Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# دستگاه واحدهای سانتیمتر–گرم–ثانیه

واحدهای **سی‌جی‌اس** (به انگلیسی: CGS units) سرواژهٔ **C**entimetre-**G**ram-**S**econd (سانتیمتر-گرم-ثانیه) یکی از دستگاه‌های اندازه‌گیری است. یکاهای مکانیکی در این سیستم یکسان هستند ولی برای یکاهای الکتریکی واحدهای مختلفی پیشنهاد شده‌است. بعدها سیستم MKS (متر-کیلوگرم-ثانیه) تا حدود زیادی جایگزین این سیستم شد که خود نیز به نوبه با سیستم SI جایگزین گردیدیده است .

واحدهای مکانیکی سی‌جی‌اس| ابعاد | واحد | تعریف | اس‌آی |
| --- | --- | --- | --- |
| طول | سانتیمتر | ‎ 1/100 از متر | ‎ = 10−2 m |
| جرم | گرم | ‎ 1/1000 از کیلوگرم | ‎ = 10−3 kg |
| زمان | ثانیه | ‎ 1 ثانیه | ‎ = 1 s |
| نیرو | دین | ‎ g cm / s2 ‎ | = 10−5 N |
| انرژی | ارگ | ‎ g cm2 / s2 ‎ | = 10−7 J |
| توان | ارگ در ثانیه | ‎ g cm2 / s3 ‎ | = 10−7 W |
| فشار | باری | g / (cm s2) ‎ | ‎ = 10−1 Pa |
| گرانروی دینامیک | پواز | g / (cm s) ‎ | ‎ = ۱۰−۱ Pa·s |

## جستارهای وابسته

* سیستم استاندارد بین‌المللی واحدها
# میکرو

نماد میکرو
**میکرو** (به خط لاتین: -micro، از یونانی: μικρός (میکروس: mikrós)) یکی از پیشوندهای دستگاه بین‌المللی یکاها (سیستم متریک: SI) است که برابر با ‎۱۰−۶ است. این عدد برابرِ یک‌میلیونُم است و کوته‌نوشتِ آن در دستگاه بین‌المللی یکاها µ‏ (u) است.

پیشوندهای SI* ن
* ب
* و
| پیشوند | پایه ۱۰ | ده‌دهی | کلمهٔ مقیاس | پذیرش |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| نام | نماد | مقیاس کوچک | مقیاس بزرگ |
| کوئتا | Q | ۱۰30 | ۱۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰ | نانیلیون | کوینتیلیون | ۲۰۲۲ |
| رونا | R | ۱۰۲7 | ۱۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰ | اکتیلیون | کادریلیارد | ۲۰۲۲ |
| یوتا | Y | ۱۰۲۴ | ۱۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰ | سپتیلیون | کوادریلیون | ۱۹۹۱ |
| زتا | Z | ۱۰۲۱ | ۱۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰ | سکستیلیون | تریلیارد | ۱۹۹۱ |
| اگزا | E | ۱۰۱۸ | ۱۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰ | کوینتیلیون | تریلیون | ۱۹۷۵ |
| پتا | P | ۱۰۱۵ | ۱۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰ | کوادریلیون | بیلیارد | ۱۹۷۵ |
| ترا | T | ۱۰۱۲ | ۱۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰ | تریلیون | بیلیون | ۱۹۶۰ |
| گیگا | G | ۱۰۹ | ۱۰۰۰۰۰۰۰۰۰ | بیلیون | میلیارد | ۱۹۶۰ |
| مگا | M | ۱۰۶ | ۱۰۰۰۰۰۰ | میلیون | ۱۸۷۳ |
| کیلو | k | ۱۰۳ | ۱۰۰۰ | هزار | ۱۷۹۵ |
| هکتو | h | ۱۰۲ | ۱۰۰ | صد | ۱۷۹۵ |
| دکا | da | ۱۰۱ | ۱۰ | ده | ۱۷۹۵ |
| یونی | uni | ۱۰۰ | ۱ | یک | ۱۷۹۵ |
| دسی | d | ۱۰−۱ | ۰٫۱ | دهم | ۱۷۹۵ |
| سانتی | c | ۱۰−۲ | ۰٫۰۱ | صدم | ۱۷۹۵ |
| میلی | m | ۱۰−۳ | ۰٫۰۰۱ | هزارم | ۱۷۹۵ |
| میکرو | μ | ۱۰−۶ | ۰٫۰۰۰۰۰۱ | میلیونم | ۱۸۷۳ |
| نانو | n | ۱۰−۹ | ۰٫۰۰۰۰۰۰۰۰۱ | بیلیونم | میلیاردم | ۱۹۶۰ |
| پیکو | p | ۱۰−۱۲ | ۰٫۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۱ | تریلیونم | بیلیونم | ۱۹۶۰ |
| فمتو | f | ۱۰−۱۵ | ۰٫۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۱ | کوادریلیونم | بیلیاردم | ۱۹۶۴ |
| آتو | a | ۱۰−۱۸ | ۰٫۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۱ | کوینتیلیونم | تریلیونم | ۱۹۶۴ |
| زپتو | z | ۱۰−۲۱ | ۰٫۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۱ | سکستیلیونم | تریلیاردم | ۱۹۹۱ |
| یوکتو | y | ۱۰−۲۴ | ۰٫۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۱ | سپتیلیونم | کوادریلیونم | ۱۹۹۱ |
| رونتو | z | ۱۰−27 | ۰٫۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۱ | اکتیلیونم | کادریلیاردم | ۲۰۲۲ |
| کوئکتو | y | ۱۰−30 | ۰٫۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۱ | نانیلیونم | کوینتیلیم | ۲۰۲۲ |
|  |

