و چنگال نیز در آن‌ها دیده می‌شود. از دیگر ویژگی‌های ظاهری متمایز سوجوبو می‌توان به موهای بلند و سفید و بینی غیرطبیعی و درازش اشاره کرد.

گفته شده سوجوبو در کوه کوراما در شمال کیوتو زندگی می‌کند. خانه او در سوجوگاتانی - «درهٔ کاهن اعظم» واقع در اعماق کوهستان است. او فوق‌العاده قدرتمند است و طبق یک افسانه، قدرت او برابر با ۱۰۰۰ تنگوی معمولی است. سوجوبو از نظر رتبه در میان تنگوها در رتبه نخست قرار دارد و اغلب به عنوان پادشاه آن‌ها شناخته می‌شود.

سوجوبو شاید بیشتر به خاطر افسانهٔ آموزش شمشیرزنی، تاکتیک نظامی و جادو به سلحشوری به نام میناموتو نو یوشی‌تسونه (که در آن زمان با نام کودکی‌اش اوشی‌واکامارو یا شانائو شناخته می‌شد) شناخته شده باشد. در این افسانه اوشی‌واکاماروی جوان آرزو داشت از او مهارت بیاموزد و برای گذراندن یک دوره آموزشی طولانی و دشوار، به اعماق سوجوگاتانی سفر کرد. این مأموریتی بسیار خطرناک بود، زیرا تنگوها وحشی و غیرقابل پیش‌بینی هستند و شایعه شده بود که سوجوبو کودکانی را که بیش از حد در اعماق جنگل پرسه می‌زدند، می‌خورد. با این حال، سوجوبو تحت تأثیر شجاعت پسر جوان قرار گرفت و با آموزش او موافقت کرد.

## جستارهای وابسته

* بوداگرایی ژاپنی
* هنرهای رزمی ژاپنی
* کوه‌های مقدس

## منابع
# اوشی اونی

«اوشی اونی» از طومار *باکه‌مونو نو ئه*، دانشگاه بریگم یانگ
اوشی اُونی (牛鬼, اُنی ورزا؛ دمون ورزا) یا **گیوکی**، نوعی یوکای در فولکلور غرب ژاپن است. فرهنگ مردم بیش از یک نوع *اوشی اُونی* را توصیف می‌کند، اما تصویر یک هیولا با سر گاو در بیشتر آن‌ها دیده می‌شود. *اوشی اُونی* معمولاً در سواحل ظاهر می‌شود و به افرادی که در آنجا قدم می‌زنند حمله می‌کند.

## توصیف

*اوشی اُونی* موجودی ترسناک از غرب ژاپن، گونه‌ای از هیولا است که در نزدیکی آب زندگی می‌کند و شخصیت‌های بی‌رحم و وحشی‌ای دارد. ظاهرشان عمدتاً بر اساس موقعیت جغرافیایی متفاوت است. آن‌ها معمولاً سر گاوی با شاخ‌های تیز رو به بالا، دندان‌های نیش شرور و زبانی باریک دارند. آن‌ها سم تف می‌کنند و از کشتن و خوردن انسان‌ها لذت می‌برند. بدن آن‌ها معمولاً به صورت عنکبوت مانند با شش پا و چنگال‌های بلند و منفرد در انتهای هر زائده به تصویر کشیده می‌شود. انواع مختلفی از آن‌ها وجود دارد؛ بدن یک گاو با سری شبیه به اُنی؛ سر یک گاو بر بدنی مانند سر عنکبوت یا گربه؛ یا حتی سر یک گاو بر بدن یک انسان کیمونوپوش (نسخهٔ ژاپنی مینوتور).

گفته می‌شود که آن‌ها در سواحل، کوه‌ها، جنگل‌ها، رودخانه‌ها، مرداب‌ها و دریاچه‌ها ظاهر می‌شوند. آن‌ها اغلب در آبگیر جریان ظاهر می‌شوند و در منطقه کینکی و شیکوکو و سایر مناطق، نام‌های مکان‌های زیادی مانند «اوشی اونی فوچی» (آبگیر جویباری اوشی اُونی) یا «اوشی اُونی تاکی» (آبشار اوشی اُونی) وجود دارد.

در یوکای اِماکی دوره ادو مانند طومار *هیاک‌کایی زوکان*، آن‌ها اغلب با سر گاو و نیم‌تنه عنکبوتی تصویر می‌شوند. در *هیاکی یاگیو اِماکی*، تصویری مشابه با عنوان سوچیگومو وجود دارد.

