Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ناقل ویروسی

**ناقل‌های ویروسی** (به انگلیسی: Viral vectors) ابزارهایی هستند که معمولاً توسط زیست شناسان مولکولی برای ارسال مواد ژنتیکی به درون سلول‌ها استفاده می‌شود. با این فرایند، می‌توان در بدن موجود زنده و به صورت درون‌جانداری (*In vivo*) یا در کشت سلولی و به صورت درون‌کشتگاهی (*In* *vitro*) انتقال ژن‌ها و برخی ترکیبات شیمیایی و داروها را به سلول‌ها انجام داد. ویروس‌ها مکانیسم‌های مولکولی ویژه ای را برای انتقال کارآمد ژنوم خود به داخل سلول‌هایی که آلوده می‌کنند، کسب کرده‌اند. زیست شناسان مولکولی برای اولین بار در دهه ۱۹۷۰ از این روش استفاده کردند. پل برگ از ویروس اصلاح شدهٔ SV40 حاوی DNA از باکتریوفاژ لاندا برای آلوده کردن سلول‌های کشت شدهٔ کلیه ی میمون در آزمایشگاه استفاده کرد.

از ناقل‌های ویروسی علاوه بر استفاده در تحقیقات زیست مولکولی، برای ژن درمانی و تولید واکسن نیز استفاده می‌شود.

## کاربردها

### تحقیقات پایه

جهت تحقیق و پژوهش و پاسخ به سوالات بدون جواب علمی.

### ژن درمانی

ژن درمانی تکنیکی برای اصلاح ژن‌های معیوب مسئول ایجاد بیماری است. در آینده، ژن درمانی ممکن است راهی برای درمان اختلالات ژنتیکی، مانند نقص ایمنی ترکیبی شدید، فیبروز کیستیک یا حتی هموفیلی A فراهم کند. از آنجا که این بیماری‌ها از جهش در توالی به خصوصی در دی‌ان‌ای ناشی می‌شوند می‌توان با ارسال توالی و ژن‌های سالم و طبیعی به درون سلول‌های هدف، بیماری را کنترل یا درمان کرد. با وجود این مزایا باید قبل از استفاده گسترده از این روش‌ها تحقیقات بیشتری در مورد ایمن بودن این روش به انجام شود. پاسخ ایمنی به ویروس‌ها نه تنها مانع از انتقال ژن به سلول‌های هدف می‌شود بلکه می‌تواند عوارض شدیدی را برای بیمار ایجاد کند. یکی از آزمایش‌های اولیه ژن درمانی در سال ۱۹۹۹ که با استفاده از ناقل آدنو ویروسی انجام گرفت، منجر به مرگ بیماری به نام جسی گلسینگر شد.

### تولید واکسن

**واکسن ناقل ویروس زنده** واکسنی است که با استفاده از یک جاندار (معمولاً ویروس یا باکتری) بی خطر به منظور تحریک پاسخ ایمنی ژن‌های عامل بیماری‌زا به داخل بدن فرستاده می‌شود.

### انتقال دارو به داخل بدن

گونه ای از ویروس آبله قناری اصلاح شده برای حمل اینترلوکین ۲ گربه ای برای درمان گربه‌های مبتلا به فیبروسارکوما استفاده می‌شود.

## انواع ناقل‌های ویروسی

 بسته‌بندی و انتقال توسط ناقل لنتی ویروسی
* رتروویروس‌ها
* لنتی ویروس‌ها
* آدنوویروس‌ها
* ویروس‌های مرتبط با آدنوویروس
* ویروس‌های گیاهی
* هیبریدها

## منابع

## پیوند به بیرون

* Torashima, T.; Koyama, C.; Higashida, H.; Hirai, H. (2007). "Production of neuron-preferential lentiviral vectors". *Protocol Exchange*. doi:10.1038/nprot.2007.89.
* Okada, Y.; Ikawa, M. (2007). "Placenta specific gene manipulation by transducing zona-free blastocyst using lentiviral vector". *Protocol Exchange*. doi:10.1038/nprot.2007.62.
* Fry JW, Wood KJ (8 June 1999). "A comparison of vectors in use for clinical gene transfer". *Expert Reviews in Molecular Medicine*.
# گاه‌شماری قبطی

