Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ادوارد وستکات

| ادوارد وستکات |
| --- |
| وستکات در ۲۰۰۴ |
| نام هنگام تولد | James Edward Westcott |
| زادهٔ | ۲۰ ژانویهٔ ۱۹۲۲ چاتانوگا، تنسی، ایالات متحده آمریکا |
| درگذشت | ۲۹ مارس ۲۰۱۹ (۹۷ سال) اوک ریج، تنسی، ایالات متحده آمریکا |
| ملیت | آمریکایی |
| پیشه | عکاس |
| شناخته‌شده برای | عکاسی پروژه منهتن |

**ادوارد وستکات** (انگلیسی: Ed Westcott؛ زادهٔ ۲۰ ژانویهٔ ۱۹۲۲) عکاس اهل ایالات متحده آمریکا است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Ed Westcott». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۹ اکتبر ۲۰۱۸.

## پیوند به بیرون
# مارک اولیفانت

| مارک اولیفانت |
| --- |
| Mark Oliphant (1939) |
| زادهٔ | ۸ اکتبر ۱۹۰۱ Kent Town, آدلاید، استرالیا |
| درگذشت | ۱۴ ژوئیهٔ ۲۰۰۰ (۹۸ سال) کانبرا، استرالیا |
| ملیت | استرالیا |
| محل تحصیل | دانشگاه آدلاید دانشگاه کمبریج |
| شناخته‌شده برای | Co-discovery of دوتریوم، تریتیوم، هلیم-۳ and همجوشی هسته‌ای Development of رادار |
| جوایز | انجمن سلطنتی (۱۹۳۷) نشان هیوز (۱۹۴۳)نشان فارادی (۱۹۴۸) |
| **پیشینه علمی** |
| محل کار | آزمایشگاه کاوندیش آزمایشگاه ملی لارنس برکلی دانشگاه بیرمنگام Australian National University |
| استاد راهنما | ارنست رادرفورد |
| دانشجویان دکتری | ارنست ویلیام تیترتون |
|  |

**سر مارکوس لورنس الوین «مارک» اولیفانت** (انگلیسی: Sir Marcus Laurence Elwin "Mark" Oliphant؛ زاده ۸ اکتبر ۱۹۰۱ – درگذشته ۱۴ ژوئیهٔ ۲۰۰۰) فیزیکدان بشردوست اهل استرالیا بود که نقش مهمی در مطالعات همجوشی هسته‌ای داشت.

## نگارخانه

*
*
*
*

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Mark Oliphant». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲ مارس ۲۰۱۴.
* «Mark Oliphant». دریافت‌شده در ۲ مارس ۲۰۱۴.

## پیوند به بیرون
# گزارش فرانک

جیمز فرانک
**گزارش فرانک** (انگلیسی: Franck Report)، سندی بود که توسط چندین فیزیکدان هسته‌ای برجسته در ژوئن ۱۹۴۵ امضا شد و توصیه می‌کرد که ایالات متحده از بمب اتمی به عنوان سلاحی برای وادار کردن ژاپن به تسلیم در جنگ جهانی دوم استفاده نکند.

این گزارش به نام جیمز فرانک، رئیس کمیته‌ای که آن را تهیه کرده بود، نامگذاری شد. این کمیته توسط آرتور هالی کامپتون منصوب شده بود و جلسات آن به صورت مخفیانه و در تمام طول شب و در محیطی بسیار امنیتی برگزار می‌شد. بخش عمده‌ای از آن توسط اوژن رابینوویچ نوشته شده است.

## منابع
# سوکوتای (لباس سنتی ژاپنی)

**سوکوتای** (انگلیسی: Sokutai), سوکتای (束帯) (**Sokutai**) یک پوشش سنتی ژاپنی است که تنها توسط درباریان، اشراف و امپراتور ژاپن در دربار امپراتوری در کیوتو پوشیده می‌شد. سوکوتای در دوره هی‌آن پدید آمد و از بخش‌های متعددی تشکیل شده است؛ از جمله هو (ردای بیرونی)، *شاکو* (笏) که یک عصای آیینی تخت یا عصای سلطنتی است، و *کانموری* (冠) که نوعی کلاه ابریشمی لاک‌الکل‌خورده و سیاه‌رنگ به شکل کلاه لبه‌دار همراه با یک پره (Pennon) است.

* امپراتور کومی با سوکوتای.
* امپراتور میجی
* امپراتور تایشو
* هیروهیتو
* امپراتور آکی‌هیتو در زمان بر تخت نشستن امپراتور ژاپن ۱۹۹۰.
* امپراتور ناروهیتو در زمان بر تخت نشستن امپراتور ژاپن.

