Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# خاقان

نگاره یک خاقان اویغور، سده هشتم میلادی
سکه طلای چنگیز خان به سبک سکه‌های اسلامی و با عبارت «الخاقان العادل الاعظم چنگیز خان». ضرب غزنی، به سال ۶۱۸ ه‍.ق (۱۲۲۱ یا ۱۲۲۲ م)
**خاقان** (ترکی استانبولی: Hakan ترکی آذربایجانی: Xaqan) شکل عربی‌شده عنوان **قاغان** (خط اورخون: 𐰴𐰍𐰣) در زبان ترکی باستان است. **قاآن** شکل دیگری از این عنوان است که در زبان مغولی کاربرد دارد. معنای قاغان «حاکم عالی‌مقام» می‌باشد و در زبان‌های ترکی و مغولی برابر عناوینی همچون امپراتور و شاهنشاه محسوب می‌شود. وظایف دارنده این عنوان در اجتماعات متکی بر قبیله‌سالاری، شامل ایجاد وحدت میان قبایل گوناگون، گسترش اتحادیه قبایل، ریاست شورای قبایل، ارتقای زیست اجتماعی قبایل و نظایر این موارد بود. بدین‌ترتیب جایگاه وی به‌مثابه «خانِ‌خانان» یا «خان اعظم» بود.

## ریشه زبانی

نظریه‌های متعددی دربارهٔ منشأ زبانی واژه خاقان (قاغان) ارائه‌شده که هیچ‌کدام از آن‌ها به‌صورت قطعی اثبات یا رد نشده‌اند. بااین‌حال نظریاتی که منشأ این واژه را در یکی از شاخه‌های خانواده زبان‌های آلتایی، یعنی ترکی، مغولی و تونگوزی می‌دادند، مورد توجه بیشتری قرار دارند. در کنار نظریه‌های آلتایی، نظریه‌های جایگزینی نیز وجود دارند که منشأ این واژه را غیرآلتایی و مرتبط به یکی از خانواده‌های زبانی ایرانی، کره‌ای، چینی و ینی‌سئیایی دانسته‌اند.

## تاریخچه

این عنوان را نخستین‌بار منابع چینی سده سوم میلادی برای حاکمان کنفدراسیون عشایری شیان‌بئی ثبت کرده‌اند. گروه نامبرده احتمالاً از نظر زبانی با مغولان امروزی در پیوند بودند. در سده چهارم میلادی خاقان عنوان رسمی حاکمان خاقانات روران شد و سپس گوک‌ترک‌ها پس از سرنگونی روران‌ها در طول سده‌های ششم تا هشتم میلادی به استفاده از این عنوان ادامه دادند. در دوره شکوفایی امپراتوری‌های ترک‌تبار، از خاقانات اویغور در فلات مغولستان تا قلمروی تورگش در آسیای داخلی، از دولت خزرها در قفقاز شمالی تا دولت قراخانیان در فرارود، خاقان عالی‌ترین عنوان یک فرمانروا به‌حساب می‌آمد. گاه در منابع اسلامی شاهان چین و تبت نیز خاقان خوانده شده‌اند.

باوجود پیوند عمیقی که میان عنوان خاقان و سنت‌های فرمانروایی ترکی وجود داشت، تعدادی از دودمان‌های ترک‌تبار که در جهان اسلام به قدرت رسیدند از به‌کارگیری این عنوان خودداری کردند و عناوین اسلامی برگزیدند. غزنویان و سلجوقیان نمونه‌های بارز این موضوع بودند که عنوان اسلامی «سلطان» را برای خود ترجیح دادند. عناوینی که ریشه در سنت‌های ایرانی داشت نیز به‌کار می‌رفت. برای نمونه بر تعدادی از سکه‌های سلجوقی عنوان «شاهنشاه» در کنار نام و سایر عناوین افتخاری فرمانروایان سلجوقی ثبت شده‌است. تا سال‌های آغازین سده سیزدهم میلادی، هر دو عنوان خان و خاقان از عناوین رایج میان سران قبایل مغول بودند. در زمان چنگیز خان ولی برای این دو عنوان تفاوت مرتبه ایجاد شد و خاقان عنوانی گشت که تنها برای فرمانروای تمامی قبایل مغول اختصاص داشت.

خاقان از عناوین رسمی سلاطین امپراتوری عثمانی محسوب می‌شد و بر سکه‌های آنان به‌صورت عبارت «سلطان البرین و خاقان البحرین السلطان ابن السلطان» به‌کار می‌رفت. شاهان قاجار از زمان فتحعلی‌شاه از عنوان خاقان به‌عنوان یکی از عناوین رسمی خود در کنار دو عنوان دیگر یعنی شاهنشاه و سلطان استفاده می‌کردند. پیش از قاجارها، در منابع مکتوب دوره‌های صفوی و افشار نیز گاهی از پادشاهان این دودمان‌ها با عنوان خاقان یاد می‌شد.