گاهشماری قِبطی نزد
**گاهشماری قِبطی** نزد مسیحیان قبطی مصر رواج دارد. این گاهشماری از گاهشماری قدیم مصر (فرعونی) گرفته شده‌است. تفاوت اساسی آن‌ها وجود سال کبیسه در قبطی است.
در گاهشماری قبطی سال به دوازده ماه سی روزه و پنج روز اضافه در پایان سال بخش می‌شود. قبطیان گاه این پنج روز را «ماه کوچک» خوانند. سال کبیسه هر چهار سال است و سالی‌است که به هنگ چهار هم‌نهشت سه است؛ چو ۳ و ۷ و ۱۱. در سال کبیسه پنج روزِ اضافه شش روز می‌شود. آغاز سال در اواخر تابستان است و آغاز شبانروز از فروشدن آفتاب.
قبطیان نو — چنان‌که ایشان را خوانند — مبدأ تاریخ از ۲۴ اوت ۲۸۴ میلادی یولیانی (مطابق ۲۹ اوت ۲۸۴ میلادی گریگوری) می‌دارند. این تاریخ نشستن دقلطیانوس، واپسین امپراتور غیرمسیحی روم، بر تخت است. این دقلطیانوس، مسیحیان را بسیار مورد آزار قرار داد. از این رو سال مبدأ گاهشماری قبطی را ‎۱ A.M.‎ می‌نویسند. A. M.‎ سروازهٔ Anno Martyrum است؛ یعنی سال شهیدان. ماه‌های گاهشماری در جدول زیر آورده شده‌است:

| فارسی | قبطی بحیری | قبطی صعیدی |
| --- | --- | --- |
| توت | Ⲑⲱⲟⲩⲧ | Ⲑⲟⲟⲩⲧ |
| پاوی | Ⲡⲁⲱⲡⲉ | Ⲡⲁⲟⲡⲉ |
| اثور | ϩⲁⲑⲱⲣ | ϩⲁⲑⲱⲣ |
| کواق | Ⲭⲟⲓⲁⲕ | Ⲕⲟⲓⲁⲕ |
| طوفی | Ⲧⲱⲃⲓ | ⲦⲱⲂⲉ |
| ماخیر | Ⲉⲙϣⲓⲣ | Ⲙϣⲓⲣ |
| فامینوث | Ⲫⲁⲙⲉⲛⲱⲑ | Ⲡⲁⲣⲙⲧⲡ |
| فرموثی | Ⲫⲁⲣⲙⲟⲩⲑⲓ | Ⲡⲁⲣⲙⲟⲩⲧⲉ |
| پاخون | Ⲡⲁϣⲟⲛⲥ | Ⲡⲁϣⲟⲛⲥ |
| پاونی | Ⲡⲁⲱⲛⲓ | Ⲡⲁⲱⲛⲉ |
| افیفی | Ⲉⲡⲏⲡ | Ⲉⲡⲏⲡ |
| ماسوری | Ⲙⲉⲥⲱⲣⲏ | Ⲙⲉⲥⲟⲣⲏ |
| ماه کوچک | Ⲡⲓⲕⲟⲩϫⲓ ⲛ̀ⲁⲃⲟⲧ | ⲡ⳿ⲁⲃⲟⲧ ⲛ⳿ⲕⲟⲩϫⲓ |

## تبدیل تاریخ

یکم فروردین ۱۳۸۹ برابر است با دوازدهم فامینوث ۱۷۲۶ قبطی. یکم توت ۱۷۲۷ قبطی برابر است با بیستم شهریور ۱۳۸۹. سال ۱۷۲۷ قبطی سالی کبیسه‌است. چه چو بر چهار بخش شود مانده‌اش سه می‌شود.

## پانویس

## فهرست منابع و مآخذ

* بیرونی، ابوریحان (۱۳۱۸)، *التفهیم*، به کوشش با تصحیح و مقدمه و شرح و حواشی جلال‌الدین همایی.، تهران: چاپخانهٔ مجلس

* Dershowitz, Nachum and Edward M. Reingold (2008), *Calendrical Calculations* (به انگلیسی) (Third edition ed.), New York: Cambridge University Press `{{citation}}`: `|edition=` has extra text (help)
# گاه‌شماری مینگو

تقویم مینگو (به چینی: 民國紀元) یک روش شمارش سال است که امروزه در تایوان و جزیره‌های آن که تحت کنترل جمهوری چین هستند، استفاده می‌شود.
نماد هر سال یکی از ادوات موسیقی است. این تقویم از ۱۹۱۲ میلادی تا تأسیس جمهوری خلق چین در ۱۹۴۹ در سرزمین اصلی چین استفاده می‌شد.

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی
# گاه‌شماری دیسکوردیان

تقویم تبدیل دیسکوردین به میلادی
**گاه‌شماری دیسکوردیان** یا **اریسیان** یک تقویم جایگزین است که توسط برخی از پیروان دیسکوردگرایی استفاده می‌شود. این گاه‌شماری در صفحهٔ ۰۰۰۳۴ *پرینسیپیا دیسکوردیا* تعریف شده‌است.

نخستین سال دیسکوردی (YOLD) برابر با ۱۱۶۶ پیش از میلاد است. (در جای دیگری در *پرینسیپیا دیسکوردیا* ذکر شده‌است که نفرین گری‌فیس در سال ۱۱۶۶ پیش از میلاد اتفاق افتاد. به‌عنوان یک مرجع، سال ۲۰۲۲ پس از میلاد برابر با سال ۳۱۸۸ یولد (سال بانوی دیسکورد ما (به انگلیسی: Year of Our Lady of Discord)) است. کوته‌نوشت «YOLD» در *پرینسیپیا* کاربردی ندارد، اگرچه عبارت «Year of Our Lady of Discord« یک بار در آن ذکر شده‌است.