## منابع

## پیوند به بیرون
# زبان‌های تبتی

| تبتی |
| --- |
| تبتی بودیش مرکزی |
| اقوام: | تبتی شرپا |
| پراکنش: | چین (منطقه خودمختار تبت، چینگهای، سیچوآن، گانسو، یوننان)؛ هند (لداخ، سیکیم، اوتارکند، هیماچال پرادش، آروناچال پرادش، آسام)؛ پاکستان (گلگت-بلتستان)؛ نپال؛ بوتان |
| تبار: | چینی-تبتی* تبتی-برمه‌ای
	+ تبتی-کانائوری؟
		- بودیش
			* **تبتی**
 |
| زیرگروه‌ها: |
تبتی مرکزی
آمدو
خامس
دزونگخا–لهوکا
لداخی–بالتی
لاهولی–اسپیتی
کییرونگ–کاگاته
شرپا–جیرل

 |
| گلاتولوگ | `oldm1245` |
| گونه‌های نخستین | تبتی باستان
* تبتی کلاسیک
 |
| تقسیم‌بندی منطقه فرهنگی تبت |

نقشه قومی و زبانی تبت (تبت بزرگ).
**زبان‌های تبتی** شاخه‌ای از زبان‌های تبتی-برمه‌ای هستند که از تبتی باستان ریشه گرفته و در منطقه وسیعی از شرق آسیای میانه هم‌مرز با شبه‌قاره هند، از جمله فلات تبت و بلتستان، لداخ، نپال، سیکیم، بوتان، آسام و آروناچال پرادش در هیمالیا گویش می‌شوند. تبتی کلاسیک، به ویژه برای استفاده از ادبیات بودایی، زبان اصلی ادبی منطقه است.

زبان‌های تبتی حدود ۶ میلیون نفر سخنور دارد. با گسترش آیین بودایی تبتی، زبان تبتی به دنیای غرب گسترش یافته‌است و می‌توان آن را در بسیاری از نشریات بودایی و مطالب دعایی یافت. برخی از دانشجویان غربی، این زبان را برای ترجمه متون تبتی یادمی‌گیرند. بیرون از خود لهاسا، تقریباً ۲۰۰٫۰۰۰ نفر از تبعیدیان تبتی که از تبت امروزی به هند و دیگر کشورها نقل مکان کرده‌اند، به زبان تبتی لهاسا (تبتی معیار) صحبت می‌کنند. تبتی همچنین توسط گروه‌های قومی اقلیت در تبت صحبت می‌شود که قرن‌ها در نزدیکی تبتی‌ها زندگی کرده‌اند اما با این وجود زبان‌ها و فرهنگ‌های خود را حفظ کرده‌اند.

اگرچه برخی از مردم چیانگ خام را دولت چین به عنوان قوم تبتی دسته‌بندی می کند، اما زبان‌های چیانگی تبتی نیستند بلکه شاخه مستقل خود را از خانواده زبان‌های تبتی-برمه‌ای می‌سازند.

تبتی کلاسیک زبان نواخت‌بری نبود، اما برخی از گونه‌های امروزی تبتی مانند تبتی مرکزی و خامی نواخت‌هایی را ایجاد کرده‌اند. زبان‌های تبتی را به‌طور کلی می‌توان به عنوان زبان‌های هم‌چسب توصیف کرد.

## جستارهای وابسته

* تبت بزرگ

## منابع

## پیوند به بیرون

* فرهنگ لغت تطبیقی گویش‌های تبتی (CDTD) بایگانی‌شده در ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine
* زبانها در فلات تبت و هیمالیا بایگانی‌شده در ۱۱ ژوئن ۲۰۰۷ توسط Archive.today — Nicolas Tournadre
* مروری بر آواشناسی همگانی تبتی باستان توسط ناتان هیل
* L'évolution des langues et les facteurs écolinguistiques : le cas des langues d'éleveurs et des langues d'agriculteurs sur le Haut Plateau tibétain در CNRS-LACITO
* سیاست تبت چین همچنان به پاکسازی زبان تبتی ادامه می‌دهد
# زبان‌های همونگ–مین

| همونگ-مین |
| --- |
| میائو-یائو |
| پراکنش: | چین، جنوب شرق آسیا |
| تبار: | یکی از خانواده‌های زبانی جهان |
| نیا: | نیاهمونگ-مین |
| زیرگروه‌ها: |
همونگی (میائو)
مینی (یائو)

 |
| ایزو ۵–۶۳۹ | `hmx` |
| گلاتولوگ | `hmon1336` |
| زبان‌های همونگی به رنگ قرمز، زبان‌های مینی به رنگ سبز |

زبان‌های **همونگ-مین** (همچنین به نام **میائو-یائو** نیز شناخته می‌شود) یک خانواده زبانی بسیار نواخت‌بر در جنوب چین و شمال آسیای جنوب شرقی است. آن‌ها در مناطق کوهستانی جنوب چین، از جمله استان‌های گوئیژو، هونان، یوننان، سیچوان، گوانگشی و هوبئی تکلم می‌شوند. گویندگان این زبان‌ها در مقایسه با همسایگان چینی هان که در دره‌های حاصلخیز رودخانه هاساکنند، عمدتاً مردمی کوه‌نشین هستند.

## منابع

## پیوند به بیرون

* Basic vocabulary word lists of Hmong–Mien languages
# بانسنشوکای

**بانسنشوکای** (به ژاپنی: 萬川集海) (به معنی *دریای هزاران رود به‌هم‌پیوسته*)، مجموعه‌ای از دانش نینجا است که نوشتنش را به *فوجیبایاشی سابوجی*، *فوجیبایاشی یاسوتاکه* یا *فوجیبایاشی یاسویوشی* نسبت می‌دهند. این کتاب در ۱۶۷۶ میلادی نوشته شده و دربرگیرنده فلسفه، استراتژی‌های نظامی، نجوم و جنگ‌افزار است.

