Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ساعت مچی

یک ساعت مچی از برند رومانسون
یک ساعت مچی روسی
**ساعت مچی** (به انگلیسی: Watch) گونه‌ای از ساعت است که به مچ دست بسته می‌شود. ساعت مچی یک ساعت قابل حمل است که توسط یک فرد حمل یا پوشیده می‌شود. این وسیله طراحی شده تا علیرغم حرکات ناشی از فعالیت‌های شخصی، کارکردی مداوم داشته باشد. یک ساعت مچی به گونه‌ای طراحی شده‌است که در اطراف مچ دست قرار می‌گیرد.ساعت مچی ها به ۲ صورت هستند مکانیکی (کوکی)،باتری خور هستند. و توسط بند ساعت یا انواع دیگر دستبند، از جمله‌بندهای فلزی، بندهای چرمی یا هر نوع دیگر دستبند، به دست وصل می‌شود. یک ساعت جیبی برای شخصی طراحی شده‌است که بتواند آن را جیب خود حمل کند که اغلب به یک زنجیر وصل می‌شود.

ساعت مچی همواره یک اکسسوری مهم و شاید به عبارتی مهمترین اکسسوری مردانه بوده و هست، اما نکته مهم در این رابطه پیدایش اولیه این وسیله بعنوان یک اکسسوری زنانه بوده! قدمت استفاده ساعت مچی در زنان بسیار طولانی تر از مردان بوده و سالیان دراز مردان یا از ساعت جیبی استفاده میکردند و یا ساعت جیبی را با بندی چرم به مچ دست خود می بستند!

گونه دیگر ساعت های مچی، ساعت های دیجیتال می باشند که با استفاده از نمایشگر دیجیتال ساعت و گاها تاریخ و ... را به نمایش می گذارند.

## تاریخچه

پتک فیلیپ با استناد به کتاب رکوردهای گینس مدعی ست که نخستین ساعت مچی را در 1868 برای کنتس مجارستان ساخته، اما بریگه موافق این ادعا نیست و رکوردهایی ارائه میکند که در 1810 برای ملکه ی ناپل ساعتی طراحی کرده و ساخته است.

شاید تاریخچه ساعت های زنانه در ابهام و دوگانگی باشد اما تاریخ ساعت مردانه کاملا مشخص است، نخستین ساعت مچی مردانه توسط کارتیه جواهر ساز مشهور فرانسوی معرفی شد!

سال 1904 بود که آلبرتو سانتوس دومونت خلبان برزیلی به دوست قدیمی خود لویی کارتیه از دقت پایین و سختی کار با ساعت جیبی هنگام پرواز شکایت کرد، لویی ساعتی مربعی طراحی کرد و به ساعت سازان خود در کارتیه داد، به این ترتیب نخستین ساعت مچی مردانه و البته نخستین ساعت خلبانی مردانه متولد شد!

در گونه‌های جدید بر روی ساعت مچی‌ها علاوه بر زمان، تاریخ (روز، ماه و سال) و امکانات دیگر نیز وجود دارد.

به‌طور کلی ساعت‌های مچی را در نگاه اول می‌توان به دو دسته ساعت مکانیکی و ساعت کوارتز طبقه‌بندی کرد. ساعت‌های کوارتز دارای یک موتور هستند که به وسیلهٔ باتری کار کرده و ساعت‌های مکانیکی دارای موتور با ساختار مکانیکی هستند و به باتری احتیاجی ندارند.

در دهه ۱۹۸۰ ساعت‌های کوارتز بیشتر بازار را از ساعت‌های مکانیکی گرفته بودند که از نظر تاریخی، انقلاب کوارتز نامیده می‌شود (همچنین به عنوان بحران کوارتز در سوئیس شناخته می‌شود).

ساعت های مچی دست ساز: در دنیای امروز، پیشرفت تکنولوژی و ظهور ساعت‌های دیجیتال و هوشمند تغییرات زیادی در صنعت ساعت‌سازی ایجاد کرده است. با این وجود، **ساعت های دست ساز** همچنان جایگاه ویژه‌ای دارند و برای بسیاری از علاقه‌مندان به ساعت‌های لوکس و کلکسیونرها جذابیت بالایی دارند. این ساعت‌ها نه تنها به دلیل کیفیت ساخت بلکه به دلیل **هنر ساعت‌سازی** و دقت بالای کار، همچنان ارزشمند هستند.

