Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# سواد

نقشهٔ جهانی: میزان باسوادی بزرگسالان و نرخ سواد بر حسب کشور در سال ۲۰۱۵ (اطلاعات‌نامه جهان ۲۰۱۵) (سفید) = بدون داده)
شمار بی‌سوادی جهان از ۱۹۷۰ تا ۲۰۱۵ به نصف رسید.
در تعریفِ سنّتی **سواد**، توانایی خواندن و نوشتن است یا توانایی به‌کاربردن زبان برای خواندن، نوشتن، گوش‌دادن و سخن‌گفتن ولی در مفهومِ نوین این واژه به سطحی از خواندن و نوشتن گفته می‌شود که برای ارتباط کافی است. سطحی که یک فرد بتواند مفهوم را بفهمَد و انگاره‌ها و اندیشه‌هایش را تا جایی که در آن جامعه سهیم باشد، بتواند بیان کند. سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد (یونسکو UNESCO) تعریف زیر را ارائه داده است: «باسوادی: توانایی شناخت، درک، تفسیر، ساخت، برقراری ارتباط و محاسبه در استفاده از مواردِ چاپ‌شده و نوشته‌شده مربوط به زمینه‌های گوناگون است. باسوادی زنجیره آموزشی را که توانایی رسیدن به اهداف، توسعهٔ دانش، پتانسیل و شرکتی کامل را در جامعه‌ای بزرگتر دربردارد، برای یک فرد فراهم می‌کند.»

## اقتصاد

بسیاری از تحلیل‌هایِ سیاسی نرخ باسوادی در هر منطقه را اندازه‌ای قاطع برای سرمایهٔ انسانی آن می‌دانند. ادعا می‌شود که افراد باسواد (که بیشتر جایگاه اجتماعی بالاتری دارند و از سلامتی و چشم‌انداز کاری بهتری برخوردار هستند) را بسیار ارزان‌تر از افراد بی‌سواد می‌توان تربیت کرد.

## تاریخ

شواهد تاریخی: حکایت از آن دارند که عرب جاهلی در برخی مناطق کاملاً از نعمتِ سواد بی بهره بوده و در جاهایی مثل مکّه نیز بهره ای بسیار اندک داشته است. بعضی از تاریخ نویسان، تعداد باسوادان مکّه را در آستانهٔ ظهورِ اسلام ۱۷ نفر برشمرده‌اند. در شهر یَثرب نیز در میانِ اوس و خزرج به ندرت فردی با سواد یافت می‌شد و البته وضع یهودیان در این زمینه بهتر بود. در دیگر مناطق نیز وضع بدین منوال بود. بنابر روایتی، محمد (پیامبر خدا) نامه ای برای قبیلهٔ بکربن وائل فرستاد، اما در میانِ این قبیلهٔ بزرگ، کسی که قادر به خواندن آن باشد، یافت نشد! البته در مناطقِ جنوب که از مظاهر تمدّنی برخوردار بود، دانش و سواد رواجِ بیشتری داشت.

در اروپا، پیش از انقلاب صنعتی که هنوز کاغذِ ارزان و کتاب فراوان وجود نداشت (و در میانهٔ سدهٔ ۱۹ در آموزشگاه‌ها توزیع شد) تنها درصدِ کمی از جمعیت این کشورها باسواد بودند. به دلیل تأکید برای یادگیری خواندن متن عربی قرآن، در ۱۲ قرنِ گذشته بسیاری از مسلمانان از سطح بالایی از سواد برخوردار بوده‌اند. در اروپا، از سدهٔ ۵ تا ۱۵ میلادی، جمعیت یهودیان باسواد نسبت به جمعیت مسیحیان باسواد بیشتر بوده است.

## باسوادی در ایران

تاریخ باسوادی در ایران

آمار کلی نرخ باسوادی در ایران طی سال‌های ۱۳۳۵–۱۳۹۰

سال ۱۳۳۵: ۱۵٪

سال ۱۳۴۵: ۲۸٪

سال ۱۳۵۵: ۴۷٪

سال ۱۳۶۵: ۶۱٪

سال ۱۳۷۵: ۷۵٪

سال ۱۳۸۵: ۸۴٪

سال ۱۳۹۰: ۹۱٪

طبق آمار سالِ ۱۴۰۲، نرخ باسوادی در ایران به ۹۷٪ رسیده است که باسوادترین استان ایران مازندران با حدود ۹۹٪ است.

## آموزش سواد

سوادشماری مهارتِ زیر را شامل می‌شود:

* آگاهیِ نواشناسی.
* آگاهی رمزگشایی.
* آگاهی روانی.
* آگاهی دریافت و واژگان.

چیره‌دستی در هر یک از این مهارت‌ها، برای دانش‌آموزان لازم است تا خوانندگانی زبردَست (ماهر) شوند.