## جستارهای وابسته

* گورخان
* سنت ترکی-مغولی

## منابع
# مسئله شاندونگ

**مسئله شاندونگ** (انگلیسی: Shandong Problem) در مورد ماده ۱۵۶ پیمان ورسای در سال ۱۹۱۹، که در مورد اعطای شبه‌جزیره شاندونگ اختلاف وجود داشت. در سال ۱۹۲۲ به نفع چین حل شد.

در طول جنگ جهانی اول (۱۹۱۴–۱۸)، چین از متفقین جنگ جهانی اول حمایت کرد به شرطی که قلمروی اجاره‌ای خلیج کیاوتشو در شبه‌جزیره شاندونگ، که قبلاً متعلق به امپراتوری آلمان بود و سپس توسط ژاپن در محاصره چینگ‌دائو در سال ۱۹۱۴ اشغال شده بود، به چین بازگردانده شود. با این حال، در سال ۱۹۱۵، چین با اکراه با سیزده مورد از بیست و یک تقاضای ژاپن موافقت کرد که، از جمله ، کنترل ژاپن را بر دارایی‌های آلمان سابق تأیید کرد. انگلیس و فرانسه به ژاپن قول دادند که می‌تواند این دارایی‌ها را حفظ کند. در اواخر سال ۱۹۱۸، چین بار دیگر انتقال را تأیید کرد و پرداخت از ژاپن را پذیرفت. ماده ۱۵۶ معاهده ورسای به جای بازگرداندن، قلمروی اجاره‌ای خلیج کیاوتشو به دولت چین، حقوق، عناوین و امتیازاتی که به موجب پیمان چین و آلمان در سال ۱۸۹۸ به دست آمده بود را امپراتوری ژاپن منتقل کرد.

## جستارهای وابسته

* همکاری چین و آلمان
* پیمان ورسای
* کنفرانس صلح پاریس

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Shandong Problem». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۶ ژوئن ۲۰۲۱.
# چین و سازمان ملل متحد

چین یکی از اعضای منشور ملل متحد و یکی از پنج عضو دائمی شورای امنیت است.

جمهوری چین (ROC) یکی از متفقین پیروز جنگ جهانی دوم (که در این کشور به آن جنگ دوم چین و ژاپن می گویند) پس از تأسیس در سال ۱۹۴۵ به سازمان ملل پیوست. از سرگیری مجدد جنگ داخلی چین منجر به تأسیس جمهوری خلق چین (PRC) در سال ۱۹۴۹ شد. تقریباً تمام سرزمین اصلی چین به زودی تحت کنترل این کشور قرار گرفت و جمهوری چین به پناهگاه جزیره تایوان عقب‌نشینی کرد. سیاست چین واحد که از طرف هر دو دولت مورد حمایت قرار گرفت، راه حل نمایندگی دوگانه را برچید، اما در بحبوحه جنگ سرد و جنگ کره، ایالات متحده و متحدانش با جایگزین کردن جمهوری چین در سازمان ملل متحد تا سال ۱۹۷۱ مخالفت کردند، اگرچه آنها متقاعد شدند به دولت جمهوری چین برای پذیرش به رسمیت شناختن بین‌المللی استقلال مغولستان در سال ۱۹۶۱ فشار بیاورند. انگلستان، فرانسه و سایر متحدان ایالات متحده به‌طور جداگانه به رسمیت شناختن خود از چین را به جمهوری خلق چین منتقل کردند و آلبانی هر سال قطعنامه ای به رای می‌گذاشت تا جمهوری چین با جمهوری خلق چین در سازمان ملل جایگزین شود، اما اینها پس از قطعنامه ۱۶۶۸ مجمع عمومی شکست خوردند - چنین تغییری در به رسمیت‌شناسی نیازمند دو سوم آرا بود.

ریچارد نیکسون، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در بحبوحه شکاف چین و شوروی و جنگ ویتنام، ابتدا از طریق یک سفر مخفی ۱۹۷۱ که هنری کیسینجر برای دیدار از جئو ئن لای انجام داد، با رئیس کمونیست مائو وارد مذاکره شد. در ۲۵ اکتبر ۱۹۷۱، اقدام آلبانی برای به رسمیت شناختن جمهوری خلق چین به عنوان تنها چین قانونی به عنوان قطعنامه ۲۷۵۸ مجمع عمومی تصویب شد. این قطعنامه توسط اکثر کشورهای کمونیست (از جمله اتحاد جماهیر شوروی) و کشورهای غیرمتعهد (مانند هند)، اما همچنین توسط برخی از کشورهای ناتو مانند انگلستان و فرانسه پشتیبانی شد. پس از عضویت جمهوری خلق چین در ۱۵ نوامبر ۱۹۷۱، نیکسون شخصاً یک سال بعد به سرزمین اصلی چین رفت و عادی سازی روابط آمریکا و چین را آغاز کرد. از آن زمان، جمهوری چین سیاست چین واحد خود را نرمتر کرده و به دنبال به رسمیت شناختگی بین‌المللی است. این اقدامات با مخالفت مواجه شده و بیشتر جمهوری خلق چین مانع آن شده و جمهوری چین را مجبور کرده تحت نام‌های دیگر از جمله " چین تایپه " به کمیته بین‌المللی المپیک بپیوندد.