## جستارهای وابسته

* ساعت
* ساعت هوشمند
* تاکی‌متر

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Watch». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۶ ژوئن ۲۰۲۰.
# سینتیک (مکانیک)

**سینِتیک** یا **جُنبِشی** (به انگلیسی: Kinetics) فیزیک و مهندسی، از واژگان مورد استفاده در مکانیک کلاسیک است و هدف آن بررسی رابطهٔ میان حرکت اجسام و دلایل آن، نیروها و گشتاورها، است. پس از نیمهٔ قرن بیستم، واژهٔ «دینامیک» (یا دینامیک تحلیلی) به طرز گسترده‌ای جایگزین «سینتیک» در کتب فیزیک شده‌است؛ واژهٔ «سینتیک» همچنان در مهندسی استفاده می‌شود. برای مثال طبق رائو و سایرین:

> رابطهٔ میان نیروهای خارجی و متغیرهای سینماتیکی‌شان، به *سینتیک* مشهور است. ... ما به بررسی واسطه‌های مکانیکی خارجی می‌پردازیم که حرکت را ایجاد می‌کنند... حرکت یک جسم صلب متشکل از انتقال‌ها و دوران است. هر کدام از این *متغیرهای سینماتیکی* اکنون می‌بایست به *متغیرهای سینتیکی* مرتبط‌شان ارتباط داده شوند. کمیت‌های سینتیکی مرتبط با انتقال *نیروها* و کمیت‌های سینتیکی مرتبط با دوران *ممان‌ها* یا *گشتاورها* می‌باشند.
>
>

در فیزیک پلاسما، سینتیک اشاره به پیوستگی در فضای سرعت دارد. این معمولاً در متن‌های توزیع‌های سرعت غیرحرارتی (غیر ماکسولی) یا فرآیندهایی است که موجب آشفتگی توزیع‌های حرارتی می‌گردند. چنین پلاسماهایی را نمی‌توان به سادگی با معادلات سیالات بیان کرد. چنین پلاسماهایی را پلاسماهایی سینتیکی گویند.

واژهٔ سینتیک همچنین برای اشاره به *سینتیک شیمیایی* به کار می‌رود، خصوصاً در فیزیک‌شیمی یا شیمی‌فیزیک. برای چنین کاربردهایی معمولاً یک کلمهٔ توصیفی استفاده می‌شود (یا به‌طور ضمنی) برای مثال: «سینتیک فیزیکی»، «سینتیک رشد کریستالی».

## جستارهای وابسته

* سینماتیک
* دینامیک
* بالستیک

## منابع
# هانس بیته

| هانس آلبرشت بیته |
| --- |
|  |
| زادهٔ | ۲ ژوئیهٔ ۱۹۰۶ استراسبورگ، امپراتوری آلمان |
| درگذشت | ۶ مارس ۲۰۰۵ (۹۸ سال) ایتاکا، نیویورک، ایالات متحده آمریکا |
| ملیت | آمریکایی |
| محل تحصیل | دانشگاه فرانکفورت دانشگاه لودویگ ماکسیمیلیان مونیخ |
| شناخته‌شده برای | فیزیک هسته‌ای الکترودینامیک کوانتومی |
| جوایز | نشان هنری دراپر (۱۹۴۷) مدال فرانکلین (۱۹۵۹) جایزه نوبل فیزیک (۱۹۶۷) |
| **پیشینه علمی** |
| شاخه(ها) | فیزیک |
| محل کار | دانشگاه ابرهارد کارلز توبینگن دانشگاه کرنل دانشگاه منچستر |
| استاد راهنما | آرنولد زومرفلد |
|  |

