# آموزش در آفریقای جنوبی

آموزش در آفریقای جنوبی| اداره آموزش پایه اداره آموزش عالی و آموزش حرفه‌ای |
| --- |
| وزیر آموزش پایه وزیر آموزش عالی، علوم و فناوری | سیویوه گواروبه نوبوهله نکابانه |
| بودجهٔ آموزش و پرورش ملی (۲۰۲۲) |
| بودجه | ۴۰۷٫۳ میلیارد رند |
| داده‌های همگانی |
| زبان‌های نخست | انگلیسی و دیگر زبان‌های آفریقای جنوبی |
| گونه نظام آموزشی | دولتی، خصوصی |
| **باسوادی** (۲۰۲۵) |
| مجموع | ۹۵٪ |
| **نام‌نویسی** |
| مجموع | n/a |
| ابتدایی | n/a |
| متوسطه | n/a |
| آموزش عالی | n/a |

دانش‌آموزان مدرسه در کیپ تاون
**آموزش در آفریقای جنوبی** زیر نظر دو اداره ملی اداره می‌شود: اداره آموزش پایه (DBE) که مسئول مدارس ابتدایی و متوسطه است و اداره آموزش عالی و آموزش حرفه‌ای (DHET) که مسئول آموزش عالی و آموزش حرفه‌ای است. پیش از سال ۲۰۰۹، هر دو اداره در یک وزارت آموزش واحد وزارت آموزش آفریقای جنوبی ادغام بودند.

در سال ۲۰۲۵، نرخ باسوادی آفریقای جنوبی به ۹۵٪ رسید که دومین نرخ در قاره آفریقا پس از سیشل است. اداره DBE مدارس دولتی، مدارس خصوصی (که اداره از آن‌ها با عنوان مدارس مستقل یاد می‌کند)، مراکز رشد و پرورش کودکان خردسال و مدارس نیازهای ویژه را پوشش می‌دهد. مدارس دولتی و خصوصی روی‌هم «مدارس عادی» نام دارند و حدود ۹۷٪ از مدارس آفریقای جنوبی را تشکیل می‌دهند. اداره DHET نیز با کالج‌های آموزش و پرورش فنی و حرفه‌ای (TVET)، مراکز آموزش پایه بزرگسالان (ABET) و نهادهای آموزش عالی (HE) سروکار دارد.

نه استان آفریقای جنوبی نیز ادارات آموزشی مستقل خود را دارند که مسئول اجرای سیاست‌های اداره ملی و رسیدگی به مسائل محلی هستند. دولت آفریقای جنوبی در سال ۲۰۱۳ حدود ۲۱٪ از بودجه ملی را به آموزش اختصاص داد که نزدیک به ۱۰٪ از آن به آموزش عالی تعلق داشت.

## نظام آموزش پایه (مدارس ابتدایی و متوسطه)

آموزش پایه در آفریقای جنوبی از پایه یک (کودکان ۶ تا ۷ ساله) تا پایه دوازدهم (۱۸ تا ۲۱ ساله) در سطوح ابتدایی و متوسطه ارائه می‌شود. دانش‌آموزانی که پایه دوازدهم را با موفقیت پشت سر می‌گذارند، گواهینامه دیپلم متریک آفریقای جنوبی دریافت می‌کنند که راه ورود به آموزش عالی را برایشان می‌گشاید.

اداره DBE پایه‌ها را رسماً در دو «دسته» گروه‌بندی می‌کند: آموزش عمومی و آموزش تکمیلی و حرفه‌ای. دسته آموزش عمومی و پرورش (GET) شامل پایه R (معادل پیش‌دبستانی) به‌علاوه پایه‌های ۱ تا ۹ می‌شود و دسته آموزش تکمیلی و آموزش حرفه‌ای (FET) شامل پایه‌های ۱۰ تا ۱۲ و مراکز آموزش حرفه‌ای غیر از آموزش عالی است.

دسته GET به «مراحل» کوچک‌تری تقسیم می‌شود: مرحله پایه (پایه‌های R تا ۳)، مرحله میانی (پایه‌های ۴ تا ۶) و مرحله ارشد (پایه‌های ۷ تا ۹). در سطح بین‌المللی، مراحل پایه و میانی با آموزش ابتدایی و مرحله ارشد با آموزش متوسطه اول برابری می‌کنند.