## منابع

## پیوند به بیرون

* صفحه مرد لینوکس 'ddate' @ die.net
* شرح گاه‌شماری دیسکوردیان در *پرینسیپیا دیسکوردیا*
* تعطیلات دیسکوردی در قالب vCalendar/iCalendar بایگانی‌شده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۰۷ توسط Wayback Machine
* تعطیلات از اک-سن-تریک-کوه دیسکوردیا
* منابع جاوا برای محاسبه تاریخ دیسکوردیان
* ویجت داشبورد Mac OS X برای محاسبه تاریخ فعلی دیسکوردیان
* تبدیل آنلاین تاریخ میلادی به اریسیان
* تقویم آنلاین تودیته به دیسکوردیان (و بالعکس).
# ساتیا یوگا

**ساتیا یوگا** (سانسکریت: सत्य युग، آوانگاری: *Satya Yuga*), همچنین به نام **کریتا یوگا** (سانسکریت: कृत युग، آوانگاری: *Kr̥ta Yuga*) نیز معروف است، اولین دوره در **روز برهما** که شامل ۱٬۷۲۸٬۰۰۰ سال است و افرادی که در آن زمان متولد می‌شدند، صادق، درست و دارای ذهن معطوف به روح و معنویت بودند.

## دوره‌های چهار عنصری

در کتب مقدس هند به دوره‌های چهار عنصری ساتیا یوگا، تریتا ، دواپار و کالی یوگاها مراجعات فراوانی شده‌است. این چهار عنصر به ترتیب سیر می‌کنند، و به کرات تکرار می‌شوند.

## کالی

عصر کالی و کوتاه‌ترین این چهار عصر است؛ برابر دوره ای به میزان ۴٬۳۲۰٬۰۰۰ سال کرهٔ زمین است. روشنایی روحانی جامع در**عصر ساتا یوگا** به حداکثر خود می‌رسد، و در **کالی یوگا** به حداقل خود کاهش می‌یابد؛ بنابراین زمانی که برابر ۴٬۳۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ سال زمین است و شامل یک هزار موج می‌شود، با یک روز خالق برابر است. و در انتهای این دوره است که جسم حل می‌شود و شب خالق را که از طول زمانی برابری برخوردار است به دنبال دارد. از ۱۰۰۰ موجی که یک روز او را تشکیل می‌دهد، هر کدام یک دورهٔ زمانی از چهار عصری را که گفته شد، شامل می‌شود. اکنون ۵۰۱ (پانصد و یکمین) موج در جریان است که با پایان رسیدن کالی یوگای حاضر، نزدیک به اتمام می‌باشد. ۵۰۴۹ (پنج هزارو چهل و نهمین) سال کالی یوگا از ۲۲ آوریل ۱۹۴۸ شروع شده‌است. هر موج با ساتیا یوگا آغاز، و با کالی یوگا به انجام می‌رسد. بنابر نظر زمان شناسان هند، در این‌جا نیمهٔ اول روز خالق به پایان رسیده‌است.

## وضع اثر مقدس در هر عصری

در رسالهٔ کولارناوا تنتره آمده:

1. در عصر حقیقت یا عصر طلائی، آثار وحی شده وداها زاده شد.
2. در عصر بعدی، آثار سمریتی.
3. در عصر دوگانگی، افسانه‌های اساطیری.
4. در عصر تاریکی، آثار تنتره به وجود آمد.

## منابع
# سلنه

**سلنه** (به یونانی: Σελήνη) در اسطوره‌های یونان، الهه ماه است. او به عشق بازی‌های بی‌شمارَش مشهور است.

|  |
| --- |
|  *اساطیر یونان باستان*  |
|  |
| سلنه |
| **یونانی:** | Σελήνη |
|  **عنوان:** | ماه |
| **جنسیت:** | مؤنث |
| **پدر:** | هیپریون |
| **مادر:** | تئا |
| **همسر:** | زئوس |
| **فرزندان:** | ارسا، پاندیا |
| **وابستگان:** | هلیوس، ائوس |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **موضوع‌های اساطیر یونان باستان** |

 |
|
آ
ا
ب
پ
ت
ج
چ
خ
د
ر
ز
ژ
س
ش
ف
ک
گ
ل
م
ن
و
ه
ی |

 |

دختر تیتان هیپریون و تئا، و خواهر ایزد خورشید هلیوس و الهه سپیده‌دم ائوس بود. با زئوس ازدواج کرد و صاحب سه دختر به نام‌های ارسا (شبنم)، نمیا و پاندیا شد. در داستان‌های مختلف دارای چندین معشوقه بود که از آن‌ها می‌توان به زئوس و پان اشاره کرد، اما مشهورترین افسانه او، عشقش به اندومیون چوپان است. در زمان‌های باستان *سلنه* اغلب با ایزدبانوی آرتمیس شناسایی می‌شد، همانند برادرش هلیوس که با آپولون مرتبط بود. او قابل قیاس با لونا در اساطیر روم باستان است.

