# تاریخ مریخ‌شناسی

**تاریخ زمین‌شناسی مریخ** نشان می‌دهد که این سیاره چگونه در طول زمان تغییر کرده است. دانشمندان با استفاده از مشاهدات، اندازه‌گیری‌ها و حدس‌های علمی، دربارهٔ این تاریخ اطلاعات به‌دست می‌آورند. برخی از این روش‌ها از قرن هفدهم آمده‌اند و توسط دانشمندی به نام «نیلز ستی‌اینسن» معرفی شده‌اند. او قوانینی مانند قانون برهم‌چینی و چینه‌شناسی را ایجاد کرد. این قوانین به دانشمندان کمک می‌کنند تا تاریخ زمین و ماه را بهتر درک کنند، و اکنون برای مریخ نیز استفاده می‌شوند.

دانشمندان اطلاعات را از فرودگرها، ماهوارهها، تلسکوپهای زمینی و شهاب‌سنگهای مریخی به‌دست می‌آورند. وقتی آن‌ها به سطح سیارات نگاه می‌کنند، سرنخ‌هایی دربارهٔ تغییرات آن‌ها می‌بینند. برای مثال، اگر گدازه‌ای یک دهانه بزرگ را پر کند، آن گدازه از دهانه جوان‌تر است. اگر دهانه‌ای کوچک روی گدازه ظاهر شود، آن دهانه از هر دو مورد قبلی جوان‌تر است. این ایده از «قانون روی‌هم‌قرارگیری» گرفته شده است.

این قوانین به دانشمندان قرن نوزدهم کمک کرد تا تاریخ زمین را به سه بخش تقسیم کنند: پالئوزوئیک، مزوزوئیک و سنوزوئیک. بعدها، دانشمندان همین روش را برای ماه و مریخ نیز به کار بردند.

قانون دیگری بررسی می‌کند که چند دهانه برخوردی روی سطح وجود دارد. اگر دهانه‌های بزرگ زیادی وجود داشته باشند، سطح قدیمی است. اگر فقط دهانه‌های کوچک یا هیچ دهانه‌ای نباشد، سطح جوان است. این ایده‌ها پایه جدول زمانی مریخ‌شناسی را تشکیل می‌دهند.

## سن‌های نسبی بر اساس چینه‌شناسی

چینه‌شناسی (Stratigraphy) سن لایه‌های سنگ و رسوب را با بررسی موادی که در آن‌ها وجود دارد (مانند جامدات، مایعات و گازهای محبوس‌شده) نشان می‌دهد. دانشمندان معمولاً حدس‌هایی دربارهٔ سرعت تشکیل این لایه‌ها می‌زنند، و این کار به آن‌ها کمک می‌کند تا سن‌های مختلفی برای لایه‌هایی که مشاهده می‌کنند، پیدا کنند.

## دیرینگی مطلق

در زمین، دانشمندان از روشی به نام تاریخ‌گذاری رادیومتری برای تعیین سن سنگ‌ها استفاده می‌کنند. این روش به آن‌ها کمک می‌کند تا سن زمین‌شناسی را با تقویم تطبیق دهند. وقتی نتایج عناصر رادیواکتیو مختلف را با هم ترکیب می‌کنند، تخمین‌های دقیق‌تری از سن به‌دست می‌آورند.

با استفاده از قوانین چینه‌شناسی، دانشمندان معمولاً فقط می‌توانند تشخیص دهند کدام سنگ‌ها قدیمی‌تر یا جدیدتر هستند. برای مثال، سنگ‌های دوره کرتاسه روی سنگ‌های دوره ژوراسیک قرار دارند، بنابراین کرتاسه جدیدتر است. اما این فقط ترتیب را نشان می‌دهد، نه زمان دقیق. برای دانستن سن دقیق، دانشمندان به تاریخ‌گذاری رادیومتری نیاز دارند و باید نمونه‌ها را در آزمایشگاه بررسی کنند. این کار بیشتر فقط برای سنگ‌های زمین ممکن است.

برخی سن‌های دقیق برای سنگ‌های ماه به‌دست آمده‌اند، چون نمونه‌هایی از ماه به زمین آورده شده‌اند. دانشمندان برای تعیین سن نسبی سطح ماه از شمارش دهانه‌های برخوردی استفاده می‌کنند. با اینکه نمونه‌های زیادی وجود ندارد، این روش به آن‌ها کمک کرده تا یک جدول زمانی تقریبی برای ماه بسازند.

تعیین سن دقیق سنگ‌های مریخ بسیار سخت‌تر است. بسیاری از دانشمندان تلاش کرده‌اند با مقایسه نرخ تشکیل دهانه‌ها در مریخ و ماه، جدول زمانی مریخ را مشخص کنند. اگر نرخ تشکیل دهانه‌ها در مریخ به‌خوبی شناخته شود، تعداد دهانه‌ها می‌تواند در تعیین سن کمک کند. اما شمارش دقیق دهانه‌ها دشوار است و نرخ آن‌ها به‌طور دقیق مشخص نیست. این موضوع باعث می‌شود تخمین سن‌ها نامطمئن باشد.

شهاب‌سنگ‌های مریخی نمونه‌هایی ارائه داده‌اند که با سن‌های محاسبه‌شده توسط دانشمندان هم‌خوانی دارند، اما ما نمی‌دانیم این شهاب‌سنگ‌ها از کجای مریخ آمده‌اند. این موضوع استفاده از آن‌ها برای مطالعه تاریخ مریخ را محدود می‌کند؛ بنابراین، سن‌هایی که با شمارش دهانه‌ها در مریخ به‌دست می‌آیند باید با احتیاط بررسی شوند و نمی‌توان کاملاً به آن‌ها اعتماد کرد.

## منابع

* Wikipedia contributors. Geological history of Mars [Internet]. Wikipedia, The Free Encyclopedia; 2025 Aug 20, 08:00 UTC [cited 2025 Sep 9]. Available from: