Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# برون‌کوچی

پوستر دولت ژاپن برای ترویج آمریکای جنوبی
**برون‌کوچی** (به انگلیسی: Emigration) عمل ترک کردن کشور یا محل سکونت به قصد مستقر شدن در مکانی دیگر است. برعکس، مهاجر شدن (به انگلیسی: Immigration) به جابجایی یک شخص به یک کشور از کشوری دیگر است. هر دو مورد به عمل مهاجرت بین ملت‌ها یا دیگر مرزهای جغرافیایی اشاره دارند.

جمعیت‌شناسان روی تأثیر عامل فشار و کشش بر مهاجرت کردن تحقیق کرده‌اند که چگونه مردم می‌توانند از یک مکان بیرون کشیده شده و به مکان دیگری جذب شوند. ممکن است تمایلی برای فرار از شرایط منفی مثل کمبود زمین یا شغل یا رفتار نابرابر وجود داشته باشد. مردم ممکن است به فرصت‌های موجود در مکان‌های دیگر جذب شوند. فرار از شرایط ظالمانه، پناهجو شدن و متقاضی پناهندگی بودن برای گرفتن پناهجویی در یک کشور خارجی ممکن است به مهاجرت دائمی منجر شوند.

مهاجرت اجباری به گروه‌هایی که مجبور به رها کردن کشور بومی خود شده‌اند اشاره دارد، مثل انتقال جمعیت از روی اجبار یا خطر پاک‌سازی قومی.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Emigration». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۸ فوریهٔ ۲۰۱۹.
# انتشارات دانشگاه کالیفرنیا

انتشارات دانشگاه کالیفرنیا|  |
| شرکت مادر | دانشگاه کالیفرنیا |
| بنیان‌گذاری | ۱۸۹۳ |
| کشور اصالت | ایالات متحده آمریکا |
| دفتر مرکزی | اوکلند، کالیفرنیا |
| انواع نشر | کتاب، ژورنال دانشگاهی |
| وبگاه | www.ucpress.edu |

**انتشارات دانشگاه کالیفرنیا** (به انگلیسی: University of California Press، که با عنوان UC Press نیز شناخته می‌شود) ناشری مستقر در ایالات متحده آمریکا و وابسته به دانشگاه کالیفرنیا است که به چاپ و نشر کتابها و ژورنال‌های دانشگاهی می‌پردازد. این انتشارات در سال ۱۸۹۳ میلادی گشایش یافت و دفتر اصلی آن در اوکلند، کالیفرنیا قرار دارد.

این انتشارات ناسودبر است و در آغاز تنها به چاپ کتاب‌ها و جزوه‌های مورد نیاز استادان و دانشجویان دانشگاه کالیفرنیا می‌پرداخت. امروزه این مرکز بیش از ۲۷۰ عنوان کتاب را از نویسندگان سراسر جهان چاپ می‌کند و ۳۰ ژورنال تخصصی را نیز منتشر می‌کند. بیش از ۳۰۰۰ نویسنده تاکنون کتاب‌های خود را با این انتشارات به چاپ رسانده‌اند.

## منابع

## پیوند به بیرون

* تارنمای رسمی
* کتابخانه دیجیتال کالیفرنیا (CDL) - کتابخانه دانشگاه کالیفرنیا
* مجموعه کتاب‌های رایگان و آنلاین انتشارات
# مردم مانگور

**مانگور/تو/منگول**| یک زن مانگوری در Huzhu County, شینینگ، چینگهای |
| کل جمعیت |
| ۲۸۹٬۵۶۵ (2010 Census) |
| مناطق با جمعیت چشمگیر |
| چین: چینگهای و گانسو |
| زبان‌ها |
| Monguor و Wutun |
| دین |
| فرقه زرد (یا بودیسم تبتی) آیین بودایی، تائوئیسم، مسیحیت، اسلام و شمن‌باوری |
| قومیت‌های وابسته |
| Mongolic peoples  |

**مانگور** (چینی: 蒙古尔 ; Tu: Monghul)، **مردم تو** (چینی: 土族)، **مغول سفید** یا **مغول تساگان**، از مردمان مغولی و یکی از ۵۶ گروه قومی رسمی شناخته شده در چین هستند.

بر اساس سرشماری سال ۲۰۰۰، کل جمعیت آنها ۲۴۱۱۹۸ نفر بود که بیشتر در استان‌های چینگهای و گانسو زندگی می‌کردند. سرشماری سال ۲۰۱۰ تعداد آنها را ۲۸۹۵۶۵ نفر اعلام کرد. قوم ماونگور به زبان مانگوری صحبت می‌کنند که به خانواده زبان‌های مغولی تعلق دارد اما به شدت تحت تأثیر گویش‌های محلی چینی و تبتی معیار قرار گرفته‌است. امروزه تقریباً همه مردم مانگور چینی صحبت می‌کنند. اکثر آنها کشاورز هستند و برخی از آنها دام نگهداری می‌کنند.