آخرین درخواست جمهوری چین برای پذیرش در سازمان ملل در سال ۲۰۰۷ رد شد، اما تعدادی از دولت‌های اروپا - به رهبری ایالات متحده - به دفتر امور حقوقی سازمان ملل اعتراض کردند تا بدنه جهانی و دبیرکل آن را مجبور به متوقف کردن استفاده از مرجع «تایوان بخشی از چین است» کنند.

## تاریخ

### جمهوری چین در سازمان ملل (۱۹۴۵–۱۹۷۱)

جمهوری چین (ROC) تا سال ۱۹۷۱ عضو منشور ملل متحد و یکی از ۵ عضو دائمی شورای امنیت بود. ROC در ۲۴ اکتبر ۱۹۴۵ به عنوان عضو مؤسس به سازمان ملل متحد پیوست.

جمهوری چین فقط یک بار از حق وتوی خود استفاده کرد. به رسمیت شناختن نقض عهدنامه مودت توسط شوروی به رسمیت شناختن استقلال مغولستان را نقض می‌کرد. بنابراین در ۱۳ دسامبر ۱۹۵۵ پذیرش آن را در سازمان ملل متحد وتو کرد، و ادعا کرد - به عنوان مغولستان خارجی - جزئی جدایی ناپذیر از چین است.

## منابع
# انسان‌شناسی کنونی (مجله)

| *انسان‌شناسی کنونی (مجله)*   |
| --- |
| کوته‌نوشت (سازمان بین‌المللی استانداردسازی) | *Curr. Anthropol.* |
| رشته | انسان‌شناسی |
| سردبیر | Laurence Ralph |
| مشخصات ناشر |
| ناشر | انتشارات دانشگاه شیکاگو برای اکسل ونر-گرن (ایالات متحده آمریکا) |
| تاریخچهٔ انتشار | ۱۹۵۹–اکنون |
| بسامد | دوبار در ماه |
| دسترسی آزاد | نشریه دسترسی-آزاد ترکیبی |
| ضریب تاثیر (۲۰۲۱) | ۳٫۲۲۶ |
| طبقه‌بندی |
| شاپا | ۰۰۱۱-۳۲۰۴ (چاپی) ۱۵۳۷-۵۳۸۲ (الکترونیکی)  |
| پیوندها |
| * وبگاه رسمی
* Online archive
 |

انسان‌شناسی کنونی (انگلیسی: Current Anthropology)، یک مجله دانشگاهی انسان‌شناسی با داوری همتا است که توسط انتشارات دانشگاه شیکاگو برای بنیاد تحقیقات انسان‌شناسی اکسل ونر-گرن منتشر شده است.

## جستارهای وابسته

* انقراض نئاندرتال‌ها

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Current Anthropology». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۴ ژانویه ۲۰۲۵.

## پیوند به بیرون

* وبگاه رسمی
# فهرست آتشفشان‌های تایوان

**فهرست آتشفشان‌های تایوان** فهرستی از آتشفشان‌های فعال و خاموش در تایوان است. تایوان به‌رغم مساحت نسبتاً کوچک خود، دارای شماری آتشفشان و ساختارهای آتشفشانی است که بیشتر در شمال و شرق این جزیره متمرکزند. برخی از این آتشفشان‌ها در دوران تاریخی فعالیت داشته‌اند و برخی دیگر از دیرباز خاموش شده‌اند.

مهم‌ترین مجموعه آتشفشانی تایوان، گروه آتشفشان تاتون در شمال این جزیره است که آخرین فوران آن به سال ۶۴۸ میلادی بازمی‌گردد. همچنین جزیره گایشان در استان ایلان از جمله آتشفشان‌هایی است که در دوره‌های اخیر تاریخی فعالیت داشته‌است.

| نام | ارتفاع | موقعیت | آخرین فوران |
| --- | --- | --- | --- |
| متر | فوت | مختصات |
| گروه آتشفشان تاتون | ۱۱۲۰ | ۳۶۷۵ | ﻿ / ﻿ | ۶۴۸ میلادی |
| گروه آتشفشان چیلونگ | ۵۸۸ | ۱۹۲۹ |  | - |
| کوه گوانین (تایپه جدید) | ۶۱۶ | ۲۰۲۱ | ﻿ / ﻿ | - |
| کوه کائولینگ |  |  |  | - |
| جزیره گایشان | ۳۹۸ | ۱۳۰۶ | ﻿ / ﻿ | ۱۷۷۵–۱۷۹۵ میلادی |
| رشته‌کوه‌های ساحلی | ۱۶۸۰ | ۵۵۱۰ |  | - |
| جزیره گرین | ۲۸۱ | ۹۲۲ | ﻿ / ﻿ | - |
| جزیره ارکید | ۵۵۲ | ۱۸۱۱ | ﻿ / ﻿ | - |
| جزایر پنهو |  |  | ﻿ / ﻿ | - |

## جستارهای وابسته

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «List of volcanoes in Taiwan». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۴ مه ۲۰۲۶.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «台灣火山列表». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای چینی*، بازبینی‌شده در ۱۴ مه ۲۰۲۶.