ساختار اداری بیشتر مدارس عادی آفریقای جنوبی این تقسیم‌بندی دسته‌ها و مراحل را بازتاب نمی‌دهد. به دلایل تاریخی، بیشتر مدارس یا «ابتدایی» هستند (پایه R به‌علاوه پایه‌های ۱ تا ۷) یا «متوسطه»، که با نام دبیرستان نیز شناخته می‌شوند (پایه‌های ۸ تا ۱۲).

در سال ۲۰۱۰، نظام آموزش پایه شامل ۱۲٬۶۴۴٬۲۰۸ دانش‌آموز، ۳۰٬۵۸۶ مدرسه و ۴۳۹٬۳۹۴ معلم بود. در سال ۲۰۰۹، نظام آموزش عالی و حرفه‌ای شامل ۸۳۷٬۷۷۹ دانشجو در نهادهای آموزش عالی، ۴۲۰٬۴۷۵ دانشجو در کالج‌های FET دولتی و ۲۹۷٬۹۰۰ نفر در مراکز ABET دولتی بود.

سطوح آموزش ابتدایی و متوسطه| سن | پایه تحصیلی |
| --- | --- |
| مرحله پایه (Foundation Phase) |
| ۵–۶ | پایه R (پیش‌دبستانی) |
| ۶–۷ | پایه ۱ |
| ۷–۸ | پایه ۲ |
| ۸–۹ | پایه ۳ |
| مرحله میانی (Intermediate Phase) |
| ۹–۱۰ | پایه ۴ |
| ۱۰–۱۱ | پایه ۵ |
| ۱۱–۱۲ | پایه ۶ |
| مرحله ارشد (متوسطه اول) |
| ۱۲–۱۳ | پایه ۷ |
| ۱۳–۱۴ | پایه ۸ |
| ۱۴–۱۵ | پایه ۹ |
| مرحله آموزش تکمیلی و حرفه‌ای (متوسطه دوم) |
| ۱۵–۱۶ | پایه ۱۰ |
| ۱۶–۱۷ | پایه ۱۱ |
| ۱۷–۱۸ | پایه ۱۲ |

### قوانین اساسی نظام آموزشی

چارچوب قانونی نظام آموزشی آفریقای جنوبی بر پایه چند قانون کلیدی استوار است:

* قانون مدارس آفریقای جنوبی (۱۹۹۶) دسترسی به آموزش را تسهیل می‌کند، کیفیت و حاکمیت دموکراتیک در نظام مدرسه‌ای را ارتقا می‌دهد و دسترسی همه دانش‌آموزان به آموزش باکیفیت بدون تبعیض را تضمین می‌کند.
* قانون ملی سیاست آموزشی (۱۹۹۶) مسئولیت‌های سیاست‌گذاری، قانون‌گذاری و نظارت وزیر آموزش پایه را مشخص می‌سازد و رابطه رسمی میان مقامات ملی و استانی را تعریف می‌کند.
* قانون استخدام مربیان (۱۹۹۸) مسئولیت‌های حرفه‌ای، اخلاقی و رفتاری مربیان و الزامات شایستگی برای معلمان را تنظیم می‌کند.

### پایه‌های اختیاری

برخی مدارس خانگی و مدارس خصوصی امکان گذراندن یک سال اضافی پس از پایه دوازدهم را فراهم می‌کنند که گاهی «پس از متریک» نامیده می‌شود و بخشی از برنامه‌های درسی غیر آفریقای جنوبی است که گاهی توسط مدارس خصوصی اجرا می‌شود.

مرحله پایه اداره DBE شامل یک پایه پیش‌دبستانی به نام پایه R برای «پذیرش» (Reception) است. پایه R اجباری است اما همه مدارس ابتدایی آن را ارائه نمی‌دهند. پایه R می‌تواند در مراکز پیش‌دبستانی نیز گذرانده شود. پایه‌های دیگری که در مراکز پیش‌دبستانی قابل گذراندن هستند شامل پایه ۰۰ و پایه ۰۰۰ می‌شوند (هرچند این نام‌گذاری‌ها همه‌جا به کار نمی‌روند). پایه R گاهی پایه ۰ نیز نامیده می‌شود.

### نسبت دانش‌آموزان

بر اساس گزارش آماری سال ۲۰۱۰ اداره DBE (که در سال ۲۰۱۲ منتشر شد)، به‌طور میانگین ۳۰ دانش‌آموز به ازای هر معلم، ۴۸۰ دانش‌آموز به ازای هر مدرسه و ۱۶ معلم به ازای هر مدرسه وجود دارد. نسبت دانش‌آموز به معلم در همه استان‌ها تقریباً یکسان است، اما نسبت دانش‌آموز به مدرسه بر حسب استان متفاوت است. برای نمونه، در گوتنگ ۸۰۰ دانش‌آموز به ازای هر مدرسه و ۲۸ معلم به ازای هر مدرسه وجود دارد، در حالی که در کیپ شرقی این نسبت‌ها به ترتیب ۳۵۰ دانش‌آموز و ۱۲ معلم است.

