Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ایزو ۱۵۹۲۴

استاندارد **ایزو ۱۵۹۲۴** (به انگلیسی: ISO 15924) کدهایی است که برای نمایش‌دادن حروف نوشتاری کاربرد دارد و به صورت دو بخشی مشخص می‌شوند. هر حرف نوشتاری در بخش اولش حروف اختصاری دارد و در بخش دومش عدد دارد که مجموعه حروف و عددها نمایش دهنده آن اسکریپت است.

## اسکریپت (حروف نوشتاری)

گروه‌های گرافیکی کاراکتر به عنوان اسکریپت در نظر گرفته می‌شوند که برای نوشتن در یک زبان یا چند زبان به‌کاربرده شود.کد استاندارد برای اسکریپت در ابتدا از ایزو ۶۳۹–۲استخراج می‌گردد و در صورت نبودن در این استاندارد از نام لاتین‌اش آن زبان استفاده می‌شود به عنوان مثال برای زبان Gujarātī از کد ISO 639 guj, ISO 15924 Gujr استفاده می‌شود.

## کد اسکریپت‌ها

### دامنه اعداد

* 000–099 Hieroglyphic and cuneiform scripts
* 100–199 حروف الفبایی راست به چپ
* 200–299 حروف الفبایی چپ به راست
* 300–399 Alphasyllabic scripts
* 400–499 اسکریپت‌های سیلابی
* 500–599 Ideographic scripts
* 600–699 Undeciphered scripts
* 700–799 Shorthands and other notations
* 800–899 (نامشخص)
* 900–999استفاده شخصی، مختصرها، کدهای خاص

## منابع
# آوانگاری

**آوانگاری فونتیک** به معنی بازنمود دیداری صداهای گفتار (یا آواها) است و الفبای آوایی، الفبایی است که در آن برای نشان دادن هر آوا، از یک نویسهٔ خاص استفاده می‌شود و رابطه‌ای یک به یک میان حرف و آوا در آن وجود دارد. نمونهٔ چنین الفبایی، الفبای آوانگاری بین‌المللی است.

آوانگاری فونتیک سیستمی برای نوشتن آوای اصوات است که در زبان گفتاری یا زبان اشاره ایجاد می‌شود. در شناخته‌شده‌ترین سیستم برای آوانگاری فونتیک یعنی الفبای آوانگاری بین‌المللی (IPA)، از نقشه‌برداری یک به یک بین آواها و نمادهای نوشتاری استفاده می‌شود. , طبیعت استانداردشده IPA به کاربران آن اجازه می‌دهد تا آواها، گویش‌ها و لحن‌های زبان‌های مختلف را درست و کامل بنویسند. IPA نه تنها برای مطالعه آواشناسی بلکه برای آموزش زبان، بازیگری حرفه‌ای و آسیب‌شناسی گفتار نیز ابزار مفیدی است.

## منابع

* *آواشناسی*، علی‌محمد حق‌شناس، تهران: انتشارات آگاه، ۱۳۵۶.
# هیراگانا

| هیراگانا  |
| --- |
|  |
| نوع | خط هجانگار |
| زبان‌ها | سامانه نگارش زبان ژاپنی و Okinawan |
| دورهٔ زمانی | ~800 AD to the present |
| سامانهٔ مادر |
Oracle Bone Script* Seal Script
	+ Clerical Script
		- Regular script (کانجی)
			* مان‌یوگانا
				+ هیراگانا
 |
| سامانهٔ خواهر | کاتاکانا، Hentaigana |
| ایزو ۱۵۹۲۴ | Hira, 410 |
| جهت | چپ به راست |
| مخفف یونیکد | Hiragana |
| دامنه یونیکد | * Hiragana: U+3040–U+309F
* Kana Supplement: U+1B000–U+1B0FF
* Kana Extended-A: U+1B100–U+1B12F
* Small Kana Extension: U+1B130–U+1B16F
 |

نحوه نگارش حروف **هیراگاناهیراگانا** (به ژاپنی: 平仮名・ひらがな) یکی از دو خط هجانمای زبان ژاپنی است و در کنار کاتاکانا، کانجی و روماجی مولفه‌های اصلیِ سامانه نگارش زبان ژاپنی را تشکیل می‌دهد. هیراگانا و کاتاکانا دو خط هجانما یا کانا در زبان ژاپنی هستند که در آن‌ها هر نویسه یا کاراکتر معرف یک هجا (یا به تعبیر دقیق‌تر یک مورا Mora) است. هر کانا یا یک واج صدادار است مثل **あ** (آ)، یا واج بی‌صدایی است که به یک واج صدادار ختم می‌شود مثل **か** (کا). حرف **ん** (ن) از این قاعده مستثنی است و به واج صداداری ختم نمی‌شود. **ن** صدای خیشومی پرطنینی است که بسته به حالت‌های مختلف همچون م، ن یا نگ (**ŋ**) ادا می‌شود.

## جدول حروف هیراگانا

## استفاده از هیراگانا

هیراگانا برای نوشتن واژه‌های بومی ژاپنی که دارای کانجی نیستند یا کانجی آن‌ها کم‌استفاده و بیش از حد رسمی یا برای نویسنده ناشناخته است به کار می‌رود. حروف اضافه و ربط و نشانه مفعول بی‌واسطه و غیر از آن نیز به هیراگانا نوشته می‌شود. نقش دیگر هیراگانا نمایش تلفظ کانجی از طریق حاشیه‌نویسی‌های فوریگانا است. در زبان ژاپنی بخش پایانی یا دنباله فعل و صفت و قید به اقتضای زمان و حالت جمله تغییر می‌کند. این دنباله‌ها با هیراگانا نمایش داده می‌شود. برای نمونه حرف هیراگانای **い** (ئی) با کانجی **早** (هایا) صفت **早いهایای* (**سریع**) را می‌سازد و حرف هیراگانای **く** (کو) با همین کانجی قید *هایاکو* **早く** (**به سرعت**).

## ریشه هیراگانا در کانجی

## جستارهای وابسته

* سامانه نگارش زبان ژاپنی
* فوریگانا
* کانجی
* کانا

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Hiragana». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۳ دسامبر ۲۰۱۰.

## پیوند به بیرون

* Hiragana derivation diagrams
* Japanese, including "practice kana" links, در کرلی
# کاتاکانا

| کاتاکانا  |
| --- |
|  |
| نوع | خط هجانگار |
| زبان‌ها | ژاپنی، اوکیناوایی، آینو، پالائویی هاکین تایوانی (در گذشته) |
| دورهٔ زمانی | ~۸۰۰ میلادی تاکنون |
| سامانهٔ مادر |
Oracle Bone Script* Seal Script5\*
	+ Clerical Script
		- Regular script (کانجی)
			* مان‌یوگانا
				+ کاتاکانا
 |
| سامانهٔ خواهر | هیراگانا |
| ایزو ۱۵۹۲۴ | Kana, 411 |
| جهت | چپ به راست |
| مخفف یونیکد | Katakana |
| دامنه یونیکد | * Katakana: U+30A0–U+30FF
* Katakana Phonetic Extensions: U+31F0–U+31FF
* Enclosed CJK Letters and Months: U+3200–U+32FF
* Halfwidth and Fullwidth Forms: U+FF00–U+FFEF
* Kana Supplement: U+1B000–U+1B0FF
* Small Kana Extension: U+1B130–U+1B16F
 |

