# سرمتی‌ها

سرمتیان| نقوش سواره نظام سرمتیان در نبرد |
| نام‌های جایگزین | سرم‌ها، سرمتی‌ها |
| مکان | اورال جنوبی، قفقاز شمالی، دریای سیاه |
| دوران | عصر آهن |
| تاریخ‌ها | سده سوم پیش از میلاد - سده چهارم پس از میلاد |
| ویژگی‌ها | مردمان ایرانی‌تبار چادرنشین ساکن استپ‌ها |
| پس از | سائورومات‌ها |
| پیش از | حمله هون‌ها |

دومین نقشه آسیا برپایه کتاب جغرافیای بطلمیوس. در این نقشه سلمستان آسیایی (Sarmatia Asiatica) در میانه روسیه و سلمستان اروپایی (Sarmatia Europea) در غرب آن، سرزمین‌های هم‌مرز و جداگانه اند و از لیتوانی تا روسیه و از رومانی تا اوکراین گسترده شده‌اند. (Tabula seconda de Asia,1467)
در جغرافیای بطلمیوس نام بخش پیشین شمالی-جنوبی رشته کوه کارپات، **کوهستان سرمت** آمده است و نام بخش شرقی-غربی کارپات.**سرزمین سلمستان اروپایی** نیز در اینجا نگاشته شده است
سرزمین ایرانی‌تباران سرمت (سلمستان) به عنوان بخشی از سکاستان در سال ۱۰۰ پ.م. در منطقه جنوبی‌تر گستره شاهنشاهی ایرانی پارت قرار دارد.
محدوده تقریبی سرزمین سارومات، که از غرب هم‌مرز با رود ویستولا تا دهانه دانوب بود و از سمت شرق تا رود ولگا را در بر می‌گرفت و با سواحل دریای سیاه و دریای خزر و همچنین قفقاز از جنوب همسایه بود.
**سَلْم‌ها**، **سَرم‌ها** یا سرمان(جمع سرم) یا **سَرمَت**، گروهی از مردمان ایرانی‌تبار باستان بودند که در استپ‌های جنوب روسیه و اوکراین، و شرق اروپا زندگی می‌کردند. سَرمَتی‌ها جزو مردمان ایرانی‌تبار ساکن اروپا بوده و شاخه غربی از سکاها به‌شمار می‌آمدند که در سده ۴ و ۵ پیش از میلاد زندگی می‌کردند.سَرمَتی‌ها در نهایت به سبب یورش هون‌ها به سوی لهستان و اروپا رفتند و در آنجا عمدتاً جذب اقوام اسلاوهای نخستین اروپای شرقی در اوایل سده‌های میانه شدند.

سرزمین سَرمَتی‌ها را، **سارومات**، **سَرمَتیه**، **سَرمستان** می‌نامیدند، که دارای دو بخش **سارومات آسیایی** و **سارومات اروپایی** بود.

سَرمان در بزرگ‌ترین گسترش خود، نزدیک به قرن اول پس از میلاد، قلمروهای از ویستولا تا ولگا را پوشش می‌دادند. در حدود قرن یکم میلادی، سَرمان با همکاری ژرمن‌ها، درگیری‌هایی را با امپراتوری روم آغاز کردند.

در فاصله سده‌های ۳ تا ۵ میلادی، سَرمان توسط گوت‌ها و سپس توسط هون‌ها شکست خورده و جذب اسلاوهای شرقی شدند.

قدرت سَرمان در سبزدشت‌های اوراسیا در سده ۲ و ۳ میلادی، آن‌هم در زمانی که هون‌ها قلمرو آن‌ها را در سبزدشت پونتی‌کاسپی و منطقه اورال تصرف کردند رو به کاهش گذاشت. با آغاز دوره مهاجرت‌ها (هون‌ها، گوت‌ها) در سده ۴ پیش از میلاد رفته رفته از جمعیت سَرمان کاسته شد و آن‌ها با مردمانی که بعدها در مرزبندی‌های سیاسی امروزی در چارچوب کشورهای روسیه، اوکراین، بلاروس، لهستان، لیتوانی، مجارستان، بلغارستان، رومانی، مولداوی و کشورهای بالکان جای گرفته‌اند درآمیختند.

گرچه شاخه‌ای از سَرمها بنام یاسی‌ها تا سده پانزدهم میلادی نیز برجای بودند و به گویش یاسی، سخن می‌گفتند. همچنین بعدها دسته‌ای دیگر از سَرمَان نیز به آلان‌ها معروف شدند، که در سده نهم تا سیزدهم میلادی دارای یک پادشاهی در شمال قفقاز بودند. امروزه این مردم را با نام آسی‌ها می‌شناسند که در ناحیه ایرستان زندگی می‌کنند.