## پیوند به بیرون

* (به چینی) فعالیت آتشفشانی و سنگ‌های آذرین در تایوان
* «Kueishantao». *برنامه آتشفشان‌شناسی جهانی*. مؤسسه اسمیتسونین.
# دلار جدید تایوان

دلار جدید تایوان| 新臺幣 / 新台幣 |
| --- |
| ایزو ۴۲۱۷ |
| کد | TWD (numeric: `901`) |
| زیرواحد | 0.01 |
| واحد |
| جمع | dollars (English only) |
| نماد | نماد دلار or NT$‎ |
| لقب | kuài (塊) |
| مقادیر اسمی |
| زیرواحد |  |
|  ۴۰۹۱۸ | 角 Jiao، but no official translation |
| لقب |  |
|  角 | máo (毛) |
| اسکناس‌ها |  |
|  پرکاربرد | $۱۰۰، $۵۰۰، $۱۰۰۰ |
|  کم‌کاربرد | $۲۰۰، $۲۰۰۰ |
| سکه‌ها |  |
|  پرکاربرد | $۱، $۵، $۱۰، $۵۰ |
|  کم‌کاربرد | $½، $۲۰ |
| جمعیت‌شناسی |
| کاربر(ها) |  تایوان |
| صدور |
| بانک مرکزی | بانک مرکزی جمهوری چین |
|  وبگاه | www.cbc.gov.tw |
| چاپخانه | China Engraving and Printing Works |
|  وبگاه | www.cepp.gov.tw |
| ضرابخانه | Central Mint of China |
| ارزش‌گذاری |
| تورم | ۲٫۳۴٪،۳٫۷٪ (CIA World Factbook، ۲۰۰۸ est.) |
|  منبع | Central Bank of the Republic of China |
|  روش | شاخص قیمت مصرف کننده |

**دلار جدید تایوان** (به انگلیسی: New Taiwan dollar) (به زبان بومی و رایج: 新臺幣 / 新台幣) با کد ایزوی TWD، یکای پول رایج در کشور تایوان است. مسئولیت کنترل این یکای پول برعهدهٔ بانک مرکزی جمهوری چین(تایوان) قرار دارد۰

## نرخ کنونی ارز

|  نرخ ارز کنونی برای TWD  |
| --- |
| از XE.com: | AUD CAD CHF CNY EUR GBP INR IRR JPY KRW RUB TRY USD |
| از یاهو! فاینانس: | AUD CAD CHF CNY EUR GBP INR IRR JPY KRW RUB TRY USD |

## جستارهای وابسته

* فهرست یکای پول رایج کشورها

## منابع

* Pick, Albert (1994). *Standard Catalog of World Paper Money: General Issues*. Colin R. Bruce II and Neil Shafer (editors) (7th ed.). Krause Publications. ISBN 0-87341-207-9.
* "Currency Codes" (به انگلیسی). Oanda Corporation. Retrieved 3 May 2013.
* "Currencies of the World" (به انگلیسی). University of British Columbia. May 1 2008. Archived from the original on 29 November 2011. Retrieved 3 May 2013. `{{cite web}}`: Check date values in: `|تاریخ=` (help)
# سینمای تایوان

| سینمای تایوان |
| --- |
| سالن نمایش مینگ‌شن |
| تعداد سالن | ۵۷۴ (۲۰۱۱) |
| فروش گیشه (۲۰۱۱) |
| مجموع | ۱۳۶ میلیون دلار |

**سینمای تایوان** (انگلیسی: Cinema of Taiwan) به همراه سینمای چین و سینمای هنگ کنگ، یکی از سه حوزه تاریخی سینمای چینی‌زبان است. تاریخ سینمای تایوان، به تاریخ منحصر به فرد این جزیره وابسته است. سینما، از زمان معرفی‌اش به تایوان در ۱۹۰۱ که آن زمان، تحت حاکمیت ژاپن بود، در چند مرحله جدا از هم و با استقلال از سینمای هنگ کنگ و سانسور دولتی جمهوری خلق چین، رشد کرده و توسعه یافته است.

برخی بازیگران تایوانی عبارتند از: بریجیت لین، آنی ای، ویویان هسو، جی چو، شو چی، چانگ چن، تاکشی کانشیرو. برخی از کارگردانان مشهور تایوانی عبارتند از: ادوارد یانگ، تسای مینگ-لیانگ، انگ لی، هو شیائو-شین.