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «‏ -Micro». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۲ ژانویهٔ ۲۰۲۰.
# زد۴

نمایش **زد۷۸** در موزه آلمان، مونیخ
**زد۴** (به انگلیسی: Z4) احتمالاً اولین رایانه دیجیتال تجاری جهان بود. این رایانه توسط مهندس آلمانی و دانشمند علوم رایانه کنراد تسوزه طراحی و بین سال ۱۹۴۲ تا ۱۹۴۵ توسط شرکتی با نام شرکت تولیدی تسوزه (*Zuse Apparatebau*) که او تأسیس کرده بود، شناخته می‌شد. زد۴ هدف نهایی تسوزه برای طراحی زد۳ بود. مانند زد۲ (Z2)، رایانه پیش از آن، این رایانه نیز ترکیبی از حافظه مکانیکی و منطق الکترومکانیکی بود و بنابراین نمی‌توان آن را یک کامپیوتر الکترونیکی واقعی به‌حساب آورد.

## منابع
# مکس نیومن

| مکس نیومن |
| --- |
| مکس نیومن در کوهی در شمال ولز، ۱۹۵۰ |
| نام هنگام تولد | ماکسول هرمان الکساندر نویمان |
| زادهٔ | ۷ فوریهٔ ۱۸۹۷ لندن |
| درگذشت | ۲۲ فوریهٔ ۱۹۸۴ (۸۷ سال) کمبریج |
| ملیت | بریتانیا |
| محل تحصیل | St John's College, Cambridge |
| شناخته‌شده برای | *Elements of the topology of plane sets of points* Newman's lemma Newmanry section at Bletchley Park Heath Robinson (codebreaking machine) Colossus computer Newman problem |
| جوایز | همکار انجمن سلطنتی (1939)</small"/> Sylvester Medal (1958) De Morgan Medal (1962) |
| **پیشینه علمی** |
| شاخه(ها) | ریاضیات |
| محل کار | St John's College, Cambridge University of Manchester دانشگاه پرینستون |
| دانشجویان دکتری | Thomas Graham, Hubert Griffiths, Sze-Tsen Hu, Gilbert Robinson, Hsien Chung Wang |
|  |

**مکس نیومن** (انگلیسی: Max Newman; ۷ فوریهٔ ۱۸۹۷ – ۲۲ فوریهٔ ۱۹۸۴) یک دانشمند در زمینه ریاضیات، الکترونیک و رایانه اهل بریتانیا بود. او در جنگ جهانی دوم رایانه کلوسوس را ساخت. مکس اولین رایانه الکترونیکی قابل برنامه‌ریزی و عملیاتی جهان، و آزمایشگاه ماشین‌های محاسباتی انجمن سلطنتی را در دانشگاه ویکتوریای منچستر تأسیس کرد، و به دنبال آن اولین کامپیوتر الکترونیکی با برنامه ذخیره‌شده در جهان را در سال ۱۹۸۴ به نام منچستر بیبی تولید کرد.

## زندگی‌نامه

### تحصیلات و اوایل زندگی

نیومن ماکسول هرمان الکساندر نویمان در چلسی، لندن، انگلستان، در یک خانواده یهودی در ۷ فوریه ۱۸۹۷ به دنیا آمد. پدرش هرمان الکساندر نویمان بود که اصالتاً اهل شهر برومبرگ آلمان (اکنون این شهر به نام بیدگوشچ در لهستان است) که در سن ۱۵ سالگی به همراه خانواده‌اش به لندن مهاجرت کرده بود. هرمان به عنوان منشی در یک شرکت کار کرد و در سال ۱۸۹۶ با سارا آن پایک، معلم مدرسه ایرلندی ازدواج کرد.

وی همچنین برندهٔ جوایزی همچون همکار انجمن سلطنتی شده است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Max Newman». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۶ مارس ۲۰۱۷.
# اینتل ام‌سی‌اس-۵۱

پردازشگر Intel P8051.
پردازشگر Intel MCS-۵۱ (معروف به ۸۰۵۱) قطعه الکترونیکی است که توسط شرکت اینتل در سال ۱۹۸۰ به ثبت و فروش رسیده‌است. این قطعه از معماری هاروارد پیروی می‌کند.