## جستارهای وابسته

* باسوادی علمی
* سوادآموزی تابعی
* سواد اطلاعاتی
* سواد علمی
* سواد رایانه‌ای
* سواد رسانه‌ای
* سواد سلامت
* سازمان نهضت سوادآموزی
* سازمان پیکار با بی‌سوادی
* نهضت سوادآموزی کوبا

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Literacy». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای* ، بازبینی‌شده در ۲ مارس ۲۰۰۸.
# دوره یایویی

کوزه‌ای از دوره یایویی، قرن اول تا سوم، به دست آمده در حفاری‌های ناحیهٔ کوگاهارا، اوتا، توکیو، موزه ملی توکیو.
**دوره یایویی** (به ژاپنی: 弥生時代, Yayoi jidai) بخشی از تاریخ ژاپن است که از حدود سال ۵۰۰ قبل از میلاد تا سال ۳۰۰ میلادی را شامل می‌شود.
*یایویی* نام خود را از منطقه‌ای در همسایگی توکیو گرفته‌است که باستان‌شناسان برای اولین بار آثار و دست‌ساخته‌های بشری مربوط به این دوران را از خاک آن بیرون کشیده‌اند. ویژگی‌های قابل تشخیص دوره یایویی شامل ظهور نوع جدیدی از کوزه‌گری و آغاز متمرکز کشت برنج در شالیزار است. در این دوره به پرورش خوک و در مقیاس کمتر مرغ و خروس پرداختند.
فرهنگ یایویی به سرعت در سرزمین اصلی هون‌شو گسترش پیدا کرد و با فرهنگ بومی جومون درآمیخت.

## خاستگاه فرهنگ یایویی

خاستگاه فرهنگ یایویی موضوع بحث‌هایی طولانی بوده‌است. تأثیر چین بر سلاح‌های مسی و برنزی این دوره و نیز بر برنج‌کاری و ناقوس‌های کوچک ژاپنی روشن است. سه نشانه مهم فرهنگ یایویی، آینه‌های برنزی، شمشیر برنزی و مهر سنگی شاهانه هستند. در سال‌های اخیر، باستان‌شناسان بیشتری مشغول مطالعه تطبیقی اشیای متعلق به این دوره با بازمانده آثار دوران اولیه سلطنت دودمان هان در چین شدند و نتیجه بررسی‌های آنان حاکی از شباهت جمجمه و اعضای بدن مردم یایویی با اهالی جیانگ‌سو بوده‌است.
نخستین اشاره نوشتاری به ژاپن در همین دوره در متن چینی بیست و چهار تاریخ دیده می‌شود.

## منابع
# کانا

هجاهای ژاپنی کانا و روماجی به خط فارسی
**کانا** (به ژاپنی: 仮名) خط هجانگار ژاپنی است که در سامانهٔ نگارش زبان ژاپنی به کار می‌رود. در سامانهٔ نگارش زبان ژاپنی علاوه بر کانا، واژه‌نگارهای چینی کانجی و حروف لاتین یا روماجی نیز به کار برده می‌شود. کاناها شامل هیراگانا، کاتاکانا و مان‌یوگانا هستند. مان‌یوگانا ریشهٔ هجانگارهای هیراگانا و کاتاکانا است که در ژاپن امروز بسیار کمتر از دو کانای دیگر از آن استفاده می‌شود.

## جُستارهای وابسته

* دفتر خاطرات موراساکی شیکیبو

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Kana». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۸ دسامبر ۲۰۱۰.

## پیوند به بیرون

* کاناکتاب (PDF)
# مان‌یوگانا

**مان‌یوگانا** (万葉仮名) طرز نوشتن کلمات در ژاپنی که از حروف چینی در آن استفاده می‌شود و بسیار باستانی است، زمان آغاز استفاده از این نوع کانا مشخص نیست، اما حداقل از قرن هفتم نشانه‌هایی از استفاده از آن وجود دارد. مان‌یوگانا ریشه هجانگارهای هیراگانا و کاتاکانا است که در ژاپن امروز بسیار کمتر از دو کانای دیگر از آن استفاده می‌شود.

## اصول

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *مان‌یوگانا* | 之乎路可良 | 多太古要久礼婆 | 波久比能海 | 安佐奈藝思多理 | 船梶母我毛 |
| کاتاکانا | シヲヂカラ | タダコエクレバ | ハクヒノウミ | アサナギシタリ | フネカヂモガモ |
| مدرن | 志雄路から | ただ越え来れば | 羽咋の海 | 朝凪したり | 船梶もがも |
| رومانیز | Shiojikara | Tadakoekureba | Hakuhinoumi | Asanagishitari | Funekajimogamo |

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Man'yōgana». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۲ مه ۲۰۱۲.
# روماجی

جدول کانا. هیراگانا در بالا، کاتاکانا در مرکز و روماجی در پایین
**روماجی** (به ژاپنی: ローマ字) در زبان ژاپنی به الفبای لاتین و لاتین‌نویسی واژه‌ها گفته می‌شود. در زبان‌های دیگر گاه به اشتباه لاتین‌نویسی ژاپنی را *رومانجی* می‌خوانند. روش‌های مختلفی برای لاتین‌نویسی در زبان ژاپنی وجود دارد که سه متد اصلی آن عبارت است از لاتین‌نویسی هپبورن (ヘボン式ローマ字)، لاتین‌نویسی کونریی-شیکی (訓令式ローマ字) و لاتین‌نویسی نیهون-شیکی (日本式ローマ字). سبک‌های مبتنی بر لاتین‌نویسی هپبورن بیش از روش‌های دیگر برای نگارش روماجی به کار گرفته می‌شود.