فرهنگ و سازمان‌های اجتماعی آنها تحت تأثیر بودیسم تبتی، آیین کنفوسیوس، تائوئیسم و باورهای محلی قرار گرفته‌است. تعداد کمی از آنها در هوژو و مینه مسیحی هستند که نتیجه کار تبلیغی مستمر مبلغان آمریکایی‌ها و کره ای در این منطقه است.

## ریشه‌های قومیتی

 لباس‌های مردم مانگور
تاریخ قومی مانگور مورد بحث است. به گونه‌های مختلف پیشنهاد شده‌است که منشأ آنها به Tuyuhun Xianbei، به سربازان مغول که در زمان فتوحات مغول به منطقه فعلی چینگهای - گانسو آمدند، به Shatuo و/یا به مردم هان مربوط می‌شود.

## فرهنگ

اکثر مانگورها در سکونتگاه‌های روستایی که به سرعت در حال تغییر هستند، کشاورزی انجام می‌دهند. کسانی که در سیستم آموزشی چین موفق شده‌اند، مشاغل دولتی را در طیف گسترده‌ای از زمینه‌های دانشگاهی، پزشکی و تجاری انتخاب می‌کنند.

فرهنگ و زبان سنتی مانگورها در خطر انقراض قرار گرفته‌است. رویدادهای سنتی مانند عروسی، تشییع جنازه و آیین‌های سال نو به‌طور فزاینده ای کوتاه شده و آهنگ‌های سنتی، داستان‌های عامیانه و ضرب‌المثل‌ها ناپدید می‌شوند.

### دین

در بیشتر روستاها، یک معبد بودایی و یک زیارتگاه تائوئیستی وجود دارد. تقریباً تمام معابد و زیارتگاه‌هایی که امروزه دیده می‌شوند، در سه دهه گذشته بازسازی شده‌اند، زیرا در جریان انقلاب فرهنگی (۱۹۶۶–۱۹۷۶) به‌طور دائم تخریب شدند. در حالی که راهبان بودایی در بیشتر روستاها حضور هستند، کشیشان و شمن‌های تائوئیست بسیار کم شده‌اند و به کل منطقه خدمت می‌کنند. کاهنان تائوئیست وظایف مختلفی را بر عهده می‌گیرند که شامل مراسم عروسی، تشییع جنازه و مراقبت از زیارتگاه‌ها می‌شود، در حالی که وظیفه اصلی شمن‌ها این است که به عنوان یک واسطه روحی در طول جشن نادون و گاهی اوقات مدیریت بیماری عمل کند. گزارش‌های محلی نشان می‌دهد که در گذشته کلیساهای کاتولیک متعددی در مناطق مانگور ساخته شده‌است. آنها در اوایل دهه ۱۹۵۰ پس از کنترل کمونیست‌ها ویران شدند و هنوز بازسازی نشده‌اند.

## منابع

## پیوند به بیرون

* اقلیت قومی تو (سایت دولت چین به انگلیسی)
* ورودی Tu در Ethnologue، نسخه ۱۵
* سنت‌های عروسی مونگور
* مطالعات موردی: جمع‌آوری داده‌های مونگور
* طرح‌های دستوری سالار و مونگور; نمونه عکس و صدا
* چندین داستان عامیانه مونگور (نسخه آرشیو شده)
# زبان یوغوری غربی

| یوغوری غربی |
| --- |
| yoɣïr lar |
| زبان بومی در | چین |
| منطقه | گانسو |
| قومیت | ۷٬۰۰۰ یوغور (۲۰۰۷) |
| شمار گویشوران | ۴٬۶۰۰  (۲۰۰۷) |
| تبار | ترکی
* ترکی متداول
	+ سیبریایی (ترکی شمال شرقی)
		- **یوغوری غربی**
 |
| گونه‌های نخستین | زبان اویغوری باستان
* **یوغوری غربی**
 |
| سامانه نوشتاری | خط اویغوری (تا قرن ۱۹) الفبای زبان لاتین (کنونی) |
| کدهای زبان |
| ایزو ۳–۶۳۹ | `ybe` |
| گلاتولوگ | `west2402` |
|

**یوغوری غربی** (yoɣïr lar) زبانی ترک‌تبار است که توسط مردم یوغور گویش می‌شود. این زبان در تضاد با یوغوری شرقی است که مغولی‌تبار بوده و در همین جامعه تکلم می‌شود. امروزه حدود ۴٬۶۰۰ یوغور به این زبان سخن می‌گویند.

## جستارهای وابسته

* زبان یوغوری شرقی

## منابع

## پیوند به بیرون

* Slide Shows and maps of author Eric Enno Tamm's visit to Lianhua and Hongwansi
* "Western Yugur Steppe" - A collection of literature and linguistic information بایگانی‌شده در ۱۹ سپتامبر ۲۰۱۲ توسط Wayback Machine
# وانگ ژی‌چی

نگاره‌ای از وانگ ژی‌چی که پس از مرگش کشیده‌شده‌است.**وانگ ژی چی**(به چینی: 王羲之) (زاده ۳۰۳-مرگ ۳۶۱ میلادی) خوشنویس چینی بود.

او زادهٔ لین‌یی بود ولی بیشتر زندگیش را در شائوژینگ گذراند. وی هنر خوشنویسی را از وی شوئو آموخت. او در خط‌های گوناگون زبردست بود ولی تخصصش در خط نیمه‌شکسته بود. هیچ یک از اثرهای او امروزه به طور مستقیم به دست ما نرسیده‌است.

برپایهٔ افسانه‌ها او می‌توانسته در خطاطی مچ دستش را مانند گردن غاز بپیچاند. او هفت فرزند داشته که همگی در خوشنویسی زبردست بوده‌اند و نامدارترینشان کوچکترین پسرش وانگ ژیانچی بوده‌است.

## منابع

Wikipedia contributors, "Wang Xizhi," Wikipedia, The Free Encyclopedia,  (accessed July 26, 2008).
# سوبا

زارو سوبا
**سوبا** (به انگلیسی: Soba) (به ژاپنی: 蕎麦 Soba) به یک نوع نودل ژاپنی تهیه شده از آرد گندم سیاه (چاودار) یا غذای تهیه شده از این نوع سوبا گفته می‌شود. به‌طور معمول تنها واژهٔ سوبا به کار می‌رود ولی گاهی برای تمایز از سوبای چینی، سوبای ژاپنی نیز به کار می‌رود. از زمان‌های قدیم سوبا در کنار ئودون، سوشی و تمپورا شناخته‌شده‌ترین نوع آشپزی ژاپنی بوده‌است. سوبا معمولاً همراه با واسابی و دایکون صرف می‌شود.

انواع غذاهایی که در آن سوبا بکار رفته‌است:

* سوباگاکی
* سوبایاکی
* سوبابرو
* نان سوبا

## نگارخانه

* سوبای خشک
* سوبا نودل تهیه شده از گندم سیاه
* تمپوراسوبا

## جستارهای وابسته

* نودل

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «蕎麦». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای ژاپنی*، بازبینی‌شده در ۲۸ ژانویه ۲۰۱۰.
# گویش‌های عربی

گویش‌های زبان عربی در بیشتر موارد چنان از هم دورند که بر پایهٔ تعریفات زبان‌شناختی در اصل بایستی آن‌ها را به عنوان زبان‌های جداگانه بشمار آورد.

مقوله زبان عربی بر مجموعه زیادی از گویش‌ها و لهجه‌های گوناگون دلالت می‌کند که به‌طور کلی به سه بخش تقسیم می‌شود:

* عربی کلاسیک یا قرآنی
* عربی استاندارد یا فصیح یا کتابی
* عربی گفتاری یا جلفی یا دارجة

در تمام کشورهای عربی گویش استاندارد جهت تدریس در مدارس و تألیف کتاب‌ها و جراید به کار برده می‌شود.

اما هر منطقه از جهان عرب، گویش محلی ویژه خود را دارد که گاه تفاوت‌های میان آن‌ها به اندازه‌ای است که عرب‌ها مجبور به تکلم به عربی کتابی با هم می‌شوند. یکی از دلایل وجود تعدد گویش‌ها و لهجات در زبان عربی را تأثیر زبان‌های پیشین موجود در آن مناطق پیش از چیرگی زبان عربی بر آن منطقه‌ها دانسته‌اند. در حالت کلی عربی محاوره‌ای را به دو بخش خاورمیانه‌ای و مغربی تقسیم می‌کنند.

## رده‌بندی گویش‌ها

گویش‌های عربی در جهان عرب
* گروه مغربی
	+ عربی مراکشی
	+ عربی تونسی
	+ عربی الجزایری
	+ عربی اندلسی
	+ عربی لیبیایی
	+ عربی حسانی
	+ عربی صحرایی
	+ عربی سیسیلی
* گروه سودانی
	+ عربی سودانی
	+ عربی چادی
	+ عربی جوبا
* گروه مصری
	+ عربی مصری
	+ عربی صعیدی
* گروه عراقی
	+ عربی عراقی
	+ عربی موصلی
	+ عربی بغدادی
	+ عربی بصراوی
	+ عربی یهودی بغداد
	+ عربی یهودی-عراقی
	+ عربی خوزستانی
	+ عربی مارونی قبرسی
* گروه شامی
	+ عربی سوری
	+ عربی لبنانی
	+ عربی اردنی
	+ عربی فلسطینی
	+ عربی بدوی
* گروه شبه‌جزیره‌ای
	+ عربی بحرانی
	+ عربی بارقی
	+ عربی خلیجی
	+ عربی نجدی
	+ عربی عمانی
	+ عربی حجازی
	+ عربی حضرموتی
	+ عربی شحی
	+ عربی ظفاری
	+ عربی یمنی
	+ عربی تهامه‌ای

## سنجش میان گویش‌ها

نمونه‌ای از واژه‌های عربی در گویش‌های گوناگون:| برابر فارسی | عربی معیار | تونس | مراکشی | الجزایر | مصر | اردن | شامی | عراقی | خوزستانی | حجازی | جیزانی |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **اکنون** | الآن | توّه | داب/ضُرْک | ضُرْک | دِلْوَئتی | هَلأَّ، هسا | هَلأَّ | هسه | هسا | دحین | ذحّینه |
| **گفتار** | تکلم | تکلم، احکی | تکلم، هْدَر | هْدَر | إِتْکلِّم | إحکی | حکی | احچی | احچی | اهرج | تهرّج |
| **لاک‌پشت** | سلحفاة | فَکرُون | فَکرُون | فَکرُون | زلحفه | کرکعه | سلحفاه | رگه/سلحفاه | رگه | سُلحُفه | سُلْحُفه |
| **باران** | مطر | مطر | شْتَا | شْتَا | مطر | شْتَا | مطر، شتی | مطر | مُطَر | مطره | مطر |
| **تنبل** | کسول | بُخْلی | کسول، معڭاز | فِنْیانْ | کسلان | کسلان | عجزان | کسلان | عیزان | تنبل | کسِل |
| **چه** | ماذا | شنوه | اشنو | واش | ای | أیش | شو | شنو | شنهو/شنهی | أیش | ماهو |
| **می‌خواهد** | یرید | اِیحَبّْ | یبْغِی | یبْغِی، اِیحَبّْ | عایز/عاوز | بدُّو | بدُّو | یرید | یرید | یبغی | یبغی |
| **گربه ماده** | قطة | قطُّوسه | مشه | چْط | ئطه |  |  | بزونه | بزونه | بسّه | بِسه |
| **چطوری؟** | کیف حالک؟ | اشنی أحوالک؟ | کدایر؟ لا باس؟ | واش راک؟ لا باس؟ | ازیک؟ عامل إیه؟ | کیفک؟ | کیفک؟ | شلونک؟ | اشلونک/چیفک | کیفک؟ | ایش حالک؟ |

## جستارهای وابسته

زبان‌های عربی

## منابع

ویکی‌پدیای عربی.
# استربلوس آسپر

| استربلوس آسپر |
| --- |
|  |
| استربلوس آسپر، *Streblus asper* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | گیاهان |
| راسته: | گل‌سرخ‌سانان |
| تیره: | موراسه |
| گونه: | S. asper |
| نام دوبخشی |
| Streblus asper |

**استربلوس آسپر** (نام علمی: *Streblus asper*) نام یک گونه از تیره موراسه است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Streblus asper». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۸ نوامبر ۲۰۱۴.

## پیوند به بیرون
# نقش‌برجسته

نقش‌برجسته از عیسی و حواریون، ساخته شده از گچ
نقش‌برجسته‌ای در نقش رستم که غلبهٔ شاپور اول بر والرین و فیلیپ عرب را به تصویر کشیده که والرین امپراتور روم در مقابل شاپور یکم شاه ایران زانو زده است
**نقش‌برجسته** یا **نقش بیرون‌جسته**، حجمی است از یک سو بسته و محدود که در آن اشیاء کم‌وبیش به صورت برآمده از سطح نمایش داده شوند. روی هم‌رفته نقش‌برجسته حالتی میان مجسمه‌سازی و نقاشی دارد؛ که معمولاً بدون رنگ‌پردازی ساخته می‌شوند.

## نگارخانه

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## منابع

* مبانی هنرهای تجسمی، برداشت شده در ۳ اردیبهشت ۱۳۸۸.
# والتر لیپمن

| والتر لیپمن |
| --- |
| لیپمن در حوالی ۱۹۲۰ |
| زاده | ۲۳ سپتامبر ۱۸۸۹ نیویورک، ایالات متحده |
| درگذشته | ۱۴ دسامبر ۱۹۷۴ (۸۵ سال) نیویورک، ایالات متحده |
| ملیت | ایالات متحده آمریکا |
| دانشگاه | دانشگاه هاروارد (بی‌ای) |
| کار(های) برجسته | سردبیر بنیانگذار *نیو ریپابلیک*
دیدگاه عمومی |
| جوایز مهم | جایزه پولیتزر، ۱۹۵۸, ۱۹۶۲ نشان افتخار آزادی رئیس‌جمهوری |

**والتر لیپمن** (انگلیسی: Walter Lippmann؛ زاده ۲۳ سپتامبر ۱۸۸۹ درگذشته ۱۴ دسامبر ۱۹۷۴) روزنامه‌نگار، خبرنگار و مفسر سیاسی آمریکایی و یکی از نخستین کسانی که مفهوم جنگ سرد را معرفی کرد، وی همچنین رایج کننده اصطلاح «کلیشه» یا تفکر قالبی در روان‌شناسی مدرن بود و در ستون مطبوعاتی و چندین کتاب از جمله درخشان ترینش «دیدگاه عمومی» (۱۹۲۲) به نقد رسانه و دموکراسی می‌پرداخت.