اولین میکروکنترلر ساخت دست بشر است که در ابتدا توسط شرکت بزرگ intel ساخته شد. اما بعدا intel این امکان را به دیگر شرکت ها داد که این میکروکنترلر را تولید کنند و شرکت هایی مانند ATMEL , PHILIPS, SIEMENS , DALLAS و… که از بزرگ ترین شرکت های دنیا هستند به تولید این میکروکنترلر پرداختند یکی از شرکت هایی که به صورت گسترده به تولید این تراشه پرداخت ATMEL بود که مدل های مختلف میکروکنترلر را ساخت و محصلات آن در سراسر جهان و در ایران یافت می شود. اما زمانی که ما به صورت کلی سیر پیشرفت این نوع میکروکنترلر را در نظر می گیریم متوجه می شویم اولین میکروکنترلر هایی که ساخته شد با جدیدترین میکروکنترلرهای 8051 که الان تولید می شود پیشرفت زیادی ندارد به طور مثال AT89S5X که میکروکنترلر 8051 جدید ساخت ATMEL است نسبت به مدل های اولیه 8051 پیشرفت آنچنانی ندارد . امکانات این میکرو نسبت به AVR و PIC قابل مقایسه نیست . به صورتی که که همین مدل جدید 8051 تقریبا حافظه ای برابر یک صدم (0.001 ) میکروکنترلر های AVR را دارد و سرعتش 4 برابر کمتر از میکروکنترلر های PIC و 12 بار کمتر از میکروکنترلر های AVR است. از لحاظ امکانات دیگر هم چنین ضعفی احساس می شود. اما برای کارهای ساده تر که پیچیدگی زیادی در آن نباشد به خاطر قیمت بسیار پایینی که این میکروکنترلر دارد بسیار مناسب است. قیمت همین مدل جدید AT89S5X حول و حوش 1000 تومان است که قیمت بسیار مناسبی است.

این میکرو کنترلر از زبان اسمبلی و C پشتیبانی می کند که زبان برنامه نویسی اصلی آن اسمبلی است که نوشتن با این زبان برنامه نویسی نسبت به زبان های برنامه نویسی دیگر هم مشکل تر و هم طولانی تر است. در کل این میکروکنترلر امروزه دیگر توان رقابت با AVR و PIC را دارا نیست و رقابت اصلی بین این دو میکروکنترلر است.

8051 ها دارای 128بایت RAM، 4k بایت ROM، دو تایمر، یک پورت سریال و چهار پورت موازی ( هر یک 8 بیت ) بود که همه آنها در یک تراشه تعبیه شده بودند. آنچه اهمیت دارد این است که گرچه انواع مختلف 8051 با سرعت و مقدار ROM متفاوت در تراشه موجودند ولی همه آنها با 8051 اصلی از نظر دستورات سازگارند. میکروکنترلرهای 8051 با توجه به نوع حافظه و کارخانه سازنده آن هر یک شماره قطعه متفاوتی دارند. 8051 با حافظه های متفاوتی چون UV-EPROM ، حافظه سریع ، NV-RAM و غیره در دسترس می باشد. نوعUV-EPROM آن تراشه 8751 است. همچنین میکروکنترلر AT89C51 نوع سریع 8051 ساخت کارخانه Atmel و نوع NV-RAM از 8051 بوسیله Dallas به نام DS5000 در بازار موجود می باشد.

## مصارف

* استفاده در انواع وسایل هوشمند مانند(وسایل خانگی هوشمند ) تلوزیون و ماشین لباسشویی و درب هوشمند و...

## منابع
# توپک

یک ترک بال سیمی از کنسینگتون
**توپک** یا **ترک‌بال** (به انگلیسی: Trackball) یک دستگاه ورودی و یکی از ابزارهای اشاره‌گر در رایانه است که به‌وسیله آن می‌توان مکان‌نما را بر روی صفحه جابجا کرد. ترک‌بال از یک توپ تشکیل شده است که بر روی دو غلتک عمود بر هم قرار دارد که حرکت عمودی و افقی توپ را بر روی صفحه نمایش می دهد. توپک را می‌توان با انگشتان یا کف دست چرخاند.

## نام

ترک‌بال یک وام‌واژه انگلیسی در زبان فارسی است که از واژه مجزا ترک (track) به معنی ردیابی و بال (ball) به معنی توپ تشکیل شده است. گرته‌برداری از ترک بال، توپ ردیاب نام دارد.

## پیشینه

ترک‌بال رایانه‌های قدیمی
ترک‌بال در سال ۱۹۵۲ توسط تام کرانستون، فرد لانگستاف و کنیون تیلور که در نیروی دریایی سلطنتی کانادا کار می کردند، به عنوان بخشی از پروژه Datar اختراع شد. در آن زمان ثبت اختراع نشد، زیرا این دستگاه به عنوان بخشی از یک پروژه نظامی مخفی استفاده می‌شد. همانطور که قبلاً ذکر شد، عملکرد توپ اشاره کردن به آن است توپ متحرک جای خود را به نور و لیزر داده است. در حال حاضر، ترک‌بال‌ها به ندرت در رایانه‌های شخصی و اداری عمومی استفاده می‌شوند.