نحوه نگارش حروف کاتاکانا
**کاتاکانا** (به ژاپنی: 片仮名・カタカナ) یکی از دو خط هجانمای زبان ژاپنی است و در کنار هیراگانا، کانجی و روماجی مؤلفه‌های اصلیِ سامانه نوشتاری ژاپنی را تشکیل می‌دهد. کاتاکانا و هیراگانا دو خط هجانما یا کانا در زبان ژاپنی هستند که در آن‌ها هر نویسه یا کاراکتر معرف یک هجا (یا به تعبیر دقیق‌تر مورا Mora) است. کاتاکانا به معنای *کانای تکه‌تکه* است؛ چرا که حروف کاتاکانا از قسمت‌های مختلف کانجی‌ها برداشته شده‌است. ویژگی حروف کاتاکانا چرخش‌های کوتاه و مستقیم قلم و گوشه‌های تیز است.
هر کانا یا یک واج صدادار است مثل **ア** (آ)، یا واج بی‌صدایی است که به یک واج صدادار ختم می‌شود مثل **カ** (کا). حرف **ン** (ن) از این قاعده مستثنی است و به واج صداداری ختم نمی‌شود. **ن** صدای خیشومی پرطنینی است که بسته به حالت‌های مختلف همچون م، ن یا نگ (**ŋ**) ادا می‌شود.

## جدول حروف به کاتاکانا

## استفاده از کاتاکانا

در سامانه نوین نگارش زبان ژاپنی کاتاکانا اغلب برای آوانویسی واژه‌های وام گرفته شده از زبان‌های دیگر (به غیر از چینی) به کار می‌رود. به این واژه‌ها در زبان ژاپنی گایرای‌گو (gairaigo, 外来語) می‌گویند. برای نمونه تلویزیون به صورت تِرِبی (テレビ) نوشته می‌شود. کاتاکانا برای نوشتن نام کشورها مثل ایران (イラン) و آمریکا (アメリカ) نیز به کار برده می‌شود. استفاده دیگر کاتاکانا برای نوشتن نام‌آواها مثل عوعو (وان‌وان، ワンワン) دنگ (دوکان، ドカン) و غیر از آن است. اصطلاحات فنی و علمی همچون نام حیوانات، گیاهان، گونه‌ها و کانی‌ها اغلب به کاتاکانا نوشته می‌شود. نام شرکت‌های ژاپنی بیشتر وقت‌ها به کاتاکانا نوشته می‌شود مثل سوزوکی スズキ و تویوتا トヨタ. در تخته اعلان‌ها و تابلوها برای تأکید بیشتر نیز از کاتاکانا استفاده می‌شود مثل **ココ** کوکو (اینجا)، **ゴミ** گومی (زباله).

## ریشه کاتاکانا در کانجی

کاتاکانا در سده نهم میلادی(سرآغاز دوره هی‌آن) بدست راهبان بودایی با در نظر گرفتن واژه‌نگاشت‌های کانجی به صورت کوتاه شده یا جزئی از آن ساخته‌شد.از این رو آن رو کاتا(方:جزئی تکه‌تکه) کانا می‌نامند.مانند カ که از کانجی 加(افزایش) گرفته‌شده است. تصویر بالا منشاء هر حرف کاتاکانا را نشان می‌دهد.

## جستارهای وابسته

* سامانه نگارش زبان ژاپنی
* فوریگانا
* کانجی
* کانا

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Katakana». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۳ دسامبر ۲۰۱۰.

## پیوند به بیرون

* Japanese, including "practice kana" links, در کرلی
* Learn Katakana with Audio Slideshow
# مردم هان