## استفاده از روماجی

ژاپنی به‌طور معمول با واژه‌نگارها یا کانجی‌هایی که از زبان چینی وارد شده‌اند یا الفبای هجانگار کانا (هیراگانا و کاتاکانا) که آن نیز برگرفته از حروف چینی است نوشته می‌شود. روماجی ممکن است در زمینه‌هایی که مخاطب با کانجی و الفبای کانا ناآشناست به کار گرفته شود مثل نام روی تابلوهای خیابان، گذرنامه، واژه‌نامه‌ها و جزوه‌های آموزشی برای زبان‌آموزان خارجی. روماجی برای برگرداندن عبارت‌های ژاپنی به زبان‌های دیگر نیز به کار برده می‌شود. روماجی رایج‌ترین روش برای استفاده از صفحه‌کلید رایانه است.

## جدول حروف روماجی به سبک هپبورن

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | آ あ | ای い | او う | ئه え | او (-ُ) お | （صداهای ترکیبی） |
| آ あ | a | i | u | e | o |  |
| کا か | ka | ki | ku | ke | ko | kya | kyu | kyo |
| سا さ | sa | shi | su | se | so | sha | shu | sho |
| تا た | ta | chi | tsu | te | to | cha | chu | cho |
| نا な | na | ni | nu | ne | no | nya | nyu | nyo |
| ها は | ha | hi | fu | he | ho | hya | hyu | hyo |
| ما ま | ma | mi | mu | me | mo | mya | myu | myo |
| یا や | ya | (i) | yu | (e) | yo |  |
| را ら | ra | ri | ru | re | ro | rya | ryu | ryo |
| وا わ | wa | (i) |  | (e) | o یا wo |  |
| ن ん | n یا m |
| گا が | ga | gi | gu | ge | go | gya | gyu | gyo |
| زا ざ | za | ji | zu | ze | zo | ja | ju | jo |
| دا だ | da | (ji) | (zu) | de | do | (ja) | (ju) | (jo) |
| با ば | ba | bi | bu | be | bo | bya | byu | byo |
| پا ぱ | pa | pi | pu | pe | po | pya | pyu | pyo |

## جستارهای وابسته

* سامانه نگارش زبان ژاپنی
* فوریگانا
* کانجی
* کانا

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «ローマ字». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای ژاپنی*، بازبینی‌شده در ۱۴ دسامبر ۲۰۱۰.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Romanization of Japanese». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۴ دسامبر ۲۰۱۰.

## پیوند به بیرون

* Rōmaji sōdan shitsu
* The rōmaji conundrum
# خط ایدو

|  |
| --- |
| خط ایدو |
| یک نوشته به خط ایدو مربوط به سده ۱۹ میلادی. |
| نام کره‌ای |
| هانگول | 이두 |
| هانجا | 吏讀 |
| لاتین‌نویسی اصلاح‌شده | *Idu* |
| مک‌کیون–ریشاور | *Idu* |

**ایدو** (이두، هانجا :吏讀، به معنای «*خواندن رسمی»* ) یک سامانهٔ نوشتاری کهن است که زبان کره‌ای را با استفاده از هانجا می‌نمایاند. این خط که راهبان بودایی ساختندش، امکان ضبط واژگان کره‌ای از طریق معنی یا صدای معادل آن‌ها در زبان چینی را فراهم کرد.

اصطلاح «ایدو» شاید به خطوط گوناگونی که برای نوشتار کره‌ای از طریق حروف چینی (هانجا) تنظیم شدند و از اوایل دوران سه‌پادشاهی تا دورهٔ چوسان استفاده می‌شدند، اطلاق بشود. از این نظر، ایدو را باید شامل *هیانگچال* (خط محلی مورد استفاده برای نوشتن شعر بومی) و *گوگیال* هم دانست.