## ماوس توپی

یک توپک قرمز رنگ بر روی یک موشواره لاجیتک تِرَکمَنبرخی از ماوس‌ها دارای یک ترک‌بال هستند که به آن‌ها ماوس توپی گفته می‌شود. ماوس توپی یکی از انواع ماوس است که در آن‌ها از طراحی ارگونومی و مناسب شکل دست انسان برای کاهش خستگی در حین کار با آن استفاده می‌شود. اما تفاوت‌هایی در نحوه کارکرد دارند. این ماوس‌ها ثابت هستند و کاربر تنها برای جابجایی پوینتر نیاز دارد توپ را بچرخواند. این امر فعالیت بخش‌های مختلف دست کاربر در هنگام استفاده را کاهش می دهد و ارگونومیک محسوب می‌شوند.

## نگارخانه

* ماژول ترک‌بال
* کارکرد یک ماوس توپی
* یک ترک‌بال تعبیه شده بر روی لپ‌تاپ
* کنترلر کنسول اپل پیپین مجهز به ترک‌بال

## جستارهای وابسته

* تاچ‌پد
* دسته بازی

## منابع

خبرنامه شماره ۱۰۹ فرهنگستان زبان فارسی، ص ۱۵.
# ویندوز ۹۸

| ویندوز ۹۸ |
| --- |
|  |
| نمایی از محیط ویندوز ۹۸ |
| مدل منبع | منبع بسته |
| پروانه | Microsoft EULA |
| قبل از | ویندوز ۹۵ (۱۹۹۵) |
| بعد از | ویندوز ام‌ای (۲۰۰۰) |
| وضعیت پشتیبانی |
| از ۱۱ ژوئیه ۲۰۰۶ پشتیبانی نمی‌شود |

**ویندوز ۹۸** (اسم رمز **Memphis**) یک سیستم‌عامل گرافیکی است که در ۲۵ ژوئن ۱۹۹۸ به وسیله مایکروسافت و جانشین ویندوز ۹۵ منتشر شد. استفاده از این ویندوز به‌طور گسترده در جهان وجود داشت و هم‌اکنون هم مورد استفاده می‌باشد. از امکانات آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

* مرورگر مستقل مایکروسافت همان اینترنت اکسپلورر
* توانایی فرستادن و گرفتن نامه‌های الکترونیکی
* سیستم فایل FAT۳۲ برای اولین بار در این سیستم‌عامل
* پشتیبانی از USB برای اولین بار در این سیستم‌عامل
* پشتیبانی از DVD برای اولین بار در این سیستم‌عامل

ویندوز 98 یک سیستم عامل است که توسط مایکروسافت به عنوان بخشی از خانواده ویندوز 9x از سیستم عامل های Microsoft Windows ساخته شده است و در تاریخ 15 مه 1998 به تولید و به طور کلی در 25 ژوئن 1998 به خرده فروشی عرضه شد. این محصول مانند محصول قبلی یک محصول ترکیبی 16 بیتی و 32 بیتی یکپارچه است مرحله بوت بر اساس ام اس داس انجام شده است سیستم‌عاملی که از نظر درایوها ضعیف ولی از نظر تخصیص منابع کامپیوتر به خود خوب است. از جمله، ویندوز ۹۸ را میتوان یک شاهکار به حساب آورد.

ویندوز 98 یک سیستم عامل کاملاً یکپارچه تحت وب است که شباهت های زیادی با نسخه قبلی خود دارد. به شدت به زبان HTML متکی است. بیشتر این پیشرفت ها برای بهبود تجربه کاربر طراحی شده اند، اما تعداد اندکی از ویژگی ها وجود دارند که عملکرد و قابلیت های سیستم را افزایش می دهند. اینها شامل پشتیبانی و قابلیت دسترسی USB بهتر و همچنین پشتیبانی از پیشرفت های سخت افزاری مانند دستگاه های پخش DVD می باشد. این اولین سیستم عامل ویندوز بود که از مدل درایور ویندوز استفاده کرد . همچنین ویژگی هایی را معرفی کرد که در نسل های بعدی ویندوز به صورت استاندارد در می آیند ، مانند پاکسازی دیسک ، به روزرسانی ویندوز ، پشتیبانی از چند مانیتور و اشتراک اتصال اینترنت

**پشتیبانی**

پشتیبانی از این سیستم عامل در تاریخ 11 ژوئیه 2006 متوقف شد.

## نیازمندی های سخت افزاری

* 486DX-2/66 MHz یا پردازنده قویتر (پردازنده‌های پنتیوم توصیه می‌شود)
* ‎۱۶ MB رم (‎۲۴ MB توصیه می‌شود)
* حداقل ‎۵۰۰ MB فضای خالی بر روی هارد دیسک، فضای مورد نیاز بستگی به روش نصب و اجزای انتخاب شده دارد
* VGA یا وضوح بیشتر مانیتور
* درایو CD-ROM یا DVD-ROM
* ماوس مایکروسافت یا سازگار با دستگاه اشاره گر (اختیاری)

## جستارهای وابسته

* مایکروسافت
* تاریخچهٔ مایکروسافت
* فهرست محصولات مایکروسافت
* مایکروسافت ویندوز ۲۰۰۰
* ویندوز اکس‌پی
* ویندوز ویستا
* ویندوز ۷
* ویندوز موبایل
* ویندوز ای‌پی‌آی