او به مانند زنی جوان دارای چهره‌ای بسیار سفید، و سوار بر ارابه‌ای نقره‌ای رنگ که توسط دو اسب حرکت می‌کرد، تصویر می‌شد. او اغلب سوار بر اسب یا گاو نر نشان داده می‌شد. گفته شده *سلنه* شنل به تن داشت و مشعلی با خود حمل می‌کرد و یک هلال ماه بر سر داشت. او یکی از دوازده ایزد المپ‌نشین به‌شمار نمی‌رفت، اما در بین آن‌ها ایزدبانوی ماه بود. پس از آنکه برادرش هلیوس سفرش به سراسر آسمان را به پایان رساند، او نیز خود را برای سفر آماده کرد. *سلنه* مورد علاقه بسیاری از شاعران، به ویژه سرآینده‌های عاشقانه بود. او به عشق بازی‌های بی‌شمارَش مشهور است، اگرچه نه اندازهٔ خواهرش ائوس.

## اندومیون

افسانه اغوا کردن اندومیون بیشترین شهرت را برای سلنه به ارمغان آورد. سلنه عاشق این چوپان جوان خوش‌سیما شد و هنگامی که درون غاری در حال استراحت بود او را اغفال نمود. برخی از روایات اندومیون را یک پادشاه و شکارچی به جای چوپان می‌پنداشتند. در نتیجهٔ این همخوابی، آن‌ها صاحب پنجاه دختر شدند که یکی از آن‌ها ناکسوس بود. از این جهت که سلنه دیوانه‌وار عاشق اندومیون شده بود و طاقت مرگ او را نداشت، از زئوس درخواست کرد تا اجازه دهد او خود سرنوشتش را رقم زند. زئوس نیز درخواست سلنه را پذیرفت و اندومیون آرزو کرد به خواب ابدی فرو رود تا هرگز پیر نشود و برای همیشه جوان و جاویدان باقی بماند. اندومیون هر شب توسط سلنه مورد بازدید قرار می‌گرفت و به وسیلهٔ اشعه نورش بوسیده می‌شد.

## جستارهای وابسته

* فهرست شخصیت‌ها، مکان‌ها و رویدادهای افسانه‌ای یونان باستان

## منابع

* ویل دورانت (۱۳۷۸)، *تاریخ تمدن، یونان باستان (جلد دوم)*، ترجمهٔ امیرحسین آریان‌پور و دیگران، به کوشش سرویراستار، محمود مصاحب.، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، شابک ۹۶۴-۴۴۵-۰۰۱-۹
# جهان مسیحیت

درصد و میزان پراکندگی جمعیت مسیحیان در دنیا
**جهان مسیحیت** (انگلیسی: Christendom)، اصطلاحی است برای سرزمین‌هایی بیشتر مردم آن پیرو دین مسیحیت هستند. از زمان گسترش دین مسیحیت در اروپا و شمال آفریقا طی دوره امپراتوری روم، جهان مسیحیت در اواخر دوران باستان و قرون میانه، به‌دلیل اختلافات سیاسی و مذهبی به دو بخش جدا تقسیم شد که در نتیجه دو کانون اصلی در جهان مسیحیت پدید آمد: رم که مرکز مسیحیان کاتولیک یا لاتین بود و دیگری قسطنطنیه که مبدل به مرکز مسیحیان ارتدوکس یا مسیحیان یونانی شد که تا زمان سقوط آن به دست ترکان عثمانی، مرکز مسیحیت شرقی به‌شمار می‌رفت. با این حال مسیحیت غربی از قرن ۱۱ و همزمان با زوال امپراتوری بیزانس، نقش اصلی جهان مسیحیت را طی دوران بعدی بود.
در اصطلاح تاریخی، جهان مسیحیت معمولاً مربوط به قرون وسطی و اوایل دوران مدرن است که جهان مسیحیت تحت نظارت کلیسای روم یا پادشاهان مسیحی دبه عنوان یک قدرت ژئوپلتیکی در مقابل بت پرستان و مخصوصاً جهان اسلام قرار گرفت. در معنای سنتی این کلمه، این واژه به مللی اشاره دارد که کلیسای کاتولیک در کشور آنها مستقر است و اکثریت جمعیت آن را مسیحیان تشکیل می‌دهند.

## جستارهای وابسته

* امپراتور مقدس روم
* نهضت وحدت کلیساها

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Christendom». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۴ ژانویه ۲۰۲۰.
# چوب‌خط

**چوب‌خط** یا **تالی** (به انگلیسی: Tally) ابزاری ساده و بسیار قدیمی برای شمارش بوده است که در آن از تناظر یک‌به‌یک استفاده می‌شود.

چوب‌خط
نخستین مورد موجود چوب‌خط ساخته شده توسط پلینیوس (۷۹–۲۳ بعد از میلاد) از بهترین چوب‌ها برای خیاط‌ها ساخته شد و مارکو پولو در سفرنامه خود دربارهٔ استفاده این ابزار در چین مطالبی را نوشته است.

