# نویسه‌های چینی سنتی

| نویسه‌های چینی سنتی  |
| --- |
| [[File:|100px]] |
| نوع | واژه‌نگاشت |
| زبان‌ها | زبان‌های چینی |
| ناشر | * تایوان: (
	+ ۱۹۷۹
	+ ۱۹۸۲)
* هنگ کنگ: (۱۹۸۶)
 |
| سامانهٔ مادر |
خط استخوان اوراکل* خط مهر کوچک
	+ خط کاتبان
		- خط منظم
			* نویسه‌های چینی سنتی
 |
| سامانهٔ خواهر | * نویسه‌های چینی ساده‌شده
* کانجی
* هانجا
* چو نوم
* بوپوموفو
* خط بزرگ خیتان
* خط کوچک خیتان
* ساوندیپ
 |
| ایزو ۱۵۹۲۴ | Hant, 502 |
| دامنه یونیکد | no |

**نویسه‌های چینی سنتی** مجموعه‌ای استاندارد از شکل‌های نویسه‌های چینی هستند که برای نوشتن زبان‌های چینی به کار می‌روند. در تایوان، این مجموعه از نویسه‌های سنتی توسط وزارت آموزش تنظیم و در قالب «شکل استاندارد نویسه‌های ملی» استانداردسازی شده‌است. این شکل‌ها تا اواسط سده بیستم میلادی در نوشتار چینی رایج بودند؛ سپس کشورهای گوناگونی که از نویسه‌های چینی بهره می‌گرفتند، مجموعه‌های ساده‌شده‌ای را استانداردسازی کردند که اغلب شامل نویسه‌هایی می‌شدند که پیش از این به‌عنوان گونه‌های شناخته‌شده‌ای از شکل‌های غالب وجود داشتند.

نویسه‌های چینی ساده‌شده که توسط جمهوری خلق چین مدوّن شده‌اند، در سرزمین اصلی چین، مالزی و سنگاپور به کار می‌روند. واژه «سنتی» در این بافت یک پس‌نام است که پس از گسترش نویسه‌های ساده‌شده بر مجموعه‌های غیرساده‌شده اطلاق شد. نویسه‌های سنتی در تایوان، هنگ کنگ و ماکائو و نیز در بیشتر جوامع چینیان مهاجر خارج از جنوب‌شرق آسیا رایج‌اند. در میان زبان‌های غیرچینی که با نویسه‌های چینی نوشته می‌شوند، کانجی ژاپنی شامل بسیاری از نویسه‌های ساده‌شده موسوم به *shinjitai* است که پس از جنگ جهانی دوم استانداردسازی شدند و گاه با معادل‌های ساده‌شده چینی‌شان تفاوت دارند. هانجای کره‌ای که هنوز تا حدی در کره جنوبی به کار می‌رود، تقریباً با نویسه‌های سنتی یکسان است و تفاوت میان این دو عمدتاً سبکی است.

در طول تاریخ، گفت‌وشنود دربارهٔ نویسه‌های چینی سنتی و ساده‌شده موضوعی پردامنه بوده‌است. از آنجا که ساده‌سازی به‌صورت نسبتاً منظمی انجام شده، تبدیل رایانه‌ای نویسه‌ها میان دو مجموعه امکان‌پذیر است؛ اما مسئله اصلی ابهاماتی است که از ادغام شکل‌های پیشین متمایز پدید می‌آید. بسیاری از روزنامه‌های برخط چینی‌زبان به کاربران امکان می‌دهند میان این دو مجموعه نویسه جابجا شوند.

## اصطلاح‌شناسی

نویسه‌های سنتی در جهان چینی‌زبان با نام‌های گوناگونی شناخته می‌شوند. دولت تایوان رسماً از نویسه‌های چینی سنتی با عنوان 正體字; 正体字; *zhèngtǐzì*; 'نویسه‌های اصیل' یاد می‌کند. این اصطلاح همچنین بیرون از تایوان برای تمایز نویسه‌های استاندارد—اعم از ساده‌شده و سنتی—از گونه‌ها و نویسه‌های اصطلاحی دیگر به کار می‌رود. کاربران نویسه‌های سنتی در دیگر مناطق، و نیز کسانی که از نویسه‌های ساده‌شده بهره می‌گیرند، نویسه‌های سنتی را 繁體字; 繁体字; *fántǐzì*; 'نویسه‌های پیچیده'، 老字; *lǎozì*; 'نویسه‌های کهن' یا 全體字; 全体字; *quántǐzì*; 'نویسه‌های کامل' می‌نامند تا آن‌ها را از نویسه‌های ساده‌شده متمایز سازند.