## منابع

ویکی‌پدیای انگلیسی (نسخه ۱۸ مارس ۲۰۰۸)
# بازی آرکید

Skee-Ball یکی از اولین بازی‌های آرکید بود.
**بازی آرکید** یک دستگاه مرتبط با سرگرمی سکه‌ای (همچنین کارتی و اسکناسی) که معمولاً در اماکن عمومی مانند رستوران‌ها، کافه‌ها و به‌خصوص محل‌های برگزاری بازی‌های ویدئویی کار گذاشته می‌شود. اکثر بازی‌های آرکید شامل بازی‌های ویدئویی، ماشین پین‌بال، جوک‌باکس، بازی‌های الکترومکانیک و سرگرمی جرثقیل چنگکی کالا هستند. عصر طلایی بازی‌های آرکید از اواخر سال ۱۹۷۰ شروع شده و تا اواسط سال ۱۹۹۰ ادامه داشت. اما این دستگاه‌ها با روی کارآمدن کنسول‌های بازی خانگی محبوبیت خود را کم‌کم از دست دادند.

بازی‌های ویدئویی آرکید معمولاً دارای مراحل کمی می‌باشند که با جلوتر رفتن بازی، به سرعت درجه سختی آن نیز افزایش پیدا می‌کند و توسط کنترل‌کننده‌های مکانیکی انجام می‌شوند. بازی‌کننده تا زمانی که شخصیت بازی زنده است، مجاز است دستگاه را در اختیار خود داشته باشد.

## تاریخچه

اولین بازی‌های آرکید محبوب در شهربازی‌ها شامل شوتینگ گالری، بازی شیر یا خط، و اولین دستگاه‌های سکه‌ای همچون طالع بینی، آزمایش قدرت و دستگاه پخش موسیقی بودند.

## جستارهای وابسته

* بازی مرورگر
* سکوبازی
* ایندی گیم

## منابع
# ریزالکترونیک

ریز الکترونیک
**ریزالکترونیک** (به انگلیسی: Microelectronics) زیر مجموعه‌ای از الکترونیک است. همان‌طور که از نامش پیدا است به پژوهش و تولید و طراحی قطعات ریز الکترونیکی مربوط می‌شود. به‌طور کلی مقیاس مورد نظر میکرون است. این افزاره‌ها معمولاً از نیم‌رسانا ساخته می‌شوند و بسیاری از طراحی‌های الکترونیکی معمولی در ریزالکترونیک در دسترس هستند. این شامل ترانزیستور، خازن، القاگر، مقاومت الکتریکی، دیود و عایق الکتریکی، رسانای الکتریکی می‌شود که می‌توانند در ریزالکترونیک پیدا شوند.

## جستارهای وابسته

* مهندسی برق
* الکترونیک دیجیتال
* نانو الکترونیک

## منابع

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Microelectronics». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*.
# الکترونیک دریایی

**الکترونیک دریایی** (انگلیسی: Marine electronics) به دستگاه‌های الکترونیکی گفته می‌شود که برای استفاده در محیط‌های دریایی، در کشتی‌ها و قایق‌های تفریحی طراحی شده و طبقه‌بندی می‌شوند. از آنجا که حتی قطره‌های کوچک آب نمک دستگاه‌های الکترونیکی را از بین می‌برد، بنابراین اغلب این نوع دستگاه‌ها یا در برابر آب مقاوم هستند یا ضدآب می‌باشند.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Marine electronics». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۸ ژوئن ۲۰۲۱.
# سخت‌افزار متن‌باز

سخت‌افزار متن باز (به انگلیسی: Open-source hardware)، همانند نرم‌افزارهای متن‌باز از استانداردهای متن‌باز پیروی کرده و به این گونه طراحی می‌شوند که تمامی اجزاء آن‌ها باز و به راحتی برای همگان قابل دسترس می‌باشند. سخت‌افزار منبع‌باز قسمتی از فرهنگ جنبش متن باز محسوب می‌شود و مفهوم مشابهی دارد. هدف سخت‌افزار منبع‌باز این است که اطلاعات در مورد سخت‌افزار به راحتی در دسترس همه قرار داشته باشد. طراحی سخت‌افزار (مانند طرح‌های مکانیکی، نمودار مدار (شماتیک)، مدار چاپی) به‌علاوهٔ نرم‌افزار راه‌انداز سخت‌افزار همگی مطابق قوانین نرم‌افزار آزاد و متن‌باز (FOSS) منتشر می‌شوند.

## نمونه‌ها

رِپ‌رَپ یک پرینتر سه‌بعدی همه منظوره است که برای ساخت سازه‌ها و قسمت‌های مختلف پروژه‌های منبع‌باز استفاده می‌شود، به‌علاوه اینکه خودش نیز یک پروژهٔ منبع‌باز محسوب می‌شود. همچنین رپ‌رپ به‌صورتی طراحی شده‌است که می‌تواند مشابهی از خودش را بسازد.
یکی از بهترین نمونه‌های این نوع سخت‌افزارها چاپگر سه بعدی رپ‌رپ (RepRap) می‌باشد که تمامی اجزای آن (فایل‌های طراحی سه بعدی، مدارهای الکترونیکی و…) متن آزاد بوده و به راحتی قابل تهیه و ساخت می‌باشد.