## زمینه

خط ایدو برای ضبط عبارات کره‌ای با استفاده از اَشکالِ چینی که با معنای چینی‌شان وام گرفته شده بودند گسترش یافت. این پدیده به عنوان هانجا هم شناخته می‌شود که همراه با نمادهای ویژه برای نمایاندنِ تکواژهای بومی کره‌ای، پایانه‌های فعلی و دیگر نشانگرهای دستوری که ویژهٔ کره‌ای بودند بود. این رخداد، تجزیه معنی و خوانش را دشوار می‌کرد و یکی از دلایلی بود که این سیستم به تدریج کنار گذاشته شد و هانگول پس از اختراعش در سدهٔ پانزدهم، جایگزینش شد. از این نظر، به دلیل تفاوت‌های دستوریِ کره‌ای با چینی، مشکلاتی که ژاپنی‌ها هم سرِ نگارشِ زبان ژاپنی با کانجی با آن‌ها مواجه شده‌بودند، گریبانِ کره‌ای‌ها را هم گرفتند. در ژاپن، استفاده اولیه از حروف چینی برای دستور زبان ژاپنی در مان‌یوگانا بود که کانا ، خط هجایی ژاپنی، جایگزینش شد.

نویسه‌ها (حروف) در خط ایدو، بر اساس صدای کره‌ای، صدای کره‌ای اقتباس‌شده یا معنایشان انتخاب می‌شدند و به برخی هم صدا و معنای کاملاً جدیدی به خود می‌گرفتند. در همان زمان، ۱۵۰ نویسهٔ تازه برای کره‌ای، عمدتاً برای نام افراد و مکان‌ها اختراع شد. خط *ایدو* عمدتا توسط اعضای طبقه جون‌گین به کار می‌رفت.

یکی از اهداف اولیه این خط، شفاف‌سازی و ادراک‌پذیرکردنِ اسناد دولتیِ چین به زبان چینی برای کره‌ای‌ها بود. همچنین از ایدو برای آموزش زبان چینی به کره‌ای‌ها استفاده می‌شد. خط‌مشی حقوقی سلسلهٔ چینی مینگ به طور کامل با استفاده از *خط ایدو* در سال ۱۳۹۵ میلادی به کره‌ای ترجمه شد. پس از دستورِ شاه‌تِه‌جونگ در سال ۱۴۱۴، از همین خط برای ترجمهٔ کتابِ *ملزومات کشاورزی و نوغان‌داری* (Nongsan jiyao) هم استفاده شد.

## منابع
# نوشو

| نوشو Nüshu  |
| --- |
| نوشو از راست به چپ نوشته می‌شود. |
| نوع | هجابندی |
| زبان‌ها | توها |
| ایزو ۱۵۹۲۴ | Nshu, 499 |

**نوشو** (Nüshu) دست خط نوشتاری زنان است که ساده شده حروف چینی است. این خط به طور انحصاری در اختیار زنان روستای جیونگ جانگ در استان هونان در جنوب چین قرار داشته است.

این خط برای نوشتن یکی از گویش‌های محلی چینی به نام ژیانگانگ توهوآ که توسط بخشی از مردم استاد هونان صحبت می‌شود , استفاده می شده است.

## تاریخ

این خط را زنان چینی اختراع کردند که قرن‌ها به خاطر جداسازی جنسیتی دسترسی کمتری به آموزش و خواندن و نوشتن داشتند. هنوز کاملاً مشخص نیست که زبان نوشو را چه کسی ابداع کرد و چگونه اختراع شد اما از آنجا که ریشه در خط استاندارد چینی، هانزی دارد به طور قطع بعد از آن یعنی بعد از قرن ۳ میلادی ساخته شده‌است. به نظر می‌رسد دوران اوج استفاده از این خط در سال‌های ۱۶۴۴–۱۹۱۱ بوده‌است. با دسترسی زنان در قرن ۲۰ به آموزش رسمی و تغییرات عظیم فرهنگی و اجتماعی در چین این خط در حال انقراض قرار گرفت، زیرا که دختران جوان یادگیری این زبان را متوقف کردند و پیرترها هم فوت کردند. این خط در دهه ۳۰ و ۴۰ میلادی توسط ژاپنیها که چین را تسخیر کرده‌بودند ممنوع شد زیرا آنها از این می‌ترسیدند که چینی‌ها از این خط برای فرستادن پیام‌های مخفی استفاده‌کنند. آخرین بازمانده‌ای که به نوشتن این خط مسلط بود در دهه ۹۰ میلادی درگذشت و امروزه دانستن این زبان فقط به چند شخصیت دانشگاهی محدود شده‌است.

### خصوصیات

بر خلاف زبان چینی که هر حرف نشانه یک واژه است، در نوشو هر حرف نشانگر یک هجا است. بسیاری از این نشانه‌ها شبیه نشانه‌های استاندارد چینی هستند و اگر کمی کشیده شوند یا به صورت افقی یا از بالا به پایین جابه‌جا شوند مانند زبان چینی خواهند شد.

