Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# کپسول (دارو)

**کپسول** (به فرانسوی: Capsule) در داروشناسی در دو مورد به کار می‌رود:

1. غلافی حل‌شدنی معمولاً از ژلاتین، برای دربرگرفتن مقدار معینی از دارو
2. یکی از اشکال دارویی به صورت غلاف یا پوششی حل‌شدنی حاوی ماده دارویی

اغلب ایجاد شکل کپسول برای یک داروی خوراکی دو دلیل می‌تواند داشته باشد یا ممکن است ماده مؤثره دارو برای بخشهای ابتدایی دستگاه گوارش (به خصوص معده) مضر باشد مانند داروی پیروکسیکام، یا برعکس آنزیمهای معده موجب کاهش تأثیر دارو می‌شود لذا برای سالم رسیدن ماده مؤثره دارو به قسمت‌های پایین تر دستگاه گوارش از این روش استفاده می‌شود.

عموماً در مقایسه با قرصها ماده مؤثره بیشتری را می‌توان در کپسولها جای داد. بر حسب نوع ساخت، کپسولها به دو نوع سخت و نرم تقسیم می‌شوند. ژلاتین پوسته کپسول در آب سرد نامحلول است اما می‌تواند تا ده برابر وزن خود آب جذب کند. از این‌رو در مجاورت با مایعات دهان خیلی سریع نرم می‌شود و به همین دلیل بلع آن‌ها آسانتر از قرصها می‌باشد. ژلاتین در دمای ۳۷ درجه سانتیگراد ذوب می‌شود از این رو پس از بلعیده شدن در معده ژلاتین ذوب شده و ماده دارویی آن آزاد می‌شود. ژلاتین ذوب شده نیز هضم می‌شود.

کپسولها می‌توانند رطوبت محیط را به خود بگیرند لذا باید از قراردادن کپسولها در محیط مرطوب خودداری کرد زیرا علاوه بر تغییر شکل کپسول امکان ناپایدار شدن فراورده داخل کپسول نیز می‌باشد. همچنین در محیط خشک کپسول می‌تواند بسیار شکننده شود. کپسولها چنانچه در کنار هم قرار گیرند به یکدیگر می‌چسبند. حس نشدن بو و طعم دارو از مزایای کپسولها است. از کپسولهای سخت می‌توان به کپسول آموکسی‌سیلین و از کپسولهای نرم می‌توان به نیتروگلیسیرین و ویتامین A اشاره کرد.

## جستارهای وابسته

* آمپول
* سافت‌ژل
* اشکال دارویی

## منابع

* *واژه‌های مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی*
* میرخانی، حسین- گروه فارماکولوژی- مرکز علوم پایه پزشکی- دانشگاه علوم پزشکی ایران
* افرا، علی- گروه شیمی
# آگونیست دوپامین

| Dopamine Receptor agonist |
| --- |
| *کلاس دارویی* |
| شناسه‌های دسته‌بندی |
| موارد مصرف | پارکینسون، اختلال کم‌توجهی - بیش‌فعالی(ADHD), سندروم پای بی‌قرار، اختلال افسردگی ماژور، etc. |
| کد ای‌تی‌سی | N04 |
| هدف زیستی | Dopamine receptors |
| پیوند به بیرونی |
| سمپ | D010300 |
| در ویکی‌داده |

**آگونیست‌های دوپامین** (انگلیسی: Dopamine agonist) ترکیباتی هستند که گیرنده‌های دوپامین را تحریک می‌کنند. این داروها در درمان پارکینسون، هایپرپرولاکتینمی، اختلال کم‌توجهی - بیش‌فعالی و سندروم پای بی‌قرار مفیدند.

برخی از این داروها عبارتند از پرامی پکسول، کابرگولین و بروموکریپتین.

## جستارهای وابسته

* دوپامینرژیک

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Dopamine agonist». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۴ مه ۲۰۱۵.
# ویگاباترین