**هانس آلبرشت بیته** (به آلمانی: Hans Albrecht Bethe) (زاده ۲ ژوئیه ۱۹۰۶ - درگذشته ۶ مارس ۲۰۰۵) دانشمند و فیزیک‌دان نظری سرشناس آمریکایی-آلمانی بود. او سهم عمده‌ای در اختر فیزیک، الکترودینامیک کوانتومی و فیزیک حالت جامد داشت او برای کارهایش در زمینه واکنش‌های هسته‌ای درون ستارگان در سال ۱۹۶۷ برنده جایزه نوبل فیزیک شد. وی استاد دانشگاه کرنل و از اعضای پروژه منهتن بود. در طول جنگ جهانی دوم بیته به‌عنوان مدیر بخش نظری آزمایشگاه لوس آلاموس کار می‌کرد. وی نقشی کلیدی در محاسبه جرم بحرانی و همچنین توسعه آزمایش ترینیتی داشت.

پس از جنگ جهانی دوم بته نقشی بسیار مهم در توسعه بمب هیدروژنی داشت اگرچه زمانی که به پروژه پیوست امید داشت که بتواند ثابت کند که ساخت چنین چیزی امکان‌پذیر نیست.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Hans Bethe». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۰ ژوئن ۲۰۲۵.
# حوزه فرهنگی شرق آسیا

**حوزه فرهنگی شرق آسیا** یا **سینوسفِر** (Sinosphere) عنوانی است برایاشاره به مجموعه کشورهایی در ناحیه شرق آسیا که در طول تاریخ تحت تأثیر فرهنگ چین قرار داشته‌اند. عنوان‌های دیگری مانند دنیای چینی (Sinic world)، دنیای کنفوسیوس و حوزه فرهنگی چین نیز برای اشاره به سینوسفر به کار می‌روند. در سینوسفر زبان‌های چینی رایج هستند.

حوزه فرهنگی شرق آسیا از مکتب فلسفی کنفوسیوس، بودیسم، ساختارهای سیاسی و حقوقی و در نگاه تاریخی سیستم یکسان نوشتاری (رسم‌الخط مشترک چینی) بهره می‌برد.

سینوسفر شامل چین (PRC)، تایوان (ROC)، کره شمالی، کره جنوبی، ژاپن و ویتنام می‌شود؛ اگر چه مغولستان و بخش‌هایی از آسیای مرکزی هم گاه بر اساس روابط قومی و نه ارتباطات فرهنگی در این فهرست قرار می‌گیرند.

## مشترکات فرهنگی

نمونه ای از مشترکات فرهنگی تمدن چین با همسایگان خویش.
### معماری

کشورهای حوزه فرهنگی شرق آسیا دارای سبک مشترک در معماری هستند که برگرفته از چین باستان است.

### فلسفه

#### آیین کنفوسیوس

کشورهای چین و ژاپن و کره و تایوان و ویتنام از فلسفه جهان بینی کنفوسیسوس بهره می‌گیرند. آیین کنفوسیوس یک فلسفه انسان گرایانه است که معتقد است که انسانها قادر به آموختن، قابل ارتقا و عالی شدن هستند.

#### نئوکنفوسیوس

فلسفه چین باستان در درجه اول با ر آیین نئوکنفوسیوس توصیف می‌شود. در دوران سلسله تانگ، بودیسم در هند نیز برجسته شد.

در جاهای دیگر در شرق آسیا باورهای شینتو بر اساس فلسفه ژاپنی گسترش یافتند که بر بودیسم، آیین کنفوسیوس و مکاتب دیگر از فلسفه چینی تأکید می‌کردند.

### فرهنگ ادبی

در شرق آسیا فرهنگ بر پایه استفاده از زبان چینی کلاسیک شکل گرفته است.

### فرهنگ کسب و کار

کسب و کار و فرهنگ از شرق آسیا به شدت تحت تأثیر آیین کنفوسیوس است. در ژاپن شرکت‌ها به صورت سلسله مراتبی سازماندهی شده و روابط برایشان بسیار ارزشمند است.