### درآمد و هزینه‌های مدارس

مدارس در آفریقای جنوبی از دولت کمک‌هزینه‌ای برای تأمین هزینه‌های عملیاتی خود دریافت می‌کنند که شامل نگهداری زمین، هزینه‌های اداری، حقوق و دستمزد، کتاب‌ها و مواد آموزشی و فعالیت‌های فوق‌برنامه می‌شود. بیشتر مدارس این کمک‌هزینه دولتی را با منابع درآمدی دیگری مانند شهریه پرداختی والدین، رویدادهای جمع‌آوری کمک مالی و دریافت اهدایی‌ها تکمیل می‌کنند. به‌طور کلی شهریه‌های بالاتر مانع از ثبت‌نام کودکان فقیرتر در مدارس مرفه می‌شود. هیچ سقفی برای میزان شهریه‌ای که مدرسه می‌تواند تعیین کند وجود ندارد. والدین می‌توانند از مدرسه درخواست کنند شهریه را به‌طور کامل یا جزئی کاهش دهد.

اندازه کمک‌هزینه دولتی به ازای هر کودک به «پنجک» (quintile) مدرسه بستگی دارد. در سال ۲۰۰۹، مدارس پنجک ۱ (فقیرترین) و پنجک ۲ به ترتیب ۸۰۷ و ۷۴۰ رند به ازای هر کودک در سال دریافت کردند، در حالی که مدارس پنجک ۴ و پنجک ۵ (ثروتمندترین) به ترتیب ۴۰۴ و ۱۳۴ رند دریافت نمودند. مدارس پنجک ۱ تا ۳ می‌توانند برای دسته‌بندی به‌عنوان مدرسه «بدون شهریه» درخواست دهند؛ ۵٪ از همه مدارس در پنجک ۵ و ۱۵٪ از همه مدارس در پنجک ۴ قرار دارند.

#### نمونه‌هایی از شهریه مدارس

مدارس موظف نیستند شهریه خود را به‌صورت عمومی منتشر کنند و بسیاری از آن‌ها در این باره محرمانه عمل می‌کنند، اما در اینجا نمونه‌هایی از شهریه در مدارس غیرخصوصی آفریقای جنوبی آورده شده‌است:

* دبیرستان Settler's High، بلویل: ۱۵٬۲۰۰ رند به ازای هر کودک در سال
* دبیرستان Monument Park، کرایفونتین: ۹٬۰۰۰ رند به ازای هر کودک در سال
* دبیرستان Middelburg، میدلبورگ: ۲۵٬۰۰۰ رند به ازای هر کودک در سال

#### فقر و شهریه مدارس

مدارس نمی‌توانند از پذیرش کودکانی که در نزدیکی مدرسه زندگی می‌کنند خودداری کنند. مدارس حق ندارند ورود کودکان را ممنوع کنند یا از تحویل کارنامه خودداری کنند، حتی اگر والدین از پرداخت شهریه خودداری کنند؛ اما مدارس اجازه دارند والدین را به‌دلیل عدم پرداخت شهریه تحت پیگرد قانونی قرار دهند.

از سال ۱۹۹۶، کودکانی که والدین‌شان بسیار فقیر هستند به‌صورت قانونی از برخی یا همه شهریه‌ها معاف هستند. از سال ۱۹۹۸ فرمول به این شکل است: اگر درآمد سالانه ترکیبی والدین کمتر از ده برابر شهریه سالانه مدرسه باشد، کودک از نظر قانونی معاف است. اگر درآمد بیش از ده برابر اما کمتر از سی برابر شهریه باشد، کودک از نظر قانونی مستحق تخفیف مشخصی در شهریه است. در عمل این مقررات تنها به خانواده‌های بسیار فقیر کمک می‌کند نه خانواده‌های کارگری و میانه‌درآمد. کودکان یتیم و کودکان والدینی که کمک‌هزینه‌های اجتماعی مرتبط با فقر دریافت می‌کنند نیز از پرداخت شهریه معاف هستند.