*اوشی اُونی* اغلب با همکاری دیگر یوکای‌ها کار می‌کنند. گونهٔ عنکبوت شکل آن که در سواحل جزایر کیوشوی شمالی و هونشوی غربی یافت می‌شود، اغلب با نوره اونا و ایزو اونا جفت می‌شود. این یوکای‌های سایرن مانند از جذابیت‌های خود برای فریب مردان بی‌خبر به سمت لبه آب استفاده می‌کنند. وقتی آن‌ها نزدیک می‌شوند، اوشی اونی به قربانیان حمله می‌کند و آن‌ها را تا سر حد مرگ گاز می‌گیرد. سپس غذا بین یوکای‌ها تقسیم می‌شود.

## جستارهای وابسته

* مینوتور
* نوره اونا
* سوچیگومو

## منابع
# حکومت جین

ایالت جین در ۱۰۸ قبل از میلاد
**استان جین** (۳۰۰ پیش از میلاد)، در جنوب امپراتوری گوجوسان شکل گرفت. این حکومت رفته رفته بر قدرت خود بیشتر کرد و حتی به امپراتوری گوجوسان حمله کرد و قسمتی از قلمرو این امپراتوری را تصرف کرد. اما پس از سقوط امپراتوری گوجوسان، این حکومت از هم پاشید.

## تاریخ

سطح سازماندهی جین به عنوان یک دولت سیاسی رسمی نامشخص است. به نظر می‌رسد که فدراسیونی از ایالت‌های کوچک بسیار شبیه سم‌هان بوده‌است. برای اینکه ایالت بتواند با گوجوسان معاصر خود مبارزه کند و سفارتخانه‌هایی را به دربار سلسله هان غربی بفرستد، احتمالاً سطحی از قدرت مرکزی پایدار وجود داشت. مورخ کره‌ای (کی باک لی) همچنین نشان می‌دهد که تلاش پادشاهی برای باز کردن تماس‌های مستقیم «حاکی از تمایل شدید جین برای بهره‌مندی از مزایای فرهنگ فلزی چینی است.» با این حال، در اکثر موارد گوجوسان از تماس مستقیم بین جین و چین جلوگیری کرد.

گزارش شده‌است که پادشاه جون گوجوسان پس از اینکه ویمان تاج و تخت او را تصرف کرد و ویمان، گوجوسان را تأسیس کرد به جین گریخت. برخی معتقدند که کلمه چینی (Gaeguk (蓋馬國 یا Gaemaguk، به معنای واقعی کلمه به معنای پادشاهی اسب‌های زره پوش، واقع در نزدیکی فلات (Kaema) به جین اشاره دارد. گفته می‌شود که گوگوریو در سال ۲۶ پس از میلاد «گاماگوک» را فتح کرد، اما این ممکن است به قبیله دیگری در کره‌ شمالی اشاره داشته باشد.

گفته می‌شود یکی از مقامات دربار گوجوسان به نام یئوک گی گیونگ (歷谿卿)، پس از ناکامی در متقاعد کردن اوگو گوجوسان ، به جین که در شرق گوجوسان قرار داشته، گریخته است.

سوابق تا حدودی در مورد انقراض جین متناقض هستند: یا به جین‌هان بعدی تبدیل شد، یا به عنوان یک کل به سامهان تغییر کرد. سوابق باستان شناسی جین در قلمرویی که بعدها به ماهان تبدیل شد، یافت شده‌است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Jin». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۸ ژانویه ۲۰۱۴.
# گیجا چوسان

|  |
| --- |
| گیجا چوسان |
| Chinese name |
| نویسه‌های چینی سنتی | 箕氏朝鮮 |
| نویسه‌های چینی ساده‌شده | 箕氏朝鲜 |
|

| رونویسی‌ها |
| --- |
| چینی استاندارد |
| پین‌یین | Jīshì Cháoxiān |
| وید جایلز | Chi-shih Ch'ao-hsien |

 |
| Korean name |
| هانگول | 기자조선 |
| هانجا | 箕子朝鮮 |
|

| رونوشت |
| --- |
| لاتین‌نویسی اصلاح‌شده | *Gija Joseon* |
| مک‌کیون–ریشاور | *Kija Josŏn* |

 |

گیجا
**پادشاهی گیجا چوسان** (۱۱۲۰–۱۹۴ قبل از میلاد) مربوط به دوره گوجوسان و به مؤسس آن گیجا اشاره دارد. همان‌طور که از دوران دانگون، اطلاعات و منابع زیاد و درستی در دست نیست، اطلاعات ما از گیجا (جیزی) نیز گنگ، نامفهوم و اندک است و از قرن بیستم تاکنون مورد بحث است.