یک مدل از بردهای متن‌باز آردوینو
یک نمونهٔ دیگر از سخت‌افزارهای متن باز، بردهای آردوینو می‌باشد. آردوینو یک پلتفرم متن‌باز است و از دو قسمت سخت‌افزار و نرم‌افزار تشکیل می‌شود. سخت‌افزار آردوینو، یک برد الکترونیکی متن‌باز است که توسط کابل به رایانه وصل می‌شود. دستورهای آردوینو توسط این کابل بر روی ریزپردازشگر برد آردوینو ذخیره می‌شوند. دستورها در محیط نرم‌افزار آردوینو که آردوینو آی‌دی‌ای (Arduino IDE) نام دارد، نوشته شده و کامپایل می‌شوند. نرم‌افزار آردوینو نیز متن‌باز است و از سایت آردوینو دانلود می‌شود.

## جستارهای وابسته

* جنبش نرم‌افزار آزاد
* رزبری پای
* آردوینو

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Open-source hardware». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۴ خرداد ۱۳۸۹.

## پیوند به بیرون

* تعاریف سخت‌افزار منبع‌باز در freedomdefined.org
# مصر علیا و سفلی

در دوران باستانی، کشور مصر به دو قلمرو پادشاهی **علیا و سفلی** بخش می‌شد.

فرعون‌های مصر با عنوان «فرمانروایان مصر علیا و سفلی» معروف بودند.
مصر علیا (بر خلاف آنچه ممکن است به‌طور منطقی حدس زده شود) در جنوب مصر که بلندای بیشتری از شمال دارد قرار گرفته و مصر سفلی در شمال جای دارد.
در نام‌گذاری علیا و سفلی به جهت جریان رود نیل که از جنوب بلند به شمال پست است توجه شده.

## مصر علیا

مصر علیا (به عربی: صعید یا **صعید مصر**) نام ناحیه‌ای است در بخش شمالی زمین‌های امتداد رود نیل در مصر. این منطقه از جیزه در شمال تا اسوان در جنوب ادامه دارد.

مهم‌ترین شهرهای صعید مصر عبارت‌اند از:

* سوهاج
* اقصر
* منیا
* اسیوط
* قنا
* اسوان
* جیزه
* بنی سویف
* فیوم

## منابع

ویکی‌پدیاهای عربی و انگلیسی.
# لو لوکل

| Le Locle |
| --- |
| بخش سوئیس |
|  |
| نشان |
| موقعیت Le Locle
 |
| کشور | سوئیس |
| کانتون | Neuchâtel |
| ناحیه | بخش لو لوکل |
| حکومت |
|  • قوه مجریه | *Conseil communal* با 5 عضو |
|  • شهردار | *Président du Conseil communal* (فهرست) Denis de la Reussille (تا تاریخ March 2014) |
|  • مجلس | *Président du Conseil communal* (فهرست) Denis de la Reussille (تا تاریخ March 2014) |
| مساحت |
|  • کل | ۲۳٫۱۴ کیلومتر مربع (۸٫۹۳ مایل مربع) |
| ارتفاع | ۹۴۵ متر (۳۱۰۰ فوت) |
| جمعیت (2018-12-31) |
|  • کل | ۱۰٬۲۱۶ |
|  • تراکم | ۴۴۰/کیلومتر مربع (۱۱۰۰/مایل مربع) |
| منطقهٔ زمانی | یوتی‌سی ۱:۰۰+ (زمان اروپای مرکزی) |
|  • تابستانی (DST) | یوتی‌سی ۲:۰۰+ (ساعت تابستانی اروپای مرکزی) |
| کد(های) پستی | 2400 |
| SFOS number | 6436 |
| وبگاه | www.lelocle.ch SFSO statistics |

شهر **لو لوکل**  در بخش لو لوکل در ایالت نوشتل در کشور سوئیس واقع شده‌است که ۱۰۲۱۶ نفر جمعیت دارد.

## نگارخانه

*
*
*
*

## جستارهای وابسته

* سوئیس
* فهرست شهرهای سوئیس

## منابع

* Locle ویکی‌پدیای انگلیسی
# اختلاف‌منظر

حالت ساده‌ای از اختلاف منظر
در این پویانمایی دیده می‌شود که با جابجایی عرضی دیدگاه (منظر)، حرکت اجسام دوردست آهسته‌تر از حرکت اجسام نزدیک‌تر حس می‌شود. این نمونه‌ای از تأثیر اختلاف منظر است.
جابجا شدن ظاهری یک شیء نسبت به زمینه‌اش که معلول جابجا شدن ناظر باشد را **اِختِلافِ مَنظَر** یا دیدگَشت
می‌نامند.

این حرکت ظاهری در واقع معلول حرکت انتقالی زمین به‌دور خورشید است.
اختلاف منظر روشی ساده برای تعیین فاصله از خورشید است. اختلاف منظر برحسب ثانیه بیان می‌شود.