لیپمن همچنین نقش قابل توجهی در هیئت تحقیق وودرو ویلسون پس از پایان جنگ جهانی اول به عنوان مدیر تحقیقات ایفا کرد. نظرات او راجع به نقش روزنامه‌نگاری در دموکراسی در تناقض با نوشته نویسنده هم عصرش جان دیویی بود که اکنون از آن به عنوان مباحث لیپمن-دیویی نام برده می‌شود. لیپمن دوبار برنده جایزه پولیتزر شد، یکبار به خاطر ستونش در روزنامه سندیکایی «امروز و فردا» و دیگری مصاحبه اش با نیکیتا خروشچف در ۱۹۶۱.

او همچنین با عناوینی چون **«تاثیرگذارترین روزنامه‌نگار قرن بیستم»** تا **«پدر روزنامه‌نگاری مدرن»** ستایش شده‌است. مایکل شادسون نوشته که جیمز دبلیو کری کتاب «دیدگاه عمومی» والتر لیپمن را «کتاب پایه‌گذار روزنامه‌نگاری مدرن و تحقیقات رسانه در آمریکا» قلمداد کرده‌است.

## نظریات

لیپمن از فلاسفه و متفکران لیبرالی بود که تحت تأثیر تحولات تاریخی قرن بیستم، به صورت ویژه با تجربه دو جنگ جهانی و همچنین بحران رکود اقتصادی و سیاست جدید دولت روزولت در ایالات متحده، دچار تحول فکری شد و از فردگرایی به نوعی جمع گرایی روی آورد. وی حتی اندیشه برنامه‌ریزی و مدیریت جمعی در قرن بیستم را هم پایهٔ کشف عقل در یونان باستان می‌شمرد. اما مسئلهٔ مهمی نیز وی را به خود مشغول داشته و آن نیز تعارض میان ارزش‌های عمده لیبرال دموکراسی به ویژه نظم با آزادی و بازار آزاد با عدالت اجتماعی بود. دموکراسی نه تنها نوعی سازمان حکومتی بلکه نوعی راه زندگی است.

## آثار

مقدمه‌ای بر سیاست (۱۹۱۳)

افکار عمومی (۱۹۲۲)

جامعه خوب (۱۹۳۷)

گفتارهایی در فلسفه عمومی (۱۹۵۵)

## منابع

1.
2.
3. "Special Awards and Citations". The Pulitzer Prizes. Retrieved 2013-11-01.
4. "International Reporting". The Pulitzer Prizes. Retrieved 2013-11-01.
5. Blumenthal, Sydney (۳۱ اکتبر ۲۰۰۷). "Walter Lippmann and American journalism today".
6. Walter Lippmann and the American Century". 1980.

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Walter Lippmann». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۵ مارس ۲۰۱۴.

## پیوند به بیرون

* «Walter Lippmann». بایگانی‌شده از اصلی در ۲ اوت ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۵ مارس ۲۰۱۴.
* راجرز، اورت‌میچل(۱۳۸۷)تاریخ‌تحلیلی‌علم‌ارتباطات:رویکردی‌شرح‌حال‌نگارانه، ترجمه‌وتحشیه:دکترغلامرضاآذری، تهران:انتشارات‌دانژه، صص(۴۴۵–۴۵۰).
* شرام، ویلبر(۱۳۸۱)زندگی‌واندیشه‌پیشتازان‌علم‌ارتباطات، ویراستاران:استیون‌اچ. چافی‌واورت‌ام. راجرز، مترجمان:غلامرضا آذری‌وزهراآذری، تهران:انتشارات‌رسا، صص(۴۰٬۲۳۰٬۲۳۵).
# سواد فرهنگی

نمونه‌های الفبا در Codex Gigas
**سواد فرهنگی** اصطلاحی است که ای. دی. هیرش، معلم، منتقد ادبی، و نظریه‌پرداز آموزش‌و‌پرورش آمریکایی، ابداع کرده است و ناظر به توانایی درک راحت یک فرهنگ و مشارکت آسان در آن است. سواد فرهنگی در مقابل سواد معمول و مقبول (توانایی خواندن و نوشتن) قرار می‌گیرد. خوانندهٔ باسواد، اغلب، تنها الفبای یک زبان و دستور آن، و نیز مجموعه‌ای بسنده از واژگان را می‌داند، ولی خواننده‌ای که سواد فرهنگی دارد نشانه‌ها و نمادهای یک فرهنگِ معیّن را می‌شناسد، از جمله زبان آن را، گویش‌های منفرد آن‌ها را، قصه‌های آن را، مشغولیت‌های آن را، مثل‌ها و اصطلاحات آن را، و رفتارهای زبانی آن را. او می‌تواند، به‌راحتی، با دیگرانی از همان فرهنگْ سخن بگوید و آن‌ها را درک کند.