## جستارهای وابسته

* فهرست سینماهای جهان
* جشنواره و جوایز فیلم اسب طلایی

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Cinema of Taiwan». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۵.

## پیوند به بیرون
# فوتبال در تایوان

| فوتبال در تایوان |
| --- |
| نهاد اداری | اتحادیه فوتبال چین تایپه |
|  مسابقات باشگاهی |
|
لیگ برتر فوتبال تایوان لیگ دسته دوم فوتبال تایوان جام حذفی فوتبال تایوان لیگ فوتبال مولان تایوان لیگ فوتسال تایوان |
| مسابقات بین المللی  |
|
چلنج لیگ آسیا لیگ قهرمانان فوتبال زنان آسیا جام جهانی فوتبال جام ملت‌های آسیا جام جهانی فوتبال زنان جام ملت‌های زنان آسیا مسابقات قهرمانی فوتبال شرق آسیا قهرمانی فوتبال شرق آسیا (زنان) جام جهانی فوتسال جام جهانی فوتسال زنان لیگ قهرمانان فوتسال آسیا جام ملت‌های فوتسال آسیا قهرمانی فوتسال زنان آسیا |

**فوتبال در تایوان** (انگلیسی: Football in Taiwan)
یکی از ورزش‌های پرطرفدار در تایوان است و توسط اتحادیه فوتبال چین تایپه اداره می‌شود.
این اتحادیه تمامی تیم‌های ملی فوتبال کشور و مسابقات داخلی را سازمان‌دهی می‌کند.
بر اساس آمار، حدود ۴۰٪ از مردم تایوان به فوتبال علاقه‌مند هستند.

## تاریخچه

تیم فوتبال دبیرستان چانگ جونگ در سال ۱۹۴۰، پس از قهرمانی مدارس تایوان
فوتبال برای نخستین‌بار توسط ادوارد بند، معلم و مدیر دبیرستان کلیسای پرسبیتری در تاینان (که بعدها به دبیرستان چانگ جونگ تغییر نام داد) به تایوان معرفی شد.

فوتبال به مرور رشد کرد و به یکی از ورزش‌های محبوب کشور تبدیل شد، تا جایی که در کنار بیسبال ــ ورزش سنتی و محبوب تایوان ــ قرار گرفت.

## منابع
# امپراتور پینگ هان

| پینگ امپراتور هان |
| --- |
| زادهٔ | ۹ قبل از میلاد |
| درگذشت | ۳ فوریه ۶ پس از میلاد شی‌آن |
| ملیت | چین |
| پس از | امپراتور آی هان |
| پیش از | روزی یینگ |

**پینگ امپراتور هان** (انگلیسی: Emperor Ping of Han; ۹ قبل از میلاد - ۳ فوریه ۶ پس از میلاد) فرمانروای دودمان هان در چین بود.

وی که نوه امپراتور یوان بود پس از مرگ پسر عمویش امپراتور آی در هشت سالگی به سلطنت رسید و تحت کنترل و نایب السلطنگی وانگ مانگ قرار گرفت اما در ۱۵ سالگی توسط وانگ مانگ که در آن زمان فوق‌العاده پرقدرت و بانفوذ شده بود مسموم شده و درگذشت، پس از پینگ روزی یینگ از نوادگان امپراتور چوان به حکومت رسید هر چند به دلیل سن کم حتی فراتر از امپراتور پینگ دست نشانده وانگ مانگ تبدیل شد.

## منابع

* Bielenstein, Hans. (1986). "Wang Mang, the Restoration of the Han Dynasty, and Later Han," in *The Cambridge History of China: Volume I: the Ch'in and Han Empires, 221 B.C. – A.D. 220*. Edited by Denis Twitchett and Michael Loewe. Cambridge: Cambridge University Press. شابک ‎۰−۵۲۱−۲۴۳۲۷−۰.
# پسر بهشت

کلاه‌خود پسر بهشت، اواخر ۲۰۱۰
**پسر بهشت** یا **پسر آسمان** (انگلیسی: Son of Heaven) عنوان پادشاهی مقدس حاکم چین بود. این سلسله از دودمان ژو سرچشمه گرفت و بر اساس دکترین سیاسی و معنوی فرمان آسمان بنا شد. از زمان دودمان چین، «عنوان امپراتوری سکولار پسر بهشت»، امپراتور چین بود.

## جستارهای وابسته

* امپراتور چین
* مظهر ظهور
* حق الهی پادشاهان
* مرکزگرایی چین
* سیستم باج‌گذاری چین
* تیان
* امپراتوری آسمانی
* فرمان آسمان
* دودمان ژو

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Son of Heaven». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۶ مارس ۲۰۲۳.
# موجودیت سیاسی

دیباچه کتاب لِویاتان
**موجودیت سیاسی** (انگلیسی: Polity) به هر نوعی از نهاد سیاسی گفته می‌شود که عبارت است از گروهی از مردم که باهم متحد شده و دارای نیروی انسجام منبعث از انگیزه درون جوش خود نظیر هویت هستند و از ظرفیت لازم برای به‌حرکت درآوردن توانمندی‌های خود برخوردارند و برای اداره خود از سلسله مراتب استفاده می‌کنند.