## منابع

Nüshu script
World of Nushu
# نیهون شوکی

برگی از یکی از نسخه‌های نیهون شوکی، اوایل دوره هی‌آن
**نیهون شوکی** (به ژاپنی: 日本書紀) که گاه با نام **نیهون گی** یا **وقایع ایام ژاپن** از آن یاد می‌شود. پس از کتاب کوجیکی، قدیمی‌ترین کتاب ژاپن و البته قدیمی‌ترین کتاب تاریخ این امپراتوری است. نیهون شوکی برخلاف دیگر نمونه‌های آسیای شرقی به تاریخ کلاسیک ژاپن از زمان خلقت جهان تا دوران نویسنده می‌پردازد و نه آنکه از تأسیس امپراتوری شروع کند. نگارش کتاب نیهون شوکی در سال ۷۲۰ میلادی توسط یاسومارُ نُ اُ و تحت سرپرستی پرنس تونری به کمک صدها محقق تاریخ، جغرافیا، آیین و ادبیات پس از ۶ سال به پایان رسید. این کتاب شامل ۳۰ طومار یا فصل است که دو طومار نخست آن به خلقت و ظهور حکومت بهشت بر عالم پرداخته و موضوع طومار سوم تأسیس امپراتوری یاماتُ یا همان ژاپن است. موضوعیت اصلی این اثر سرگذشت ایالات امپراتوری از دید دربار سلطنتی و فرزندان بهشت (همان امپراتور) است که طی این مسیر اِلِمان‌های فرهنگی، آیینی و اساطیری بسیاری را بیان می‌کند الگو:یاسومارو. ۱۳۹۸ که باعث شده اثر مذکور منبع اصلی باستان شناسان، آیین شناسان و بسیاری محققان دیگر در رابطه با ژاپن باشد. به دلیل آنکه نیهون شوکی به خط کانجی کهن که بسیار با خط چینی کهن همخوانی دارد نوشته شده خواندن متن اصلی برای غیر متخصصین غیر ممکن می‌باشد کما اینکه مطالب نیاز به تفسیر ادبی و مفهومی بسیار سنگینی دارند. در عصر اِدو (۱۶۰۰ تا ۱۸۶۸) که عصر رشد فرهنگ عمومی در ژاپن است کتاب برای عوام ساده شده و همچنین تفسیر شد، از جمله مفسرین کسی نیست جز موتوری نوریناگا (Motoori Norinaga) که بزرگ‌ترین اندیشمند ژاپن طی ۶۰۰ سال اخیر بوده‌است. نیهون شوکی برای نخستین بار در ۱۸۹۹ به انگلیسی ترجمه و در سال ۲۰۱۹ به فارسی ترجمه شد.

## جستارهای وابسته

* کوجیکی
* تاریخ ژاپن

## پانویس

## منابع

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Nihon Shoki». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۶ می ۲۰۱۱.

یاسومارو نو او. نیهون شوکی. سید بنیامین کشاورز. تهران.انتشارات ماهواره. ۱۳۹۸

## پیوند به بیرون

* (六国史全文) فایل فشرده متن نیهون‌شوکی به ژاپنی
* Shinto Documents ترجمه انگلیسی
* Nihon Shoki بایگانی‌شده در ۲۱ دسامبر ۲۰۱۴ توسط Wayback Machine ترجمه انگلیسی
# امپراتور گوانگ‌وو هان

| لیو شیو |
| --- |
|  |
| نخستین امپراتور هان شرقی |
| سلطنت | 5 اوت 25 تا 29 مارس 57 |
| پیشین | هیچ‌کس؛ گنگشی امپراتور بعنوان امپراتور دودمان هان (پس از سقوط دودمان زین) |
| جانشین | امپراتور مینگ هان |
|  |
| زاده | 5 ژانویه 13 پ.م. ناحیه لانکائو، دودمان هان |
| درگذشته | 29 مارس 57 (62 سال) لوئویانگ، امپراتوری هان |
|

| نام کامل |
| --- |
| نام خانوادگی: لیو (劉) نام کوچک: شیو (秀) نام محترم: ونشو (文叔) |
| تاریخ‌های دوره |
| جیانوو (建武): 25–56 جیانووژونگیوان (建武中元): 56–58 |
| نام پسامرگ |
| **کوتاه:** امپراتور گوانگ‌وو (光武帝) **کامل:** امپراتور گوانگ‌وو (光武皇帝) |
| نام معبد |
| شیزو (世祖) |

 |
| خاندان | خاندان هان شرقی |
| پدر | لیو کین (劉欽) |
| مادر | بانو فن |

**امپراتور گوانگ‌وو** با نام تولد **لیو شیو**، نخستین امپراتور دودمان هان شرقی بود.

## تصویرسازی مدرن

* در سریال تلویزیونی «جا میونگ گو» محصول شبکه SBS در سال ۲۰۰۹ حضور داشت.
* این نقش توسط یوان هونگ در فیلم «همواره آواز می‌خوانم» به تصویر کشیده شده است.