## جستارهای وابسته

* ای. دی. هیرش
* سواد علمی
* سواد اطلاعاتی

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Cultural literacy». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۳.
# خوانش‌پریشی

| دیسلِکسیا |
| --- |
|  |
| دستخط یک شخص دیسلکسیک به یونانی |
| تخصص | عصب‌روان‌شناسی، پزشکی کودکان  |
| نشانه‌ها | مشکل در خواندن |
| علت | دلایل ژنتیکی و محیطی name=Lancet2012 /> |
| عوامل خطر | تاریخچه وجود در خانواده، اختلال کم‌توجهی - بیش‌فعالی |
| تشخیص افتراقی | مشکلات شنوایی یا مشکلات بینایی، آموزش خواندن ناکافی |
| درمان | اصلاح و تنظیم روش‌های تدریس |
| شیوع | ۳–۷% |

**خوانش‌پریشی**، **نارساخوانی**، **اختلال در خواندن**، **دُش‌خوانی** یا **دیسلِکسیا** (به انگلیسی: Dyslexia) اختلالی در یادگیری است که با خواندن پایین‌تر از سطح مورد انتظار از سن فرد مشخص می‌شود. افراد مختلف به درجات مختلف تحت تأثیر قرار می‌گیرند. این اختلال موجب اختلال در روان‌خوانی یا درک مطلب می‌شود. دیسلکسیا، می‌تواند خود را به عنوان یک مشکل در رابطه با واج‌خوانی، و رمزگشایی، املا، مهارت شنوایی، حافظه کوتاه مدت، یا نامگذاریِ سریع آشکار کند.

## زیرگروه‌ها

سه نوع زیرگروه شناختی برای خوانش‌پریشی تعریف شده‌است که شامل: شنیداری، دیداری، و توجه است. ناتوانی خوانِش، یا دیسلِکسیا یکی از معمول‌ترین ناتوانی‌های آموزشی می‌باشد. هم چنین محققان دانشگاه ام آی تی دریافتند افراد مبتلا به خوانش‌پریشی در تشخیص و شناسایی چهره افراد نیز با ابهاماتی روبرو هستند. خوانش‌پریش بزرگسال می‌تواند به صورت روان بخواند اما افراد خوانش‌پریش معمولاً سرعت خواندن پایینی دارند؛ و هم چنین توانایی هِجا و دیکتهٔ پایینی دارند و اگر واژه‌ای بی‌معنا باشد در خواندن آن دچار مشکل می‌شوند. خوانش پریشی هیچ رابطه‌ای با سطح آی‌کیو یا هوش و تواناییِ شناختی فرد ندارد.

## علایم و نشانه‌ها

از نشانه‌های اولیه این ناتوانی دیر صحبت کردن کودک است. و بعد از آن نوشتنِ آیینه‌ای کودک که در آن نوشتن واژه‌ها بر عکس و مانند آیینه است. از نشانه‌های سنین بالاتر، می‌توان به ناتوانی یا مشکل در هجا کردن واژه، یافتن هم‌قافیه برای واژه یا مشکل در تلفظِ صدا یا ترکیب واژه‌ها و صداها اشاره کرد. عمومی‌ترین نشانه آن دیکتهٔ بسیار ضعیف کودک و تمایل به نوشتن حروف بیشتر یا کمتر در هنگام نوشتن واژه‌ها است. از دیگر نشانه‌های عمومی خوانش‌پریشی این است که یک فرد خوانش‌پریش واژه را زودتر یا دیرتر از جایی که باید قرار گیرد در جمله می‌گذارد و همچنین در هنگام خواندن، واژه‌ها را جابه‌جا می‌خواند. معمولاً فرد خوانش‌پریش سطح نوشتاری‌اش بسیار پایین‌تر از سطح معلومات و هوش عمومی‌اش است و از همین طریق می‌توان به خوانش‌پریشی وی، پی برد.

## دلایل

محققان از زمان تشخیص این عارضه در سال ۱۸۸۱ میلادی در تلاش بوده‌اند که ریشهٔ آن را بیابند. برخی نیز علایمی مثل مشکلات در خواندن و تشخیص حروف را به رشد ناقص سلول‌های عصب بینایی ارتباط داده‌اند.

ریشه اختلال دیسلکسیا در مباحث عصب‌شناسی، ژنتیک و تعامل ژن و محیط اطراف بررسی می‌شود

## پانویس و منابع
# زنبق گوش‌خرگوشی

| زنبق گوش‌خرگوشی |
| --- |
|  |
| زنبق گوش‌خرگوشی، *Iris laevigata* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | گیاهان |
| راسته: | مارچوبه‌سانان |
| تیره: | زنبقیان |
| سرده: | زنبق |
| زیرسرده: | زنبق‌های دریاچه‌ای |
| گونه: | *I. laevigata* |
| نام دوبخشی |
| Iris laevigata |

**زنبق گوش‌خرگوشی** (نام علمی: *Iris laevigata*) نام یک گونه از سرده زنبق است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Iris laevigata». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۹.

## پیوند به بیرون
# آیین رومی

**آیین رومی** (لاتین: Ritus Romanus) یکی از آیین‌ها و مناسک عبادی اصلیِ کلیسای لاتین است، بزرگترین مجمع کلیساهای خاصِ مستقل (particular church sui iuris) که کلیسای کاتولیک را تشکیل می‌دهند. این آیین به زبان لاتین و در شهر رم توسعه یافت و در حالی که آیین‌های مذهبی لاتین خاصی همچون آیین آمبروسی (آیین میلانی) نیز همچنان باقی مانده‌است، اما این آیین رومی بود که تقریباً در تمامی کلیساهای لاتین به تدریج جا افتاد و مورد پذیرش گسترده واقع شد. در قرون وسطی گونه‌های متعددی از آیین‌ها و مناسک محلی وجود داشت، حتی با آنکه همگی دارای تشریفات خاص نبودند، اما به‌دنبال اختراع چاپ و در تبعیت از احکام شورای ترنت در سال‌های ۱۵۶۳–۱۵۴۵، همسانی و یکرنگی میان این آیین‌ها افزایش یافت. چندین آیین مذهبی لاتین که تا قرن بیستم باقی ماندند، به‌طور داوطلبانه و اختیاری پس از شورای دوم واتیکان کنار گذاشته شدند. آیین رومی در حال حاضر، رایج‌ترین مناسک مذهبی - نه تنها در کلیسای لاتین، بلکه در سرتاسر دنیای مسیحیت - است.

پذیرش و جاافتادن آیین رومی طی قرن‌های متمادی حاصل شد و تاریخچهٔ «مراسم عشای ربانی» آن را می‌توان به سه مرحله تقسیم کرد: عشای پیش از ترنت، عشای ربانی دوران ترنت، و عشای ربانی پاپ پل ششم. این آیین مذهبی امروزه معمولاً به آن شکلی برگزار می‌شود که پاپ پل ششم در سال ۱۹۶۹ فتوا داد و در سال ۲۰۰۲ توسط پاپ ژان پل دوم بازبینی و اصلاح شد. البته استفاده از «کتاب دعای مراسم عشای ربانی ۱۹۶۲» (Missale Romanum)، تحت شرایط خاصی که در سند ۲۰۲۱ پاپ تحتِ عنوان «حافظان سنت» (Traditionis custodes) ذکر شده، مجاز است.

## نگارخانه

تصاویری مربوط به آیین‌های رومیمراسم عشای ربانی پاپ پل ششم در سال ۱۹۷۰نسخهٔ ۲۰۰۲ کتاب دعای مراسم عشای ربانی. این کتاب مذهبی حاوی سرفصل‌ها، متون و راهنمای نحوهٔ برگزاری مراسم عشای ربانی در آیین رومی کلیسای کاتولیک است.مراسم عشای ربانی در بازیلیکای مریم مقدس شهر بنگلورمحراب کلیسای سانتا سیسیلیای تراسوِره در شهر رم مه در سال ۱۷۰۰ میلادی ساخته شد.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Roman Rite». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۳ فوریه ۲۰۲۲.
# فرانسوی باستان

| فرانسوی باستان |
| --- |
| *Franceis*, *François*, *Romanz* |
| بیان | [fɾãntsejs], [fɾãntsɔjs], [romãnts] |
| منطقه | شمال فرانسه در قرون وسطی, بخش‌هایی از بلژیک (والونی), انگلستان در قرون وسطی, ایرلند, پادشاهی سیسیل, شاهزاده‌نشین انطاکیه, پادشاهی قبرس |
| دوره | در سدهٔ چهاردهم به فرانسوی میانه رسید. |
| تبار | هندواروپایی
* ایتالی
	+ رومی
		- رومی باختری
			* گالو-رومی
				+ گالورایتی
					- اوئیل
						* **فرانسوی باستان**
 |
| کدهای زبان |
| ایزو ۲–۶۳۹ | `fro` |
| ایزو ۳–۶۳۹ | `fro` |
| گلاتولوگ | `oldf1239` |
|

**فرانسوی باستان** (franceis, françois, romanz؛ در فرانسوی کنونی: ancien français)نام زبانی بوده که میان سده‌های هشتم تا چهاردهم میلادی در شمال فرانسه مورد استفاده بوده‌است. از میانهٔ سدهٔ چهاردهم این زبان جای خود را به فرانسوی میانه داد.