ویگاباترین|  |
|  |
| داده‌های بالینی |
| نام‌های تجاری | Sabril, Vigadrone |
| نام‌های دیگر | γ-Vinyl-GABA |
| AHFS/Drugs.com | monograph |
| مدلاین پلاس | a610016 |
| رده‌بندی داروهای بارداری | * استرالیا: D
 |
| روش مصرف دارو | خوراکی |
| کد ATC | * N03AG04
 |
| وضعیت قانونی |
| وضعیت قانونی | * AU: فقط با نسخه (اس۴)
* CA: فقط ℞
* UK: فقط ℞ (POM)
* US: فقط ℞
* EU: Rx-only
 |
| داده‌های فارماکوکینتیک |
| زیست فراهمی | ۸۰–۹۰٪ |
| پیوند پروتئینی | ۰٪ |
| متابولیسم | متابولیزه نمی شود |
| نیمه‌عمر حذف | ۵–۸ ساعت در بزرگسالان جوان, ۱۲–۱۳ ساعت در افراد مسن. |
| دفع | Renal |
| شناسه‌ها |
|
نام آیوپاک
* (*RS*)-4-aminohex-5-enoic acid
 |
| شمارهٔ سی‌ای‌اس | * ۶۸۵۰۶-۸۶-۵Y
 |
| پاب‌کم CID | * ۵۶۶۵
 |
| IUPHAR/BPS | * ۴۸۲۱
 |
| دراگ‌بنک | * DB01080Y
 |
| کم‌اسپایدر | * ۵۴۶۳Y
 |
| UNII | * GR120KRT6K
 |
| KEGG | * D00535Y
 |
| ChEMBL | * ChEMBL۸۹۵۹۸Y
 |
| CompTox Dashboard (EPA) | * DTXSID4041153
 |
| ECHA InfoCard | 100.165.122  |
| داده‌های فیزیکی و شیمیایی |
| فرمول شیمیایی | C6H11NO۲ |
| جرم مولی | ۷۰۰۲۱۲۹۱۵۸۹۹۹۹۹۹۹۹۹♠۱۲۹٫۱۵۹ g·mol−1 |
| مدل سه بعدی (جی‌مول) | * Interactive image
 |
| نقطه ذوب | ۱۷۱ تا |
|
SMILES
* O=C(O)CCC(\C=C)N
 |
|
InChI
* InChI=1S/C6H11NO2/c1-2-5(7)3-4-6(8)9/h2,5H,1,3-4,7H2,(H,۸٬۹)Y
* Key:PJDFLNIOAUIZSL-UHFFFAOYSA-NY
 |
|   (صحت‌سنجی) |

**ویگاباترین** (به انگلیسی: Vigabatrin) با نام تجاری **سابریل** دارویی است که برای درمان صرع استفاده می‌شود. این دارو به عنوان یک داروی ژنریک در سال ۲۰۱۹ در دسترس قرار گرفت.

ویگاباترین با مهار تجزیه γ-آمینو بوتیریک اسید (GABA) عمل می‌کند. این ماده با نام **γ-وینیل-گابا** نیز شناخته می‌شود و یک آنالوگ ساختاری گابا است، اما به گیرنده‌های گابا متصل نمی‌شود.

## منابع

## پیوند به بیرون

* "Vigabatrin". *Drug Information Portal*. U.S. National Library of Medicine.
# آموکساپین

آموکساپین|  |
|  |
| داده‌های بالینی |
| تلفظ | *A-mox-a-peen*  |
| نام‌های تجاری | Asendin, others |
| AHFS/Drugs.com | monograph |
| مدلاین پلاس | a682202 |
|  داده‌ها | * سازمان غذا و دارو آمریکا: Amoxapine
 |
| روش مصرف دارو | خوراکی |
| کد ATC | * N06AA17
 |
| وضعیت قانونی |
| وضعیت قانونی | * AU: فقط با نسخه (اس۴)
* US: فقط ℞
 |
| داده‌های فارماکوکینتیک |
| زیست فراهمی | >۶۰٪ |
| پیوند پروتئینی | ۹۰٪ |
| متابولیسم | کبد (سیتوکروم پی ۴۵۰) |
| نیمه‌عمر حذف | 8–10 hours (30 hours for chief active metabolite) |
| دفع | کلیه (۶۰٪), مدفوع (۱۸٪) |
| شناسه‌ها |
| گسترش
نام آیوپاک
* 2-chloro-11-(piperazin-1-yl)dibenzo[*b,f*][1,4]oxazepine
 |
| شمارهٔ سی‌ای‌اس | * 14028-44-5Y
 |
| پاب‌کم CID | * 2170
 |
| IUPHAR/BPS | * 201
 |
| دراگ‌بنک | * DB00543Y
 |
| کم‌اسپایدر | * 2085Y
 |
| UNII | * R63VQ857OT
 |
| KEGG | * D00228Y
 |
| ChEBI | * CHEBI:2675Y
 |
| ChEMBL | * ChEMBL1113Y
 |
| CompTox Dashboard (EPA) | * DTXSID7022598
 |
| ECHA InfoCard | 100.034.411  |
| داده‌های فیزیکی و شیمیایی |
| فرمول شیمیایی | C17H16ClN3O |
| جرم مولی | ۷۰۰۲۳۱۳۷۹۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰♠۳۱۳٫۷۹ g·mol−1 |
| مدل سه بعدی (جی‌مول) | * Interactive image
 |
| گسترش
SMILES
* Clc2ccc1Oc4c(/N=C(\c1c2)N3CCNCC3)cccc4
 |
| گسترش
InChI
* InChI=1S/C17H16ClN3O/c18-12-5-6-15-13(11-12)17(21-9-7-19-8-10-21)20-14-3-1-2-4-16(14)22-15/h1-6,11,19H,7-10H2Y
* Key:QWGDMFLQWFTERH-UHFFFAOYSA-NY
 |
|   (صحت‌سنجی) |

**آموکساپین**(به انگلیسی: Amoxapine)، که با نام تجاری **Asendin** و دیگر نام ها فروخته می شود، یک ضدافسردگی‌های چهارحلقه‌ای (TeCA) است. این ماده یک متابولیت N-متیل‌زدایی شده از لوکساپین است. آموکساپین اولین بار در سال ۱۹۹۲ در ایالات متحده تأیید بازاریابی دریافت کرد (تقریباً ۳۰ تا ۴۰ سال پس از معرفی بیشتر TCA های دیگر در ایالات متحده).