### آشپزی

غذاهای شرق آسیا دارای مواد غذیی و فنون آشپزی سهام بسیاری از همان مواد و تکنیک‌های چاپستیک وسیله رایج غذا خوردن از ظرف است که متفاوت از قاشق و چنگال است. استفاده از سس سویا در شرق آسیا بسیار رواج دارد. برنج غذای اصلی غالب در شرق آسیا است و یکی از موضوعات مهم در بحث امنیت غذایی است.

### کاراکترهای چینی

در طول تاریخ، چین، ژاپن، کره جنوبی و ویتنام از الفبا یا کاراکترهای چینی استفاده کرده‌اند. امروزه کاراکترهای چینی به طورعمده در چین، ژاپن و تایوان استفاده می‌شوند.

## جستارهای وابسته

* فرهنگ چینی
* فرهنگ ژاپنی
* فرهنگ کره‌ای
* فرهنگ در تایوان
* فرهنگ در ویتنام
* چهار ببر آسیایی
* حوزه رفاه مشترک آسیای شرقی بزرگ
* هند بزرگ
* ایران بزرگ
* جوامع فارسی‌زبان
* چینی‌سازی
* کانون تمدن و فرهنگ

## منابع
# روشنایی مرداب

یک نقاشی رنگ روغن ۱۸۸۲ از روشنایی مرداب اثر آرنولد بوکلین.
در فولکلور، **روشنایی مرداب** (به انگلیسی: Will-o'-the-wisp) نوری است که مسافران شب‌ها در مرداب‌ها و باتلاق‌ها می‌بینند. از این پدیده در فولکلورهای اروپایی با نام‌های مختلفی همچون **فانوس جک اُ**، **فانوس راهب**، **آتش عجیب و غریب**، **فانوس شیطان**، **شعله گمراه‌کننده** و **فانوس سرگرمی** یاد شده و گفته می‌شود آن با شباهت داشتن به یک چراغ چشمک‌زن یا فانوس مسافران را گمراه می‌کند. در ادبیات، روشنایی مرداب استعاره‌ای از امید واهی داشتن یا هدفی است که فرد را به سمت خود سوق می‌دهد اما دستیابی به آن ممکن نیست.

در گذشته افسانه‌های محلی، فولکلور و خرافات روشنایی مرداب را به اشباح، پری‌ها یا ارواح ربط می‌دادند اما علم نوین این پدیده طبیعی را زیست‌تابی و نورتابی شیمیایی می‌داند که در اثر اکسایش فسفین (PH3)، دی‌فسفان (P2H4) و متان (CH4) با تجزیه آلی پدید می‌آید.

## جستارهای وابسته

* نور هسدالن
* آتش سنت المو
* کیتسونه‌بی

## منابع
# لین مارگولیس

| لین مارگولیس |
| --- |
| لین مارگولیس در سال ۲۰۰۵ |
| نام هنگام تولد | لین پترا الکساندرا |
| زادهٔ | ۵ مارس ۱۹۳۸ شیکاگو، ایلینوی، ایالات متحده |
| درگذشت | ۲۲ نوامبر ۲۰۱۱ (۷۳ سال) امهرست، ماساچوست، ایالات متحده. |
| ملیت | آمریکایی |
| محل تحصیل | دانشگاه شیکاگو دانشگاه ویسکانسین-مدیسن دانشگاه کالیفرنیا، برکلی |
| شناخته‌شده برای | درون‌هم‌زیستی فرضیه گایا |
| همسر(ها) | کارل ساگان  (۱۹۵۷–۶۵، طلاق) توماس مارگولیس (۱۹۶۷–۸۰، طلاق) |
| فرزندان | دوریس ساگان (۱۹۵۹) جرمی اتان ساگان (۱۹۶۰) Zachary Margulis-Ohnuma Jennifer Margulis di Properzio |
| والدین | موریس و لئونه الکساندر |
| جوایز | نشان ملی علوم (۱۹۹۹) جایزه ویلیام پراکتر برای دستاوردهای علمی (۱۹۹۹) مدال داروین-والاس (۲۰۰۸) |
| **پیشینه علمی** |
| شاخه(ها) | زیست‌شناسی |
| محل کار | دانشگاه برندایس دانشگاه بوستون دانشگاه ماساچوست در امهرست |
| پایان‌نامه | *An Unusual Pattern of Thymidine Incorporation in* Euglena'**(۱۹۶۵)** |
| استاد راهنما | ماکس آلفرت |
|  |

**لین مارگولیس** (نام زمان تولد لین پترا الکساندرا) (به انگلیسی: Lynn Margulis)،(زاده ۵ مارس ۱۹۳۸–درگذشته۲۲ نوامبر ۲۰۱۱)، نظریه‌پرداز فرگشتی، نویسنده علمی، مربی و مروج و اولین طرفدار مدرن اهمیت درون‌هم‌زیستی در فرگشت اهل آمریکا بود.

جان ساپ تاریخ‌دان گفته‌است: «نام لین مارگولیس مترادف درون‌همزیستی است، همان‌طور که نام داروین مترادف فرگشت است.»

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Lynn Margulis». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۹ژانویه ۲۰۱۷.

## پیوند به بیرون

* The Endosymbiotic Theory
* Lynn Margulis Rutgers Interview (Part 1) در یوتیوب
* Lynn Margulis Rutgers Interview (Part 2) در یوتیوب
* Lynn Margulis Rutgers Interview (Part 3) در یوتیوب
* 911:Explosive Evidence, Experts Speak Out (excerpt) در یوتیوب
* آثار مربوط لین مارگولیس در کتابخانه‌ها (کاتالوگ ورلدکت)
* San Jose Science, Technology and Society, 2004–2005 Linus Pauling Memorial Lectures
* UMass Bio Dept.
# تشخیص خویشاوندی

**تشخیص خویشاوندی** (انگلیسی: Kin recognition) توانایی ارگانیسم برای تمایز بین خویشاوندان ژنتیکی نزدیک و غیر خویشاوندان است. در زیست‌شناسی فرگشتی و روان‌شناسی، فرض می‌شود که چنین توانایی برای اجتناب از خویش‌آمیزی تکامل یافته‌است، اگرچه جانوران معمولاً از همخونی اجتناب نمی‌کنند.

## جستارهای وابسته

* خویش‌آمیزی
* نظریه دلبستگی
* برازش فراگیر
* انتخاب خویشاوندی

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Kin recognition». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۳۰ ژانویه ۲۰۲۳.
# گونه‌زایی پراجا

نموداری که نشان‌دهنده جمعیتی است که در معرض یک گرادیان انتخابی از فراوانی‌های فنوتیپی یا ژنوتیپی (یک کلین) است. هر انتهای گرادیان شرایط انتخابی متفاوتی را تجربه می‌کند (انتخاب واگرا). جداسازی تولیدمثلی پس از تشکیل یک منطقه هیبریدی رخ می‌دهد. در بیشتر موارد، منطقه هیبریدی ممکن است به دلیل یک نقطه ضعف انتخابی حذف شود. این به‌طور مؤثر فرایند گونه زایی را کامل می‌کند.
در **گونه‌زایی پراجا** یا **گونه‌زایی پرامیهن** (به انگلیسی: Parapatric speciation)، دو زیرجمعیت از یک گونه جدایی تولیدمثلی از یکدیگر را تکامل می‌دهند و در عین حال به تبادل ژن‌ها ادامه می‌دهند. این حالت گونه‌زایی دارای سه ویژگی متمایز است: ۱) جفت‌گیری به صورت غیرتصادفی، ۲) شارش ژن به‌طور نابرابر رخ می‌دهد، و ۳) جمعیت‌ها در محدوده‌های جغرافیایی پیوسته یا ناپیوسته وجود دارند. این الگوی توزیع ممکن است نتیجه پراکندگی نابرابر، موانع جغرافیایی ناقص، یا بیان متفاوت رفتار و موارد دیگر باشد. گونه‌زایی پرامهنی پیش‌بینی می‌کند که مناطق دورگه‌زایی اغلب در محل اتصال بین دو جمعیت وجود خواهد داشت.