از سال ۲۰۰۶، وزارت آموزش برای فقیرترین ۴۰٪ مدارس این مشوق را ارائه می‌دهد: اگر مدرسه‌ای شهریه دریافت نکند، وزارت کمک‌هزینه را برای جبران کمبود درآمد ناشی از نبود شهریه افزایش می‌دهد. در سال ۲۰۰۸، حدود ۵ میلیون دانش‌آموز در ۱۴٬۲۶۴ مدرسه از برنامه مدارس بدون شهریه بهره‌مند شدند که بیشتر آن‌ها در استان‌های کیپ شرقی، کوازولو-ناتال و لیمپوپو بودند.

### مدارس خصوصی

مدارس خصوصی، که به نام مدارس مستقل نیز شناخته می‌شوند، مدارسی هستند که در مالکیت دولت نیستند. این مدارس معمولاً در مالکیت و اداره یک موقوفه، کلیسا یا جامعه یا یک شرکت انتفاعی هستند. نه همه مدارس خصوصی آفریقای جنوبی شهریه بالایی می‌گیرند. برخی مدارس خصوصی بسته به جامعه‌ای که خدمت می‌کنند و شهریه‌ای که دریافت می‌کنند، از دولت کمک‌هزینه نیز می‌گیرند.

### مدارس برخط

آموزش برخط در آفریقای جنوبی پیش از همه‌گیری کووید-۱۹ نیز وجود داشت و عمدتاً گزینه‌ای برای دانش‌آموزانی بود که به آموزش انعطاف‌پذیر نیاز داشتند یا در خانه آموزش می‌دیدند. این مدارس معمولاً برنامه‌های درسی را از طریق بسترهای دیجیتال ارائه می‌دهند. همه‌گیری کووید-۱۹ تقاضا برای آموزش برخط را به‌طور چشمگیری افزایش داد، زیرا تعطیلی موقت مدارس و اقدامات یادگیری از راه دور بسیاری از خانواده‌ها را به سوی آموزش برخط سوق داد.

مدارس برخط در آفریقای جنوبی که مدارک ملی ارائه می‌دهند عموماً باید با بیانیه سیاست برنامه درسی و ارزیابی (CAPS) همسو باشند و نزد ادارات آموزش استانی ثبت‌نام کنند، در حالی که ارزیابی و صدور گواهینامه زیر نظر نهادهای تضمین کیفیت مانند اومالوسی برای مدارک سطح مدرسه انجام می‌شود. مدارسی که برنامه‌های درسی بین‌المللی ارائه می‌دهند ممکن است به جای آن از هیئت‌های آزمون خارجی یا آژانس‌های اعتباربخشی بین‌المللی تأییدیه بگیرند که می‌تواند بر شناسایی مدارک در آفریقای جنوبی تأثیر بگذارد.

ملاحظات دیگر شامل دسترسی به اینترنت پایدار، در دسترس بودن دستگاه‌های دیجیتال و توانایی خانواده‌ها برای حمایت از دانش‌آموزان در محیط خانه است.

## نظام آموزش عالی و حرفه‌ای

نمودار چارچوب ملی مدارک (NQF) و ارتباط آن با گزینه‌های مختلف آموزشی در نظام آموزشی آفریقای جنوبی در سال ۲۰۱۷
برای ورود به دانشگاه، «تأییدیه متریک» لازم است، هرچند برخی دانشگاه‌ها الزامات علمی اضافی خود را نیز تعیین می‌کنند. آفریقای جنوبی دارای بخش آموزش عالی پویایی است و بیش از یک میلیون دانشجو در دانشگاه‌ها، کالج‌ها و دانشگاه‌های فناوری این کشور ثبت‌نام کرده‌اند. همه دانشگاه‌ها مستقل هستند و به شوراهای خود پاسخگویند نه به دولت. نظام چارچوب ملی مدارک (NQF) برای مدیریت آموزش عالی در سراسر کشور توسط سازمان مدارک آفریقای جنوبی اداره می‌شود.

بیکاری فارغ‌التحصیلان و اشتغال ناقص مشکلات مستمری هستند، زیرا بیشتر دانشجویان همچنان برای علوم انسانی، هنر و علوم اجتماعی ثبت‌نام می‌کنند. تعداد دانشجویانی که رشته‌های پرتقاضا مانند آموزش، بهداشت، کسب‌وکار، رشته‌های STEM و مشاغل فنی را انتخاب می‌کنند بسیار کم است.