## جستارهای وابسته

* لوکساپین

## منابع
# یوهیمبین

یوهیمبین|  |
| داده‌های بالینی |
| نام‌های تجاری | Yocon |
| روش مصرف دارو | Oral |
| کد ATC | * G04BE04 QV03AB93
 |
| وضعیت قانونی |
| وضعیت قانونی | * OTC
 |
| شناسه‌ها |
|
نام آیوپاک
* 17α-hydroxy-yohimban-16α- carboxylic acid methyl ester
 |
| شمارهٔ سی‌ای‌اس | * ۱۴۶–۴۸–۵Y
 |
| پاب‌کم CID | * ۸۹۶۹
 |
| IUPHAR/BPS | * 102
 |
| دراگ‌بنک | * DB01392Y
 |
| کم‌اسپایدر | * ۸۶۲۲Y
 |
| UNII | * 2Y49VWD90Q
 |
| ChEBI | * CHEBI:۱۰۰۹۳Y
 |
| ChEMBL | * ChEMBL۱۵۲۴۵Y
 |
| CompTox Dashboard (EPA) | * DTXSID9040130
 |
| ECHA InfoCard | 100.005.157  |
| داده‌های فیزیکی و شیمیایی |
| فرمول شیمیایی | C21H26N2O۳ |
| جرم مولی | 354.44 g/mol (base) 390.90 g/mol (hydrochloride) g·mol−1 |
| مدل سه بعدی (جی‌مول) | * Interactive image
 |
|
SMILES
* O=C(OC)[C@@H]5[C@H]4C[C@H]3c2nc1ccccc1c2CCN3C[C@@H]4CC[C@@H]5O
 |
|
InChI
* InChI=1S/C21H26N2O3/c1-26-21(25)19-15-10-17-20-14(13-4-2-3-5-16(13)22-20)8-9-23(17)11-12(15)6-7-18(19)24/h2-5,12,15,17-19,22,24H,6-11H2,1H3/t12-,15-,17-,18-,19+/m0/s1Y
* Key:BLGXFZZNTVWLAY-SCYLSFHTSA-NY
 |
|   (صحت‌سنجی) |

**یوهمبین** (به انگلیسی: Yohimbine)

رده درمانی: درمان ناتوانی جنسی.

اشکال دارویی: قرص

## موارد مصرف

یوهمبین هیدروکلراید در درمان ناتوانی جنسی مردان (اختلال نعوظ) مصرف می‌شود.اما مزایای بالینی گزارش شده آن بسیار ناچیز بوده و تا حد زیادی توسط گروه داروهای مهار کننده PDE5 جایگزین شده است. در مورد اثرش بر میل جنسی (به انگلیسی: libido) اختلاف نظر وجود دارد.
از یوهیمبین برای درمان اختلال عملکرد جنسی زنان نیز استفاده شده است ، اما آزمایشات بالینی کمی گزارش شده است و اینها نشان نمی‌دهد که بهتر از دارونما است.

## مکانیسم اثر

این دارو آنتاگونیست گیرنده‌های α۲ عروق است و همچنین مونوامین اکسیداز را رهاسازی می‌کند. اثر گشادکنندگی عروق این دارو موجب افزایش جریان خون در بافت‌های اسفنجی و غاری آلت تناسلی و در نتیجه ایجاد نعوظ می‌شود.

## تاریخچه

داروی گیاهی پوست درخت یوهمبه (به انگلیسی: Yohimbe) از سال‌ها قبل در غرب آفریقا استفاده می‌شده‌است. یوهمبین آلکالوئید اصلی حاصله از عصاره آن است.

## یوهیمبین و یوهیمبه

یوهیمبین را نباید با یوهیمبه اشتباه گرفت اما اغلب اینگونه است. Yohimbe نام انگلیسی رایج برای گونه های درخت *P. johimbe است* و به طور گسترده‌ای ، نام یک ماده مخدر دارویی است که از پوست آن ساخته شده و به عنوان دارو فروخته می شود. در مقابل ، یوهیمبین یک آلکالوئید خالص است که می تواند از پوست یوهیمب جدا شود.

## عوارض جانبی

اضطراب، تندی ضربان قلب، افزایش فشار خون، بی‌خوابی می‌باشند. در موارد نادر حملات وحشت، توهم، سردرد، سرگیجه، گُرگرفتگی پوست و عوارض جدی نارسایی کلیوی مشکلات ادراری،ترشحات دستگاه تناسلی و تشنج می‌باشند.