## جستارهای وابسته

* تاریخ کره

## منابع
# خاندان هه

**خاندان هه** (هانجا: 解氏)، یکی از طوایف نجیب‌زاده کشور باکجه و سه امپراتوری بود.

| خاندان هه 解 |
| --- |
| خاندان مادر | بویو و گوگوریو |
| القاب | گو/هائه |
| بنیانگذار | دانگون |
| سال بنیانگذاری | نامشخص |

## اصل و نسب

بر اساس برخی روایات ، این خاندان بازمانده از نسل دودمان سلطنتی گوجوسان هستند اما صحت این موضوع هنوز مشخص نیست . چیزی که مشخص است ریشه و تبار این خاندان به کشورهای گوگوریو و بویو برمی گردد. امپراتور جومونگ بعد از تأسیس گوگوریو، پیشوند نام سلطنتی خود را از هائه به **گو** تغییر داد و پادشاهان گوگوریو شاخه ای از این طایفه بودند که پیشوند **گو** داشتند.

## اعضای شناخته شده

به دلیل وصلت این خاندان با قبایل دیگر و همچنین پراکنده بودن اعضای آن ، شرح دادن شجره نامه کامل آن بسیار دشوار است اما میتوان یک لیست از شناخته ترین اعضای این دودمان را معرفی کرد .

**باک بویو دونگ میونگ پادشاه و بنیان گذار بویو یا بویوشمالی(باجومونگ یا دونگ میونگ گوگوریو اشتباه نشود)
* هموسو براساس کتاب سامگوک ساگی شخصیتی افسانه ایی پسر امپراتور اسمانی با ارابه ایی با پنج اژدها به زمین می‌آید و بویو را تاسیس می‌کند و پسری به دنیا می‌آورد به نام هه بورو که بعدها به دانگ بویو را تاسیس می‌کند
* براساس گفته های داسان جونگ یاک یون در کتاب 《آبانگ گانگ یئوگو》 معتقد است که هیموسو همان شخصیتی است که به عنوان بنیان‌گذار کشور بویو شناخته می‌شود، یعنی دونگ‌مِیونگ‌وانگ. از آنجا که هیموسو به یک موجود اسطوره‌ای شباهت دارد، ممکن است او یک شخصیت ساختگی باشد که بر اساس دونگ‌مِیونگ‌وانگ ساخته شده است.

**دانگ بویو هائه بورو فرزند دونگ میونگ(شخصیت افسانه ایی هموسو در واقعیت) که به بویوی شرقی گریخت.
* گوموا فرزند هائه بورو و دومین امپراتور بویوی شرقی .
* ووتائه(فرزند نامشروع هائه بورو وهمسر اول سوسانو و پدر احتمالی بیریو و به احتمال کم اونجو)
* دائه سو فرزند گوموا و آخرین امپراتور بویوی شرقی که به دست موهیول کشته شد.

**باکجه اوته پدر اونجو موسس باکجه و نوه ی گوموا[براساس سامگوگ ساگی]
* اونجو فرزند جومونگ، مؤسس و نخستین امپراتور باکجه

**گالسا بویو یونگ پو فرزند گوموا و مؤسس سلسلهٔ گالسا بویو
* هائه دودو نوهٔ گالسا و آخرین امپراتور گالسا بویو

**گوگوریو گوموا پدر جومونگ اولین پادشاه گوگوریو
* جومونگ فرزند گوموا دومین پادشاه دانگ بویو، مؤسس و نخستین امپراتور گوگوریو

## منابع

* عابدی، فرزاد، ملت پرنده سه پا، نشر روز اندیش، همدان، ۱۳۸۹.
*
# تقسیم با قرعه

**تقسیم با قرعه** (sortition) یکی از روش‌های حکومت است که در آن مقامات سیاسی از طریق نمونه‌گیری تصادفی از میان مجموعه ای بزرگ از نامزدها انتخاب می‌شوند. منطق پشت این فرایند از این ایده سرچشمه می‌گیرد که «قدرت فسادآور است.» به همین دلیل آتنی‌های باستان، هنگام انتخاب افراد برای قدرت‌گیری سیاسی، به‌جای انتخابات از روش نمونه‌گیری تصادفی از میان جمعیت استفاده می‌کردند؛ بنابراین در دموکراسی آتن باستان، تقسیم با قرعه روش سنتی و اصلی برای انتصابات سیاسی بود و استفاده از آن به عنوان یکی از ویژگی‌های اصلی یک دموکراسی واقعی در نظر گرفته می‌شد.

امروزه sortition معمولاً برای انتخاب اعضای هیئت منصفه در سیستم‌های حقوقی مبتنی بر کامن لا استفاده می‌شود. همچنین گاهی نیز در تشکیل گروه‌های شهروندی با قدرت مشورتی (شهروندان داور یا شوراهای شهروندان) از تقسیم با قرعه استفاده می‌شود.

## تاریخچه

### در آتن باستان

یک kleroterion در موزه آگورا باستان (آتن)
آتنی‌ها معتقد بودند sortition شیوه ای دموکراتیک است اما انتخابات نه و با استفاده از روش‌های پیچیده و دستگاه‌های مخصوص (مثل *kleroteria*) از تقلب جلوگیری می‌کردند. تقلب و فسادهایی همانند خریدن رأی در این روش وجود ندارند.