به گفتهٔ هرودت، سَرمان از مردمان ایرانی سکایی بودند، که از سکاهای جوان و سکاهای آمازون‌ها (رزمنده‌ها) شکل گرفته‌اند. این قوم متعلق به شعبهٔ شمالیِ گروهِ ایرانی زبانِ ساکن در آسیا بوده‌اند که در سده سوم پیش از میلاد جانشین سکاها در جنوب اوکراین شدند و تا حملهٔ گوت‌ها و هون‌ها در این سرزمین باقی مانده و با مادها، پارسها، و پارت‌ها از نظر نژادی، پیوستگی نزدیکی داشته‌اند. زبان آنها شاخه ای از زبان سکایی بود .

گسترده‌ترین ناحیه‌ای که سَرم در آن سکونت یافتند از یک سو سرزمین میان رود ویستولا تا ریزشگاه رود دانوب و از سوی شرق تا رود ولگا، و از سوی دیگر از منطقه اسرارآمیز فراشمالی‌ها در شمال تا دریای سیاه و دریای کاسپی در جنوب بود. سرزمین‌های میان دریای سیاه و خزر تا کوه‌های قفقاز هم در محدوده آن‌ها به‌شمار می‌آمد.

ریشه نام سرم را هم ریشه با واژه اوستایی zarema- به معنی «پیر» دانسته‌اند و نظر زبانشناسان بر این است که این نام معنی ارشد و پیش‌کسوت را تداعی می‌کرده است.

## جایگاه در متون تاریخی

بنابر باور ایرانیان و انچه در شاهنامه امده فریدون سه پسر به نامهای تور و سرم و ایرج بود او ایرانشهر را به ایرج و توران را به تور و غرب را به سرم داد. در شاهنامه فردوسی و متون کهن دوران اسلامی از نام سرم به گونه سَرم و سلم و شرم یاد شده ، سرم یا سلم فرزند بزرگ فریدون بود که بخش غربی سرزمین پدری اش برای فرمانروایی بدو سپرده شد. ت در سرمت نشان جمع است و سرمت به معنی سرمها یا سرمان است .

در اَوِستا نیز از سرم‌ها تحت عنوان «سئیریم» یاد شده و در فروردین‌یشت بند ۱۴۳ چنین آمده است:

> *می‌ستاییم فروهرهای راست‌مردان سرزمین‌های «ایرانی» را، می‌ستاییم فروهرهای راست‌زنان سرزمین‌های «ایرانی» را،*
>
>

> *می‌ستاییم فروهرهای راست‌مردان سرزمین‌های «تورانی» را، می‌ستاییم فروهرهای راست‌زنان سرزمین‌های «تورانی» را،*
>
>

> *می‌ستاییم فروهرهای راست‌مردان سرزمین‌های «سَئیریم» را، می‌ستاییم فروهرهای راست‌زنان سرزمین‌های «سَئیریم» را.*
>
>

## تیره‌ها و دسته‌های سرمی

* رخش‌آلان‌ها
* یازیگ‌ها
* یاسی‌ها
* آلان‌ها

## نکته دستوری زبان سکاها

در زبان سکایی (اسکیتی) «ت» یا «د» نشان جمع است همانند «ان» یا «ها» در زبان پارسی.

* اسکی = سکا (مفرد) | اسکیت = سکاها (جمع)
* آمار = آمار (مفرد) | آمارت = آمارها (جمع)
* سرم = سرم/سلم (مفرد) | سرمت = سرم/سلم‌ها (جمع)
* پار = پار (مفرد) | پارت = پارها (جمع)
* اُس = اس (مفرد) | اُست = اس‌ها (جمع)

## منابع

* Brzezinski, R. , et al, *The Sarmatians 600 BC-AD 450* (in series *Men-At-Arms* 373) ISBN 1-84176-485-X
* Davis-Kimball, Jeannine. 2002. *Warrior Women: An Archaeologist's Search for History's Hidden Heroines*. Warner Books, New York. 1st Trade printing, 2003. ISBN 0-446-67983-6 (pbk).
* Tadeusz Sulimirski, *The Sarmatians* (vol. 73 in series "Ancient People and Places") Praeger Publishers, 1970

## جستارهای وابسته

* سرزمین سارومات
* موشک آراس-۲۸ سرمت

## پیوند به بیرون

* سرمتی‌ها (به انگلیسی)

سرمت‌ها

وضعیت زن میان سکاها و سرمت‌ها بایگانی‌شده در ۲ مارس ۲۰۲۱ توسط Wayback Machine