## جستارهای وابسته

* ناکارآمدی جنسی

## منابع

* فرهنگ داروهای ژنریک ایران، دکتر حشمتی، ۱۳۸۷
* ویکی‌پدیای انگلیسی
# آناندامید

**آناندامید** (ANA) (به انگلیسی: Anandamide) با فرمول شیمیایی C۲۲H۳۷NO۲ یک ترکیب شیمیایی با شناسه پاب‌کم ۵۲۸۱۹۶۹ است. که جرم مولی آن ۳۴۷٫۵۳ گرم بر مول می‌باشد.
آنانداماید در پروسه خوردن غذا و حافظه و خواب و لذت از جماع حاملگی و ورزش و تمامی مسائلی که به لذت مربوط می‌شود دخیل است. خوردن غذای چرب باعث ترشح آناداماید از کبد شده و به این دلیل شما از خوردن لذت می‌برید. تحقیقات جدید نشان می‌دهد که بر اثر دویدن و دوچرخه سواری ماده اناندامید در خون انسان افزایش می‌یابد که باعث ایجاد نشاط در انسان می‌شود همچنین این ماده باعث بازشدن عروق بدن و قلب می‌شود

## جستارهای وابسته

* ویرودهامین

## منابع

* «IUPAC GOLD BOOK». دریافت‌شده در ۱۸ مارس ۲۰۱۲.
# گیرنده ملاتونین

| گیرنده ملاتونین 1A |
| --- |
| شناساگرها |
| نماد | MTNR1A |
| آنتره | ۴۵۴۳ |
| HUGO | ۷۴۶۳ |
| میراث مندلی در انسان | ۶۰۰۶۶۵ |
| RefSeq | NM\_005958 |
| یونی‌پروت | P48039 |
| اطلاعات دیگر |
| جایگاه | Chr. 4 *q۳۵٫۱* |

| melatonin receptor 1B |
| --- |
| شناساگرها |
| نماد | MTNR1B |
| آنتره | ۴۵۴۴ |
| HUGO | ۷۴۶۴ |
| میراث مندلی در انسان | ۶۰۰۸۰۴ |
| RefSeq | NM\_005959 |
| یونی‌پروت | P49286 |
| اطلاعات دیگر |
| جایگاه | Chr. 11 *q۲۱-q22* |

**گیرنده‌های ملاتونین**(به انگلیسی: Melatonin receptor) گیرنده جفت‌شونده با پروتئین جی (GPCR) هستند که بهملاتونین متصل می‌شوند. سه نوع گیرنده ملاتونین شبیه سازی شده‌است. زیرگروه‌های گیرنده MT 1 (یا Mel1A یا MTNR1A) و MT2 (یا Mel1B یا MTNR1B) در انسان و سایر پستانداران وجود دارند، در حالی که یک زیرگروه دیگر گیرنده ملاتونین MT3 (یا Mel1C یا MTNR1C) نیز وجود دارد که در دوزیستان و پرندگان شناسایی شده‌است. گیرنده‌ها در آبشار سیگنال ملاتونین بسیار مهم هستند. در زمینه کرونوبیولوژی، ملاتونین نقش کلیدی در هماهنگی ساعت‌های زیستی دارد. ترشح ملاتونین توسط غده صنوبری دارای ریتم شبانه روزی است که توسط هسته سوپراکیاسماتیک (SCN) موجود در مغز تنظیم می‌شود. SCN به عنوان تنظیم کننده زمان ملاتونین عمل می‌کند. ملاتونین سپس یک حلقه بازخورد را دنبال می‌کند تا شلیک عصبی SCN را کاهش دهد. گیرنده‌های MT1 و MT2 این فرآیند را کنترل می‌کنند. گیرنده‌های ملاتونین در سراسر بدن در مکان‌هایی مانند مغز، شبکیه چشم، دستگاه قلبی-عروقی، کبد و کیسه صفرا، روده بزرگ، پوست، کلیه‌ها و بسیاری بخش‌های دیگر یافت می‌شوند. در سال ۲۰۱۹، ساختارهای کریستالی اشعه ایکس و میکروسکوپ الکترونی کرایو MT1 و MT2 گزارش شد.