نقشه اقوام ساکن چین

چینی‌های هان
漢族/汉族
漢人/汉人| کل جمعیت |
| --- |
| **۱٬۳۱۰٬۱۵۸٬۸۵۱** |
| مناطق با جمعیت چشمگیر |
|  چین | ۱,۲۰۷,۵۴۱,۸۴۲ |
|  تایوان | ۲۲,۵۷۵,۳۶۵ |
|  هنگ کنگ | ۶,۵۹۳,۴۱۰ |
|  سنگاپور | ۳,۶۸۴,۹۳۶ |
|  ماکائو | ۴۳۳,۶۴۱ |
|       اندونزی | ۸,۸۰۰,۰۰۰ |
|       تایلند | ۷,۰۵۳,۲۴۰ |
|       مالزی | ۶,۵۹۰,۵۰۰ |
|       ایالات متحده آمریکا | ۳,۳۷۶,۰۳۱ |
|       کانادا | 1,364,215 |
|       پرو | 1,300,000 |
|       ویتنام | 1,263,570 |
|       استرالیا | 1,185,000 |
|       کامبوج | 1,180,000 |
|       فیلیپین | 1,146,250 |
|       برمه | 1,101,314 |
|       روسیه | 998,000 |
|       ژاپن | 655,377 |
|       ونزوئلا | 400,000 |
|       آفریقای جنوبی | 350,000 |
|       بریتانیا | 296,623 |
|       فرانسه | 230,515 |
|       اسپانیا | 197,214 |
|       هند | 189,470 |
|       لائوس | 185,765 |
|       برزیل | 151,649 |
|       ایتالیا | 162,000 |
|       نیوزیلند | 147,510 |
|       هلند | 144,928 |
|       کرهٔ جنوبی | 137,790 |
|       پاناما | 135,000 |
|       ایرلند | 11,218 |
|       کاستاریکا | ca 40,000 |
| زبان‌ها |
| زبان‌ها7526728
 |
|  |

**مردم هان** (به چینی: 漢族) یک گروه قومیتی بومی چین هستند که بزرگ‌ترین گروه قومی کره زمین محسوب می‌شوند.

هان‌ها حدود ۹۲٪ جمعیت چین و ۱۶٪ جمعیت کره زمین را تشکیل می‌دهند. تفاوت‌های زبانی، فرهنگی، اجتماعی و ژنتیکی قابل توجهی میان زیرگروه‌های قوم هان به چشم می‌خورد که حاصل ادغام قبایل و طوایف مختلف چینی در طول هزاران سال زندگی در کنار یک‌دیگر است.

## نام

این نام از دودمان هان گرفته شده که از ۲۰۶ (پیش از میلاد) تا ۲۲۰ (میلادی) حدود ۴۰۰ سال بر امپراتوری چین فرمانروایی می‌کرد.

## منابع
# نوشتن

نگاره‌ای از نوشتن کتاب در قرون وسطی
**نوشتن، نویسندگی** یا **نگاشتن** کنشی است که انسان به این طریق، اندیشه‌هایش را به وسیله خط، به تصویر می‌کشد. این اندیشه‌ها می‌توانند در قالب‌های نگارشیِ مختلفی جای گیرند که متون علمی، ادبی و رسمی (اداری)، بخشی از این قالب‌ها هستند. می‌توان بیان کرد: با اختراعِ خط، گام بزرگی در تمدن بشری برداشته شد. به گونه‌ای که؛ می‌توان سر آغاز پیشرفت انسان را اختراع خط دانست. همچنین؛ می‌توان دلیلِ ابتداییِ نوشتن را، به ترسِ انسان از فراموشی و نیاز به ثبتِ وقایع و دانسته‌ها ارتباط داد.

نوشتن عملی است که به کمکِ آن می‌توان اطلاعات و اندیشه‌ها را تحلیل، بررسی و بازبینی کرد. نگارش می‌تواند به‌عنوان ابزاری برای استدلال و استنتاج و ابهام‌زدایی به‌کار رود. برخی بر این باوراند، نوشتن را ایرانیان باستان به رومیان آموزش داده‌اند.

## کاربردها

نوشتن دو کاربرد اصلی دارد: ثبت اطلاعات و نشر اطلاعات. در واقع؛ کاربرد نوشتن، درج اطلاعات در جایی و سپس نشر این اطلاعات با هدف برقراری ارتباط با دیگران است. اما در جزئیات و کارکردهای نوشتن، می‌توان دو کارکرد ادبیاتی و علمی را در نوشتن ملاحظه کرد که از این رو، معمولاً به نوشتن متون ادبی، نویسندگی گفته می‌شود و نوشتن متون علمی، تألیف نام دارد.