## تاریخچه

#### پارینه‌سنگی

استخوان ایشانگو
ابزار استخوانی (Bone tool): نخستین ماشین حساب از استخوان است که ۲۰ هزار سال پیش از میلاد ساخته شده است. نخستین چوب‌خط یافته‌شده یک استخوان است که به «استخوان ایشانگو» مشهور شده است. این استخوان مشهور در واقع استخوان نازک‌نی یک بابون است که در روی آن خطوطی خراشیده شده است. خراش‌های موجود روی این استخوان به احتمال فراوان برای شمارش و محاسبه مورد استفاده قرار می‌گرفت. باستان‌شناسان معتقدند که از این خطوط به منظور شمارش استفاده می‌شد.

استخوان لبامبو (lebombo bone): از سایر چوب‌خط‌های دوران پارینه‌سنگی می‌توان به استخوان لبومبو (lebombo) که در حدود ۴۴ هزار سال پیش توسط انسان‌ها ساخته شده بود. این استخوان بسیار قدیمی‌تر از استخوان ایشانگو است ولی دانشمندان مطمئن نیستند که خراش‌های موجود بر سطح آن به منظور محاسبه به کار می‌رفته است یا خیر.

#### چوب‌خط تکی

چوب‌خط تکی (Single tally): چوب‌خط‌های تکی اشیایی بلند مانند استخوان، شاخ، چوب یا سنگ هستند که تعدادی خراش یا علامت سازمان‌یافته توسط انسان بر روی آن وجود دارد. این چوب‌خط‌ها بیشتر به عنوان وسیله‌ای برای به خاطر سپردن اطلاعات به کار می‌رفته است. می‌توان طناب‌های گره‌دار، کیپوهای بومی‌های آمریکا و… را هم به عنوان چوب‌خط‌های تکی در نظر گرفت.

هرودوت تاریخ‌نویس یونانی، در نوشته‌های خود به نوعی طناب گره‌دار اشاره می‌کند که توسط داریوش بزرگ مورد استفاده قرار می‌گرفت.

## چوب‌خط در فرهنگ عامه

در اصطلاح وقتی می‌گویند «چوب‌خط کسی پُر شده» یعنی دیگر فرصتی برای انجام آن کار خاص وجود ندارد یا شخص دیگر حق چیزی را ندارد یا مدت آن چیز تمام شده و راه‌حل دیگری ندارد. در کل به معنای اتمام و پایان زمان انجام کار است. چوب‌خط در زندان‌ها هم برای نشان دادن روزهای سپری شده در زندان و تقویم امروزی است.

## جستارهای وابسته

* ریاضیات
* چرتکه

## منابع

* هاوارد دبلیو ایوز (۱۳۶۹)، *آشنایی با تاریخ ریاضیات*، ترجمهٔ محمدقاسم وحیدی اصل، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، ص. ۷، شابک ۹۶۴-۰۱-۸۰۴۳-۲
# یادیار

**یادیارها** (به انگلیسی: mnemonic؛ تلفظ: نِـمونیک، یا: نیمانیک؛ به فرانسوی: mnémotechnique و mnémonique؛ تلفظ: منِـمونیک، یا منِـموتکنیک) عبارتند از شگردهایی برای یادسپاری که تنها به تکرار مطالب اکتفا نمی‌کند، بلکه با ایجاد رابطه بین مفاهیم تازه و اطلاعات قبلیِ موجود در مغز که به‌راحتی یادآوری می‌شوند (تصاویر، ریتم، آهنگ و…)، در به‌خاطرسپاری و یادآوری مطالب کمک می‌کند.

یکی از بهترین جاهایی که می‌توان از یادیارها استفاده کرد در فرایند یادگیری یک زبان خارجی است.

## منابع
# مستعمره‌سازی ماه

تصور ناسا از یک پایگاه بر روی ماه
**مستعمره‌سازی ماه** طرحی است پیشنهادی برای ساخت کوچ‌نشین‌های دائمی انسانی بر روی سطح ماه یا ارسال و ایجاد صنایع رباتیک در ماه برای اکتشاف و بهره‌برداری از منابع طبیعی آن.

هواداران اکتشافات فضایی ایجاد سکونت‌گاه‌های انسانی بر روی ماه را به عنوان یک گام منطقی در جهت گسترش جوامع انسانی در فضای فرازمینی می‌دانند.

ساخت کوچ‌نشین در قطب‌های کره ماه بهترین گزینه به نظر می‌آید زیرا با این کار از شب‌های طولانی و سرد ماه پرهیز می‌شود و از نور خورشید می‌توان بهترین استفاده را کرد.

انسان تاکنون ۷۳ مأموریت فضایی به سوی ماه انجام داده‌است.
پژوهشگران آژانس فضایی ژاپن موفق به کشف حفره‌ای گدازه‌ای در کره ماه شده‌اند که به باور آن‌ها این حفره مکانی مناسب برای ساخت اقامتگاه‌های فضایی در آینده‌ای نه چندان دور خواهد بود.