## بخش‌ها

این کتاب شامل:

* بخش مقدمه
* بخش پرسش و پاسخ
* سرفصل مطالب
* دو بخش درباره افکار و فلسفه
* چهار بخش درباره رهبری
* سه بخش درباره *یو*
* پنج بخش درباره *این*
* دو بخش درباره ستاره‌شناسی
* پنج بخش درباره جنگ‌افزار

## نسخه‌ها

دو گونه از این کتاب وجود دارد:

1. نسخه مربوط به کوگا: دربرگیرنده ۲۲ فصل در ده جلد که جلدی اضافه بر آن ضمیمه شده‌است.
2. نسخه مربوط به ایگا: دربرگیرنده ۲۲ فصل در دوازده جلد که چهار جلد به آن ضمیمه شده‌است.

پس از جنگ جهانی دوم برخی از نسخه‌های دست‌نویس آن به مردم معرفی شد که اکنون در کتابخانه‌ها و دانشگاه ملی ژاپن نگهداری می‌شوند. به تازگی برگردان‌هایی از آن‌ها به زبان‌های گوناگون همچون انگلیسی، فرانسوی و آلمانی به چاپ رسیده‌است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Bansenshukai». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۹ مرداد ۱۳۹۲.

## پیوند به بیرون

* برگردان فرانسوی این کتاب
* نسخه اصلی برای دانلود
* خواندن آنلاین نسخه اصلی
# L

نحوه رسم L (ال بزرگ) و l (ال کوچک)
**L** دوازدهمین حرف از حروف الفبای لاتین است. که در الفبای انگلیسی مدرن، الفبای سایر زبان‌های اروپای غربی و سایر زبان‌ها در سراسر جهان استفاده می‌شود. نام آن در انگلیسی el (تلفظ /ˈɛl/ EL)، جمع els است.

## در نگارش فارسی

این حرف معادل حرف / ل / در الفبای فارسی می‌باشد. و فونتیک یا همان تلفظ آواییش به صورت / el / است.

## کاربرد

### ریاضی

در دستگاه بین‌المللی یکاها "L" نماد طول (Length) یا لیتر (Liter) است.

### اعداد رومی

در اعداد رومی، حرف "L" نمایانگر عدد 50 است.

## نگارخانه

* نشان‌واره لکسوس
* نشان‌واره لوکسژن
* Silver Legion of America

## جستارهای وابسته

* Ł
* Ḷ
* الفبای زبان لاتین

## منابع

ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۱۶ مارس ۲۰۰۷.

| الفبای لاتین |
| --- |
| Aa | Bb | Cc | Dd | Ee | Ff | Gg | Hh | Ii | Jj | Kk | Ll | Mm | Nn | Oo | Pp | Qq | Rr | Ss | Tt | Uu | Vv | Ww | Xx | Yy | Zz |
# جهت فعل

در دستور زبان به رابطه میان کاری که یک فعل بازگو می‌کند با نهاد و مفعولِ آن کار را **جهت فعل** (به انگلیسی: Voice) می‌گویند.

فعل‌ها در بسیاری از زبان‌ها سه جهت دارند:

* جهت معلوم: جهتی که در آن عاملِ عمل و نهاد یکی هستند: «پرویز نان را می‌برد.»
* جهت مجهول: جهتی که در آن نهاد دارای نقش معنایی مفعول در جمله‌ای معلوم است. «نان پرویز برده شد.»
* جهت میانه: جهتی که در آن نهاد از سویی عمل را آغاز می‌کند و از سوی دیگر خود از آن تأثیر می‌پذیرد. «پرویز نان را برای خود می‌برد.»

جهت میانه وقتی به کار می‌رود که نتیجه فعل به گونه‌ای به نهاد ارتباط یابد (مانند برای خود می‌برد)، یا معنی عمل متقابل داشته باشد (مانند با هم جنگیدن) یا معنی انعکاسی داشته باشد (مانند خود را شستن).

از زبان‌هایی که در صرف فعل شناسه‌هایی برای جهت میانه دارند می‌شود به آلبانیایی، بنگالی، فولا، تامیل، سانسکریت، ایسلندی، سوئدی و یونانی باستان اشاره کرد. برخی زبان‌ها حتی تعداد بیشتری جهت فعلی دارند. برای نمونه مغولی کلاسیک پنج جهت دارد: معلوم، مجهول، سببی، دوسویه، و همیارانه.

## در فارسی

در زبان فارسی همچون بسیاری از زبان‌های دنیا، از نظر معنایی سه نوع جهت وجود دارد که عبارتند از: معلوم، مجهول و میانه. ساخت‌های میانه در زبان فارسی همچون مجهول مشتمل بر یک موضوع هستند. فعل‌های میانه در فارسی اما تصریف جداگانه‌ای ندارند و به لحاظ صرفی، شبیه صورت معلوم خود می‌باشند؛ اما به لحاظ نحوی و معنایی به مجهول‌ها شباهت دارند.

## منابع

* O'Grady, William, John Archibald, Mark Aronoff, and Janie Rees-Miller (eds.) (2001). Contemporary Linguistics: An Introduction Fourth edition. Boston: Bedord/St. Martin's. ISBN 0-312-24738-9
# گوگول

یک **گوگول** (به انگلیسی: googol) عدد بزرگی به‌اندازهٔ ۱۰۱۰۰ که در واقع همان عدد ۱ با صد صفر است:

۱۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰ (1E+100)
این اصطلاح برای نخستین‌بار در ۱۹۳۸ به ‌وسیلۀ میلتون سیروتا، برادرزادۀ ۹ سالۀ ادوارد کازنر (ریاضی‌دان) خوانده شد و در کتابِ *ریاضیات و تحلیل* کاسنر به‌کار رفت.