در جغرافیای زیستی، اصطلاح **پرامیهن** اغلب برای توصیف رابطه بین جانداران استفاده می‌شود که دامنه آنها به‌طور قابل توجهی همپوشانی ندارند اما بلافاصله در مجاورت یکدیگر هستند. آنها با هم یافت نمی‌شوند مگر در یک منطقه تماس باریک. پرامیهن یک توزیع جغرافیایی است که در مقابل همجا (همان منطقه) و ناهمجا یا پیرابوم (دو مورد مشابه از مناطق متمایز) قرار دارد.

«شکل‌های» مختلفی از پرامهنی پیشنهاد شده‌است و در زیر مورد بحث قرار گرفته‌است. جری کوین و اُر در *گونه‌سازی* این شکل‌ها را به سه گروه دسته‌بندی می‌کنند: کلاین (شیب‌های محیطی)، «سنگ پله‌ای» (جمعیت‌های گسسته)، و گونه‌زایی ایستایی در سازگاری با بسیاری از ادبیات گونه‌سازی پیرامهنی. از این پس، مدل‌ها با فرمت مشابهی تقسیم می‌شوند.

 در گونه‌های حلقه‌ای، افراد می‌توانند با موفقیت با اعضای گونه‌های خود در جمعیت‌های مجاور که زیستگاه مناسب پیرامون یک مانع جغرافیایی دارند، تکثیر (تبادل ژن) کنند. افرادی که در انتهای قله قرار دارند در صورت تماس توانایی تولیدمثل ندارند.
## جستارهای وابسته

* گونه‌زایی همجا
* گونه‌زایی ناهمجا
* گونه‌زایی پیرابوم

## منابع
# هدف‌شناسی

ریچارد داوکینز (زیست شناس تکاملی، فیلسوف دین و نویسنده بریتانیایی) در سی و چهارمین کنفرانس آتئیسم آمریکایی در مینیاپولیس.
**هدف‌شناسی** (به انگلیسی: Teleonomy) کیفیت هدفمندی ظاهری و هدف‌مداری ساختارها و کارکردها در جانداران زنده است که توسط فرآیندهای طبیعی مانند انتخاب طبیعی به وجود می‌آید. این اصطلاح از واژه یونانی «τελεονομία» مشتق شده‌است، ترکیبی از دو کلمه یونانی، τέλος، از τελε-، («پایان»، «هدف») و νόμος *nomos* («قانون»). هدف‌شناسی گاهی در تقابل با پایان‌شناسی قرار می‌گیرد، جایی که دومی به‌عنوان هدفمندی هدف‌محور که از طریق نیت انسانی یا الهی ایجاد می‌شود، درک می‌شود. تصور بر این است که هدف‌شناسی از تاریخ تکامل، سازگاری برای موفقیت باروری و/یا کارکرد یک برنامه سرچشمه می‌گیرد. هدف‌شناسی به جنبه‌های برنامه‌ای یا محاسباتی هدف مربوط می‌شود.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Teleonomy». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۰ اسفند ۱۴۰۱.
# دورگه

هرکول، یک «شیببر»، یک شیر/ببر دورگه
در زیست‌شناسی و به‌ویژه ژنتیک، اصطلاح **دورگه** معناهای گوناگونی دارد که همگی به جانداری حاصل از تولید مثل جنسی اشاره می‌کنند.

1. در حالت کلی، **دورگه** مترادف با هتروزیگوس است: ارگانیسمی پلوئیدی است که سلول‌هایش دو الل گوناگون از یک ژن را داشته باشند و حاصل آمیزش دو جاندار هوموزیگوس گوناگون باشد.
2. **دورگه ژنتیکی** دو الل گوناگون از یک ژن را داراست.
3. **دورگه ساختاری** نتیجه درآمیختن گامت‌هایی است که در حداقل یک کروموزوم خود دارای تفاوت باشند. این تفاوت به دلیل ناهمگونی ساختاری است.
4. **دورگه عددی** از درهم‌آمیختن گامت‌هایی که عدد پلوئیدی کروموزوم مختلف داشته باشند، پدید می‌آید.
5. **دورگه دائمی** وضعیتی است که در آن تنها ژنوتیپ هتروزیگوس رخ می‌دهد چرا که همه ترکیب‌های هوموزیگوسی نابودکننده هستند.