## لیگاندهای انتخابی

### آگونیست‌ها

* ۶-هیدروکسی‌ملاتونین
* آگوملاتین
* GR-196,429
* ملاتونین
* ان-استیل سروتونین
* Piromelatine
* راملتئون
* Tasimelteon

### آنتاگونیست‌ها

* آفوبازول
* Luzindole
* پرازوسین

## منابع

## پیوند به بیرون

* "Melatonin Receptors". *IUPHAR Database of Receptors and Ion Channels*. International Union of Basic and Clinical Pharmacology.
* Melatonin Receptors در سرعنوان‌های موضوعی پزشکی (MeSH) در کتابخانهٔ ملی پزشکی ایالات متحدهٔ آمریکا
# ریلمنیدین

ریلمنیدین|  |
| داده‌های بالینی |
| نام‌های تجاری | Albarel |
| AHFS/Drugs.com | International Drug Names |
| روش مصرف دارو | خوراکی |
| کد ATC | * C02AC06
 |
| وضعیت قانونی |
| وضعیت قانونی | * ℞ (Prescription only)
 |
| داده‌های فارماکوکینتیک |
| پیوند پروتئینی | ۷٪ |
| متابولیسم | حداقل |
| نیمه‌عمر حذف | ۸ ساعت |
| دفع | ادرار، بدون تغییر |
| شناسه‌ها |
| گسترش
نام آیوپاک
* *N*-(dicyclopropylmethyl)-4,5-dihydro-1,3-oxazol-2-amine
 |
| شمارهٔ سی‌ای‌اس | * ۵۴۱۸۷-۰۴-۱N
 |
| پاب‌کم CID | * ۶۸۷۱۲
 |
| کم‌اسپایدر | * ۶۱۹۶۳Y
 |
| UNII | * P67IM25ID8
 |
| ChEMBL | * ChEMBL۲۸۹۴۸۰Y
 |
| CompTox Dashboard (EPA) | * DTXSID3045194
 |
| ECHA InfoCard | 100.053.638  |
| داده‌های فیزیکی و شیمیایی |
| فرمول شیمیایی | C۱۰H۱۶N۲O۱ |
| جرم مولی | ۷۰۰۲۱۸۰۲۵۱۰۰۰۰۰۰۰۰۰♠۱۸۰٫۲۵۱ g·mol−1 |
| مدل سه بعدی (جی‌مول) | * Interactive image
 |
| گسترش
SMILES
* N\1=C(\OCC/1)NC(C2CC2)C3CC3
 |
| گسترش
InChI
* InChI=1S/C10H16N2O/c1-2-7(1)9(8-3-4-8)12-10-11-5-6-13-10/h7-9H,1-6H2,(H,۱۱٬۱۲)Y
* Key:CQXADFVORZEARL-UHFFFAOYSA-NY
 |
|  NY (این چیست؟)  (صحت‌سنجی) |

**ریلمنیدین** یکی از داروهای تجویزی برای درمان فشار خون بالا است که با نام‌های تجاری **Albarel**, **Hyperium**, **Iterium** و **Tenaxum** به بازار عرضه می‌شود.

## منابع
# محرومیت از دارو

**علائم ترک ناگهانی مواد،سندروم محرومیت از دارو**، **یا سندروم محرومیت از موادّ** به گروهی از علائم و نشانه‌ها گفته می‌شود که هنگام قطع ناگهانی یا کاهش مصرف مواد تفریحی یا دارویی (اپیوئیدهای مشتق از تریاک از جمله مورفین و هروئین) پدیدار می‌شوند. خماری و چرت زدن بعد از ۱۲ ساعت پدیدار میشود و با قرص سرترالین ۱۰۰ میلی گرم میشود بر خماری غلبه کرد و میتوان با مکمل های ویتامین ، قرص ب۲ و ب کمپلکس راحتر ترک کرد .

## تریاک و داروهای افیونی

### تظاهرات بالینی

علائم و نشانه های ترک مواد مخدر (بدون دارو) عبارتند از:

* **ناراحتی گوارشی**: گرفتگی عضلات شکم، اسهال، تهوع و استفراغ
* **علائم شبه آنفولانزا**: اشک ریزش، آبریزش بینی، استفراغ، لرز و سیخ شدن موهای بدن (برآمدگی‌های پوست غازی).
* **برانگیختگی عصب سمپاتیک و سیستم عصبی مرکزی**: گشاد شدن مردمک‌ها، افزایش فشار خون خفیف، افزایش تپش قلب، اضطراب و تحریک پذیری، بی خوابی، بی قراری، سندرم پای بی قرار، بی قراری عمومی، لرزش، و در موارد کمتر، درجه حرارت پایین و حساسیت لمسی.
* **سایر علائم**: خمیازه کشیدن، عطسه، بی اشتهایی، سرگیجه، دردهای عضلانی/مفصلی، و گرفتگی عضلات پا.

در مجموع علائم شایع ترک شامل: گشاد شدن مردمک‌ها، خمیازه کشیدن، استفراغ، افزایش صداهای روده و سیخ شدن موهای بدن است. وضعیت روانی معمولاً طبیعی است.

### شکل‌های بالینی

دو شکل از سندرم ترک مواد مخدر وجود دارد:

۱- **سندرم ترک خودبخودی** (spontaneous withdrawal): شایع‌تر است و اغلب تمرکز اصلی داروهای درمان کننده اختلال مصرف مواد بر کنترل عوارض این وضعيت بالینی است. علائم ترک خود به خودی مواد مخدر در ۴ تا ۶ ساعت پس از مصرف آخرین دوز ماده مخدر ظاهر می شود و شدت آن به صورت خطی در طی یک دوره چند روزه قبل از رسیدن به اوج و بهبودی افزایش می یابد. این حالت معمولاً تهدید کننده حیات نیست.