نام اعداد بزرگ| نماد علمی | مقیاس کوچک | مقیاس بزرگ | پیشوند اس آی | نماد اس آی |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱۰۰ | یک | یونی | u |
| ۱۰۱ | ده | دکا | da |
| ۱۰۲ | یک‌صد | هکتو | h |
| ۱۰۳ | یک‌هزار | کیلو | k |
| ۱۰۴ | ده هزار |
| ۱۰۵ | یکصد هزار |
| ۱۰۶ | میلیون | مگا | M |
| ۱۰۹ | بیلیون | میلیارد | گیگا | G |
| ۱۰۱۲ | تریلیون | بیلیون | ترا | T |
| ۱۰۱۵ | کوآدریلیون | بیلیارد | پتا | P |
| ۱۰۱۸ | کوینتیلیون | تریلیون | اگزا | E |
| ۱۰۲۱ | سکستیلیون | تریلیارد | زِتا | Z |
| ۱۰۲۴ | سپتیلیون | کوآدریلیون | یوتا | Y |
| ۱۰۲۷ | اکتیلیون | کادریلیارد | اگزونا | X |
| ۱۰۳۰ | نانیلیون | کوینتیلیون | وکا | V |
| ۱۰۳۳ | دسیلیون | کوانتیلیارد | مکا | Me |
| ۱۰۳۶ | آندسیلیون | سکستیلیون |
| ۱۰۳۹ | دیودسیلیون | سکستیلیارد |
| ۱۰۴۲ | تریدسیلیون | سپتیلیون |
| ۱۰۴۵ | کواتیوردسیلیون | سپتیلیارد |
| ۱۰۴۸ | کویندسیلیون | اکتیلیون |
| ۱۰۵۱ | سکسدسیلیون | اکتیلیارد |
| ۱۰۵۴ | سپتدسیلیون | نانیلیون |
| ۱۰۵۷ | اُکتودسیلیون | نانیلیارد |
| ۱۰۶۰ | نومدسیلیون | دسیلیون |
| ۱۰۶۳ | ویجینتیلیون | دسیلیارد |
| ۱۰۶۶ | آنویجینتیلیون | آندسیلیون |
| ۱۰۶۹ | دویجینتیلیون | آندسیلیارد |
| ۱۰۷۲ | ترسویجینتیلیون | دودسیلیون |
| ۱۰۷۵ | کوادرویجینتیلیون | دودسیلیارد |
| ۱۰۷۸ | کوینکاویجینتیلیون | تریدسیلیون |
| ۱۰۸۱ | سیسویجینتیلیون | تریدسیلیارد |
| ۱۰۸۴ | سپتمویجینتیلیون | کوادردسیلیون |
| ۱۰۸۷ | آکتوویجینتیلیون | کوادردسیلیارد |
| ۱۰۹۰ | نومویجینتیلیون | کویندسیلیون |
| ۱۰۹۳ | تریویجینتیلیون | کویندسیلیارد |
| ۱۰۹۶ | آنتریویجینتیلیون | سیدسیلیون |
| ۱۰۹۹ | دوتریویجینتیلیون | سیدسیلیارد |
| ۱۰۱۰۰ | گوگول |
| ۱۰googol = ۱۰۱۰۱۰۰ | گوگول پلکس |
| ۱۰googolplex = ۱۰۱۰۱۰۱۰۰ | گوگول پلکسیان |

## پانویس
# قطار کابلی

قطار کابلی در هیستینگز انگلستان
انواع ریل و چرخ‌های مخصوص آن
**قطار کابلی** (به انگلیسی: Funicular) یا قطار کوهنورد، قطاری است کابلی که از آن برای صعود به ارتفاع استفاده می‌شود. این قطار دارای دو واگن است که توسط طناب فولادی قوی به همدیگر متصل هستند و با حرکت یکی به پائین، دیگری بالا می‌رود.

## انواع ریل و چرخ

واگن‌ها به کمک چرخ دنده‌ای که در بالای تپه قرار دارد و کابل‌ها به دور آن می‌چرخند به حرکت در می‌آیند و سپس نیروی ثقل واگن را به طرف پائین می‌راند.
درانواع اولیه که محدودیت جا نبود، از چهار ریل استفاده کرده‌اند و هر واگن در ریل خودش رفت‌وآمد می‌کرد، مانند قطار (پیتسبورگ) ولی با تفاوتی که در لبه‌های چرخ‌ها به وجود آمده و همچنین انحراف ریل‌ها در وسط مسیر و ایجاد محل عبور مجزا، سیستم‌های سه‌ریلی و دوریلی نیز ساخته شده است.

## تاریخچه

در سال ۱۵۱۵ اولین قطار کابلی در زالتسبورگ اتریش ساخته شده بود که دارای ریل چوبی بود و توسط نیروی انسان یا به کمک حیوانات حرکت داده می‌شد. در قرن ۱۸ میلادی در بسیاری از کشورها قطارهای کابلی کار می‌کردند و در سال ۱۸۷۹ Carl Roman Abt در سوئیس اولین قطار کابلی دوریلی را ابداع نمود. امروزه بیشتر از ۴۰ قطار کابلی در دنیا وجود دارد که بعضی از آنها درحقیقت آسانسورهای مایل هستند.