## بررسی اجمالی

### اشکال مختلف

موجودیت سیاسی (پولیتی) ممکن است در شکلهای مختلف ظاهر شود، از قبیل یک دولت، یک امپراطوری، یک سازمان بین‌المللی، یک سازمان سیاسی و دیگر ساختارهای سازماندهی‌شده قابل شناسایی که در منابع خود تغییر ایجاد می‌کنند. یک موجودیت سیاسی، مثل یک کشور، نباید الزاماً یک واحد مستقل باشد. برجسته‌ترین موجودیتهای سیاسی امروز حکومتهای وستفالی یا دولتهای متعلق به ملتها هستند، که معمولاً (گرچه صحیح نیست) به آنها ملل گفته می‌شود؛ بنابراین، موجودیت سیاسی گستره وسیعی از سازمانهایی را در بر می‌گیرد که بسیاری از آنها زیرساخت دستگاه‌های دولتی معاصر، نظیر مقامات مدنی و دولتهای محلی تحت حاکمیتشان را شکل می‌دهند.

### متغیر و سیال

موجودیت سیاسی (پولیتی) الزاماً مناطق جغرافیایی مشخصی را تحت کنترل ندارند. همچنان‌که تمام نهادهای سیاسی و حکومتها، کنترل منابع یک منطقه خاص جغرافیایی را در اختیار نداشته‌اند. حکومتهای تاریخی عشایری که اصل آنها از استپهای آسیا اروپایی پا گرفته بود، برجسته‌ترین مثال موجودیت سیاسی (پولیتی) مهاجر بود. تفاوت این‌گونه موجودیت‌های سیاسی غیرمستقر (عشایری) با دولتها، در نداشتن یک سرزمین ثابت و تعریف شده‌است. امپراطوریها هم از دولتها متفاوند چرا که سرزمین‌هایشان فاقد تعریف شدگی پایدار و ثبات دائمی هستند؛ بنابراین دولت و دستگاه سیاسی آنها متغیر و سیال است؛ بنابراین نگرش به موجودیت سیاسی به عنوان یک جامعه سیاسی، نگرشی مفید است.

### نهاد سیاسی

پولیتی می‌تواند یا به‌عنوان یک جناح، یا در زمانهای گوناگون، به‌عنوان یک نهاد دردرون یک نهاد بزرگتر (معمولاً دولت)، یا در زمانهای متفاوت به عنوان همان نهاد تعریف شود. به‌عنوان مثال کردها در کردستان عراق بخشی از موجودیت سیاسی مجزا و متمایز خودشان هستند. درعین حال، عضوی از دولت مستقل عراق هستند که خود یک موجودیت سیاسی است، البته یک موجودیت سیاسی که دارای تخصیص بسیار کمتر در نتیجه انسجام بسیار کمتری است؛ بنابراین یک فرد می‌تواند همزمان به بیش از یک موجودیت سیاسی تعلق داشته باشد.
توماس هابز یک چهره بسیار برجسته در مفهوم سازی موجودیتهای سیاسی و مشخصاً دولتها بود. هابز مفاهیم دولت و اجتماع سیاسی (body politic) را در معروف‌ترین اثر فلسفی خود بنام لویاتان Leviathan مورد توجه قرار داد.
در قرون قبل، جامعه سیاسی در فرد مشخصی که نماد حاکمیت است، اعم از امپراتور، پادشاه یا دیکتاتور در نظامهای سلطنتی و استبدادی، و شخص منتخب در جمهوریها تعریف می‌شد.
حال که بسیاری از موجودیتهای سیاسی در چند قرن اخیر دمکراتیک تر شده‌اند، جامعه سیاسی که بحث استقلال در آن مطرح است، ابعاد بسیار گسترده‌تری نسبت به صرف لایه حاکم، از جمله سلطنت، پیدا کرده‌است.
در زمان حاضر عبارت جامعه سیاسی می‌تواند به نمایندگی یک گروه مثل گروه‌های قومی یا جنسیتی اشاره داشته باشد. در لیبرال دموکراسی‌ها، کابینه برای نمایندگی کردن جامعه سیاسی انتخاب می‌شوند.

## جستارهای وابسته

* نظام سیاسی

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Polity». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۳ دسامبر ۲۰۱۷.

## پیوند به بیرون

* *Dictionary of the History of Ideas*: analogy of the body politic (elaboration of correspondences between society or the state and the individual human body)
# اوکه موچی

**اوکه موچی** (به ژاپنی: 保 食神؛ به معنای: «الههٔ دارندهٔ مواد غذایی»)، ایزدبانوی غذا در مذهب شینتو در ژاپن است. وقتی اوکه موچی با تسوکویمی ملاقات کرد، بود او یک مهمانی در مقابل اقیانوس برگزار کرد و از آب دهان خویش، ماهی آماده کرد، سپس او در برابر جنگل، از مقعد خویش جانوران شکاری خارج ساخت، در نهایت وی ضمن تبدیل زمین به شالیزار، سرفه زد و برنج از سرفه او پدید آمد (یا یک کاسه برنج). تسوکویمی از وی تنفر پیدا کرد و او را کشت. اما حتی جسد او غذا به وجود می‌آورد: ارزن، برنج، و لوبیا. ابروهای او نیز به ابریشم تبدیل شد.