۲- **سندرم ترک تسریع شده** (precipitated opioid withdrawal): برخلاف ترک خود به خودی که به طور طبیعی پس از یک دوره پرهیز از مواد افیونی بروز می‌کند، علائم ترک تسریع شده از طریق مصرف یک آنتاگونیست مواد افیونی (نالوکسان و نالتروکسان) یا بوپرنورفین (آگونیست نسبی گیرنده mu) در افرادی ظاهر می‌شود که از نظر جسمی به مواد مخدر وابسته هستند یا در فردی که با فاصله کمی از مصرف مخدر داروهای ذکر شده را نیز مصرف کند. برای پیشگیری از ترک تسریع شده توصیه می‌شود بوپرنورفین (قرص B2) فقط باید ۶ تا ۲۴ ساعت پس از آخرین مصرف مواد افیونی یعنی در زمانی که بیمار علائم متوسط سندرم ترک خودبخودی را تجربه می‌کند تجویز می شود. سندرم ترک القا شده با آنتاگونیست‌ها به طور بالقوه تهدید کننده حیات است. سندرم ترک تسریع شده با نالوکسان تا حد زیادی پس از ۱۲۰ دقیقه برطرف می شود.

### درمان

۱- درمان **سندرم ترک خودبخودی** با آمپول عضلانی متادون به میزان ۱۰ میلی گرم یا ۲۰ میلی گرم قرص خوراکی متادون است. از قرص بوپرنورفین به میزان ۴ تا ۸ میلی گرم زیرزبانی (حداکثر ۲۴ میلی گرم) نیز می‌توان استفاده کرد.

۲- سندرم ترک تسریع شده با بوپرنورفین: درمان شامل دادن دوزهای اضافی بوپرونورفین به بیمار است.

۳- سندرم ترک تسریع شده با نالوکسان و نالتروکسان: کلونیدین، دیازپام، پرومتازین، دیفن هیدرامین، هیدروکسی زین، لوپرامید، استامینوفن، بیسموت، اکتروتاید، باکلوفن و ایبوپروفن گزینه های درمانی هستند. **تجویز متادون و بوپرنورفین ممنوع است.**

## جستارهای وابسته

* ترک اعتیاد

## منابع
# کراتوم

| کراتوم |
| --- |
|  |
| کراتوم |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | گیاهان |
| رده: | دولپه‌ای‌ها |
| راسته: | گل‌سپاسی‌سانان |
| تیره: | روناسیان |
| سرده: | کلاه‌اسقفی |
| گونه: | M. speciosa |
| نام دوبخشی |
| Mitragyna speciosa |

**کراتوم** (kratom) یا میتراگینا اسپکیوسا (نام علمی: *Mitragyna speciosa*) (به معنی «کلاه‌اسقفی زیبا») یک درخت همیشه‌سبز گرمسیری از تیره روناسیان (خانواده قهوه) و بومی آسیای جنوب شرقی است. این گیاه بومی تایلند، اندونزی، مالزی، میانمار و پاپوآ گینه نو است. این گیاه اولین بار به‌طور رسمی توسط پیتر ویلم کورت‌هالس، گیاه‌شناس هلندی دوره استعماری در سال ۱۸۳۹ توصیف شد.

کراتوم خواص افیونی و محرک دارد و دست‌کم از سدهٔ نوزدهم در طب گیاهی کاربرد داشته‌است.

از کراتوم در کشورهای مختلف به عنوان داروی ترک اعتیاد استفاده می‌شود؛ این دارو به شکل مکمل پودرشده سبز رنگ در دسترس است و بسیاری افراد در آسیای جنوبی از آن برای کاهش درد و افزایش انرژی استفاده می‌کنند. برخی از مصرف‌کنندگان کراتوم مدعی هستند مصرف این مکمل گیاهی باعث بهبود خلق و خو و کاستن اثرات منفی ترک اعتیاد در آن‌ها می‌شود اما بررسی‌های محققان نشان داد که مصرف خود این گیاه نیز اعتیادآور است.

کارایی و ایمنی کراتوم به عنوان دارو نامشخص است و این گیاه به دلیل کیفیت پایین تحقیقات به عنوان یک داروی نسخه‌ای تأیید نشده‌است. در سال ۲۰۱۹، سازمان غذا و داروی ایالات متحده اعلام کرد که هیچ مدرکی مبنی بر ایمن یا مؤثر بودن کراتوم برای درمان بیماری‌ها وجود ندارد. برخی افراد آن را برای مدیریت درد مزمن، برای درمان علائم ترک مواد افیونی، یا برای اهداف تفریحی مصرف می‌کنند. اثرات معمولاً در عرض پنج تا ده دقیقه شروع می‌شود و دو تا پنج ساعت طول می‌کشد.

