# زبان مجاری

| مجاری |
| --- |
| مجاری: *magyar* |
| پراکندگی مجاری‌زبانان در اروپا |
| بیان | [ˈmɒɟɒr ˈɲɛlv] |
| زبان بومی در |  مجارستان و مناطقی از:
 رومانی
 صربستان
 اسلواکی
 اسلوونی
 اوکراین
 کرواسی
 اتریش
 اسرائیل
 ایالات متحده آمریکا
 استرالیا |
| شمار گویشوران |  ۱۵ میلیون |
| تبار | اورالی* زبان‌های اوگری
	+ **مجاری**
 |
| سامانه نوشتاری | لاتین (الفبای مجاری) |
| وضعیت رسمی |
| زبان رسمی در | مجارستان، اتحادیه اروپا، اسلواکی (زبان محلی), اسلونی (زبان محلی), صربستان (زبان محلی), اتریش (زبان محلی), برخی از حقوق رسمی در رومانی، اوکراین و کرواسی |
| تنظیم‌شده توسط | انجمن زبان‌شناسی مجارستان |
| کدهای زبان |
| ایزو ۱–۶۳۹ | `hu` |
| ایزو ۲–۶۳۹ | `hun` |
| ایزو ۳–۶۳۹ | `hun` |
|

**زبان مَجاری** (به مجاری: *magyar nyelv*) زبانی از خانواده زبان‌های فینو-اوگری و شاخه زبان‌های اوگری و بی‌پیوند با دیگر زبان‌های هندواروپایی است.

این زبان ۱۳ تا ۱۵ میلیون گویشور دارد که ۹٫۵ تا ۱۰میلیون از آنان در مجارستان کنونی و نزدیک به دو میلیون در سرزمین‌هایی می‌زیند که تا پیش از جنگ جهانی یکم در پادشاهی مجارستان جای می‌گرفتند. بزرگ‌ترین بخش از این گروه با ۱٫۴ میلیون در ترانسیلوانی، رومانی و باقی در کشورهای اسلواکی، کرواسی، صربستان، اوکراین، اتریش و اسلوونی سکنی دارند. از این گذشته نزدیک به یک میلیون مجاری‌زبان هم در سراسر جهان پراکنده‌اند.

## دسته‌بندی و تاریخچه

زبان مجاری عضوی از خانواده زبان‌های اورالی است. ارتباط بین مجاری و سایر زبانهای اورالی در دهه ۱۶۷۰ مورد توجه قرار گرفت و خانواده زبانی، که در آن زمان فینو-اوگری نامیده می‌شد در سال ۱۷۱۷ تأسیس شد. مجاری به همراه زبان‌های مانسی و خانتی سیبری غربی (در منطقه خانتی-مانسی) به‌طور سنتی به شاخه زبان‌های اوگری در گروه فینو-اوگری منصوب می‌شد، اگرچه اعتبار این گروه دیگر مشخص نیست. با اضافه کردن زبان‌های سامویدی به این خانوادهٔ زبانی در ابتدا تصور می‌شد که زبان‌های فینی و اوگری (فینو-اوگری) نزدیکی بیشتری باهم نسبت به شاخه زبان‌های سامویدی دارند، اما این مطلب اکنون مورد تردید است.

نام مجارستان (به لاتین: Hungaria) می‌تواند نتیجه تغییرات صوتی منظم اوگری/اونگری باشد و به نظر می‌رسید این واقعیت که اسلاوهای شرقی از مجارها به عنوان اُگری/اُگرُو یاد می‌کنند این مطلب را تأیید می‌کند. همچنین واژهٔ لاتین شدهٔ اونْگْرُی (به یونانی بیزانسی: Οὔγγροι) خود وام‌گرفته از واژهٔ غز *اُن-اُگور*، به معنی *۱۰طایفهٔ اُگور* است. اُگور نام مشترک طایفه‌هایی بود که به کنفدراسیون قبایل بلغار پیوستند و در بخش‌های شرقی مجارستان پس از آوارها فرمانروایی کردند.