## پانویس

## منابع

Wikipedia contributors, "Old French," Wikipedia, The Free Encyclopedia,  (accessed August 31, 2018).
# پادشاهی متحد هلند

| پادشاهی متحد هلند *Verenigd Koninkrijk der Nederlanden*  (هلندی) *Royaume-Uni des Pays-Bas*  (فرانسوی) هلند |
| --- |
| ۱۸۱۵–۱۸۳۹ |
|
پرچم

 نشان ملی

 |
| **شعار:**"Je maintiendrai" (فرانسوی) «من حمایت خواهم کرد» |
| **سرود:**مدت: 2 دقیقه و 19 ثانیه2:19*Wien Neêrlands Bloed* «آن‌هایی که خون هلندی دارند» |
| موقعیت هلند (سبز تیره) در سال ۱۸۱۵ در اروپا. دوک‌نشین بزرگ لوکزامبورگ نیز (سبز روشن) نشان داده شده‌است. |
| پایتخت | آمستردام لاهه (جایگاه دولت) |
| زبان(های) رایج | هلندی (رسمی) و فرانسوی (رسمی در والونی) |
| دین(ها)  | کلیسای اصلاحی هلندی کلیسای کاتولیک |
| حکومت | پادشاهی مشروطه |
| شاه |   |
|  |
| • ۱۸۱۵–۱۸۳۹  | ویلم یکم |
|  |
| قوه مقننه | مجلس |
| • مجلس اعلا | سنا |
| • مجلس سفلا | مجلس نمایندگان |
| دوره تاریخی | دوران نوین |
|  |
| • کنگره وین  | ۱۶ مارس ۱۸۱۵ |
| • پذیرش مشروطیت  | ۲۴ اوت ۱۸۱۵ |
| • انقلاب بلژیک  | ۲۵ اوت ۱۸۳۰ |
| • معاهده لندن  | ۱۹ آوریل ۱۸۳۹ |
|  |
| جمعیت |
|  |
| • ۱۸۱۵  | حدود ۲٬۲۳۳٬۰۰۰ |
| • ۱۸۳۹  | حدود ۳٬۵۰۰٬۰۰۰ |
|  |
| واحد پول | گیلدر هلند |
| کد ایزو ۳۱۶۶ | NL |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **پیشین** | **پسین** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | شاهزاده‌نشین مستقل هلند متحد |
|  | امپراتوری اول فرانسه |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| پادشاهی هلند |  |
| دوک‌نشین لیمبورگ |  |
| لوگزامبورگ |  |
| بلژیک |  |

 |

 |

**پادشاهی متحد هلند** (هلندی: *Verenigd Koninkrijk der Nederlanden*; فرانسوی: Royaume-Uni des Pays-Bas‎) نام غیررسمی بود که بین سال‌های ۱۸۱۵ تا ۱۸۳۹ به پادشاهی هلند گفته می‌شد. این پادشاهی به عنوان یکی از پیامدهای جنگ‌های ناپلئونی از طریق ادغام سرزمین‌های جمهوری هلند، هلند اتریش و شاهزاده-اسقف‌نشین لیژ برای ایجاد یک حائل بین قدرت‌های اروپایی ایجاد شد. نوع حکومت آن پادشاهی مشروطه و شاه آن ویلیام اول بود.

این سرزمین با رخداد انقلاب بلژیک در سال ۱۸۳۰ فروپاشید. هلند با وجود جدایی دفاکتو بلژیک، تا سال ۱۸۳۹ و بسته‌شدن معاهده لندن و اصلاحات مرزی، از به رسمیت شناختن آن خودداری نمود.

## تقسیمات اداری

نقشه پادشاهی متحد هلند
نقشه پادشاهی متحد هلند
پادشاهی متحد هلند به ۱۷ استان و دوک‌نشین بزرگ لوکزامبورگ که از نظر مشروطه مجزا بود تقسیم می‌شد. بیشتر استان‌ها براساس *دپارتمان‌هایی* بودند که توسط فرانسه بنیان نهاده شده‌بودند. این استان‌ها شامل:

* آنتورپ (بخشی از بلژیک امروزی)
* درنته (بخشی از هلند)
* فلاندر شرقی (بلژیک)
* فریسلاند (هلند)
* خلدرلاند (هلند)
* خرونینگن (هلند)
* انو (بلژیک)
* هلند (هلند)
* لیمبورگ (تقسیم بین بلژیک و هلند)
* لیژ (بلژیک)
* نامور (بلژیک)
* برابانت شمالی (هلند)
* افریسل (هلند)
* برابانت جنوبی (بلژیک)
* اوترخت (هلند)
* فلاندر غربی (بلژیک)
* زیلاند (هلند)

پادشاهی متحد هلند همین‌طور یک کشور استعمارگر با مستعمره‌های فرادریایی در هند شرقی و سایر نقاط بود.

## جستارهای وابسته

* بنلوکس

## منابع

### کتاب‌شناسی

* Kossmann, E.H. (1988). *The Low Countries, 1780-1940*. Oxford: Clarendon. ISBN 978-0-19-822108-1.

## پیوند به بیرون

* پرونده‌های رسانه‌ای مربوط به United Kingdom of the Netherlands در ویکی‌انبار