این حفره عمودی که در منطقه آتشفشانی تپه‌های ماریوس قرار گرفته‌است با لایه‌ای نازک از مواد آتشفشانی پوشیده شده و بدین‌وسیله از برخوردهای کیهانی که در ماه رواج فراوانی دارند و از آب و هوا و حرارت غیرقابل تحمل کره ماه در امان است.
هر نوع حفره گدازه‌ای در این کره می‌تواند به عنوان پناهگاهی بالقوه استفاده شود و فضانوردان را از تغییرات شدید آب و هوایی(نکته ماه جو ندارد پس تغیرات اب و هوایی هم ندارد ) و از برخوردهای کیهانی حفظ کند.

تصاویر فرستاده‌شده از کاوشگر هندی «چاندرایان یک» نشان می‌دهد که بیش از ۴۰ یخچال طبیعی در دهانه‌های قله‌های قطب شمال کره ماه وجود دارند که قطر دهانه آن‌ها از ۲ تا ۱۵ کیلومتر متغیر است.

رسانه‌های دولتی چین اعلام کردند که این کشور قصد دارد تا سال ۲۰۲۸ ربات «Chinese Super Masons» را برای ساخت پایگاه‌های ماه با استفاده از خاک ماه به فضا پرتاب کند.

## پیشینه

درون یک زیستگاه قمری بادشونده
برپایی اقامتگاه‌های دائمی انسانی بر سیاره‌ای به جز کرهٔ زمین یکی از موضوعات رایج در داستان‌های علمی-تخیلی بوده‌است.
با پیشرفت فناوری و نگرانی دربارهٔ آینده انسان بر روی زمین، این استدلال که کوچ انسان به فضا هدفی دست‌یافتنی و سودمند خواهد بود با پذیرش بیشتری روبه‌رو شده‌است. به خاطر نزدیکی کره ماه به زمین این کره نامزد اصلی برای آغاز چنین کوچی در نظر گرفته شده‌است.

اندیشه برپایی شهرک‌هایی بر روی ماه به دوران پیش از اکتشافات فضایی می‌رسد. کنستانتین تسیولکوفسکی (۱۸۵۷-۱۹۳۵) از نخستین کسانی بود که چنین اندیشه‌ای را پیش کشید. از دههٔ ۱۹۵۰ به این‌سو طرح‌ها و مفاهیمی در این پیوند از سوی دانشمندان و مهندسان و دیگران پیشنهاد شده‌است.

آرتور سی. کلارک، نویسنده سرشناس داستان‌های علمی-تخیلی، در سال ۱۹۵۴، پایگاهی انسانی را بر روی ماه پیشنهاد کرد که از محفظه‌هایی بادشدنی با هوا تشکیل شود و برای عایق‌بندی آن از گرد و غبار سطح ماه استفاده شود.
در این طرح، یک فضاپیما فضانوردان را از زمین به ماه می‌رساند و آنان محفظه‌هایی به شکل کلبه‌های اسکیموها و یک دکل رادیویی بادشدنی را بر روی ماه برپا می‌کنند.

پس از این مرحله، برپایی گنبدی بزرگ‌تر برای گسترش زیستگاه، نصب دستگاه‌های پاک‌ساز هوا که با جلبک کار می‌کنند و استقرار رآکتوری هسته‌ای برای تأمین نیرو، از گام‌های نخستین بعدی خواهند بود.
ساکنان این کوچ‌نشین قادر خواهند بود با توپ‌خانه‌های الکترومغناطیسی بار و سوخت را به سوی فضاپیماهای میان‌سیاره‌ای آینده شلیک کنند.

## جستارهای وابسته

* اسکان بشر در مریخ
* فضا توان

## منابع

* Wikipedia contributors, «Colonization of the Moon,» Wikipedia, The Free Encyclopedia, (accessed January ۱۹، ۲۰۱۰).
# پوشش گیاهی

**پوشش گیاهی** (انگلیسی: Vegetation) عبارت است از کلیه رستنی‌های سطح هر منطقه شامل درخت، درختچه و گونه‌های مرتعی که در زیستگاه‌های طبیعی و مصنوعی وجود دارد. به تعبیری دیگر، پوشش گیاهی شامل کلیه گونه‌های گیاهی یک ناحیه و نحوه پراکنش مکانی و زمانی آنهاست.