### سوئیس

به دلیل سود مالی که از طریق موقعیت «شهردار» بدست می‌آمد بعضی از بخش‌های سوئیس با استفاده از انتخاب تصادفی در طول سال‌های بین ۱۶۴۰ و ۱۸۳۷ از فساد جلوگیری می‌کردند.

### هند

دولت محلی در بخش‌های از تامیل نادو مانند روستای Uttiramerur به‌طور سنتی با استفاده از سیستمی با نام kuda-olai اعضای شورای روستا را انتخاب می‌کردند که در آن نام نامزدها را در برگ نخل نوشته و درون یک قابلمه قرار می‌دادند و اسامی توسط یک کودک بیرون کشیده می‌شود.

## مزایا و معایب

### مزایا

* نمایندگی مؤثر از منافع مردم
* تنوع شناختی
* انصاف و برابری
* دموکراتیک
* مبارزه با فساد
* توانمند سازی مردم عادی
* کاهش مشکلات عدم مشارکت رای‌دهندگان
* وفاداری به وجدان و نه به حزب سیاسی

### معایب

* انتخاب با قرعه تمایزی قائل نیست
* احتمال عدم تطابق نمایندگان
* رای‌گیری نشان دهنده مشروعیت
* فقدان بازخورد یا پاسخگویی

## منابع
# پادشاه خدایان

ایندرا، پادشاه خدایان هندو
با تکامل نظام‌های چند خدایی، تمایلی برای یک خدای، معمولاً مذکر، وجود دارد که به‌عنوان **پادشاه خدایان** برتری یابد. این گرایش می‌تواند به موازات رشد نظام‌های سلسله مراتبی قدرت سیاسی باشد که در آن یک پادشاه در نهایت قدرت نهایی را برای امور انسانی به‌دست می‌گیرد. خدایان دیگر برای خدمت در یک شورای الهی یا پانتئون می‌آیند. چنین خدایان درباری فرعی معمولاً با پیوندهای خانوادگی ناشی از پیوند یک زن یا شوهر مجرد، یا از یک الوهیت آندروجینی که مسئول خلقت است به هم مرتبط می‌شوند.

از نظر تاریخی، رویدادهای اجتماعی پسین، مانند تهاجمات یا تغییر در ساختارهای قدرت، می‌توانند باعث شوند که پادشاه قبلی خدایان، توسط الوهیت جدیدی که صفات و کارکردهای خدای جابجا شده را به عهده می‌گیرد، جابجا شود. غالباً پادشاه خدایان حداقل یک همسر دارد که ملکه خدایان است.

بر اساس نظریه‌های فمینیستی در مورد جایگزینی مادرسالاری‌های ریشه‌ای با پدرسالاری، خدایان آسمان مذکر تمایل دارند که جانشین الهه‌های زمین مؤنث شوند و به قدرت مطلق دست یابند.

همچنین تمایلی برای پادشاهان خدایان وجود دارد که اهمیت بیشتر و بیشتری را به خود اختصاص دهند و به‌طور همزمان صفات و کارکردهای خدایان پست‌تر را که به‌عنوان جنبه‌هایی از خدای انفرادی برتر در نظر گرفته می‌شوند، به خود اختصاص دهند.

## پادشاه خدایان در فرهنگ‌های مختلف

نمونه‌هایی از این جابجایی پادشاهان خدایان عبارتند از:

* در آنوناکی بین‌النهرین، انلیل جای آنو را می‌گیرد و به نوبه خود مردوک نیز جایگزین او می‌شود.
* در دین مصر باستان آمون خدای رسمی فرعون و مردم مصر بود.
* در پانتئون کنعانیان، بعل (حداد) جایگزین ال شد.
* در پانتئون هوریان/هیتی‌ها، تشوب یا تارهانت یا آرینا جایکوماربی را گرفت.
* در ارمنی آر و سپس، آرامازد.
* در هندوئیسم، پادشاه خدایان در اصل دیوس بود که بعداً توسط ایندرا دربرگرفته شد. اگرچه ایندرا همچنان عنوان *پادشاه خدایان* و فرمانروای بهشت را حفظ کرده است.
* در نظام یونان باستان خدایان المپیا، کرونوس جای اورانوس را می‌گیرد و زئوس نیز به نوبه خود جای کرونوس را می‌گیرد.
* در اساطیر نورس، اودین نقش پدر یا پادشاه خدایان را بر عهده می‌گیرد، اما اساطیر اسکاندیناوی دارای قبایل متعددی از خدایان مانند آسیر و ونیر است و اودین تنها به عنوان رهبر نخست آغاز می‌کند.
* اهورامزدای ایران باستان زرتشتیان
* مذاهب دراویدی، برترین موجود در دین دراویدی معمولاً سیواپرومان بود و خدایان عالی مبتنی بر سرزمین‌هایی از جمله موروگان، کادالون، وندان، کوتراوای و تیرومال داشت.