## جستارهای وابسته

* ماشین کابلی
* ترابری ریلی
* قطار کابلی اویاما

## پیوند به بیرون

* قطار کابلی در دنیا.

## منابع

* ویکی‍پدیای انگلیسی
# انحراف مداری

زاویهٔ انحراف (i) به رنگ سبز و دیگر عناصر مداری
**انحراف مداری** (به انگلیسی: Orbital inclination) فاصلهٔ زاویه بین صفحهٔ مداری و یک صفحهٔ دیگر، به عنوان صفحهٔ مرجع (معمولا صفحهٔ دایره البروج یا صفحهٔ استوای سماوی) است. این زاویه، یکی از ۶ پارامتر اصلی مداری است که جهت‌گیری و شکل مدار سماوی را نشان می‌دهد.
در منظومهٔ شمسی انحراف مداری به زاویهٔ میان صفحهٔ مداری سیارات و صفحهٔ دایرةالبروج، است.
در فراسیاره‌ها این زاویه، زاویهٔ میان صفحهٔ مداری فراسیاره و صفحهٔ آسمان (صفحهٔ عمود بر راستای دید) است.
این محور توسط پادشاه تیموریان و منجم ایرانی ترک تبار به اسم الغ بیگ کشف شده است.

## جستارهای وابسته

* میل (ستاره‌شناسی)
* میل مغناطیسی
* مدار مایل

## منابع

* انحراف، لغت‌نامه دهخدا
* زاویه انحراف، شبکه ملی مدارس
# ۹۹۹۴۲ آپوفیس

۹۹۹۴۲ آپوفیس | انیمیشن 99942 آپوفیس از Osservatorio Astronomico Sormano |
| کشف |
| کاشف | روی آ. تاکر دیوید جی. تولن فابریزیو برناردی |
| محل کشف | رصدخانه ملی کیت پیک |
| تاریخ کشف | ۱۹ ژوئن ۲۰۰۴ |
| طبقه‌بندی |
| طبقه‌بندی ریزسیاره | (۹۹۹۴۲) آپوفیس |
| نامیده به نام | Apep |
| طبقه‌بندی معمول | 2004 MN4 |
| رده ریزسیاره | Aten  NEO, PHA |
| ویژگی‌های مداری |
| مبدأ ۷ دسامبر ۲۰۰۷ (JD 2454441.5) |
| پارامتر عدم قطعیت ۰ |
| Observation arc | 3635 days (9.95 yr) |
| اوج | ۱٫۰۹۸۵۱ یکای نجومی (۱۶۴٫۳۳۵ گیگامتر) |
| حضیض | ۰٫۷۴۶۰۵ یکای نجومی (۱۱۱٫۶۰۷ گیگامتر) |
| نیم‌قطر بزرگ | ۰٫۹۲۲۲۸ یکای نجومی (۱۳۷٫۹۷۱ گیگامتر) |
| خروج از مرکز مداری | ۰٫۱۹۱۰۸ |
| تناوب مداری | 0.89 yr (323.5 d) |
| میانگین سرعت مداری | 30.728 km/s |
| آنومالی متوسط | 215.53998° |
| میانگین حرکت | ۱٫۱۱۲۷۸°/day |
| انحراف | ۳٫۳۳۱۲۹° |
| طول گره صعودی | ۲۰۴٫۴۵۷۱۹° |
| شناسه perihelion | ۱۲۶٫۳۹۳۶۴° |
| کمینه فاصله تقاطع مداری زمین | ۰٫۰۰۰۶۵۹۴۴۶ یکای نجومی (۹۸٬۶۵۱٫۷ کیلومتر) |
| کمینه فاصله تقاطع مداری هرمز | ۴٫۱۲۶۵۶ یکای نجومی (۶۱۷٫۳۲۵ گیگامتر) |
| Tهرمز | ۶٫۴۶۷ |
| ویژگی‌های فیزیکی |
| ابعاد | ۳۲۵±15 m |
| میانگین شعاع | ۰٫۱۶۲۵ ± 0.0075 km |
| جرم | 4‎×۱۰۷۰۰۱۱۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰♠۱۰ kg (assumed) |
| میانگین چگالی | ~3.2 g/cm3 |
| گرانش سطحی استوایی | ۶۹۹۶۲۷۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰♠۰٫۰۰۰۲۷ m/s۲ (average) |
| سرعت گریز استوایی | ~0.52 km/h |
| دوره چرخش | ۳۰٫۴ ساعت (۱٫۲۷ روز) tumbling: precession period: 27.38±0.07 h rotation period: 263±6 h period of harmonic with strongest lightcurve amplitude: 30.56±0.01 h |
| سپیدایی هندسی | 0.23 |
| دما | 270 K |
| گونه طیف | Sq |
| *قدر مطلق* (H) | ۱۹٫۷ ± 0.4 |
|  |

**سیارک ۹۹۹۴۲** یا **۹۹۹۴۲ آپوفیس** (به انگلیسی: 99942 Apophis، نامگذاری: 2004 MN4) نود و نه هزار و نهصد و چهل و دومین سیارک کشف شده‌است که در ۱۹ ژوئن ۲۰۰۴ کشف شد.

