# سوسیالیسم در اسرائیل

**سوسیالیسم در اسرائیل**، ایدئولوژی‌هایی از صهیونیسم کارگری که سیستم اوّلیه در این کشور را تشکیل می‌داد تا جنبش‌های سوسیالیستی غیرصهیونیستی و ضدصهیونیستی را شامل می‌شود. اگرچه اصول سوسیالیستی نیروی محرکه اصلی توسعه پیش از تشکیل دولت اسرائیل و سه دهه اوّلیه پس از تشکیل آن بوده‌اند، امّا این جنبش همواره با تنش‌های پیچیده‌ای بین آرمان‌های ملّی و آرمان‌های سوسیالیستی بین‌المللی مشخص شده است.

## تاریخچه

### بنیان‌ها و دوران هژمونی (۱۹۷۷–۱۹۰۴)

ریشه‌های سوسیالیسم اسرائیلی به پیش از پیدایش دولت اسرائیل برمی‌گردد و ریشه در مهاجرت دوم و سوم (۱۹۲۳–۱۹۰۴) دارد. مهاجران یهودی از اروپای شرقی، تحت تأثیر انقلاب روسیه و ایدئولوژی نارودنیک، نخستین کیبوتص و هیستادروت (فدراسیون عمومی کار) را تأسیس کردند و ستون فقرات سازمانی یه‌شو (جامعه یهودیان پیش از تشکیل دولت) را تشکیل دادند.

پس از استقلال در سال ۱۹۴۸، حزب ماپای به رهبری داوید بن گوریون، نوعی هژمونی سیاسی را به وجود آورد که برای حدود سه دهه ادامه یافت. ویژگی اصلی این دوره، سیاست دولت‌گرایی بود که در آن دولت آرمان‌های سوسیالیستی را در نهادهای دولتی نهادینه کرد. دولت از طریق برنامه‌ریزی متمرکز و مالکیت عمومی زمین و صنایع بزرگ، کنترل شدیدی بر اقتصاد اعمال می‌کرد. در طول این دوره، هیستادروت به عنوان بزرگ‌ترین کارفرما و ارائه‌دهنده خدمات درمانی کشور، از طریق کلالیت و همچنین اتحادیه‌های کارگری، یک شبکه تأمین اجتماعی متحد و جامع ملّی ایجاد کرد. تا دهه ۱۹۵۰، کلالیت، ارائه‌دهنده خدمات درمانی وابسته به هیستادروت، تقریباً ۸۰٪ از جمعیت اسرائیل را پوشش می‌داد، در حالی که خود این سازمان تقریباً ۲۵٪ از نیروی کار کشور را در استخدام خود داشت.

صدها هزار مهاجر در این دوره در پروژه‌های دولتی جمعی ادغام شدند؛ امّا انتقاداتی نیز به آنان به دلیل به حاشیه راندن یهودیان میزراحی و شهروندان عرب در نظام سوسیالیستی به رهبری اشکنازی وارد می‌شد.

### تحول اقتصادی و سوسیال دموکراسی معاصر

هژمونی سوسیالیستی در اواخر دهه ۱۹۷۰ شروع به فروپاشی کرد و در سال ۱۹۸۵ با طرح تثبیت اقتصادی به اوج خود رسید. این آغاز اصلاحات نئولیبرالی، خصوصی‌سازی بسیاری از شرکت‌های دولتی و کیبوتص‌ها بود که عملاً اسرائیل را به یک اقتصاد بازارمحور تبدیل کرد.

در قرن بیست و یکم، سوسیالیسم اسرائیلی تا حد زیادی به یک جنبش سوسیال دموکراتیک مدرن تبدیل شد. هم‌اکنون فعالان و احزاب سیاسی مدرن، مانند میرتس و حزب کارگر اسرائیل، اکنون بر نابرابری‌های اجتماعی-اقتصادی، هزینه‌های مسکن و افزایش حقوق اقلیت‌ها تمرکز دارند. این تغییر در اعتراضات عدالت اجتماعی سال ۲۰۱۱ بیش از همه مشهود بود؛ اعتراضاتی که صدها هزار اسرائیلی را به بازگشت به یک دولت رفاه قوی‌تر و مسئولیت جمعی فرامی‌خواند. در سال ۲۰۲۴، حزب چپ‌گرای دموکرات‌ها توسط میرتس و حزب کارگر اسرائیل تأسیس شد؛ امّا این حزب برخلاف گذشته، به جای «صهیونیسم کارگری»، تمایل دارد از «لیبرال دموکراسی» در برابر محافظه‌کاری راست‌گرای لیکود حمایت کند.

## انواع

### صهیونیسم کارگری (صهیونیسم سوسیالیستی)

تأثیرگذارترین تحول در سوسیالیسم در اسرائیل، ناسیونالیسم یهودی و صهیونیسم کارگری بود که به دنبال ادغام یک مدل سوسیالیستی از تولید بودند. این جنبش ادعا می‌کرد که وطن ملّی یهود تنها از طریق ایجاد پرولتاریای یهودی درگیر در کار روستایی و شهری قابل دستیابی است. تحت فلسفه «سوسیالیسم سازنده»، گروه‌های سیاسی بزرگی مانند ماپای و احدوت هاعفودا بر ایجاد زیرساخت‌های ملموس برای دولت از طریق تلاش‌های جمعی و نه صرفاً با مبارزه طبقاتی، تمرکز کردند. این دوران با ظهور جنبش کیبوتص که در آن جامعهٔ برابری‌طلب مالکیت جمعی را اعمال می‌کرد و از سوی دیگر، هیستادروت (فدراسیون عمومی کار) که به عنوان یک سازمان عظیم اجتماعی-اقتصادی، بخش بزرگی از اقتصاد کشور را در کنترل داشت، مشخص می‌شود.

### سوسیالیسم غیرصهیونیستی یا ضدصهیونیستی

فراتر از جریان اصلی صهیونیستی، اسرائیل سنت دیرینه‌ای از جنبش‌های چپ رادیکال دارد که همبستگی طبقاتی را بر اهداف ملی‌گرایانه اولویت می‌دهند. حزب کمونیست اسرائیل (ماکی) از نظر تاریخی به عنوان‌پلتفرمی غیرصهیونیستی برای یهودیان و سوسیالیست‌های عرب پیرو مارکسیسم–لنینیسم عمل کرده است. در دهه ۱۹۶۰، گرایش‌های رادیکال‌تری پدید آمد و سازمان‌هایی مانند متزپن آشکارا مواضعی ضدصهیونیستی اتخاذ و از خاستگاه ملی‌گرایی کشور انتقاد کردند. حتی در دوران مدرن، این میراث از طریق هدش که یک جبهه سوسیالیستی است، ادامه می‌یاید. علاوه بر این، حزب بلد و دیگران، سوسیال دموکراسی را با ناسیونالیسم عربی یا فلسطینی ترکیب می‌کنند.

## جستارهای وابسته

* سکولاریسم در اسرائیل
* حزب کارگر اسرائیل
* تاریخ اسرائیل (۱۹۴۸–اکنون)
* اقتصاد سوسیالیستی
* جنبش کارگری
* دولت سوسیالیستی
* سوسیالیسم دموکراتیک
* سوسیال دموکراسی
* سوسیالیسم در ایران

## منابع