از دیدگاه آرایه‌شناسی، دورگه به فرزند متولد شده از درون‌زایی دو جانور یا گیاه از گونه‌های گوناگون پدید آمده باشد.

1. دورگه میان دو زیرگونه متفاوت در یک گونه مشخص (همانند آمیزش دو ببر از نژادهای بنگال و سیبریایی). حاصل دورگه‌سازی میان دو گونه مختلف از یک سرده (مانند شیر و ببر) (از سرده پلنگیان) نیز نوعی دورگه است. دورگه‌های میان دو سرده گوناگون با نام **دورگه میانسردهای** خوانده می‌شوند (همانند بزفند که از آمیزش بین گوسفند و بز به وجود می‌آید). دورگه‌های **میانتیرهای** بسیار کمیاب هستند. هیچ نمونه‌ای از ایجاد دورگه میان دو راسته گوناگون دیده نشده است.
2. دومین نوع دورگه از آمیختن میان جمعیت یا ارقام کشاورزی در یک گونه پدید می‌آید. این بدان معنا است که گیاه یا جانوری که دارای ویژگی‌های مورد نظر پرورش‌دهند هستند انتخاب می‌شوند تا ویژگی‌های بهتر و سودمندتر به نسل بعد منتقل شوند.

## منابع

## جستارهای وابسته

* گرگاس
* قاطر
* بزفند
* شیببر
* ببشیر
# سرزمین (اقتصاد)

در علم اقتصاد، **سرزمین** شامل تمام منابع طبیعی و همچنین خشکی‌های جغرافیایی می‌شود. به عنوان مثال می‌توان به مکان‌های جغرافیایی خاص، ذخایر معدنی، جنگل‌ها، ذخایر ماهی، کیفیت جوی، مدارهای زمین‌ایستا و بخش‌هایی از طیف الکترومغناطیسی اشاره کرد. تأمین این منابع ثابت است.

## عامل تولید

زمین یکی از عوامل سه‌گانه تولید همراه با سرمایه و نیروی کار در نظر گرفته می‌شود. منابع طبیعی برای تولید همه کالاها، از جمله کالاهای سرمایه‌ای، اساسی است. علیرغم اینکه نقش خاص زمین در اقتصاد به طور گسترده در اقتصاد کلاسیک مورد بحث قرار گرفته بود درحالیکه نقشی جزئی در اقتصاد نئوکلاسیک غالب در قرن بیستم نیز داشت. به درآمد حاصل شده از مالکیت یا کنترل منابع طبیعی را اجاره گفته می‌شود.

## جستارهای وابسته

* ابتکار اقتصاد دگرگونی سرزمین
* نهاده‌های تولید
* اصلاح ارضی

## منابع
# تهی‌سازی منبع

مسیرهای جریان آب زیرزمینی از نظر طول، عمق و زمان سفر از نقاط تغذیه به نقاط تخلیه در سیستم آب زیرزمینی بسیار متفاوت است.
 شن‌های قیری در آلبرتا، ۲۰۰۸. نفت یکی از پرکاربردترین منابع برای انسان است.
**تهی‌سازی منبع** (به انگلیسی: Resource depletion) عبارت است از مصرف سریع یک منبع نسبت به آن که بتوان آن را دوباره پر کرد. منابع طبیعی معمولاً بین دو دستهٔ منابع تجدیدپذیر و منابع تجدیدناپذیر تقسیم می‌شوند. (همچنین به طبقه‌بندی منابع معدنی نگاه کنید.) استفاده از هر یک از این منابع فراتر از میزان جایگزینی آنها به عنوان تهی‌سازی منابع در نظر گرفته می‌شود. ارزش یک منبع نتیجه مستقیم در دسترس بودن آن در طبیعت و هزینه استخراج منبع است، هر چه یک منبع بیشتر تخلیه شود، ارزش آن منبع بیشتر می‌شود. انواع مختلفی از تهی‌سازی منابع وجود دارند که شناخته‌شده‌ترین آنها عبارتند از: کاهش سفره‌های آب زیرزمینی، جنگل‌زدایی، استخراج معادن برای سوخت‌های فسیلی و مواد معدنی، آلودگی یا آلودگی منابع، روش‌های کشاورزی بریدن و سوزاندن، فرسایش خاک و مصرف بی‌رویه، استفاده بی‌رویه یا غیرضروری از منابع.