این ایزدبانو گاهی اوقات نیز با نام **اوگتسوهیمه-نو-کامی** نامیده می‌شود. (大 宜 都比 売 神؟).

همچنین اوکه موچی در برخی افسانه‌ها به عنوان همسر ایناری و در بعضی از افسانه‌های دیگر خود ایناری معرفی شده‌است.

## افسانه

آماتراسو، برادر خویش خدای ماه را به زمین فرستاد تا کار اوکه موچی (خدابانوی تغذیه) را بررسی و حاصل کار را به خواهر گزارش دهد. خدای ماه به زمین آمده و اوکه موچی را دید که وظیفه خود را چنین انجام داد:

اوکه موچی رودرروی مزارع می‌ایستاد و با گشودن دهان از کامش، برنج پخته به مزارع سرازیر می‌شد، به دریا می‌نگریست و با گشودن دهان از کامش گیاهان مأکول [=قابل خوردن] و ماهی به دریا می‌ریخت، به تپه‌ها و جنگل‌ها نگاه می‌کرد و جانوران و حیوانات قابل صید از دهانش به جانب تپه و جنگل سرازیر می‌شدند. خدای ماه ناخشنود از این روال کار چندان خشمگین شد که اوکی موچی بیچاره را کشت و حاصل کار را به آماتراسو گزارش کرد.
می‌گویند تن اوکه موچی بعد از مرگ نیز وظایف خود را به نیکی انجام می‌داد و چنین بود که از سر او اسبان و گاوها، از ابروانش کرم ابریشم، از پیشانیش ارزن و از معدهٔ او برنج پدید آمد.

در برخی افسانه‌های ژاپنی، ابروان اوکه موچی از جنس ابریشم نوشته شده‌است.

## پانویس

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Uke Mochi». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱ اوت ۲۰۱۰.
* ژولیت پیگوت (۱۳۷۳)، *اساطیر ژاپن*، ترجمهٔ محمدحسین باجلان فرخی، تهران: انتشارات اساطیر
# ولایت شینانو

ولایت شینانو
**ولایت شینانو** (به ژاپنی: 信濃国 Shinano no kuni) یکی از استان‌ها در سیستم بخش‌بندی کشوری قدیم ژاپن است که امروزه استان ناگانو نامیده می‌شود. این ولایت با ولایت اچیگو، ولایت اتچو، ولایت هیدا، ولایت کای، ولایت کوزوکه، ولایت میکاوا، ولایت مینو، ولایت موساشی، ولایت سوروگا وولایت توتومی مجاور بوده است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Shinano Province». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۶ اوت ۲۰۱۶.

## پیوند به بیرون
# ایسناده

ایسُوناده
**ایسُوناده** (به معنی «زنندهٔ کرانهٔ دریا») هیولای دریایی غول‌پیکر و کوسه-مانند است که گفته می‌شود در نزدیکی ماتسوئورا و جای‌هائی دیگر در غرب ژاپن زندگی می‌کند. وقتی این هیولا هویدا می‌شود، بادهای ژیانی می‌وزد.

بدن این هیولا هیچوقت دیده نشده است، چرا که او همیشه زیر موج‌ها پنهان می‌شود. او به صورت مخفیانه به قایق‌ها نزدیک می‌شود و سپس با دم قلاب‌دار و خاردارش ملوانان را کشیده و در آب می‌اندازد و سپس آن‌ها را می‌بلعد.

گاهی هم دم خود را برای واژگون کردن کشتی‌ها، یا هجوم به ساحل و کشتن مردم را به کار می‌برد.

## پانویس

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Isonade». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۲ ژوئن ۲۰۱۱.
# میکوشی نیودو

میکوشی نیودو (見越入道) از *هیاک‌کایی زوکان* اثر ساواکی سوئوشی
**میکوشی نیودو** (ژاپنی: 見越し入道 یا 見越入道) نوعی یوکای یا گابلین در فولکلور ژاپنی با سر طاس است که گردنش دائماً دراز می‌شود. در فولکلور ژاپنی و متون «داستان ارواح» *کایدان* مربوط به دوره ادو (۱۶۰۳-۱۸۶۸)، *میکوشی نیودو* افرادی را می‌ترساند که از بالای چیزهایی مانند پردینه بیوبو نگاه می‌کردند. این نام ترکیبی از دو کلمه *میکوشی* (見越し) (به معنای تحت‌اللفظی «بازدید کردن») به معنای «نگاه کردن از بالای (حصار)؛ پیش‌بینی؛ انتظار» و *نیودو* (入道) (به معنای تحت‌اللفظی «وارد راه شو») به معنای «یک کشیش (بودایی)؛ یک بهکشو یک هیولای سر تراشیده است».