## منابع

* Emperor Guangwu of Han، ویکی‌پدیای انگلیسی.
# وا (ژاپن)

|  |
| --- |
|  |
| وا |
| نام چینی |
| زبان‌های چینی | 倭 |
| معنای تحت‌اللفظی | «تسلیم»، «دور»، «کوتوله» |
|

| رونویسی‌ها |
| --- |
| چینی استاندارد |
| پین‌یین | wō |
| چینی میانه |
| چینی میانه | /ʔuɑ/ |
| چینی کهن |
| Zhengzhang | /\*qo:l/ |

 |
| نام کره‌ای |
| هانگول | 왜 |
| هانجا | 倭 |
| معنای لفظی | dwarf |
|

| رونوشت |
| --- |
| لاتین‌نویسی اصلاح‌شده | *wae* |
| مک‌کیون–ریشاور | *wae* |

 |
| نام ژاپنی |
| **کانجی** | 倭 / 和 |
| **کانا** | わ |
|

| آوانویسی |
| --- |
| لاتین‌نویسی هپبورن | wa |

 |
|  |

**وا** (ژاپنی: 和) قدیمی‌ترین نام تأیید شده نام‌های ژاپن است. کاتبان چینی و کره ای قرن دوم میلادی به‌طور مرتب از نویسه‌های چینی 倭; «تسلیم»، «دور»، «کوتوله» برای اشاره به ساکنان پادشاهی وا در کیوشو و ساکنان پادشاهی دوره یاماتو استفاده می‌کردند. در قرن هشتم، ژاپنی‌ها این واژه را با 和، wa، «هماهنگی»، «صلح»، «تعادل» جایگزین کردند.

## جستارهای وابسته

* یاماتای

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Wa (Japan)». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۵ آوریل ۲۰۲۴.
# کوجیکی

صفحه ای از فاکسی از نسخه خطی Shinpukuji قرن چهاردهم (真福寺本) کوجیکی منتشر شده در 1924-1925.
**کوجیکی** (به ژاپنی: 古事記, Kojiki) یا **گزارش رویدادهای کهن** نام قدیمی‌ترین کتاب تاریخی به جا مانده در ژاپن است. این کتاب مجموعه‌ای از اسطوره‌ها دربارهٔ مبدأ جزیره‌های ژاپن و کامی‌ها (خدایان) است. کتاب کوجیکی کتابی است که در آن از آفرینش زمین و آسمان، خدایان متعدد، آداب و رسوم مذهبی، مرگ یا مردگان، خوبی‌ها و شرارت‌ها و مطالب بسیار دیگری سخن رفته‌است. در لابه‌لای آن اشعار بسیاری وجود دارد که به اسطوره‌های کهن ژاپن بازمی‌گردد. از سویی دیگر این کتاب، در حقیقت «شاهنامه» ژاپنی‌ها است که به سرگذشت امپراتوران متعدد ژاپن و پهلوانان آن‌ها می‌پردازد.معنی لغوی واژه کوجیکی «وقایع‌نگاری موضوع‌های کهن» است . بسیاری از آداب و اسطوره‌های شینتو از کتاب کوجیکی (تالیف در سال ۷۱۲ میلادی) و کتاب نیهون‌شوکی یا **نیهون‌گی** (تالیف در سال ۷۲۰ میلادی) الهام می‌گیرند. این کتاب توسط اونو یاسومارو و به فرمان ملکه گِم‌مه‌ی نوشته شده است. مهم‌ترین الهه در این کتاب الهه اماتراسو الهه خورشید است که سمبل کشور ژاپن به شمار می‌رود و تمامی امپراتوران ژاپنی خود را از نسل این الهه می‌پندارند.

کتاب **کوجیکی** در کنار کتاب **نیهون‌شوکی**، بزرگترین مآخذ اساطیر ژاپن و افسانه‌های پیش از تاریخ این سرزمین محسوب می‌شوند.

## پانویس

## منابع

* کوجیکی، کتاب مقدس ژاپن، ترجمه-احسان مقدس، انتشارات نیروانا چاپ اول ۱۳۸۰
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Kojiki». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۱ ژوئن ۲۰۱۰.
# دوره یاماتو

**دورهٔ یاماتُو** (به ژاپنی: 大和時代 Yamato-jidai) نام یکی از دوره‌ها در تاریخ ژاپن (از قرن چهارم تا ششم میلادی) است. این دوره ممکن است دوره آسوکا (نیمه دوم قرن ششم تا قرن هفتم میلادی) را نیز در بر بگیرد. به بعد از دوره یایویی تا شروع دوره نارا نیز گفته می‌شود. در سال‌های اخیر دورهٔ یاماتُو چندان استفاده نمی‌شود و بجای آن دوره کوفون (۲۵۰ تا سال ۵۳۸ میلادی) و دوره آسوکا (۵۳۸ تا سال ۷۱۰ میلادی) به صورت مجزا بکار می‌رود.

## پانویس

## منابع

* 佐藤, 信 (2008). *詳説日本史研究* (به ژاپنی). 山川出版社.