برخی استدلال می‌کنند که چون نویسه‌های سنتی اغلب همان شکل‌های اصلی استاندارد هستند، نباید آن‌ها را «پیچیده» نامید. در مقابل، برخی دیگر نسبت به توصیف نویسه‌های سنتی به عنوان «استاندارد» اعتراض دارند، زیرا جمعیت بزرگی از چینی‌زبانان از این نویسه‌ها بهره نمی‌گیرند. افزون بر این، از آنجا که فرایند آفرینش نویسه‌های چینی در طول زمان اغلب آن‌ها را پیچیده‌تر کرده، گاه تردیدهایی دربارهٔ «سنتی» نامیدن‌شان وجود دارد.

برخی از نویسه‌های سنتی با عنوان «نویسه‌های درست» (正字; *zhèngzì* یا 正寫; *zhèngxiě*) یاد می‌کنند و از نویسه‌های ساده‌شده با عنوان 簡筆字; 简笔字; *jiǎnbǐzì*; 'نویسه‌های ساده‌شده در ضربه' یا 減筆字; 减笔字; *jiǎnbǐzì*; 'نویسه‌های کاهش‌یافته در ضربه' نام می‌برند؛ چراکه واژه‌های «ساده‌شده» و «کاهش‌یافته» در چینی معیار هم‌آوا هستند و هر دو *jiǎn* تلفظ می‌شوند.

## کاربرد بر حسب منطقه

شکل‌های نوین نویسه‌های چینی سنتی نخستین بار با پیدایش خط کاتبان در دوران دودمان هان (حدود ۲۰۰ پیش از میلاد) پدیدار شدند و مجموعه شکل‌ها و هنجارها از دوران دودمان‌های شمالی و جنوبی (حدود سده پنجم میلادی) به بعد کمابیش ثابت مانده‌است.

### سرزمین اصلی چین

روزنامه گوانگژو دیلی، ارگان رسمی حزب کمونیست، از نویسه‌های چینی سنتی در علامت تجاری خود بهره می‌گیرد.
اگرچه بیشتر متون چینی در سرزمین اصلی چین به نویسه‌های چینی ساده‌شده نوشته می‌شوند، هیچ قانونی استفاده از نویسه‌های چینی سنتی را منع نکرده‌است و نویسه‌های سنتی اغلب برای اهداف سبکی و بازرگانی مانند تابلوهای مغازه‌ها و آگهی‌های تبلیغاتی به کار می‌روند. نویسه‌های سنتی بر ساختمان‌هایی که پیش از اجرای طرح ساده‌سازی فعلی بنا شده‌اند—مانند ساختمان‌های دولتی پیشین، بناهای مذهبی، نهادهای آموزشی و آثار تاریخی—همچنان فراوان دیده می‌شوند. این نویسه‌ها برای اهداف مراسمی، فرهنگی، پژوهش علمی و دانشگاهی، و نیز به منظور هنری و تزئینی به کار می‌روند.

در جمهوری خلق چین، نویسه‌های سنتی بر اساس جدول مقایسه میان نویسه‌های چینی استاندارد، سنتی و گونه‌ای استانداردسازی شده‌اند. فرهنگ‌نامه‌های منتشرشده در سرزمین اصلی چین معمولاً هر دو شکل ساده‌شده و معادل سنتی آن را نشان می‌دهند. میان شکل‌های سنتی پذیرفته‌شده در سرزمین اصلی چین و دیگر مناطق تفاوت‌هایی وجود دارد؛ برای نمونه، شکل سنتی پذیرفته‌شده برای 产 در سرزمین اصلی چین 産 است (که همین شکل در ژاپن و کره نیز پذیرفته شده)، در حالی که در هنگ کنگ، ماکائو و تایوان شکل پذیرفته‌شده 產 است (که در چو نوم ویتنامی نیز همین شکل به کار می‌رود).