*میکوشی نیودو* یوکای‌های ترسناکی هستند که آخر شب ظاهر می‌شوند تا مسافران تنها را در خیابان‌های خالی، تقاطع‌ها یا پل‌ها گیر بیندازند. آن‌ها به شکل کشیش‌ها یا راهبان سیار بی‌خطری می‌آیند که قدشان از یک فرد معمولی بلندتر نیست؛ اما در یک لحظه به‌طور غیرطبیعی قد بلند می‌شوند، و دارای چنگال‌های بلند و موهایی مانند یک حیوان وحشی می‌شوند.

## جستارهای وابسته

* روکوروکوبی
* تاکا اونا
* ‌ توفو کوزو

## منابع
# نوره اونا

نوره اونا (ぬれ女) در طومار *هیاک‌کایی زوکان* اثر ساواکی سوئوشی.
**نوره اُونا** (濡女, «زن خیس») یک یوکای ژاپنی است که شبیه موجودی خزنده با سر یک زن و بدنی به شکل مار است. آن‌ها همچنین به عنوان یک پدیدهٔ فراهنجار در دریا تحت نام **نوره‌یومِجو** دیده می‌شوند. در افسانه‌ها، اغلب گفته می‌شود که آن‌ها از انسان‌ها تغذیه می‌کنند، اما ظاهر یا شخصیت واحدی ندارند.

## مفهوم

نوره اُونا مارهای دریایی خون‌آشامی هستند که در سواحل و رودخانه‌ها پرسه می‌زنند و به دنبال انسان‌ها برای خوردن می‌گردند. آن‌ها شبیه به یوکای‌هایی به نام ایسونا در کیوشو هستند و مانند ایسونا، گفته می‌شود که در دریاها یا رودخانه‌ها ظاهر می‌شوند. نام آن‌ها برگرفته از این موضوع است که در افسانه‌ها گفته شده موهایشان همیشه خیس است. همچنین این نظریه مطرح شده است که آن‌ها شکل تغییر یافته مارهای دریایی هستند.

بسیاری از نشریات دوره ادو مانند *هیاک‌کایی زوکان*، *گازو هیاکی یاکو* و غیره، این یوکای را به عنوان زنی با بدن مار به تصویر می‌کشند که بدین سبب به عنوان یکی از شناخته شده‌ترین یوکای در آن زمان به نظر می‌رسد، اما هیچ داستانی در مورد نوره اُونا با بدن مار در ادبیات کلاسیک آن زمان یافت نمی‌شود. آن‌ها بیشتر در سواحل جزیره کیوشو یافت می‌شوند، اما داستان‌هایی از مواجهه با نوره اُونا در شمال ولایت اچیگو (استان نیگاتا کنونی) و در شرق آیزو (استان فوکوشیما کنونی) وجود دارد. دو نوع از این یوکای وجود دارد: یکی بدون دست، که شبیه یک مار دریایی عظیم با سر زن است، و دیگری با دست‌هایی شبیه انسان. گذشته از این تفاوت، این دو دقیقاً به یک شکل به نظر می‌رسند و عملکردی یکسان دارند. چهره‌هایشان زشت و زننده است و ویژگی‌های مارمانندی مانند زبان چنگالی شکل را نشان می‌دهد. آن‌ها موهای بلند و سیاهی دارند که به بدن خیسشان چسبیده است.

اگرچه از نظر فیزیکی بسیار قوی‌تر از یک انسان هستند، اما نوره اُونا ترجیح می‌دهند به زور جسمانی تکیه نکند و از حیله و نیرنگ برای گرفتن طعمه خود استفاده کند. آن‌ها به طرز جادویی خود را به شکل زنی غمگین و پریشان حال که نوزادی در آغوش دارد، درمی‌آورند. آن‌ها از ماهیگیران، ملوانان یا هر کسی که از آنجا عبور می‌کند، درخواست کمک می‌کنند. زمانی که طعمه نزدیک می‌شود، نوره اُونا از قربانی خود التماس می‌کند که فقط برای لحظه‌ای بچه‌اش را نگه دارد تا بتواند استراحت کند. اگر او موافقت کند و قنداق را بردارد، «بچه» به سنگینی یک تخته سنگ می‌شود و قربانی دیگر قادر به حرکت نیست. سپس نوره اونا آزاد است که به قربانی بی‌دفاع خود حمله کند و با زبان دراز و مارپیچ خود خونش را بمکد و از آن تغذیه کند.

نوره اونا بیشتر اوقات با اوشی اونی ظاهر می‌شود و با آن همکاری می‌کند، زیرا آن‌ها در یک محیط زندگی می‌کنند و رژیم غذایی یکسانی دارند.

## منابع