## پوشش گیاهی جهان

پوشش گیاهی جهان به هفده دسته تقسیم می‌شوند:

1. جنگل‌های برگ سوزنی همیشه سبز
2. جنگل‌های برگ پهن همیشه سبز
3. جنگل‌های برگ سوزنی خزان دار
4. جنگل‌های برگ پهن خزان دار
5. جنگل‌های مختلط ای مختلط
6. بوته زار و درختچه زارهای بسته
7. بوته زار و درختچه زارهای باز
8. ساوانا جنگلی
9. ساوانا
10. علفزار و چمنزار
11. باتلاق، مرداب و اراضی آبگیر
12. اراضی تحت کشاورزی
13. مناطق مسکونی (شهری)
14. اراضی تحت کشاورزی /روئیدن‌های طبیعی
15. برف و یخ
16. نواحی لم‌یزرع
17. دریا و رودخانه

## ترکیب پوشش گیاهی جهان

* اراضی کشاورزی ۱۹/۲٪
* بوته زار ۱۴/۲٪
* جنگل/درختزار ۲۷/۵٪
* علفزار و ساوانا ۱۴٪
* عوارض آبی ۰/۹٪
* مناطق شهری ۰/۲٪
* نواحی لم یزرع ۱۲/۶٪
* یخ و برف ۱۱/۴٪

## جستارهای وابسته

* جامعه زیستی
* زیست‌بوم
* بوم‌سار
* اکوسیستم

## منابع

* تعداد گونه‌های گیاهی، جانوری و میکرو ارگانیسم‌ها، *esdo.tehran.ir*
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Vegetation». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۶ نوامبر ۲۰۱۴.
# جامعه زراعی

**یک جامعه زراعی**، یا **جامعه کشاورزی**، جامعه‌ای است که اقتصاد آن مبتنی بر تولید و نگهداری محصولات و زمین‌های کشاورزی باشد. روش دیگر برای تعریف یک جامعه زراعی، دیدن میزان تولید کل یک کشور در بخش کشاورزی است. در یک جامعه کشاورزی، کشت زمین منبع اصلی ثروت است. چنین جامعه‌ای ممکن است سایر وسایل معیشت و عادات کاری را بپذیرد اما بر کشاورزی و اهمیت کشاورزی تأکید دارد. جوامع زراعی از ۱۰ هزار سال پیش در مناطق مختلف جهان وجود داشته و امروزه نیز وجود دارند. آنها در بیشتر تاریخ ثبت شده بشر رایج‌ترین شکل سازمان اقتصادی - اجتماعی بوده‌اند.

## جستارهای وابسته

* کشورهای در حال توسعه
* جامعه پیش‌صنعتی

## منابع

**کتابشناسی - فهرست کتب بارت، اف. ۲۰۰۱. *ویژگی‌های شخص و جامعه تحت استعمار: مقالات جمع‌آوری شده*. لندن: روتلج و کگان پل.
* براون، DE 1988. *سلسله مراتب، تاریخ و طبیعت انسانی: ریشه‌های اجتماعی آگاهی تاریخی*. توسان: انتشارات دانشگاه آریزونا.
* کوهن، MN 1989 *سلامت و ظهور تمدن*. نیوهیون: انتشارات دانشگاه ییل.
* جانسون، AW 2000. *تکامل جوامع بشری: از گروه جستجوی غذا تا دولت ارضی*. استنفورد: انتشارات دانشگاه استنفورد.
* لانگلوا، S. 2001. "سنت‌ها: اجتماعی". در نیل J. Smelser و Paul B. Baltes، سردبیران، دائرlop *المعارف بین‌المللی علوم اجتماعی و رفتاری*، پرگامون، آکسفورد، ۱۵۸۲۹–۱۵۸۳۳.
* لنسکی، گرهارد. "جوامع ارضی [قسمتهای اول و دوم]." در *قدرت و امتیاز: نظریه ای از طبقه‌بندی اجتماعی*، ۱۸۹–۲۹۶. ۱۹۶۶ بازنشر، چاپل هیل: انتشارات دانشگاه کارولینای شمالی، ۱۹۸۴.
* نولان، پاتریک و گرهارد لنسکی. ۲۰۱۴ "اقتصاد کشاورزی". در *جوامع انسانی: مقدمه ای بر ماکرو جامعه‌شناسی*، ۱۵۶–۲۰۱. چاپ دوازدهم نیویورک: انتشارات دانشگاه آکسفورد.
* پریور، فلوریدا ۲۰۰۶. "تصویب کشاورزی: برخی شواهد نظری و تجربی". *انسان‌شناس آمریکایی* ۸۸: ۸۷۹–۹۷.
* Renfrew , C. (ویرایش) ۱۹۹۳ *توضیح تغییر فرهنگ*. پیتزبورگ: انتشارات دانشگاه پیتسبورگ.
* تامپسون، پل B. 2010. *چشم‌انداز ارضی: پایداری و اخلاق زیست‌محیطی*. لکسینگتون: انتشارات دانشگاه کنتاکی.
# استرالیای جنوبی