نزدیک به ۶۰۰۰ سال پیش، دهقانان مصری که موظف بودند مقداری از محصولات کشاورزی خود را به‌عنوان مالیات به فرعون بدهند، تصویر سبد و ابزارهای کشاورزی خود را به تعدادی که پرداخت کرده‌بودند بر دیوارهای خانهٔ خود حک می‌کردند.

به بیانی دیگر، نوشتن یا نگارش نوعی رسانهٔ مجازی برای انتقال اطلاعات است که با آن می‌توان مفاهیم و اندیشه‌ها را بیان و صورت‌بندی کرد، یا آن‌ها را پرورش و اشاعه داد.

## منابع

* محمدی‌فر، محمدرضا، *شیوه‌نامهٔ ویرایش؛ نگارش*، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۱.
# خط هجانگار

**خط هجانگار** مجموعه‌ای از سامانه‌های نوشتاری است که هر نشانه بیانگر یک هجا است که این هجا غالباً هجای کوتاه است؛ یعنی ترکیبی از یک همخوان و یک واکه. البته گاه یک نشانه صرفاً معرفِ یک واکه است. این خط مناسب زبان‌هایی است که ساختار هجایی نسبتاً ساده‌ای دارند، مانند زبان ژاپنی.

## منابع
# آوانگار

**آوانگار**، یک نویسه است که نشانگر یک آوا (صدای گفتار) بوده یا ترکیبی از چند آوا است (به مانند حروف الفبای لاتین). آوانگار با واژه‌نگار که نشانگر یک واژه یا تکواژ است، ناهمسان می‌باشد.

## جستارهای وابسته

* آوانگاری

## منابع
# تلفظ

**تلفظ** یا **آوایِش**، از مباحث ویژهٔ دانش زبان‌شناسی است که در آن به روند و چگونگی ادای هجاها و واج‌ها میان اهل زبان پرداخته می‌شود. یک واژه به‌گونه‌های گوناگونی تلفظ می‌گردد. چگونگی تلفظ یک واژه که از واج‌ها و هجا ساخته شده‌است، می‌تواند تحت تاثیر عواملی مانند سن و سال، طبقه اجتماعی، قومیت، سواد، جنسیت و مخاطب متفاوت باشد. اختلال گفتاری نیز می‌تواند در نحوه تلفظ واژه‌ها تغییر ایجاد کند.

## آواشناسی

برای شناخت چگونگی تلفظ واژه‌ها و تفاوت‌های آن‌ها زبان‌شناسی شاخه‌ای بنام آواشناسی دارد. آواشناسی به پژوهشیدن خصوصیات آواهای یک زبان می‌پرداز. اگرچه، از آن‌جا که واج کوچک‌ترین واحد زبانی‌ست که در معنی یک واژه تفاوت می‌سازد، برای بررسی پدیدهٔ تلفظ به واج‌شناسی رجوع می‌شود. تلفظ در واج‌شناسی دامنه‌ای از تفاوت‌های آوایی در بیان یک واژه است که تغییر معنایی نسازد.

## جُستارهای وابسته

* گویش
* لهجه

## منابع

* Labov، William (۲۰۰۳). "Some Sociolinguistic Principles". In Paulston، Christina Bratt; Tucker، G. Richard. Sociolinguistics: the essential readings. Wiley-Blackwell. pp. ۲۳۴–۲۵۰
* Beech، John R.; Harding، Leonora; Hilton-Jones، Diana (۱۹۹۳). Assessment in speech and language therapy. CUP Archive. p. ۵۵
# زبان محلی

**زبان محلی** یا **گویش محلی** (انگلیسی: Vernacular) زبان یا گویش بومی (اغلب محاوره‌ای یا غیر رسمی) یک جمعیت مشخص است؛ به ویژه وقتی که متمایز از گونه ادبی، ملی یا معیار آن زبان یا زبان میانجی‌ای باشد که مورد استفاده جمعیت ساکن آن منطقه یا کشور قرار می‌گیرد. برخی زبان‌شناسان «زبان محلی» و «گویش غیر معیار» را به صورت مترادف به کار می‌برند.