این سیارک که قبلاً با نام موقت ۲۰۰۴ ام ان ۴ نامیده می‌شد یک سیارک نزدیک به زمین است. داده‌های اولیه نشان می‌داد که این سیارک در ۱۳ آوریل ۲۰۲۹ با فاصلهٔ خطرناکی از کنار زمین خواهد گذشت یا با احتمال ۲٫۷ درصد با زمین برخورد خواهد کرد. پیش‌بینی‌های بعدی، برخورد را در ۱۳ آوریل سال ۲۰۳۶ و با احتمال ضعیف ۱ به ۲۵۶۰۰۰ بیان داشتند. در سال ۲۰۱۳، براساس آخرین مطالعات صورت گرفته، احتمال برخورد آپوفیس رد شد.
این سیارک قطری نزدیک به ۳۲۵ متر دارد که از کمربند کویپر به سمت زمین حرکت می‌کند. نیروی نظامی ایالات متحده آمریکا و روسیه به فکر منحرف کردن این سیارک بوده‌اند.

## شایعه ی احتمال برخورد در سال ۲۰۶۸

بررسی ها نشان داد که این سیارک ممکن است در سال ۲۰۶۸ به زمین برخورد کند.اما بعداً ناسا اعلام کرد که به دلیل نزدیک شدن سیارک به زمین در پنج مارس یعنی پانزده اسفند،ما تحقیقات بیشتری کردیم و به این نتیجه رسیدیم که سیارک تا صد سال آینده به زمین برخورد نخواهد کرد.

## منابع

* دوردا، دانیل. «و آن سیارک ویرانگر می‌آید». *نجوم*، فروردین ۱۳۸۶، شمارهٔ ۱۶۹، ص ۸٬۹، و ۱۰.
* ویکی‌پدیای انگلیسی
* سی - پی - اچ تئوری
# فهرست فضاپیماهای اسپوتنیک

اسپوتنیک ۱
**فهرست فضاپیماهای اسپوتنیک** (به روسی: Спутник)، که یک کلمهٔ روسی به معنی "ماهواره‌ای" یا "همسفر و همراه" است، نامی است که به گروهی از فضاپیماهایی که در اجرای برخی از برنامه‌های فضایی اتحاد جماهیر شوروی سابق راه‌اندازی شدند داده‌شده‌است. "اسپوتنیک ۱"، "اسپوتنیک ۲" و "اسپوتنیک ۳"، نام‌های رسمی روسی آن اشیاء بودند، و در حالی که نامگذاری‌های باقی مانده در این سری: ("اسپوتنیک ۴" و غیره) نام‌های رسمی نیستند، بلکه این‌ها نام‌هایی هستند که در غرب برای فضاپیماهای بعدی که در آن زمان نام اصلی آن‌ها شناخته نبود مورد استفاده قرار گرفته بودند.

## فضاپیماهای با نام رسمی اسپوتنیک

* اسپوتنیک ۱ نخستین ماهوارهٔ مصنوعی بود که در ۴ اکتبر ۱۹۵۷ در مدار زمین قرار گرفت.
* اسپوتنیک ۲ نخستین فضاپیمایی بود که به حمل یک حیوان زنده (سگ لایکا)، در ۳ نوامبر ۱۹۵۷ نوامبر پرداخت.
* اسپوتنیک ۳ یک ماهوارهٔ تحقیقاتی بود که در ۱۵ مه ۱۹۵۸ راه اندازی شد.

## فضاپیماها با نامی که اسپوتنیک بخشی از آن است

مفهوم روسی «ماهواره»، در واژهٔ اسپوتنیک سبب شده که این واژه در نام فضاپیماهای دیگر هم ظاهر شود:

* اسپوتنیک دنپروپتروسک: یک سری ماهواره توسعه علمی و فناوری بودند.
* اسپوتنیک ایستربیتل: «ماهوارهٔ جنگنده».
* اسپوتنیک تیاژلی: «ماهوارهٔ سنگین» کاوشگر ناموفق سیارهٔ زهره.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «List of spacecraft called Sputnik». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۶ نوامبر ۲۰۱۶.
# ۱۸۰۱

|  |  |
| --- | --- |
| **سده:** | سده ۱۸ - **سده ۱۹** - سده ۲۰ |
| **دهه:** | ۱۷۷۰  ۱۷۸۰  ۱۷۹۰  ۱۸۰۰  ۱۸۱۰  ۱۸۲۰  ۱۸۳۰  |
| **سال:** | ۱۷۹۸ ۱۷۹۹ ۱۸۰۰ - **۱۸۰۱** - ۱۸۰۲ ۱۸۰۳ ۱۸۰۴ |