## پیوند به بیرون

* Paekche of Korea and the Origin of Yamato Japan, Wontack Hong, Seoul: Kudara International, 1994. ISBN 978-89-85567-02-2 Includes bibliographical references and index. Sections of this book are available to download as PDFs.
# تلمیح

**تلمیح** که در لغت به معنی با گوشه چشم نگریستن است، از جملهٔ صنایع معنوی بدیع است که در آن نویسنده یا گوینده در ضمن نوشتار یا گفتار خودش به آیه، حدیث، داستان، یا مثال قرآنی یا [معروفی] اشاره داشته باشد. به عنوان نمونه می‌توان موارد زیر را بیان کرد:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| شاه ترکان سخن مدّعیان می‌شنود  |  |  شرمی از مظلمهٔ خون سیاوش باد (حافظ) |

که اشاره‌اش به داستان سیاوش در شاهنامهٔ فردوسی ست.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| بوی پیراهن گم‌گشتهٔ خود می‌شنوم  |  |  گر بگویم همه گویند ضلالی‌ست قدیم (سعدی) |

که به داستان یوسف در قرآن اشاره می‌کند.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| پدرم روضه رضوان به دو گندم بفروخت |  |  من چرا ملک جهان را به جویی نفروشم |

شعر اشاره به داستان آدم و رانده شدن او از بهشت به خاطر خوردن میوه ممنوعه (سیب) در بهشت دارد.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| الا ای یوسف مصری که کردت سلطنت مغرور |  | پدر را بازپرس آخر کجا شد مهر فرزندی |

شعر اشاره به داستان یوسف و یعقوب دارد.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| لمعات وجهک اشرقت و شعاع طلعتک اعتلی |  |  ز چه رو الست بربکم نزنی بزن که بلی بلی |

این شعر اشاره به داستان خلقت و «بلی» گفتن خلائق بعد از «الست بربکم» گفتن خداوند دارد.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| گفتم ای بخت بخفتیدی و خورشید دمید |  |  گفت با این همه از سابقه نومید مشو |

«سابقه» به معنی سبقت‌گیرنده یا پیشی‌گیرنده است و با توجه به آیه قرآنی «أن الله سبقت رحمته غضبه» (براستی رحمت خداوند بر غضبش پیشی گرفته‌است) اشاره به رحمت خداوند دارد. البته معنی دیگر سابقه گذشته انسان است. شعر را می‌تواند با هر دو معنی تفسیر کرد که نشان از صنعت ایهام در این شعر دارد.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| لمع البرق من الطور و آنست به |  |  فلعلی لک آت بشهاب قبس |

در این شعر حافظ به داستان موسی و کوه طوراشاره می‌کند.

تلمیح غیر از معنای اصلی آن که در عرصهٔ ادبیات است در عرصه‌های دیگر مثل موسیقی نیز به‌کار می‌رود. در جاز نوازنده یا خواننده در جریان بداهه‌نوازی یا بداهه‌خوانی به آهنگ‌های مشهور دیگر اشاره می‌کند و به این کار نیز می‌توان تلمیح گفت.

ارزش تلمیح به میزان تداعی بستگی دارد که از آن به دست می‌آید. هر قدر اسطوره‌ها و داستان‌های مورد اشاره لطیف‌تر باشد، تلمیح بلیغ‌تر محسوب می‌شد. لازمهٔ بهره‌مندی از تلمیح، آگاهی از دانسته‌ای است که شاعر یا نویسنده بدان اشاره می‌کند؛ به همین سبب دریافتن تلمیح‌هایی که یک شاعر ژاپنی در شعر خود آورده، برای خوانندهٔ فارسی‌زبان دشوار به نظر می‌رسد و همین‌طور بالعکس. تلمیح در شعر فارسی، می‌تواند با مراعات نظیر همراه باشد.تلمیح با تضمین تفاوت دارد. در کل تلمیح یک آرایه ادبی است که به آیه حدیث و یا داستانی مشهور اشاره دارد که فرق آن با تضمین این است که در تلمیح ما فقط یک اشاره می کنیم اما در تضمین کاملا آن را در شعر یا نوشته خود می آوریم.

## جستارهای وابسته

* آرایه‌های ادبی
* اغراق
* ایهام
* تضاد

## منابع
# زبان چینی کلاسیک

| چینی کلاسیک |
| --- |
| چینی ادبی |
| 古文 یا 文言 |
| منطقه | سرزمین اصلی چین، تایوان، ژاپن، کشور کره، و ویتنام |
| دوره | سده ۵م قبل از میلاد تا سده دوم بعد از میلاد و به عنوان زبان ادبی تا سده بیستم مورد استفاده بود |
| تبار | زبان‌های چینی-تبتی* زبان‌های چینی
	+ **چینی کلاسیک**
 |
| سامانه نوشتاری | حروف چینی |
| کدهای زبان |
| ایزو ۳–۶۳۹ | `lzh` |
| گلاتولوگ | `lite1248` |
|

|  |
| --- |
|  |
| زبان چینی کلاسیک |
| زبان‌های چینی | 古文 |
| معنای تحت‌اللفظی | "ancient writing" |
|