## منابع
# شایسته‌سالاری

**شایسته‌سالاری**(به انگلیسی: meritocracy) به شیوه‌ای از حکومت یا مدیریت گفته می‌شود که در آن دست‌اندرکاران بر پایهٔ توانایی و شایستگی‌شان برگزیده شوند و نه بر پایهٔ قدرت مالی یا موقعیت اجتماعی و خویشاوندی.
فناوری‌های نوین و شتاب تحول و تغییر، نیاز به نیروی انسانی متخصص را بیش از پیش کرده‌ است. این امر بنگاه‌ها و دولت را به سوی نظامی شایسته‌سالار رهنمون می‌کند. در جوامع شایسته‌سالار، نگرش‌های خویشاوندسالاری، قبیله‌گرایی، حزب‌سالاری و غیره مطرود است. نظام شایسته‌سالار، نظامی است که در آن افراد مناسب در مکان و زمان مناسب منصوب شده و از ایشان بهترین استفاده در راستای اهداف فردی، سازمانی و اجتماعی بشود.

باید توجه داشت که شایسته‌سالاری، نه یک نوع حکومت، بلکه یک فرهنگ است. شایسته‌سالاری غالباً و به اشتباه یک نوع حکومت تلقی می‌شود، در حالی که شایسته‌سالاری در حقیقت یک رویکرد و یک نهاده برای انتصاب اشخاص در یک حکومت است.
افراد در نظام شایسته‌سالار، بر اساس معیارهای متغیری از شایستگی مورد داوری قرار می‌گیرند. این معیارها می‌توانند زمینه‌های گسترده‌ای، از هوش گرفته تا پایبندی به اخلاق، از استعداد عمومی تا دانش در زمینهٔ خاص را در بر بگیرند.
یکی از انتقادات وارد شده به این رویکرد، اشاره به این حقیقت دارد که «شایستگی» یک مفهوم عمیقاً ذهنی و مبهم است که بالقوه مبهم و در معرض سوءاستفاده است.

## جستارهای وابسته

* نظام شایسته‌گرا
* نخبه‌گرایی
* برابری فرصت
* برابری نتیجه
* تحرک اجتماعی
* تکنوکراسی

## منابع
# ایدئالیسم آلمانی

**ایده‌آل‌گرایی آلمانی** یا **ایدئالیسم آلمانی**، نام جنبشی در فلسفه آلمان است که در دههٔ هشتاد سدهٔ هجدهم میلادی آغاز و در دهه چهل سدهٔ نوزدهم پایان یافت. مشهورترین نمایندگان این جنبش، کانت، فیشته، شلینگ، و هگل هستند. هرچند تفاوت‌های بزرگی میان این چهره‌هاست، اما همگی در پذیرش ایدئالیسم، مشترکند. ایدئالیسم استعلائی کانت، آموزهٔ فلسفی معتدلی دربارهٔ تمایز میان پدیدارها و اشیاء فی نفسه بود، که مدعی بود متعلق‌های شناخت انسان، پدیدارها هستند و نه اشیاء فی نفسه. فیشته، شلینگ، و هگل با تبدیل ایدئالیسم استعلائی کانت به ایدئالیسم مطلق این دیدگاه را به افراط کشاندند.

اهمیت ایدئالیسم آلمانی در این است که دربردارندهٔ برداشتی نظام‌مند از همهٔ بخش‌های فلسفه است؛ از جمله: منطق، مابعدالطبیعه، شناخت‌شناسی، فلسفه اخلاق، سیاست و زیبایی‌شناسی. همه نمایندگان ایدئالیسم آلمانی، این بخش‌های فلسفه را دارای جایگاهی در نظام کلی فلسفه می‌دانند.

## منابع
# معرفت‌شناسی اصلاح‌شده

**معرفت‌شناسی اصلاح شده** (به انگلیسی: reformed Epistemology) موضعی در معرفت‌شناسی دینی است که بر اساس آن، باور به خدا می‌تواند به عنوان عقیده‌ای پایه لحاظ شود. این دیدگاه در مقابل دیدگاه قرینه‌گرایی است.