۱۸۰۱ در گاه‌شماری‌های دیگر| گاه‌شماری ایرانی | ۱۱۷۹–۱۱۸۰ |
| گاه‌شماری میلادی | ۱۸۰۱ *MDCCCI* |
| گاه‌شماری اتیوپیایی | ۱۷۹۳–۱۷۹۴ |
| گاه‌شماری ارمنی | ۱۲۵۰ ԹՎ ՌՄԾ |
| گاه‌شماری اسلامی | ۱۲۱۵–۱۲۱۶ |
| گاه‌شماری ایگبو | ۸۰۱–۸۰۲ |
| گاه‌شماری آشوری | ۶۵۵۱ |
| گاه‌شماری بربری | ۲۷۵۱ |
| گاه‌شماری بنگالی | ۱۲۰۸ |
| گاه‌شماری بهائی | −۴۳ – −۴۲ |
| گاه‌شماری بودایی | ۲۳۴۵ |
| گاه‌شماری بیزانسی | ۷۳۰۹–۷۳۱۰ |
| گاه‌شماری جوچه | *نامعلوم* |
| گاه‌شماری چینی | 庚申年 (فلز میمون) ۴۴۹۷ یا ۴۴۳۷     *— تا —* 辛酉年 (فلز خروس) ۴۴۹۸ یا ۴۴۳۸ |
| گاه‌شماری خورشیدی تایلندی | ۲۳۴۴ |
| گاه‌شماری دیسکوردیان | ۲۹۶۷ |
| گاه‌شماری ژاپنی | Kansei ۱۳ (寛政１３年) |
| گاه‌شماری ژولینی | میلادی منهای ۱۲ روز |
| گاه‌شماری سنتی برمه‌ای | ۱۱۶۳ |
| گاه‌شماری عبری | ۵۵۶۱–۵۵۶۲ |
| گاه‌شماری قبطی | ۱۵۱۷–۱۵۱۸ |
| گاه‌شماری کره‌ای | ۴۱۳۴ |
| گاه‌شماری مینگو | ۱۱۱ پیش از گاه‌شماری جمهوری چین 民前۱۱۱年 |
| گاه‌شماری هولوسن | ۱۱۸۰۱ |
| گاه‌شماری‌های هندو |  |
|  - *ویکرم سموت* | ۱۸۵۷–۱۸۵۸ |
|  - *شاکا ساموات* | ۱۷۲۳–۱۷۲۴ |
|  - *کالی یوگا* | ۴۹۰۲–۴۹۰۳ |
| از تاریخ پیدایش رم | ۲۵۵۴ |
| سال سلطنت بریتانیا | ۴۱ جرج ۳ – ۴۲ جرج ۳ |
| این جعبه: * نمایش
* بحث
* ویرایش
 |

**۱۸۰۱ (میلادی)** هزار و هشتصد و یکمین سال تقویم میلادی است.

## مناسبت‌ها

## رویدادها

## زادگان

* ۱ فوریه - توماس کول، نقاش آمریکایی
* ۱ ژوئن - بریگهم یانگ، رهبر مذهبی آمریکایی
* ۱۷ سپتامبر - ادوارد ویلیام لین، خاورشناس بریتانیایی و پژوهشگر زبان و ادبیات عرب
* ۱۶ اکتبر - یوسیپ یلاچیچ، فرماندهٔ ارتش و بان کرواسی
* ۳ نوامبر - وینچنتزو بلینی، آهنگساز ایتالیایی
* فی دانشو، نقاش چینی
* بارون دو سلان - خاورشناس ایرلندی
* ۳۰ ژوئن – فردریک باستیا، سیاست‌مدار، اقتصاددان، نویسنده، و فیلسوف فرانسوی (د. ۱۸۵۰)
* ۵ ژوئیه – دیوید فارگوت، افسر آمریکایی (د. ۱۸۷۰)

## درگذشتگان

* 23 مارس - پاول یکم : امپراتور روسیه.
* ۲۵ مارس – نووالیس، شاعر و نویسنده آلمانی (ز. ۱۷۷۲)
* ۱۴ ژوئن – بندیکت آرنولد، افسر آمریکایی (ز. ۱۷۴۱)
* ۵ نوامبر – موتواوری نوریناگا، زبان‌شناس، نویسنده، شاعر، و فیلسوف ژاپنی (ز. ۱۷۳۰)

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «1801». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۶ فوریه ۲۰۱۵.

‎
# طراحی رقص

رقص‌نگاری برای رقص اسپانیایی Cachucha، شرح داده شده با به‌کارگیری نمادگان رقص
**رقص‌نگاری**، **طراحی رقص** یا **کُرِئوگرافی** (به انگلیسی: Choreography) به طراحی حرکات هماهنگ و موزون بازیگران در نمایش گویند. به شخصی که این کار را می‌کند **رقص‌نگارگر**، **طراح رقص** یا **کرئوگرافر** (به انگلیسی: Choreographer) گویند.

رقص‌نگاری هنر طراحی، ترکیب‌بندی و ترتیب دادن رقص است که در چارچوب یک ساختار برنامه‌ریزی‌ شده و معین حرکات بدنی را نمایش می‌دهد. رقص‌ نگارگر یک یا چند رقصنده را آموزش داده و به هماهنگ‌سازی حرکت‌ها و جنبش‌های آنان با هم به منظور آفرینش یک اثر نمایشی می‌پردازد.

سه بازیگر تئاتر تجربی در حال طراحی رقص شخصی
امروزه کریو گرافی یا رقص‌ نگاری در میدان‌های گوناگونی اجرا می شود از جمله باله، اپرا، تئاتر موزیکال، چییرلیدینگ، فیلم‌برداری، ژیمناستیک، نمایش‌های مد، اسکیت بر یخ، باندِ مارش، کُرِ نمایشی، تئاتر، شنای همگام‌شده، کارتمندی، فرآورشِ بازی ویدیویی و هنر جانیده.