بیضی کوچکی که جابه‌جایی سالانهٔ هر ستارهٔ نزدیک به خورشید را نسبت به ستاره‌های دور بر اثر اختلاف‌منظر ناشی از حرکت انتقالی زمین نشان می‌دهد بیضی اختلاف منظر نامیده می‌شود.

اختلاف منظر یا دیدگشت یک روش برای محاسبهٔ فاصلهٔ ستارگان تا زمین است که برای ستارگان نزدیک این روش به کار می‌رود و به این صورت است که اخترشناس شعاع مدار زمین به دور خورشید را به عنوان قاعدهٔ مثلث فرضی در نظر می‌گیرد و در فاصلهٔ ۳ ماه از دو نقطهٔ مختلف این مدار ستارهٔ مورد نظرش را رصد می‌کند. بدیهی است که این ستاره در زمینه‌ای از ستارگان دوردست تر مقداری جابجا می‌شود. با اندازه‌گیری این مقدار جابجایی ستاره و تعیین فاصلهٔ دو نقطه از مدار زمین که محل رصد بوده‌اند ناظر می‌تواند فاصلهٔ ستاره تا زمین را محاسبه کند.

## انواع

* اختلاف منظر روزانه: جابه‌جایی ظاهری اجرام آسمانی نزدیک به زمین نسبت به ستاره‌های دوردست که به دلیل جابه‌جایی ناظر بر اثر چرخش زمین ایجاد می‌شود را اختلاف منظر روزانه یا اختلاف منظر خورشیدمرکزی می‌گویند.
* اختلاف‌منظر سالانه: اختلاف‌منظر اجرام نجومی بر اثر حرکت سالانهٔ زمین به دور خورشید
* اختلاف‌منظر خورشیدی: زاویه‌ای که شعاع استوایی زمین از فاصلهٔ یک واحد نجومی تحت آن دیده شود
* اختلاف‌منظر مثلثاتی: زاویه‌ای که رأس آن روی ستاره است و دو ضلع آن از خورشید و زمین، وقتی که فاصلهٔ این دو دقیقاً یک واحد نجومی است، می‌گذرد
* اختلاف‌منظر طیف‌نمودی: فاصلهٔ یک ستاره که از طریق تعیین قدر مطلق آن به‌کمک ردهٔ طیفی و مقایسه با قدر ظاهری ستاره به دست می‌آید.
* اختلاف‌منظر آماری: میانگین اختلاف‌منظر گروهی از ستاره‌ها که از تحلیل حرکت خاص آن‌ها به دست می‌آید.

## منابع

* سلام دگانی، مایر، *نجوم به زبان ساده،*  جلد ۱ و ۲، ترجمه محمدرضا خواجه‌پور، تهران: سازمان جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، چاپ ششم ۱۳۷۴خ، ص۳۱۸. از یک فرد کوچه ای؟
* دیکسون، رابرت، نجوم دینامیکی، ترجمه احمد خواجه نصیر طوسی، مرکز نشر دانشگاهی.
# اقلیم جنگل‌های بارانی حاره‌ای

اقلیم جنگل‌های بارانی حاره‌ای در جهان (Af).
**اقلیم جنگل‌های بارانی حارّه‌ای** (به انگلیسی: Tropical rainforest climate) یا **اقلیم جنگل حارّه بارانی** که گاهی **اقلیم جنگل‌های استوایی** یا **گرم و مرطوب حارّه‌ای** نیز نامیده می‌شود نوعی اقلیم حاره‌ای است که معمولاً (نه همیشه) در امتداد خط استوا (فاصله ۵ تا ۱۰ درجه‌ای استوا) یافت می‌شود.

در سامانه طبقه‌بندی اقلیمی کوپن، سه نوع اصلی اقلیم در گروه A وجود دارد: اقلیم جنگل‌های بارانی حاره‌ای (Af)، اقلیم موسمی حاره‌ای (Am) و اقلیم گرم‌دشت حاره‌ای (Aw یا As). هر سه دسته در این اقلیم بر اساس بارش (P) خود طبقه‌بندی می‌شوند و Pdry نشان‌دهنده بارش در خشک‌ترین ماه سال است. در اقلیم جنگل‌های بارانی حاره‌ای، Pdry باید بزرگ‌تر یا مساوی ۶۰ میلی‌متر (۲٫۴ اینچ) باشد.

اقلیم جنگل‌های بارانی حاره‌ای یا پهنه Af (حرف f از واژه آلمانی "feucht" برای مرطوب گرفته‌شده) معمولاً فقط در محدوده ۵ تا ۱۰ درجه عرض جغرافیایی در شمال و جنوب خط استوا وجود دارند. اقلیم جنگل‌های بارانی حاره‌ای دمای بالایی دارد و میانگین دمای سالانه معمولاً بین ۲۱ درجه سانتیگراد تا ۳۰ درجه سانتیگراد (۷۰ درجه فارنهایت تا ۸۵ درجه فارنهایت) است میزان بارندگی می‌تواند به بیش از ۱۰۰ اینچ در سال برسد. فصل‌ها به‌طور مساوی در طول سال توزیع شده‌اند و تقریباً هیچ دوره خشک‌سالی در اینجا وجود ندارد مناطق دارای اقلیم جنگل‌های بارانی حاره‌ای، عمدتاً شامل بخش‌های شمالی حوضه آمازون در آمریکای جنوبی، حوضه زئیر شمالی (کنگو) در آفریقا و جزایر هند شرقی است.

