# کشور مستقل

**کشور مستقل** یا **دولت مستقل** یا **دولت دارای حاکمیت** (به انگلیسی: sovereign state)، به کشور یا دولتی گفته می‌شود که عالی‌ترین اقتدار را بر یک سرزمین مشخص دارد. به‌طور کلی این‌گونه پذیرفته شده که کشور یا دولت مستقل، کشور یا دولتی است که از نظر سیاسی و قانونی از دیگران «استقلال» دارد. باید توجه داشت هنگام اشاره به یک واحد سیاسی مشخص، واژه‌ی «کشور» به تنهایی، ممکن است به یک «کشور تشکیل‌دهنده»(constituent country) یا یک قلمرو وابسته اشاره کند که از یک دولت مستقل برخوردار نیست.

یک کشور یا دولت مستقل باید دارای جمعیت دائمی، سرزمین مشخص، حکومتی مستقل و توانایی برقراری روابط با سایر کشورهای مستقل باشد. در عمل، به رسمیت شناخته‌شدن یا نشدن توسط دیگر کشورها، نقش مهمی در تعیین وضعیت یک کشور دارد. کشورهایی که به رسمیت شناخته نشده‌اند، معمولاً در برقراری روابط دیپلماتیک با سایر کشورهای مستقل، دچار مشکل می‌شوند.

## تاریخچه

در اواخر قرن نوزدهم، تمامی ساکنان زمین در قسمت‌هایی مختلف با مرزهای مشخص که توسط کشورهای گوناگون تعیین شده بود پخش شده بودند. پیش از آن مناطقی از زمین یا خالی از سکنه بودند یا صاحبی نداشتند یا اینکه افراد کوچ‌نشین در آنجا ساکن بودند و خوب این افراد توانایی تشکیل یک کشور را نداشتند. با این حال، هنوز هم نقاطی زیادی از زمین قابل سکونت توسط انسان نیستند، برای نمونه جنگل‌های آمازون که در بیشتر مناطق آن کسی زندگی نمی‌کند یا اینکه در آن بومیان یا افرادی که هنوز با محیط خارج رابطه‌ای نداشتند زندگی می‌کنند. همچنین کشورهایی هستند که هنوز کنترل دفاکتو (بالفعل) بر سرزمین خود را ندارند. نمونه آن سومالی می‌باشد.

در حال حاضر جامعهٔ جهانی از بیش از ۲۰۰ کشور یا دولت مستقل که بیشتر آن‌ها عضو سازمان ملل متحد می‌باشند، تشکیل شده است. این کشورها طبق نظریه‌های روابط بین‌الملل، سیستمی را ایجاد می‌کنند که در آن تصمیمات یک کشور با در نظر گرفتن وضعیت دیگر کشورها اتخاذ می‌شود. از این رو، کشورهایی که در یک سیستم بین‌المللی جای می‌گیرند، با بحران‌های داخلی و خارجی روبه‌رو می‌شوند. در دهه‌های اخیر تصوری در مورد جامعهٔ جهانی ایجاد شده است و بازمی‌گردد به دولت‌هایی که قوانین، پروسه یا سازمان‌هایی را برای پیش بردن روابط خود ایجاد کرده‌اند. بدین ترتیب پایه‌های اصلی برای قوانین بین‌المللی، دیپلماسی، رژیم‌های رسمی و سازمان‌های وابسته به آن‌ها به وجود آمد.

## حاکمیت

حاکمیت، کلمه‌ای بوده است که از آن بسیار سوءاستفاده شده است. تا قرن ۱۹، مفهوم نژادپرستانهٔ استاندارد تمدن برای تقسیم انسان‌ها به دو گروه متمدن و فاقد تمدن و جامعهٔ هدفمند استفاده می‌شد. در آن زمان، حاکمیت مستقل یا وجود نداشت یا اینکه در مکانی پایین‌تر نسبت با مردم و کشورهای متمدن قرار داشت. لاسا اوپن‌هایم گفت: «مفهومی بحث برانگیزتر از حاکمیت تاکنون وجود نداشته است؛ و این امر مسلم است که این مفهوم از زمان ورود به علوم سیاسی تاکنون در همه جا با دید یکسان مورد پذیرش قرار نگرفته است.» از نظر اووت قاضی دیوان عالی استرالیا «حاکمیت نه یک موضوع عینیِ قابل سؤال است، نه صرفاً امری حقوقی، بلکه پرسشی است که اساساً مطرح نمی‌شود.» طبق این تعریف، حاکمیت مفهومی ضمنی یا بدیهی تلقی می‌شود.