| رونویسی‌ها |
| --- |
| چینی استاندارد |
| پین‌یین | gǔwén |
| وو |
| Romanization | ku ven |
| گن |
| Romanization | gu3 mun4 |
| زبان کانتونی معیار |
| جیوت‌پینگ | gu2 man4 |

 |
| Literary Chinese |
| زبان‌های چینی | 文言 |
| معنای تحت‌اللفظی | "literary language" |
|

| رونویسی‌ها |
| --- |
| چینی استاندارد |
| پین‌یین | wényán |
| وو |
| Romanization | ven yie |
| گن |
| Romanization | mun4 ngien4 |
| زبان کانتونی معیار |
| جیوت‌پینگ | man4 jin4 |
| مین نان |
| هاکین POJ | bûn-giân |

 |
|  |

**زبان چینی کلاسیک** (古文، *gǔwén*، "متن قدیمی") زبان ادبیات کلاسیک از انتهای دوران بهار و پائیز تا انتهای دوران دودمان هان است و یک سبک نوشتاری از چینی قدیمی به حساب می‌آید.

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی
# نشانه‌های زیروزبری

حرکت حرفِ A در پین‌یین، نشان‌دهندهٔ نواخت
**نشانه‌های زیروزِبَری** نوعی از علائم نگارشی هستند که بالا، زیر یا کنار یک حرف قرار می‌گیرد تا نحوهٔ تلفظ آن را مشخص کند.

کاربردهای نشانه‌های زیروزبری:

* تغییر کامل تلفظ حرف: مانند ‹ä› ،‹ö› و ‹ü› در زبان آلمانی
* تعیین طولِ تلفظ: مانند اکسانِ تیز و اکسانِ کند در زبان فرانسوی
* تعیین طولِ مصوت: مانند خطوط کوتاه و بلند بالای Ó، Ő، Ú، Ű و دیگر مصوت‌ها در زبان مجاری
* تعیین محلِ تأکیدِ کلمه: مانند اکسانِ تیز در زبان‌های رومی‌تبار (نمونه از اسپانیایی: Gaudí، Álvarez, Cádiz, Martínez, García Márquez)
* تعیینِ نواخت صدا در زبان‌هایِ نواخت‌بَر: مانند زبان ماندارینِ استاندارد و ویتنامی
* جداگانه تلفظ کردنِ حروف: مانند ترِما در زبان‌های هلندی، آفریکانس، فرانسوی، اسپانیایی و یونانی

گاه نشانه‌های زیروزبری برای تلفظ ضروری نیست و فقط به دلایل ریشه‌شناسی استفاده می‌شود، مانند اکسان خمیده در کلمه فرانسویِ maître.
گاه برای تشخیصِ هم‌نگاشت‌ها از نشانه‌های زیروزبری استفاده می‌شود، مانند اکسانِ کند در کلماتِ فرانسویِ ou (یا) و où (کجا).

در خط عربی حرکات فَتحه،کَسره ضَمّه(ــَـ، ــِـ ، ــُـ ) و سکون(ــْ) یا تنوین(ـًـ، ــٍ، ـُـ ) استفاده می‌شود که به این امر، اِعراب‌گذاری در نحو عربی به تغییر حرکت آخرین حرف کلمه گفته می‌شود می‌گویند و از نظر تعریف و کاربرد با تعریف نشانه‌های زیروزبری در زبان‌شناسی تفاوت دارد.
و در الفبای عبری که آن نیز یک زبان سامی است از نقطه‌گذاری بهره میگیرند.

پاره‌ای از نشانه‌های زیروزبری الفبای لاتین عبارت هستند از:

* ماکرون
* ماکرون پایین
* اکسان اگو
* اکسان گراو
* اکسان اگوی دوتایی
* اکسان گراو دوتایی
* هَشتَک
* هفتک
* نقطه
* دونقطه
* حلقه
* بریو
* مَدّک
* آپاستروف
* ویرگول
* کروشه بالا
* سِدیل
* اگنک

## کاربرد در نویسه‌گردانی

یکی از موارد کاربرد حرکات در لاتین، نویسه‌گردانی خط‌های غیرلاتین به این خط است. برای نمونه، در نویسه‌گردانیِ زبان عربی به لاتین، از حروف ṣ, ṭ, ẓ, ḥ, ḍ (به‌ترتیب از چپ نمایانگرِ «ص»، «ط»، «ض»، «ح» و «ض») برای نشان‌دادن مخارج حروف ویژهٔ این زبان بهره می‌برند. یا برای نشان‌دادن نواخت در پین‌یین (الفبای استانداردی برای نویسه‌گردانی چینی استاندارد به لاتین) از ā, á, ǎ, à استفاده می‌شود.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Diacritic». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۴ ژوئیهٔ ۲۰۱۹.
* Wikipedia-bijdragers, "Diakritisch teken," Wikipedia, de vrije encyclopedie,  (accessed maart 23, 2024).

## جستارهای وابسته

حرکت‌گذاری عربی و فارسی