## تاریخچه

یکی از پرسش‌های مهم در رمانتیسیزم این بود که آیا اعتقاد دینی قابل توجیه عقلانی هست یا نه. با توجه به این پرسش، برخی از کسانی که در کالج کالوین تدریس می‌کردند و به ژان کالون و دیگر متفکران الهیات اصلاح شده نظر می‌کرده‌اند این نوع معرفت‌شناسی را به راه انداختند. این نوع معرفت‌شناسی از یک سو بر باور به خدا به همان معنایی که در ادیان ابراهیمی مطرح می‌شود تکیه می‌کند و از سوی دیگر بر این نکته که باور به خدا می‌تواند به عنوان عقیده‌ای پایه مورد نظر قرار گیرد. از طرفداران این نظریه می‌توان به کسانی همچون الوین پلانتینگا، ویلیام آلستون و نیکلاس ولترستروف اشاره کرد.
این بحث متمرکز بر این موضوع است که آیا استدلال و قرینه کافی برای وجود خداوند محقق هست. از یک سو براهینی برای اثبات وجود خداوند وجود دارند همانند سه برهان سنتی کیهان شناختی، وجود شناختی و غایت شناختی و از سوی دیگر با مطرح شدن برهان استدلال احتمالاتی از طریق شر، براهین سه‌گانه سنتی قوت و استجام خود را از دست دادند. حال سؤال اصلی این است که کدام یک از این براهین قوت بیشتری دارند و کدام را می‌توان بر دیگر ترجیح داد. اگر براهین دال بر اثبات وجود خداوند استحکام و قوت بیشتری بر براهین ضد وجود خداوند دارند لذا باور به خداوند موجه است.

## مبانی

در معرفت‌شناسی اصلاح شده این فرض به کناری گذاشته می‌شود که باور با خدا بایستی بر اساس قضایای پایه‌ای دیگر موجه و عقلانی شود. به بیان ساده این نوع معرفت‌شناسی باور به خدا در کنار دیگر قضایای پایه در معرفت‌شناسی به عنوان یک قضیهٔ پایه شناخته می‌شود. همان گونه که پلانتینگا استدلال می‌کند باورها بدون قرینه تأیید روشنگر تضمین شده‌اند به شرطی که باور(۱) پایه‌ای باشند و (۲) در مقابل اعتراضات مشهور قابل دفاع باشند.

## پانویس
# شک‌گرایی علمی

کارل سیگان مبدع اصطلاح *شک‌گرایی علمی*
**شک‌گرایی علمی** استفاده از روش تحقیق و پرسش است، دربارهٔ اینکه آیا ادعاها توسط تحقیقات تجربی و تکرارپذیر مورد قبول واقع می‌شوند. این دیدگاه بخشی از هنجار روش‌شناسانه «گسترش دانش تصدیق‌شده» است.

شک‌گرایی علمی، گاهی شک‌گرایی خردگرایانه یا تحقیق شک‌گرا خوانده می‌شود. اصطلاح شک‌گرایی علمی نخستین بار در کتاب تماس و سپس در کتاب میلیاردها و میلیاردها نوشتهٔ کارل سیگن آورده شد.

شک‌گرایی علمی با شک‌گرایی فلسفی تفاوت دارد، که در آن قابلیت ما در ادعای دانستن هر چیز در مورد طبیعت جهان و نحوهٔ دریافت ما از آن را به پرسش می‌گیرد. شک‌گرایی جدید توسط پاول کورتز شک‌گرایی علمی تفسیر می‌شود. به نظر شعبده‌باز شک‌گرا جیمی آیان سوئیس شک‌گرایی علمی به معنی «چگونه فکر کنیم است، نه به چه فکر کنیم».

## جستارهای وابسته

* محقق شکاک
* دی جی گروتی
* پوینت آف اینکوئری
* شک‌گرایی آکادمیک
* بار اثبات (فلسفه)
* اثبات‌گرایی منطقی
* تجربه‌گرایی
* اندیشه آزاد
* شک‌گرایی فلسفی
* شک‌گرایی
* اندیشه انتقادی
* واژه‌نامه شک‌گرا

## منابع
# ترواده

راهب تایلندی در حال تمرکز
**ترواده** (Theravāda) کهن‌ترین شاخه باقی‌مانده بودایی است. این کلمه از زبان سانسکریت گرفته شده و به معنای *تعلیم بزرگان* می‌باشد. این شعبه از بودیسم بسیار محافظه‌کار بوده و نسبت به باقی شاخه‌های سنتی، به بودیسم اولیه نزدیک‌تر است.

برای چندین قرن، ترواده دین اصلی مردم سری‌لانکا (امروزه حدود ۷۰٪ جمعیت) و کشورهای کامبوج، لائوس، میانمار و تایلند بوده‌است. همچنین ترواده در جنوب غربی چین (میان گروه‌های قومی تائی و شان)، ویتنام (میان خمر کروم)، بنگلادش (میان گروه‌های قومی بروآس، چاکما، تاچانگیا) مالزی و اندونزی نیز رواج دارد. در ضمن، تعداد پیروان آن نیز در سنگاپور و کشورهای غربی در حال افزایش می‌باشد.