| استرالیای جنوبی
South Australia |
| --- |
| ایالت |
|  |
| پرچممهر |
|  |
| کشور |  استرالیا |
| مرکز | آدلاید |
| بلندترین نقطه | "کوه وودرُف" (۱۴۳۵ متر) |
| پست‌ترین نقطه | دریاچه اِیر (۱۵- متر) |
| تشکیل ایالت | ۱۸۳۴ |
| حکومتمشروطه سلطنتی |
|  • فرماندار | Kevin Scarce |
| مساحت |
|  • کل | ۱۰۴۳۵۱۴ کیلومتر مربع (۴۰۲۹۰۳ مایل مربع) |
|  • خشکی | ۹۸۳۴۸۲ کیلومتر مربع (۳۷۹۷۲۵ مایل مربع) |
|  • آب | ۶۰۰۳۲ کیلومتر مربع (۲۳۱۷۸ مایل مربع) |
| جمعیت |
|  • کل | ۱۶۴۴۶۴۲ |
|  • تراکم | ۱٫۶/کیلومتر مربع (۴٫۱/مایل مربع) |
| منطقهٔ زمانی | یوتی‌سی ۹+ (AEST) |
|  • تابستانی (DST) | یوتی‌سی ۱۰+ (AEDT) |
| کد پستی | SA |
| کد منطقه | ۲ ۶۱ |
| کد ایزو ۳۱۶۶ | AU-SA |
| وبگاه | www.sa.gov.au |

**استرالیای جنوبی** (در انگلیسی: South Australia) یکی از ایالتهای کشور استرالیا است که در جنوب این کشور قرار دارد. مرکز استرالیای جنوبی شهر آدلاید است. این ایالت با تمام ایالت‌های استرالیا غیر از تاسمانی مرز مشترک دارد و از جنوب به اقیانوس منجمد جنوبی، از غرب به ایالت استرالیای غربی، از شمال به سرزمین شمالی، از شمال شرق به کوئینزلند و از شرق به ایالت ویکتوریا و نیو ساوت ولز محدود است.

## تاریخ

این جزیره در سال ۱۶۲۷ توسط دریانوردان هلندی مشاهده شد اما تا دو قرن بعد مورد توجه قرار نگرفت. در سال ۱۸۳۴ دولت بریتانیا قانونی تصویب کرد که به موجب آن استرالیای جنوبی به عنوان ایالتی مستقل شناخته شد و کم‌کم ساکنان آزاد (و نه محکومین) به آنجا رفته و شهر آدلاید را پایه‌گذاری کردند.

## جغرافیا و جمعیت

تصویر پاییز تاکستان در کشور استرالیا
مساحت استرالیای جنوبی ۹۸۴۳۷۷ کیلومتر مربع است که چهارمین ایالت بزرگ استرالیا به حساب می‌آید. بلندترین نقطه آن «کوه وودرُف» با ارتفاع ۱۴۳۵ متر و پست‌ترین نقطه آن دریاچه اِیر با ۱۵- متر ارتفاع است. جمعیت استرالیای جنوبی ۱٬۷۸۱٬۵۱۶ نفر است (۲۰۲۱) که پنجمین ایالت پرجمعیت استرالیا محسوب می‌شود. همانند بیشتر ایالتهای استرالیا، نواحی نزدیک به دریا (در جنوب این ایالت) سرسبز و آباد است و نیمه شمالی آن خشک و تقریباً خالی از سکنه است. بیشترین جمعیت در مرکز آن، آدلاید و دره‌های منتهی به ساحل جنوبی یا کناره‌های رود مورای زندگی می‌کنند. اقتصاد استرالیای جنوبی بیشتر بر پایه کشاورزی است و گوشت، گندم، پشم و شراب فراورده‌های عمده این ایالت هستند.

## شهرها

شهرهای ایالت استرالیای جنوبی و جمعیت آنها در سال ۲۰۲۱

* آدلاید - ۱٬۴۰۲٬۳۹۳
* مونت بارکر - ۳۹٬۲۱۷
* ماونت گمبیر -۲۷٬۶۴۲
* گاولر - ۲۵٬۳۰۴
* وایالا - ۲۱٬۸۶۸
* مورای بریج - ۲۱٬۶۴۴
* پورت پیری - ۱۷٬۲۸۲
* پورت لینکُلن - ۱۶٬۳۰۷
* ویکتور هاربور - ۱۶٬۱۳۹
* پورت آگوستا - ۱۳٬۸۲۹
* جزیره کانگورو - ۴٬۸۹۴
* رنمارک - ۴٬۷۰۵
* سدونا - ۳٬۶۵۱
* هاهندورف - ۲٬۸۱۴
* گولوا - ۲٬۵۵۸
* ناراکورت - ۲٬۳۹۵
* کوبر پدی - ۱٬۵۶۶
* روب - ۱٬۵۴۲

## دانشگاه‌ها

* دانشگاه آدلاید
* دانشگاه استرالیای جنوبی
* دانشگاه فلیندرز

## جستارهای وابسته

* آدلاید
* فهرست فرودگاه‌های استرالیای جنوبی

## پانویس

## پیوند به بیرون

* درگاه اطلاعات استرالیای جنوبی
* اطلاعات گردشگری استرالیای جنوبی
* دانشنامه استرالیای جنوبی
* دانشگاه استرالیا جنوبی