جمهوری خلق چین مطالبی را که برای مردم هنگ کنگ، ماکائو، تایوان و چینیان مهاجر در نظر می‌گیرد، با نویسه‌های سنتی چاپ می‌کند. برای نمونه، نسخه‌هایی از پیپل دیلی با نویسه‌های سنتی چاپ می‌شوند و هم پیپل دیلی و هم شین‌هوآ نسخه‌هایی از پایگاه اینترنتی خود با نویسه‌های سنتی و کدگذاری Big5 در دسترس دارند. شرکت‌های سرزمین اصلی که کالاهای خود را در هنگ کنگ، ماکائو و تایوان می‌فروشند، برای ارتباط با مصرف‌کنندگان از نویسه‌های سنتی بهره می‌گیرند و عکس این موضوع نیز صدق می‌کند. در رسانه‌های دیجیتال، بسیاری از پدیده‌های فرهنگی وارداتی از هنگ کنگ و تایوان به سرزمین اصلی چین—مانند ویدئوهای موسیقی، کاراوکه، فیلم‌های دارای زیرنویس و سریال‌های زیرنویس‌دار—همچنان با نویسه‌های چینی سنتی ارائه می‌شوند.

### هنگ کنگ و ماکائو

در هنگ کنگ و ماکائو، نویسه‌های سنتی در دوران استعمار حفظ شدند، در حالی که سرزمین اصلی نویسه‌های ساده‌شده را پذیرفت. نویسه‌های ساده‌شده در حال حاضر برای پاسخگویی به نیاز مهاجران و گردشگران—که اغلب از سرزمین اصلی می‌آیند—به کار می‌روند. گسترش روزافزون بهره‌گیری از نویسه‌های ساده‌شده نگرانی ساکنان را برانگیخته است، چراکه آن را تهدیدی برای میراث بومی خود می‌دانند.

### تایوان

تایوان هرگز نویسه‌های ساده‌شده را نپذیرفته‌است. دولت تایوان بهره‌گیری از نویسه‌های ساده‌شده در اسناد دولتی و محیط‌های آموزشی را ناشایست می‌شمارد. با این حال، در صورت وجود بافت کافی، کسانی که به نویسه‌های سنتی عادت دارند—به‌ویژه اگر پیش از این با نویسه‌های ساده‌شده آشنا شده باشند—احتمالاً می‌توانند آن‌ها را بخوانند. بسیاری از نویسه‌های ساده‌شده پیشتر گونه‌هایی بودند که از دیرباز در نوشتار عامیانه رواج داشتند.

### سنگاپور

نویسه‌های سنتی تا سال ۱۹۶۹ میلادی (۱۳۴۷–۱۳۴۸ شمسی) خط رسمی سنگاپور به‌شمار می‌رفتند، تا اینکه دولت رسماً نویسه‌های ساده‌شده را پذیرفت. با این حال، نویسه‌های سنتی همچنان در بافت‌هایی مانند نام‌گذاری نوزادان و شرکت‌ها، آگهی‌های تبلیغاتی، تزئینات، اسناد رسمی و روزنامه‌ها به‌طور گسترده‌ای به کار می‌روند.

### فیلیپین

جامعه چینیان فیلیپینی همچنان یکی از محافظه‌کارترین جوامع جنوب‌شرق آسیا در برابر ساده‌سازی است. اگرچه دانشگاه‌های عمومی بزرگ به نویسه‌های ساده‌شده تدریس می‌کنند، بسیاری از مدارس چینی ریشه‌دار همچنان از نویسه‌های سنتی بهره می‌گیرند. نشریاتی مانند چاینیز کامرشیال نیوز، ورلد نیوز و یونایتد دیلی نیوز فیلیپین همگی از نویسه‌های سنتی بهره می‌گیرند، همچنان‌که برخی مجلات مستقر در هنگ کنگ مانند یاژو ژوکان نیز چنین می‌کنند. روزنامه «فیلیپین چاینیز دیلی» از نویسه‌های ساده‌شده بهره می‌گیرد.

آگهی در روزنامه روزانه چینی‌زبان فیلیپین نوشته‌شده با نویسه‌های چینی سنتی
### آمریکای شمالی

چینی‌آمریکایی‌ها که بیشترشان در نیمه دوم سده نوزدهم میلادی به ایالات متحده مهاجرت کردند، دیری است که از نویسه‌های سنتی بهره می‌گیرند. اعلان‌ها و تابلوهای عمومی در ایالات متحده که به زبان چینی نوشته می‌شوند—در صورتی که هر دو نوع ارائه نشود—عموماً به نویسه‌های سنتی نوشته می‌شوند، نه ساده‌شده.