مصرف‌کنندگان کراتوم در دوزهای مختلف اثرات آن را شامل افزایش هوشیاری، انرژی بدنی، پرحرفی، اجتماعی بودن، آرام‌بخشی، تغییرات خلق و خو و تسکین در توصیف کرده‌اند. عوارض جانبی شایع مصرف این گیاه عبارتند از کاهش اشتها، اختلال نعوظ، تهوع و یبوست. عوارض جانبی شدیدتر ممکن است شامل کاهش تنفس، تشنج، اعتیاد و روان‌پریشی باشد.

از سال ۲۰۱۸، نگرانی‌های بین‌المللی در مورد تهدید احتمالی سلامت عمومی ناشی از استفاده از کراتوم وجود دارد. در برخی از حوزه‌های قضایی، فروش و واردات آن محدود شده‌است و چندین مقام بهداشت عمومی هشدارهایی را اعلام کرده‌اند.

## گیاه‌شناسی

کراتوم
کلاه‌اسقفی زیبا (میتراگینا اسپکیوسا) درختی همیشه‌سبز از تیره کلاه‌اسقفی است که می‌تواند تا ارتفاع ۲۵ متر رشد کند. تنه آن ممکن است تا قطر ۰٫۹ متر رشد کند. تنه به‌طور کلی صاف و پوست بیرونی آن صاف و خاکستری است. برگ‌ها سبز تیره و براق هستند و در صورت کاملاً باز می‌توانند به طول ۱۴ تا ۲۰ سانتی‌متر و عرض ۷ تا ۱۲ سانتی‌متر رشد کنند، این برگ‌ها بیضی‌شکل، و از نظر الگوی رشد مخالف، با ۱۲ تا ۱۷ جفت رگبرگ هستند. گل‌ها که به رنگ زرد تیره‌اند به صورت دسته‌های سه‌تایی در انتهای شاخه‌ها رشد می‌کنند.

لوله کاسه گل ۲ میلی‌متر طول دارد و دارای پنج لَخته است. لوله جام گل ۲٫۵–۳ میلی‌متر طول دارد.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Mitragyna speciosa». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۱ ژانویه ۲۰۱۵.

## پیوند به بیرون
# فرهنگ قهوه

فرهنگ قهوه| آسیاب دانه‌های قهوه |
| گونه | نوشیدنی گرم |
| خاستگاه | خاورمیانه |
| منطقه یا ناحیه | جهانی |
| آغاز تولید | سدهٔ ۱۵ میلادی |
| رنگ | قهوه‌ای تا تیره |
| مزه | متنوع، معمولاً معطر و تلخ |
| مواد تشکیل‌دهنده | دانه قهوه، آب، گاهی شیر یا شکر |
| محصول مشابه | قهوه موج اول، قهوه موج دوم، قهوه موج سوم، قهوه ترک، قهوه عربی |

**فرهنگ قهوه** به مجموعهٔ رفتارها، رسوم و سنت‌هایی گفته می‌شود که پیرامون مصرف قهوه شکل گرفته‌اند و شامل آداب نوشیدن، تهیه و سرو آن در کشورهای مختلف است. قهوه از سدهٔ ۱۵ میلادی در خاورمیانه رایج شد و به سرعت در اروپا و سراسر جهان گسترش یافت.

### تاریخچه

قهوه نخست در یمن و حبشه شناخته شد و نوشیدن آن در قهوه‌خانه‌های خاورمیانه آغاز شد. این مکان‌ها علاوه بر مصرف نوشیدنی، محل گفتگو، موسیقی و فعالیت‌های فرهنگی بودند. با ورود قهوه به اروپا در سدهٔ ۱۶ میلادی، «قهوه‌خانه‌های اروپایی» شکل گرفتند و به مراکز تبادل اطلاعات و اندیشه تبدیل شدند.

### آداب و رسوم

در فرهنگ‌های مختلف، قهوه با آداب خاصی نوشیده می‌شود:

* در ترکیه و عربستان سعودی، قهوه معمولاً با هل و گاهی با ادویه‌های دیگر سرو می‌شود.
* در ایتالیا، نوشیدن اسپرسو و کاپوچینو بخشی از زندگی روزمره است و مراسم خاصی برای سرو آن وجود دارد.
* در ایران، قهوه بیشتر در کافی‌شاپ‌ها یا کافه‌های سنتی با تأکید بر کیفیت و تجربهٔ اجتماعی مصرف می‌شود.

## تأثیر فرهنگی

فرهنگ قهوه تأثیرات زیادی بر موسیقی، ادبیات، هنر و زندگی اجتماعی گذاشته است. قهوه‌خانه‌ها از قرن‌ها پیش به‌عنوان مکان‌های تبادل نظر و اجتماع فرهنگی شناخته شده‌اند. جنبش‌های موج اول، دوم و سوم قهوه نیز نمونه‌ای از شکل‌گیری فرهنگ مدرن قهوه در جهان هستند که بر کیفیت، منشأ و مهارت باریستا تأکید دارند.