## پیوند آوایی

آواهای بی‌شماری بین مجاری و سایر زبانهای اوگری مرتبط است. به عنوان مثال، /a:/ در مجاری در موقعیت‌های خاص مربوط به /o/ در خانتی بوده و همچنین /h/ در مجاری مربوط به /x/ در خانتی است؛ همچنین /z/ مجاری در آخر واژه به حرف خانتی /t/ در آخر مرتبط است. به عنوان مثال: ház [haːz] در مجاری را می‌توان به خانتی xot [xot] هر دو به معنی «خانه» و مجاری száz [saːz] را به خانتی сот [sot] به معنی «صد» همانند کرد.

فاصله بین زبانهای اوگری و فینی بیشتر است، اما همانندی منظمی دارند.

آوای [f] در مجاری در زبان‌های فنلاندی و استونیایی برابر با آوای [p] است:

| مجاری | فنلاندی | استونیایی | معنا |
| --- | --- | --- | --- |
| *fa* | *puu* | *puu* | درخت |
| *fél* | *pelätä* | *pelgama* | ترسیدن |
| *fészek* | *pesä* | *pesa* | آشیانه |

[k] در مجاری منطبق با [k] در فنلاندی و استونیایی پیش از واکه‌های جلویی است:

| مجاری | فنلاندی | استونیایی | معنا |
| --- | --- | --- | --- |
| *könny* | *kyynel* | *küünistama* | اشک |
| *kéz* | *käsi* | *käsi* | دست، بازو |
| *kő* | *kivi* | *kivi* | سنگ |

[h] مجاری برابر با [k] در فنلاندی و استونیایی پیش از واکه‌های پشتی است:

| مجاری | فنلاندی | استونیایی | معنا |
| --- | --- | --- | --- |
| *hal* | *kala* | *kala* | ماهی |
| *ház* | *kota* | *koda* | خانه (مجاری)، کلبه (فنلاندی و استونیایی) |
| *húgy* | *kusi* | *kusi* | پیشاب |

[t] در مجاری منطبق است با [t] در آغاز واژه در فنلاندی و استونیایی:

| مجاری | فنلاندی | استونیایی | معنا |
| --- | --- | --- | --- |
| *tél* | *talvi* | *talv* | زمستان |
| *tud* | *tuntea* | *teadma*, *tundma* | دانستن |
| *tavasz* | *touko* | *teki* (گرفته‌شده از 'tekkima') | بهار |

در میان واژه‌های [z] مجاری به [t] در فنلاندی و [d] یا [t] در استونیایی تطبیق وجود دارد:

| مجاری | فنلاندی | استونیایی | معنا |
| --- | --- | --- | --- |
| *ház* | *kota* | *koda* | خانه (مجاری)، کلبه (فنلاندی) |
| *kéz* | *käsi*: *käte-* | *käsi*: *käte-* | دست، بازو |
| *fazék* | *pata* | *pada* | دیگ |

## الفبا

صفحه‌کلید مجاری دارای کلیدهای ő ű و
cs dz dzs gy ly ny sz ty zs

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A | Á | B | C | Cs | D | Dz | Dzs | E | É | F |
| G | Gy | H | I | Í | J | K | L | Ly | M | N |
| Ny | O | Ó | Ö | Ő | P | (Q) | R | S | Sz | T |
| Ty | U | Ú | Ü | Ű | V | (W) | (X) | (Y) | Z | Zs |

حرف‌های درون دوکمان تنها برای واژگان بیگانه کاربرد دارند.

## نمونه‌های زبانی

کتابی مجاری از سده‌های میانه
* Jó napot (:یو ناپُت) :روزخوش
* Viszlát (ویسلات):بدرود (نیمه‌رسمی)
* Elnézést! (النیزیشت) :ببخشید!
* Köszönöm (کؤسؤنؤم) :سپاسگزارم
* Mennyi? (مِن‌نی) :چه اندازه؟
* Igen :آره
* Nem :نه
* Nem értem (نِم ایرتِم) :نمی‌دانم
* víz (ویز):آب
* bor :باده
* sör (شؤر): آبجو
* tea (ته‌آ):چای
* tej (تِی):شیر (نوشیدنی)
* Szeretlek (سِرِتلِک): دوستت دارم.

## جستارهای وابسته

* یاس‌برنی
* گویش یاسی

## منابع