# کدبندی ایران‌سیستم

**کدبندی ایران‌سیستم** نام یک کدبندی نویسهٔ قدیمی ۸ بیتی برای زبان فارسی است که توسط شرکت ایران‌سیستم معرفی شد. این کدبندی در ایران و در برنامه‌های مبتنی بر سیستم‌عامل داس کاربرد گسترده‌ای یافت به طوری که پرکاربردترین قالب برای تبادل متن فارسی بود و در تمامی برنامه‌های فارسی پشتیبانی می‌شد و در سکوهای وب نیز مورد استفاده قرار می‌گرفت. اما بعدها با معرفی ویندوز-۱۲۵۶ و ایزیری ۶۲۱۹ رفته‌رفته کنار گذاشته شد. امروزه برخی برنامه‌ها و اسناد تحت ویندوز و داسی که از این کدبندی استفاده می‌کنند همچنان یافت می‌شود و قلم‌هایی که برای این کدبندی ساخته شده‌اند نیز وجود دارند ولی بیشتر برنامه‌ها از کدپیج ۱۲۵۶ ویندوز یا یونی‌کد استفاده می‌کنند.

این کدبندی دارای چندین نسخهٔ محلی‌شده است و برای آن مبدل‌هایی جهت تبدیل به یونیکد نوشته‌شده. در هنگام تبدیل کدبندی ایران‌سیستم به یونیکید باید به مسئلهٔ نیاز/عدم نیاز به استفاده از فاصلهٔ مجازی و اتصال مجازی دقت داشت؛ برای نمونه واژهٔ «خانه‌ها» که در کدبندی ایران‌سیستم (به علت استفاده از شکل پایانی حرف «‍ه») بدون نیاز به فاصلهٔ مجازی نوشته می‌شود (`0xA1 0x91 0xF7 0xF9 0xFA 0x91`) در یونی‌کد باید به `0x062E 0x0627 0x0646 0x0647 0x200C 0x0647 0x0627` تبدیل شود.

## مشکلات

این قالب محدودیت‌ها و مشکلات بسیاری دارد از جمله:

* ذخیره‌سازی دیداری (بر اساس ترتیب نمایش چپ به راست) به‌جای ذخیره‌سازی مفهومی (بر اساس ترتیب خواندن)
* چندنمادی بودن (اختصاص دو، سه، یا چهار کد به اشکال مختلف حروف فارسی) به جای تک‌نمادی بودن (اختصاص فقط یک کد به هر حرف فارسی)
* کمبود برخی نویسه‌ها (نمادهای متداولی چون همزهٔ روی حروف، گیومه و نقطه‌ویرگول)
* نداشتن کد گریز مورد تأیید ایزو برای ترکیب متن‌هایی غیر از فارسی و انگلیسی
* گسترش‌ناپذیری

## جانمایی کدپیج

در جدول زیر نیمهٔ بالای کدبندی (۱۲۸–۲۵۵) نمایش داده شده است، نویسه‌های ۰–۱۲۷ مشابه اَسکی هستند. همانطور که مشاهده می‌شود برخی از اشکال حروف (جدا و چسبیده) در این کدبندی دارای کدپوینت جداگانه هستند.