| بیاک، اندونزی |
| --- |
| نمودار اقلیمی (راهنما) |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ژ | ف | م | آ | م | ژ | ژ | آ | س | اُ | ن | د |
|

۲۵۰

۲۹
۲۵ |

۲۴۰

۲۸
۲۵ |

۲۵۰

۲۹
۲۵ |

۲۰۰

۲۹
۲۵ |

۲۵۰

۲۹
۲۵ |

۲۳۰

۲۹
۲۵ |

۲۵۰

۲۸
۲۵ |

۲۴۰

۲۹
۲۵ |

۲۲۰

۲۹
۲۵ |

۱۸۰

۲۹
۲۵ |

۱۹۰

۳۰
۲۵ |

۲۳۰

۲۹
۲۵ |
|
میانگین بالاترین و پایین‌ترین دما به مقیاس سانتیگراد |
| بارندگی به مقیاس میلی‌متر |
| *منبع:*  |

 |
|

| مقیاس فارنهایت و اینچ |
| --- |
| ژ | ف | م | آ | م | ژ | ژ | آ | س | اُ | ن | د |
|   ۹٫۸ ۸۴۷۷ |   ۹٫۴ ۸۲۷۷ |   ۹٫۸ ۸۴۷۷ |   ۷٫۹ ۸۴۷۷ |   ۹٫۸ ۸۴۷۷ |   ۹٫۱ ۸۴۷۷ |   ۹٫۸ ۸۲۷۷ |   ۹٫۴ ۸۴۷۷ |   ۸٫۷ ۸۴۷۷ |   ۷٫۱ ۸۴۷۷ |   ۷٫۵ ۸۶۷۷ |   ۹٫۱ ۸۴۷۷ |
| میانگین بالاترین و پایین‌ترین دما به مقیاس فارنهایت |
|
بارندگی به مقیاس اینچ
 |

 |

اقلیم جنگل‌های بارانی حاره‌ای با سایر زیرگروه‌های اقلیم حاره‌ای متفاوت است زیرا به دلیل بارندگی، تنوع درختان بیشتری دارد. تعرق ناشی از وجود تعداد زیاد درختان باعث افزایش رطوبت آب و هوا می‌شود که فرایند تبخیر آب از سطح گیاهان زنده به جو است. گرما و بارش فراوان به شدت به تنوع ویژگی‌های پوشش گیاهی در اقلیم جنگل‌های بارانی حاره‌ای کمک می‌کند. پوشش‌های گیاهی باعث ایجاد یک لایه‌بندی عمودی و اشکال مختلف رشد برای دریافت نور کافی خورشید می‌شوند که در سایر انواع اقلیم، غیرمعمول است.

## جستارهای وابسته

* مدارگان
* اقلیم موسمی حاره‌ای
* اقلیم گرم‌دشت حاره‌ای
* سامانه طبقه‌بندی اقلیمی کوپن

## منابع
# بامبو

| بامبو |
| --- |
|  |
| بامبو، *Bambusoideae* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | گیاهان |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | آوندداران |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | گیاهان گل‌دار |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | تک‌لپه‌ای‌ها |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | تک‌لپه‌ای‌های برگ‌بیدی |
| راسته: | گندم‌سانان |
| زیرخانواده: | **بامبو** Luerss. |
| تبارها |
| * بامبو
* خیزران
* Olyreae
 |

**بامبو** (نام علمی: *Bambusoideae*) نام یک گیاه گلدار همیشه‌سبز پایا است که زیرخانواده‌ای از تیره گندمیان است.

بومی کامرون در نواحی استوایی غرب آفریقا و مناطق کوچکی از جنوب شرقی آسیا می‌باشد. این گیاه در بوته‌های به هم فشرده رشد کرده و می‌تواند به ارتفاعی بیش از یک و نیم متر برسد. در برخی مناطق ایران نیز قابل کشت است.

تا کنون بیش از ۶۶۰ نوع آن شناخته شده که دارای قطر و ضخامت متفاوت‌اند و بهترین نوع آن در ژاپن، چین و بیشتر مناطق شرق آسیا و هند
مناطق شمالی ایران رشد می‌کند.

## معروف‌ترین جنگل‌های بامبو دنیا کجاست؟

با اینکه جنگل های بامبو در کشورهای مختلفی از جمله هند، چین و میانمار به وفور پیدا می‌شوند. اما با این معروف‌ترین جنگل‌ها با این دست درختان در ژاپن یافت می‌شوند. به طور مثال می‌توان به جنگل بامبوی آراشیاما یا ساگانو اشاره کرد. این جنگل‌ها در بین مسافران سراسر دنیا نیز آنقدر شهرت دارند که سالانه تعداد زیادی از مسافران از آن‌ها بازدید می‌کنند.

## جستارهای وابسته

[خیزران]

جنگل

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Bamboo». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۲ نوامبر ۲۰۱۸.

## پیوند به بیرون