## انواع قهوه و نوشیدنی‌های مرتبط

* اسپرسو، کاپوچینو، لاته
* قهوه ترک، قهوه عربی، قهوه موج سوم
* نوشیدنی‌های سرد قهوه و موکای شیرین

## پانویس

## منابع
# کاپنولاگنیا

خوابگاه دخترانه، اثر پل رادر، ۱۹۶۳
**کاپنولاگنیا** (انگلیسی: capnolagnia) یا **فتیشیسم دود‌کردن** (انگلیسی: Smoking fetishism) یا **دود کردن‌دوستی**، یک فتیش جنسی است که بر اساس مصرف ریوی (دود کردن) تنباکو، اغلب از طریق سیگار، سیگار برگ، شاهدانه و همچنین تا حدودی پیپ و قلیان شکل می‌گیرد. به عنوان یک فتیش، عملکردهای مربوط به برانگیختگی جنسی، از طریق مشاهده یا تخیل درمورد فرد دیگری که سیگار می‌کشد، (یا حتی خود فرد) ناشی می‌شود.

## پیش‌زمینه

کاپنولاگنیا یک بیماری تلقی نمی‌شود، بلکه یک عمل جنسی غیرعادی است و بسیاری از افراد دارای کاپنولاگنیا تا زمانی که این رفتار به شدت در زندگی روزمره آنها اختلال ایجاد نکند، به دنبال کمک پزشکی نمی‌روند. بیشتر مردم به سادگی یادمی‌گیرند که فتیش خود را بپذیرند و به شیوه‌ای مناسب به رضایت دست یابند.

یک مطالعه در سال ۲۰۰۳ نشان داد که این فتیش قبلاً موضوع مطالعه دانشگاهی نبوده‌است اما در «چند روزنامه» مورد اشاره قرار گرفته‌است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Smoking fetishism». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۳ ژانویه ۲۰۲۳.
# سلامت در ایران

نمودار رشد تاریخی امید به زندگی در ایران
**مسایل سلامتی در ایران** همچون بسیاری از کشورهای در حال توسعه، از دلایل گوناگونی نشأت می‌گیرد: برای نمونه، آب و ضدعفونی‌سازی، رژیم غذایی و آمادگی جسمانی، اعتیاد، سلامت روانی، امراض مسری، بهداشت و محیط زیست.

## کم بود و بحران آب در ایران

آفتابه
ایرانیان با بحرانی بی‌سابقه در زمینهٔ آب در جمهوری اسلامی مواجه هستند.این فاجعهٔ ساختِ بشر نه‌تنها دسترسی به آب سالم را محدود کرده، بلکه بر مسائل مرتبط با سلامت، از جمله بهداشت ابتدایی، تأثیر منفی گذاشته است. شستن دست‌ها، که شکلی از رعایت بهداشت است، مؤثرترین روش برای پیشگیری از گسترش بیماری‌های عفونی به شمار می‌رود. اسلام بر اهمیت پاکیزگی و بهداشت فردی تأکید فراوان دارد. فقه بهداشتی اسلامی که قدمت آن به قرن هفتم میلادی بازمی‌گردد، مجموعه‌ای از قواعد دقیق و منظم را شامل می‌شود. طهارت (پاکیزگی شرعی) شامل انجام وضو برای پنج نماز یومیه است، و نیز غسل کردن به‌طور منظم، که این مسئله به ساختن گرمابه‌ها در سراسر جهان اسلام منجر شد. بهداشت در توالت اسلامی نیز ایجاب می‌کند که پس از استفاده از توالت با آب شست‌وشو شود، هم برای طهارت و هم برای کاهش عوامل بیماری‌زا. بحران آب در ایران موجب محدودیت در دسترسی به آب برای شست‌وشوی دست‌ها، بدن و انجام واجبات دینی شده است.

وضو قبل از نماز
نظافت
## آب و تصفیه

دسترسی مردم در ایران به آب آشامیدنی در خاورمیانه یکی از بالاترین درصدها را داراست و تخمین زده می‌شود ۹۲٪ مردم از این دسترسی برخوردارند. (۱۰۰٪ در نواحی شهری و حدود ۸۰٪ در نواحی روستایی).

در زمینهٔ تصفیه فاضلاب کمبودهای قابل توجهی وجود دارد؛ برای مثال، در تهران بیشتر جمعیت از تصفیهٔ فاضلاب بهرمند نیستند و فاضلاب خام مستقیماً وارد آب‌های زیرزمینی می‌شود. با حاد شدن بحران آب با افزایش جمعیت، آلودگی آب‌های زیرزمینی ریسک‌های سلامتی را افزایش می‌دهد.

## جستارهای وابسته

* بهداشت و سلامت در ایران
* وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ایران
* اقتصاد ایران
* آلودگی هوا در ایران

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Health in Iran». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۶.