حاکمیت با تعریف اصول خودمختاری و ممنوعیت به کار بردن زور یا تهدید، همان‌طور که در قواعد آمره بین‌المللی (جوس کوگانز) تأکید شده است، مفهوم جدیدی پیدا کرده است. منشور سازمان ملل متحد، اعلامیه‌ای دربارهٔ حقوق و وظایف کشورهای عضو و منشور سازمان‌های منطقه‌ای بین‌المللی این موضوع را بیان می‌کنند، که تمامی کشورها دارای حقوق برابر و مسئولیت‌هایی هستند، که به این اصل که آن‌ها به عنوان فرد در قوانین بین‌المللی تعریف شده‌اند، بازمی‌گردد. حق یک ملت برای تعیین وضعیت سیاسی و حاکمیت دائم با در نظر گرفتن مرزهای مشخص کشور به صورت گسترده مورد پذیرش است.

## تفاوت ملت، دولت و کشور

در متون گوناگون نام‌های کشور، ملت و دولت به صورت هم‌معنی استفاده می‌شوند، ولی این صحیح نیست و آن‌ها در بعضی اوقات دارای تفاوت‌هایی هستند.

* ملت ( nation ) نشان‌گر مردمی است که دارای فرهنگ، مبدأ و تاریخ مشترک می‌باشند. با این حال، صفت *ملی* و *بین‌المللی* به صورت مکرر برای اشاره به مسائل مربوط به *کشورهای مستقل*، برای نمونه *سرمایه ملی*، *قانون بین‌المللی استفاده می‌شود.*
* دولت (state) اشاره به مجموعه‌ای از نهادها دارد که حاکمیت بر یک سرزمین و ساکنان آن را بر عهده دارند.
* **کشور** (Country) بخش متمایزی از جهان است و می‌تواند به یک دولت، به یک ملت، یا به یک دولت-ملت یا سایر نهادهای سیاسی اشاره کند. هنگام اشاره به یک واحد سیاسی خاص، اصطلاح «کشور» ممکن است به یک دولت مستقل، دولتی با رسمیت محدود، یک کشور تشکیل‌دهنده (constituent country) یا یک سرزمین وابسته اشاره داشته باشد.

## به رسمیت شناختن

به‌رسمیت‌شناختن یک دولت یا کشور، تصمیمی است از سوی یک دولت مستقل برای پذیرش یک واحد سیاسی دیگر به‌عنوان دولت یا کشور مستقل. به رسمیت شناختن می‌تواند به صورت ضمنی یا رسمی با تبعات گوناگون صورت گیرد. این موضوع ربطی به برقراری روابط دیپلماتیک ندارد.

هیچ تعریفی از کشور یا دولت مستقل میان تمامی اعضای جامعهٔ جهانی مورد قبول نیست. در عمل، دلایل این امر بیشتر سیاسی هستند تا قانونی. ال.سی. گرین با استناد به رسمیت شناختن دولت‌های متولد نشده لهستانی و چک در جنگ جهانی اول، توضیح می‌دهد «به رسمیت شناختن استقلال یک موضوع اختیاری است. برای هر کشوری این امکان وجود دارد که سرزمینی را به عنوان کشور مستقل بشناسد و این موضوع هیچ ارتباطی با وجود دولت یا حکومت در آن سرزمین ندارد.» در اصلِ حقوقی، وجود حکومت (government) برای شناسایی ضروری است، چون یکی از چهار رکن تشکیل‌دهنده‌ی دولت یا کشور مستقل است. اما در عمل سیاسی، دولت‌ها می‌توانند تصمیمی خلاف این بگیرند — یعنی موجودیتی را «به‌رسمیت بشناسند» حتی اگر حکومت مؤثری نداشته باشد.

در قوانین بین‌المللی نظرات متفاوتی از اینکه چه کشورهایی را می‌توان به عنوان دولت یا کشور مستقل در نظر گرفت وجود دارد.

## جستارهای وابسته

* فهرست کشورهای مستقل
* فهرست کشورهای با رسمیت محدود
* عدم مداخله
* کشور وابسته
* قلمرو وابسته
* دولت شکست‌خورده
* ایالت فدرال
* فهرست کشورها بر پایه تاریخ شکل‌گیری
* ملت‌سازی
* جنبش عدم تعهد
* حکمرانی بر اساس قانون برتر
* جامعه بدون دولت
* شبه‌دولت
* ایالت شاهزاده‌نشین
* نظام شوالیه‌های مالت
* کنوانسیون وین درباره روابط دیپلماتیک

## منابع