## جستارهای وابسته

* گویش
* زبان نخست
* فولکلور
* فهرست معانی
* زبان عامیانه
* زبان معیار

## منابع
# چینی میانه

| چینی میانه |
| --- |
| چینی میانه |
| 漢語 *hɑnH ŋɨʌX* |
| زبان بومی در | چین |
| دوره | سلسله‌های شمالی و جنوبی، دودمان سوئی، دودمان تانگ، دوره پنج سلسله و ده پادشاهی، دودمان سونگ |
| تبار | چینی-تبتی
* زبان‌های چینی
	+ **چینی میانه**
 |
| گونه‌های نخستین | چینی کهن
* چینی هان شرقی
	+ **چینی میانه**
 |
| سامانه نوشتاری | نویسه‌های چینی |
| کدهای زبان |
| ایزو ۳–۶۳۹ | `ltc` |
| فهرست لینگوییست | ltc |
| گلاتولوگ | `midd1344` |

**چینی میانه** (چینی ساده‌شده: 中古汉语، چینی سنتی: 中古漢語، پین‌یین: Zhōnggǔ Hànyǔ)، **چینی باستان** یا **سامانه چیه‌یون** (به انگلیسی: Qieyun system) گونهٔ تاریخی زبان چینی است که در واژه‌نامه قافیه *چیه‌یون* مربوط به سال ۶۰۱ میلادی ضبط شده‌است. اعتقاد برخی زبان‌شناسان بر این است که این واژه‌نامه در بر گیرنده گویش معیار چینی آن زمان بوده که در چانگ‌آن، پایتخت دودمان‌های سوئی و تانگ رواج داشته‌است. هرچند تحقیقات اخیر نشان داده که *چیه‌یون* ترکیبی از سنت‌های خوانشی و شاعرانه شمالی و جنوبی در اواخر دوره سلسله‌های شمالی و جنوبی بوده‌است.

## جستارهای وابسته

* تاریخ زبان چینی

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Middle Chinese». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲ اوت ۲۰۲۰.
# چینی نوشتاری

**چینی نوشتاری** (چینی: 中文، پین‌یین: zhōngwén)، شامل نویسه‌های چینی است که برای نوشتن زبان چینی به کار می‌رود. نویسه‌های چینی واژه‌نگاشت هستند و دارای الفبا یا هجانگاری نیستند. در این سبک، هر نویسه شامل یک هجا در زبان چینی گفتاری است؛ که ممکن است خود یک کلمه باشد یا بخشی از یک کلمه چندبخشی باشد. نویسه‌ها بیشتر از بخش‌هایی تشکیل شده‌اند که ممکن است نمایانگر اشیا، مفاهیم انتزاعی، یا تلفظ‌ها باشند.

داشتن سواد نیازمند حفظ تعداد زیادی از نویسه‌ها است: چینی‌های تحصیل کرده حدود ۴۰۰۰ را می‌شناسند. پرشمار بودن نویسه‌ها تا حدودی منجر به پذیرش الفباهای غربی یا سایر سیستم‌های مکمل به عنوان وسیله کمکی برای نوشتن چینی شده‌است.

برخی از نویسه‌های چینی در سیستم‌های نوشتن سایر زبان‌های همسایه آسیای شرقی پذیرفته شده‌اند، اما در حال حاضر فقط از آن‌ها در زبان ژاپنی و تا حد کمتری در زبان کره‌ای استفاده می‌شود. زبان ویتنامی نیز در گذشته از این سبک پیروی می‌کرد اما امروزه با الفبا نوشته می‌شود.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Written Chinese». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۳ اوت ۲۰۲۰.