# شیوه‌نامه

شیوه‌نامه| GiraffeProjectStandardsManual.png |

**شیوه‌نامه** یا **راهنمای سبک** (انگلیسی: Style Guide) مجموعه‌ای از استانداردها برای نگارش، قالب‌بندی و طراحی اسناد است. شیوه‌نامه‌ای که به صورت کتاب منتشر شود معمولاً «دستورنامهٔ سبک» یا «دستنامهٔ نگارش» نامیده می‌شود و نسخهٔ کوتاه آن که از چند صفحه تا چند ده صفحه باشد «برگهٔ سبک» خوانده می‌شود. استانداردهای مندرج در یک شیوه‌نامه ممکن است برای استفادهٔ عمومی‌یا برای یک نشریه، سازمان یا حوزهٔ تخصصی معین تدوین شده باشد.

شیوه‌نامه‌ها با ایجاد یکپارچگی در متون، کیفیت ارتباط نوشتاری را بهبود می‌بخشند. این راهنماها ممکن است شیوه‌های مطلوب در سبک نگارشی، کاربرد زبان، ترکیب‌بندی بصری، رسم الخط، تایپوگرافی، نشانه‌گذاری، بزرگ‌نویسی حروف، ارجاع‌دهی به منابع، قالب اعداد و تاریخ‌ها و نمایش جدول‌ها را تعیین کنند. در اسناد دانشگاهی و فنی، شیوه‌نامه ممکن است الزامات اخلاقی مانند تعیین مؤلف، اخلاق پژوهش و افشا را نیز پوشش دهد.

شیوه‌نامه‌ها را می‌توان در سه دسته طبقه‌بندی کرد: شیوه‌نامهٔ جامع برای کاربرد عمومی؛ شیوه‌نامهٔ رشته‌ای برای حوزه‌های تخصصی مانند رشته‌های دانشگاهی، پزشکی، روزنامه‌نگاری، حقوق و دولت؛ و شیوه‌نامهٔ داخلی یا سازمانی که توسط یک ناشر یا سازمان خاص تدوین و استفاده می‌شود.

## تنوع و گستره

شیوه‌نامه‌ها از نظر دامنه و حجم بسیار متنوع‌اند. نویسندگانی که در صنایع بزرگ یا بخش‌های حرفه‌ای فعالیت می‌کنند ممکن است به شیوه‌نامه‌ای خاص مراجعه کنند که برای اسناد تخصصی آن حوزه نوشته شده است.

شیوه‌نامه‌های حرفه‌ای از کشورهای مختلف می‌توانند مرجع معتبری برای زبان مربوطه باشند. برای نمونه، «قواعد هارت» (Hart's Rules) از انتشارات دانشگاه آکسفورد و شیوه‌نامه شیکاگو از انتشارات دانشگاه شیکاگو از جمله مهم‌ترین شیوه‌نامه‌های انگلیسی‌زبان به شمار می‌روند. دولت استرالیا نیز شیوه‌نامه‌ای برخط برای نگارش اسناد دولتی تهیه کرده است.

## اندازه و سلسله‌مراتب

تنوع شیوه‌نامه‌ها در دامنه و طول از طریق آبشاری شدن یک سبک بر سبک دیگر ممکن می‌شود؛ مشابه نحوهٔ آبشاری شدن برگه‌های سبک در توسعهٔ وب با سی‌اس‌اس.

در بسیاری از موارد، پروژه‌ای مانند یک کتاب، نشریه دانشگاهی یا مجموعه تک‌نگاشت معمولاً برگهٔ سبک کوتاهی دارد که بر شیوه‌نامهٔ بزرگ‌تر سازمان ناشر سوار می‌شود و محتوای اختصاصی آن «سبک داخلی» نامیده می‌شود. بیشتر سبک‌های داخلی نیز به نوبهٔ خود بر یک شیوه‌نامهٔ صنعتی یا حرفه‌ای جامع‌تر تکیه دارند. نمونه‌هایی از شیوه‌نامه‌های صنعتی عبارت‌اند از:

* شیوه‌نامهٔ خبرگزاری اسوشیتدپرس (AP Stylebook) برای روزنامه‌نگاری
* شیوه‌نامه شیکاگو برای نگارش و نشر دانشگاهی عمومی
* شیوه‌نامهٔ انجمن جامعه‌شناسی آمریکا برای علوم انسانی و اجتماعی
* کتاب‌آبی برای حقوق

در نهایت، این آثار مرجع بر هنجارهای املایی زبان مورد استفاده سوار می‌شوند که البته ممکن است بسته به گونه‌های ملی زبان (مانند تفاوت انگلیسی بریتانیایی و آمریکایی) متفاوت باشد.

## موضوعات تخصصی

برخی شیوه‌نامه‌ها بر موضوعات خاصی مانند طراحی گرافیک و تایپوگرافی تمرکز دارند. شیوه‌نامه‌های وب‌سایت‌ها جنبه‌های بصری و فنی انتشار و همچنین متن را پوشش می‌دهند.

راهنماهایی که در حوزه‌های علمی‌و فنی خاص تدوین می‌شوند ممکن است نام‌گذاری را برای تعیین نام‌ها یا برچسب‌های طبقه‌بندی استاندارد و از نظر هستی‌شناختی صحیح مشخص کنند (مانند آرایه‌شناسی، نام‌گذاری شیمیایی و نام‌گذاری ژن‌ها).