## کاربرد در رایانه‌ها

### کدگذاری

در گذشته، نویسه‌های چینی سنتی بیشتر اوقات با استاندارد بیگ فایو روی رایانه‌ها کدگذاری می‌شدند که این استاندارد نویسه‌های سنتی را در اولویت قرار می‌داد. با این حال، استاندارد فراگیر یونی‌کد به نویسه‌های چینی ساده‌شده و سنتی وزن یکسانی می‌دهد و تاکنون به محبوب‌ترین کدگذاری برای متون چینی‌زبان تبدیل شده‌است.

### روش‌های ورودی

ویرایشگرهای روش ورودی (IME) گوناگونی برای ورودی نویسه‌های چینی در دسترس هستند. بسیاری از نویسه‌ها—که اغلب گونه‌های گویشی هستند—در یونی‌کد کدگذاری شده‌اند اما با برخی ویرایشگرهای روش ورودی نمی‌توان آن‌ها را وارد کرد؛ نمونه‌ای از این دست نویسه زبان شانگهایی با کد U+20C8E 𠲎 cjk unified ideograph-20c8e است—ترکیبی از 伐 با ریشه ⼝ 'MOUTH'—که به‌جای 嗎; 吗 در چینی معیار به کار می‌رود.

### قلم‌های حروف

قلم‌های حروف اغلب از مخفف `TC` برای نشان دادن نویسه‌های چینی سنتی و `SC` برای نویسه‌های چینی ساده‌شده بهره می‌گیرند. افزون بر این، خانواده قلم‌های فونت‌های نوتو، برای نمونه، قلم‌های جداگانه‌ای برای مجموعه نویسه‌های سنتی به کار رفته در تایوان (`TC`) و مجموعه به کار رفته در هنگ کنگ (`HK`) فراهم می‌کند.

### صفحات وب

بیشتر صفحات وب چینی‌زبان اکنون برای متن خود از یونی‌کد بهره می‌گیرند. اتحادیه وب جهان‌گستر (W3C) بهره‌گیری از برچسب زبانی `zh-Hant` را برای مشخص کردن محتوای صفحه‌های وب نوشته‌شده با نویسه‌های سنتی توصیه می‌کند. ایزو ۱۵۹۲۴ کد `Hant` را برای نشانه‌گذاری متون به نویسه‌های چینی سنتی و `Hntl` را برای متونی که نویسه‌های سنتی چینی را با خط لاتین در هم می‌آمیزند—که گاه برای هوکین تایوانی به کار می‌رود—پیشنهاد می‌دهد.

## مقایسه با دیگر خط‌ها

در سامانه نگارش زبان ژاپنی، *kyujitai* شکل‌های سنتی هستند که پس از جنگ جهانی دوم برای استاندارد ژاپنی ساده‌سازی شدند و *shinjitai* را پدیدآوردند. کیوجیتای با نویسه‌های سنتی چینی تقریباً یکسان است، با تفاوت‌های جزئی سبکی. نویسه‌هایی که در فهرست *jōyō kanji* گنجانده نشده‌اند، معمولاً توصیه می‌شود به شکل سنتی چاپ شوند، با استثناهایی اندک. همچنین *kokuji* وجود دارد که نویسه‌های کانجی ساخته‌شده در ژاپن هستند و نه وام‌گرفته از چین.

در سامانه نگارش زبان کره‌ای، هانجا—که تقریباً به‌طور کامل توسط هانگول جایگزین شده، در کره جنوبی به‌طور محدود به کار می‌رود و در کره شمالی به‌کلی کنار گذاشته شده—اغلب با نویسه‌های سنتی یکسان است، با تفاوت‌های جزئی سبکی. همچون ژاپنی، هانجای بومی هم وجود دارد که *gukja* نامیده می‌شود.

نویسه‌های چینی سنتی را گروه‌های غیرچینی نیز به کار می‌گیرند. مردم مانیک که در تایلند و مالزی زندگی می‌کنند، از نویسه‌های چینی برای نوشتن زبان کنسیو بهره می‌گیرند.

## جستارهای وابسته

* نویسه‌های چینی نوین
* چو نوم
* ابهامات در ساده‌سازی نویسه‌های چینی

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Traditional Chinese characters». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۰ مه ۲۰۲۶.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Aksara Han tradisional». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای اندونزیایی*، بازبینی‌شده در ۲۰ مه ۲۰۲۶.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Tulisan Cina Tradisional». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای مالایا*، بازبینی‌شده در ۲۰ مه ۲۰۲۶.