امروزه جمعیت پیروان ترواده در سراسر جهان به ۱۵۰ میلیون نفر می‌رسد و طی دهه‌های اخیر در غرب و هند روبه افزایش گذارده‌است. Theravāda.**مدرسه بزرگان** رایج‌ترین نام پذیرفته شده قدیمی‌ترین مکتب موجود بودائیسم است. طرفداران این مکتب که تراوادین نامیده می‌شوند، نسخه خود را از آموزش گوتاما بودا یا بودا دهاما در قانون پالی برای بیش از دو هزار سال حفظ کرده‌اند. قانون پالی کامل‌ترین قانون بودایی است که در یک زبان کلاسیک هندی، پالی، باقی مانده‌است، که به عنوان زبان مقدس مدرسه عمل می‌کند. بر خلاف ماهایانا و وجرایانا، تراوادا در مسائل آموزه (پاریاتی) و انضباط رهبانی (وینایا) محافظه کار است. یکی از عناصر این محافظه کاری این واقعیت است که تراوادا اصالت سوتراهای ماهایانا (که در قرن اول قبل از میلاد به بعد ظاهر شدند) را رد می‌کند. تراوادای مدرن از راسته ماهاویهارا، شاخه سریلانکای سنت ویباجاوادا، که به نوبه خود، فرقه ای از استاویرا نیکایای هندی است، گرفته شده‌است. این سنت از قرن سوم قبل از میلاد به بعد در سریلانکا شروع به تثبیت کرد. در سریلانکا بود که قانون پالی نوشته شد و ادبیات تفسیری مدرسه توسعه یافت. از سریلانکا، سنت Theravāda Mahavihāra متعاقباً به آسیای جنوب شرقی گسترش یافت. تراوادا دین رسمی سریلانکا، میانمار و کامبوج، و نوع اصلی غالب بودایی است که در لائوس و تایلند یافت می‌شود و توسط اقلیت‌ها در هند، بنگلادش، چین، نپال، کره شمالی، ویتنام، فیلیپین و تایوان انجام می‌شود. مهاجران همه این گروه‌ها، و همچنین نوکیشان در سراسر جهان، بودیسم تراوادا را پذیرفته و اجرا می‌کنند. در دوره معاصر، تحولات جدید شامل مدرنیسم بودایی، جنبش ویپاسانا که تمرین مراقبه تراوادا را دوباره تقویت کرد، رشد سنت جنگل تایلندی که بر رهبانیت جنگل و گسترش تراوادا به سمت غرب به مکان‌هایی مانند هند و نپال تأکید داشت. همراه با مهاجران بودایی و نوکیشان در اتحادیه اروپا و ایالات متحده.

استوپای توپارامایا، قدیمی‌ترین استوپای پس از بودیسم تراوادا که به دین رسمی سریلانکا تبدیل شد، به دوران سلطنت پادشاه دوانامپیا تیسا (۲۴۷-۲۰۷ پیش از میلاد) بازمی‌گردد
## منابع

*

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | بوداگرایی |  |  |
| مفاهیم و اصطلاحات |  | تاریخ |  | شاخه‌ها و فرقه‌ها |  | مشاهیر |  | کشورها |
| فهرست موضوعات |  | گاهشمار |  | نیایشگاه‌ها |  | متون |  | فرهنگ |
|  |  |  |  |  |  |  |
# لینگایاتیسم

آیین **لینگایات** یا به قول فرنگی‌ها **لینگایاتیسم** یک مذهب شیواپرستانه در هند است. لینگایاتیسم در اصل *ویراشیوا* نام دارد ولی از آن‌جایی که به پیروان این آیین لینگایات گفته می‌شد، کاربرد اصطلاح لینگایاتیسم به جای ویراشیوائیسم مرسوم شد.

## منابع
# ادیان قومی

**دین قومی** یا **ادیان قومی** یا قبیله‌ای یک اصطلاح مرسوم در دین‌شناسی است. پیروانِ ادیان قومی از راهِ فرهنگ، اصل و نسب و نژاد یا سنت‌های فرهنگیِ مشترک با هم در پیوندند. ویژگی این‌گونه از دین‌ها، محدودیتِ آن به دایرهٔ نسبتاً کوچکی از پیروان و در یک منطقه خاص است که مسائل عمومی این جامعهٔ کوچک از طریق آن حل و فصل می‌شود.

قومیت و مذهب در این تعریف، از یکدیگر جدایی ناپذیرند.