شیوه‌نامه‌هایی که کاربرد زبان را پوشش می‌دهند ممکن است اصطلاحات توصیفی‌ای برای افراد پیشنهاد کنند که از نژادپرستی، جنسیت‌گرایی و همجنس‌گراهراسی پرهیز کنند. همچنین شیوه‌نامه‌ها به‌طور فزاینده‌ای قراردادهای دسترس‌پذیری را برای مخاطبان دارای معلولیت در بر می‌گیرند.

## شیوه‌نامه‌های وب

از آغاز عصر دیجیتال، وب‌سایت‌ها امکان گسترش قراردادهای شیوه‌نامه‌ای را برای رفتارهای دیجیتالی مانند خواندن از صفحه‌نمایش فراهم کرده‌اند. خواندن از صفحه‌نمایش مستلزم آن است که شیوه‌نامه‌های وب بیشتر بر تجربهٔ کاربری تمرکز کنند که تحت تأثیر مرور چندکاناله قرار دارد. اگرچه شیوه‌نامه‌های وب می‌توانند بسیار متنوع باشند، معمولاً ارزش‌های مشابهی دربارهٔ اختصار، اصطلاح‌شناسی، نحو، لحن، ساختار، تایپوگرافی، گرافیک و خطاها را در اولویت قرار می‌دهند.

در طراحی وب، شیوه‌نامه‌ها در فرایند طراحی اهمیت فزاینده‌ای یافته‌اند. این امر به دلیل اهمیت روزافزون طراحی واکنش‌گرا (Responsive Design) است که در آن طرح‌بندی پیکسل‌محور جای خود را به اصول طراحی فراگیر می‌دهد.

## شیوه‌نامه‌های ترجمه

برای ترجمه‌ها، شیوه‌نامه ممکن است حتی برای اعمال دستور زبان، لحن و تصمیم‌های بومی‌سازی یکپارچه مانند یکاهای اندازه‌گیری به کار رود.

## شیوه‌نامه در فرانسه

در فرانسه، حرفه‌مندان تایپوگرافی معمولاً از چند شیوه‌نامهٔ حروف‌نگاری به‌طور هم‌زمان استفاده می‌کنند. از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به «شیوه‌نامهٔ نوین حروف‌نگاری» (Nouveau Code typographique) و «واژه‌نامهٔ قواعد حروف‌نگاری مورد استفاده در چاپخانهٔ ملی» (Lexique des règles typographiques) اشاره کرد. تمایز میان «شیوه‌نامهٔ حروف‌نگاری» (code typographique) و «دستورالعمل داخلی حروف‌نگاری» (marche typographique) گاه ظریف است. برخی دستورالعمل‌های داخلی به مرور به شیوه‌نامه‌های مرجع تبدیل شده‌اند؛ برای مثال شیوه‌نامه شیکاگو در اصل دستورالعمل داخلی انتشارات دانشگاه شیکاگو بود که به‌تدریج به مرجع اصلی بسیاری از ویراستاران و ناشران انگلیسی‌زبان بدل شد.

## به‌روزرسانی

بیشتر شیوه‌نامه‌ها به‌صورت دوره‌ای بازنگری می‌شوند تا تغییرات در قراردادها و کاربردها را منعکس کنند. بسامد به‌روزرسانی بسته به موضوع تعیین می‌شود. برای شیوه‌نامه‌هایی در قالب کتاب مرجع، ویراست‌های جدید معمولاً هر ۱ تا ۲۰ سال منتشر می‌شوند. برای نمونه، شیوه‌نامهٔ اسوشیتدپرس از سال ۲۰۲۰ هر دو سال یک‌بار بازنگری می‌شود. شیوه‌نامه شیکاگو در ویراست هجدهم خود قرار دارد و شیوه‌نامه‌های انجمن روان‌شناسی آمریکا (APA) و انجمن جامعه‌شناسی آمریکا (ASA) هر کدام تا سال ۲۰۲۵ در ویراست هفتم خود هستند. بسیاری از سبک‌های داخلی و پروژه‌ای با بسامد بیشتری تغییر می‌کنند.

## انواع شیوه‌نامه‌ها

شیوه‌نامه‌ها را می‌توان به سه دستهٔ اصلی تقسیم کرد:

* **شیوه‌نامهٔ جامع**: برای کاربرد عمومی‌طراحی شده و قواعد گسترده‌ای را پوشش می‌دهد.
* **شیوه‌نامهٔ رشته‌ای**: برای حوزه‌های تخصصی مانند رشته‌های دانشگاهی، پزشکی، روزنامه‌نگاری، حقوق و سازمان‌های دولتی تدوین می‌شود.
* **شیوه‌نامهٔ داخلی (سازمانی)**: توسط یک ناشر یا سازمان خاص برای استفادهٔ درونی ایجاد می‌شود و هویت بصری و نگارشی یکپارچه‌ای را تضمین می‌کند.

## جستارهای وابسته

* سبک نگارشی
* تایپوگرافی
* رسم الخط
* نشانه‌گذاری (زبان‌شناسی)
* شیوه‌نامه شیکاگو
* سندپردازی
* املا
* طراحی گرافیک

## منابع

## پیوند به بیرون

* شیوه‌نامهٔ دولت استرالیا