| **IRAN SYSTEM** |
| --- |
|  | \_0 | \_1 | \_2 | \_3 | \_4 | \_5 | \_6 | \_7 | \_8 | \_9 | \_A | \_B | \_C | \_D | \_E | \_F |
|   8\_   | ۰ 06F0 ۱۲۸ | ۱ 06F1 ۱۲۹ | ۲ 06F2 ۱۳۰ | ۳ 06F3 ۱۳۱ | ۴ 06F4 ۱۳۲ | ۵ 06F5 ۱۳۳ | ۶ 06F6 ۱۳۴ | ۷ 06F7 ۱۳۵ | ۸ 06F8 ۱۳۶ | ۹ 06F9 ۱۳۷ | ، 060C ۱۳۸ | ـ 0640 ۱۳۹ | ؟ 061F ۱۴۰ | ﺁ FE81 ۱۴۱ | ﺋ FE8B 142\* | ء 0621 ۱۴۳ |
|   9\_   | ﺍ FE8D 144 | ﺎ FE8E 145 | ﺏ FE8F 146\* | ﺑ FE91 ۱۴۷\*\* | ﭖ FB56 ۱۴۸\* | ﭘ FB58 ۱۴۹\*\* | ﺕ FE95 ۱۵۰\* | ﺗ FE97 ۱۵۱\*\* | ﺙ FE99 ۱۵۲\* | ﺛ FE9B 153\*\* | ﺝ FE9D 154\* | ﺟ FE9F 155\*\* | ﭺ FB7A 156\* | ﭼ FB7C 157\*\* | ﺡ FEA1 ۱۵۸\* | ﺣ FEA3 ۱۵۹\*\* |
|   A\_   | ﺥ FEA5 ۱۶۰\* | ﺧ FEA7 ۱۶۱\*\* | د 062F ۱۶۲ | ذ 0630 ۱۶۳ | ر 0631 ۱۶۴ | ز 0632 ۱۶۵ | ژ 0698 ۱۶۶ | ﺱ FEB1 ۱۶۷ | ﺳ FEB3 ۱۶۸ | ﺵ FEB5 ۱۶۹ | ﺷ FEB7 ۱۷۰ | ﺹ FEB9 ۱۷۱ | ﺻ FEBB 172 | ﺽ FEBD 173 | ﺿ FEBF 174 | ط 0637 ۱۷۵ |
|   B\_   | ░ 2591 ۱۷۶ | ▒ 2592 ۱۷۷ | ▓ 2593 ۱۷۸ | │ 2502 ۱۷۹ | ┤ 2524 ۱۸۰ | ╡ 2561 ۱۸۱ | ╢ 2562 ۱۸۲ | ╖ 2556 ۱۸۳ | ╕ 2555 ۱۸۴ | ╣ 2563 ۱۸۵ | ║ 2551 ۱۸۶ | ╗ 2557 ۱۸۷ | ╝ 255D ۱۸۸ | ╜ 255C ۱۸۹ | ╛ 255B ۱۹۰ | ┐ 2510 ۱۹۱ |
|   C\_   | └ 2514 ۱۹۲ | ┴ 2534 ۱۹۳ | ┬ 252C ۱۹۴ | ├ 251C ۱۹۵ | ─ 2500 ۱۹۶ | ┼ 253C ۱۹۷ | ╞ 255E ۱۹۸ | ╟ 255F ۱۹۹ | ╚ 255A ۲۰۰ | ╔ 2554 ۲۰۱ | ╩ 2569 ۲۰۲ | ╦ 2566 ۲۰۳ | ╠ 2560 ۲۰۴ | ═ 2550 ۲۰۵ | ╬ 256C ۲۰۶ | ╧ 2567 ۲۰۷ |
|   D\_   | ╨ 2568 ۲۰۸ | ╤ 2564 ۲۰۹ | ╥ 2565 ۲۱۰ | ╙ 2559 ۲۱۱ | ╘ 2558 ۲۱۲ | ╒ 2552 ۲۱۳ | ╓ 2553 ۲۱۴ | ╫ 256B ۲۱۵ | ╪ 256A ۲۱۶ | ┘ 2518 ۲۱۷ | ┌ 250C ۲۱۸ | █ 2588 ۲۱۹ | ▄ 2584 ۲۲۰ | ▌ 258C ۲۲۱ | ▐ 2590 ۲۲۲ | ▀ 2580 ۲۲۳ |
|   E\_   | ظ 0638 ۲۲۴ | ﻉ FEC9 ۲۲۵\* | ﻊ FECA 226\*\* | ﻌ FECC 227\* | ﻋ FECB 228\*\* | ﻍ FECD 229\* | ﻎ FECE 230\*\* | ﻐ FED0 ۲۳۱\* | ﻏ FECF 232\*\* | ﻑ FED1 ۲۳۳\* | ﻓ FED3 ۲۳۴\*\* | ﻕ FED5 ۲۳۵\* | ﻗ FED7 ۲۳۶\*\* | ﮎ FB8E 237\* | ﮐ FB90 ۲۳۸\*\* | ﮒ FB92 ۲۳۹\* |
|   F\_   | ﮔ FB94 ۲۴۰\*\* | ﻝ FEDD 241\* | ﻻ FEFB 242\* | ﻟ FEDF 243\*\* | ﻡ FEE1 ۲۴۴\* | ﻣ FEE3 ۲۴۵\*\* | ﻥ FEE5 ۲۴۶\* | ﻧ FEE7 ۲۴۷\*\* | و 0648 ۲۴۸ | ﻩ FEE9 ۲۴۹\* | ﻬ FEEC 250 | ﻫ FEEB 251 | ﯽ FBFD 252 | ﯼ FBFC 253 | ﯾ FBFE 254\*\* | NBSP 00A0 ۲۵۵ |
|  | \_0 | \_1 | \_2 | \_3 | \_4 | \_5 | \_6 | \_7 | \_8 | \_9 | \_A | \_B | \_C | \_D | \_E | \_F |

\*کدپوینت داده‌شده متعلق به شکل جدا است، شکل پایانی این حرف دارای کدپوینتی جداگانه است.
\*\*کدپوینت داده‌شده برای شکل آغازین حرف است، شکل میانی این حرف دارای کدپوینتی جداگانه است.

## منابع