یک کلیسای قبطی در قاهره
## جستارهای وابسته

* روح‌باوری
* شمن‌باوری
* توتم‌پرستی

## منابع

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Stammesreligion». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای آلمانی*، بازبینی‌شده در ۱۷ تیر ۱۳۹۲.
# تئوسوفی

**تئوسوفی**، **حکمت الهی** یا **یزدان‌خِرَد** (انگلیسی: Theosophy) از واژه یونانی θεοσοφία تئوسوفیا، با ترکیب θεός (تئوس به معنی خدا) + σοφία (سوفیا به معنی خرد) در مجموع به معنی خرد یا فرزانگی خداوند است که به سیستم‌های فلسفه علوم خفیه یا دانش جستجوی مستقیم اسرار وجود و طبیعت اشاره دارد که به‌طور ویژه طبیعت وجود یزدانی، خدایی یا الوهیت را مورد توجه قرار می‌دهد. تئوسوفی بخشی از زمینه گسترده‌تر علوم خفیه است که به یک دانش یا خرد مخفی اشاره می‌کند که رستگاری و روشنگری شخصی را ارائه می‌کند. تئوسوفیست یا حکیم الهی در پی فهمیدن اسرار جهان و پیوندهایی که جهان، انسانیت و وجود خدایی را به هم پیوند می‌دهند می‌گردد.

تئوسوفی جنبشی دینی است که در اواخر قرن نوزدهم در ایالات متحده پایه‌گذاری شد. این جنبش عمدتاً به‌وسیلهٔ **هلنا بلاواتسکی**، اندیشمند روسی، بنیان نهاده شد و تا حد زیادی بر نوشته‌های او، به خصوص «دکترین راز» استوار است؛ شاهکار بلاواتسکی که یکی از کارهای پایه‌ای انجمن تئوسوفی محسوب می‌شود و در سال ۱۸۸۸م منتشر شد.

تئوسوفی از یک سو از فلسفه‌های کهن اروپایی مانند نوافلاطونی‌گری، و از سوی دیگر از ادیان هندی همچون هندوییسم و بودیسم تأثیر پذیرفته است. هرچند بسیاری از پیروان این مکتب معتقدند تئوسوفی دین نیست، پژوهشگران دین آن را گاه به‌عنوان یک «جنبش دینی نوظهور» و گاه به‌عنوان شکلی از «غیب‌باوری» در سنت باطنی غربی دسته‌بندی می‌کنند.

بر اساس آموزه‌های بلاواتسکی، تئوسوفی تعلیم می‌دهد که نوعی «انجمن باستانی و پنهان» از استادان روحانی وجود دارد که به‌نام **مَسترها** شناخته می‌شوند. گفته می‌شود این استادان در سراسر جهان حضور دارند، اما مرکز اصلی‌شان در تبت است. بلاواتسکی ادعا کرد که این استادان به خرد عظیم و نیروهای ماورایی دست یافته‌اند و تعالیم خود را از طریق او منتقل کرده‌اند تا جنبش تئوسوفی مدرن آغاز شود. پیروان تئوسوفی باور دارند که این استادان می‌کوشند معرفت یک دین باستانی جهانی را که روزگاری در سراسر زمین رایج بوده، دوباره زنده کنند؛ دینی که بناست بار دیگر ادیان موجود را تحت‌الشعاع قرار دهد.

تئوسوفی موضعی یکتاگرایانه دارد و به وجود یک «اصل الهی مطلق» باور دارد. در کیهان‌شناسی آن، جهان، تجلی و انعکاسی از همین مطلق به‌شمار می‌آید. هدف زندگی انسان در این اندیشه رهایی معنوی است و روح انسان پس از مرگ جسمانی بر پایهٔ قانون کارما تناسخ می‌یابد. اصل برادری جهانی و بهبود اجتماعی از اصول راهنمای تئوسوفی است، هرچند چارچوب اخلاقی ویژه و مشخصی ارائه نمی‌دهد.

نام تئوسوفی در زمان حاضر اغلب برای اشاره به آموزه‌های فلسفی-مذهبی انجمن تئوسوفی که در سال ۱۸۷۵ در نیویورک به دست هنری استیل اولکات با همکاری ویلیام کوان جاج و هِلِنا بلاواتسکی تأسیس شد استفاده می‌شود. سازمان‌ها و جوامع تئوسوفی در ۵۲ کشور فعالیت داشتند و بر توسعه و رشد دیگر تحرکات عرفانی، فلسفی و مذهبی تأثیر گذار بودند. از دیگر چهره‌های مطرح در انجمن تئوسوفی می‌توان به جیدو کریشنامورتی و چارلز وبستر لیدبیتر اشاره کرد.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Theosophy». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱ اوت ۲۰۱۵.

## پیوند به بیرون

* آثار تئوسوفیک ترجمۀ حسین مریدی
# دین اتروسک

نقاشی دیواری اتروسک تایفون، از تارکوینیا
**دین اتروسک** مجموعه‌ای از داستان‌ها، باورها و اعمال دینی تمدن اتروسک است که به شدت تحت تأثیر اساطیر یونان باستان قرار دارد، و شباهت‌هایی نیز با اسطوره‌های رومی و مذهب در روم باستان دارد.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Etruscan religion». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۲ مه ۲۰۲۳.