## ریشه‌ شناسی

واژهٔ کریو گرافی در لغت به معنای "رقص-نوشتن" از واژه‌های یونانی "χορεία" (رقص دایره‌ای، ببینید choreia) و "γραφή" (نوشتن) است. این نخست در فرهنگ واژه‌نامهٔ انگلیسی آمریکایی در دههٔ ۱۹۵۰ پدیدار شد، و «کریوگرافر» نخست به‌ عنوان یک اعتبار برای ژورژ بالانشین در نمایش برادوی *بر انگشتان پایت* در سال ۱۹۳۶ استفاده شد. پیش از این، اعتبارات صحنه و اعتبارات (تیتراژ) فیلم از عبارت‌هایی مانند «هم‌ نوایی‌های صحنه‌ سازی‌شده توسط»، «رقص‌های صحنه‌ سازی‌ شده توسط»، یا به سادگی «رقص توسط» برای معنای صریح *رقص‌نگارگر* استفاده می‌کردند.

## کاربردهای دیگر

واژهٔ رقص‌ پردازی به هر نوع کارگردانی حرکات منظم انسانی گفته می‌شود. به عنوان مثال:

* هلهله‌چی
* ژیمناستیک
* اسکیت روی یخ
* شنای هماهنگ

## ممنوعیت در ایران

در اسفند ۱۴۰۰ امیر امیری مدرس طراحی حرکت‌های نمایشی در پستی در صفحۀ اینستاگرام خود که پس از مدتی پاک شد، نوشت «از طریق وزارت اطلاعات کشور تفهیم شدم که به طور کلی هرگونه رقص در کشورم جرم بوده و متعهد می‌شوم از این به بعد در حوزه حرکت، کریوگرافی و رقص معاصر فعالیت نخواهم کرد.» روزنامۀ اعتماد با تهیۀ گزارشی از مشکلات تئاتر در ایران با اشاره به این موضوع نوشت: «این‌که کدام بخش قوانین کشور می‌گوید طراحی حرکات نمایشی ممنوعیت دارد بر ما پوشیده مانده» است.

## منابع

* معادل یابی فارسی برای واژه‌های بیگانه در حرفه رقص. نوشته نیما کیان، مؤسس سازمان باله ایران

## پیوند به بیرون

* پرونده‌های رسانه‌ای مربوط به Choreography در ویکی‌انبار
# ۲۰ ژوئیه

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<  | **ژوئیه** |  >> |
| ش | ی | د | س | چ | پ | ج |
|  |  |  |  | ۱ | ۲ | ۳ |
| ۴ | ۵ | ۶ | ۷ | ۸ | ۹ | ۱۰ |
| ۱۱ | ۱۲ | ۱۳ | ۱۴ | ۱۵ | ۱۶ | ۱۷ |
| ۱۸ | ۱۹ | ۲۰ | ۲۱ | ۲۲ | ۲۳ | ۲۴ |
| ۲۵ | ۲۶ | ۲۷ | ۲۸ | ۲۹ | ۳۰ | ۳۱ |
| ۲۰۲۶ میلادی |

**۲۰ ژوئیه** دویست و یکمین (در سال‌های کبیسه دویست و دومین) روز سال در گاه‌شماری میلادی است. ۱۶۴ روز تا پایان سال باقی‌است.

## رویدادها

* ۱۴۲۰ - سپاهیان عثمانی در نبرد آنکارا شکست سختی از قوای تیمور لنگ خوردند.
* ۱۹۴۴ - کودتای ۲۰ ژوئیه: اقدام گروهی از نظامیان آلمانی به رهبری سرهنگ کلاوس فون اشتاوفنبرگ برای ترور آدولف هیتلر و سرنگونی رژیم نازی با شکست مواجه شد.
* ۱۹۶۹ - نیل آرمسترانگ، فضانورد آمریکایی نخستین انسانی شد که بر سطح ماه گام نهاد.
* ۱۹۷۴ - ترکیه بخش شمالی قبرس را به اشغال خود درآورد.
* ۲۰۰۵ - پس از تصویب پارلمان و سنا ازدواج همجنس‌گرایان در کانادا قانونی شد.
* ۲۰۱۱ - گوران هاجیچ، رئیس‌جمهور جمهوری خودخوانده صرب کراینا آخرین متهم به جنایت علیه بشریت در جنگ داخلی یوگسلاوی سابق دستگیر شد.
* ۲۰۱۱ - سازمان ملل متحد برای نخستین بار پس از ۳۰ سال در سومالی اعلام قحطی کرد.
* ۲۰۱۵ - کوبا و ایالات متحده پس از ۵۴ سال مخاصمه و کشمکش روابط کامل دیپلماتیک برقرار کردند.
* ۲۰۱۶ - تایید حکم قصاص با چوبه دار آرمان عبدالعالی ؛ دوست، قاتل و عامل جنایت قتل غزاله شکور در دیوان عالی کشور

## زادروزها

* ۱۸۲۲ - گرگور مندل، کشیش اتریشی و پدر علم ژنتیک (د. ۱۸۸۴)
* ۱۹۱۹ - ادموند هیلاری، کوهنورد و کاشف نیوزلندی و نخستین فاتح قله اورست

## درگذشت‌ها

* ۱۸۶۶ - برنهارت ریمان، ریاضی‌دان آلمانی
* ۱۹۷۳ - بروس لی، استاد هنرهای رزمی و بازیگر چینی-آمریکایی
* ۲۰۱۷ - چستر بنینگتون، خواننده، آهنگ‌ساز و بازیگر آمریکایی

## منابع

## پیوند به بیرون

* BBC: On This Day