### بازساختاریابی دانشگاه‌ها و «تکنیکون‌ها»

قانون گسترش دانشگاه‌ها مصوب ۱۹۵۹ دانشگاه‌های جداگانه‌ای برای نژادهای مختلف در نظر می‌گرفت. افزون بر این، سرزمین‌های مستقل (homelands) برای ایجاد دانشگاه‌های خود کمک‌هزینه دریافت کردند. پس از ادغام مجدد این سرزمین‌های مستقل، ۳۶ دانشگاه و تکنیکون در آفریقای جنوبی وجود داشت که اغلب در مجاورت هم بودند و دوره‌های یکسانی ارائه می‌دادند.

در سال ۱۹۹۴، دولت فرایند بازساختاریابی دانشگاه‌ها و تکنیکون‌ها را با مجموعه‌ای از ادغام‌ها و الحاق‌ها آغاز کرد. این فرایند در ژانویه ۲۰۰۵ (دی ۱۳۸۳) به پایان رسید و ۲۲ نهاد جدید از ۳۶ نهاد پیشین پدید آمد. ده دانشگاه نام خود را تغییر دادند.

## حقوق آموزش و شاخص‌های بین‌المللی

ابتکار سنجش حقوق بشر (HRMI) نشان می‌دهد که آفریقای جنوبی تنها ۵۷٫۱٪ از آنچه باید بر اساس سطح درآمد کشور برای حق آموزش فراهم کند را تأمین می‌کند. HRMI این حق را از منظر آموزش ابتدایی و متوسطه جداگانه بررسی می‌کند. با درنظرگرفتن سطح درآمد آفریقای جنوبی، این کشور ۷۰٫۸٪ از آنچه بر اساس منابع (درآمد) خود برای آموزش ابتدایی ممکن است را محقق می‌کند و برای آموزش متوسطه ۸۰٫۹٪ را محقق می‌سازد، اما در زمینه کیفیت آموزش به‌طور کلی تنها ۱۹٫۶٪ را دربرمی‌گیرد.

آفریقای جنوبی در شاخص نوآوری جهانی سال ۲۰۲۳ در رتبه ۵۹ قرار گرفت، در حالی که در سال ۲۰۱۹ رتبه ۶۳ را داشت. سپس در شاخص سال ۲۰۲۴ به رتبه ۶۹ تنزل یافت. اما شاخص ۲۰۲۵ پیشرفت چشمگیری نشان داد و آفریقای جنوبی در میان ۱۳۹ کشور به رتبه ۶۱ رسید.

نرخ باسوادی آفریقای جنوبی در سال ۲۰۲۵ به ۹۵٪ رسید که دومین نرخ بالا در قاره آفریقا پس از سیشل است.

## پیشینه

### دوره ۱۶۵۲ تا ۱۹۰۰

نخستین مدارس اروپایی در آفریقای جنوبی در مستعمره هلندی کیپ در اواخر سده هفدهم میلادی توسط اعضای سابق کلیسای اصلاح‌شده هلندی که به تدریس دینی مشغول بودند تأسیس شد. در مناطق روستایی، معلمان سیار («مستران») مهارت‌های پایه سواد و ریاضیات را تدریس می‌کردند. مدارس میسیونری بریتانیایی پس از ۱۷۹۹ که اولین اعضای انجمن میسیونری لندن به مستعمره کیپ رسیدند، گسترش یافتند.

زبان آموزش به‌سرعت موضوع حساسی در آموزش شد. دست‌کم دو دهه مدرسه انگلیسی‌زبان در مناطق روستایی مستعمره بریتانیایی کیپ در سال ۱۸۲۷ فعالیت می‌کردند، اما حضور آن‌ها برای برخی اعضای جامعه هلندی‌زبان که زبان و برنامه درسی انگلیسی را با زندگی روستایی و ارزش‌هایشان ناسازگار می‌دانستند سنگین بود. در سراسر سده نوزدهم، کشاورزان هلندی در برابر سیاست‌های دولت بریتانیا برای گسترش زبان انگلیسی و ارزش‌های بریتانیایی مقاومت کردند.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Education in South Africa». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Système éducatif en Afrique du Sud». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای فرانسوی*، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «التعلیم فی جنوب إفریقیا». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی*، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.

## پیوند به بیرون

* وب‌گاه رسمی اداره آموزش پایه آفریقای جنوبی
* وب‌گاه رسمی اداره آموزش عالی و آموزش حرفه‌ای آفریقای جنوبی
* اومالوسی — تضمین کیفیت آموزش مدرسه‌ای
* سازمان مدارک آفریقای جنوبی