## جستارهای وابسته

* انقراض هولوسن
* مالتوس‌گرایی
* بهره‌برداری بی‌رویه
* ماهیگیری بی‌رویه

## منابع
# دنبی‌زیان

| دنبی‌زیان |
| --- |
|  |
| دنبی‌زیان، *Cercozoa* |
| رده‌بندی علمی |

**دنبی‌زیان** (نام علمی: *Cercozoa*) نام یک شاخه از حوزه یوکاریوت است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Cercozoa». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۶ مه ۲۰۱۵.

## پیوند به بیرون
# قارچ‌های دیگچه‌ای

| قارچ‌های دیگچه‌ای |
| --- |
|  |
| قارچ‌های دیگچه‌ای، *Chytridiomycota* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | قارچ |

**قارچ‌های دیگچه‌ای** (نام علمی: *Chytridiomycota*) نام یک شاخه از فرمانرو قارچ است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Chytridiomycota». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۱ فوریه ۲۰۱۴.

## پیوند به بیرون
# مولکول دواتمی

مدل فضا پرکن از یک مولکول دو اتمی نیتروژن, N2
**مولکول دواتمی** (به انگلیسی: Diatomic molecule) شکلی از مولکول‌های شیمیایی است که تنها از دو اتم تشکیل شده‌است. در زبان انگلیسی از لفظ *دی اتمیک* برای توصیف این مولکول‌ها استفاده می‌شود که به معنی مولکول دو اتمی است. هفت عنصر H2, O2, N2, F2, Cl2, Br2, و I2 در دمای اتاق به شکل دواتمی وجود دارند.

## منابع
# اکسید تیتانیوم (II)

| اکسید تیتانیوم (II) |
| --- |
|  |
| دیگر نام‌ها[نهفتن]Titanium monoxide |
| شناساگرها |
| شماره ثبت سی‌ای‌اس | 12137-20-1Y |
| پاب‌کم | 61685 |
| خصوصیات |
| فرمول مولکولی | TiO |
| جرم مولی | 63.866 g/mol |
| شکل ظاهری | bronze crystals |
| چگالی | 4.95 g/cm3 |
| دمای ذوب | 1750 °C   |
| ساختار |
| ساختار بلوری | cubic |
| خطرات |
| شاخص ئی‌یو | Not listed |
| نقطه اشتعال |   |
| ترکیبات مرتبط |
| مرتبط با تیتانیم اکسید | اکسید تیتانیم(III) Titanium(IIIIV) oxide تیتانیوم دی اکسید |
| به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa) |
|  Y (بررسی) (چیست: Y/N؟) |
| Infobox references |
|  |   |

**اکسید تیتانیوم(II)** (به انگلیسی: Titanium(II) oxide) با فرمول شیمیایی TiO یک ترکیب شیمیایی است. که جرم مولی آن 63.866 g/mol می‌باشد. شکل ظاهری این ترکیب، بلورهای برنزی است.

## جستارهای وابسته

* ترکیب شیمیایی
* نام‌گذاری اتحادیه بین‌المللی شیمی محض و کاربردی

## منابع

* «IUPAC GOLD BOOK». دریافت‌شده در ۱۸ مارس ۲۰۱۲.
# سدیم سیانید

| Sodium cyanide |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| شناساگرها |
| شماره ثبت سی‌ای‌اس | 143-33-9Y |
| پاب‌کم | 8929 |
| کم‌اسپایدر | 8587Y |
| شمارهٔ ئی‌سی | 205-599-4 |
| شمارهٔ یواِن | 1689 |
| ChEMBL | CHEMBL1644697N |
| شمارهٔ آرتی‌ئی‌سی‌اس | VZ7525000 |
| جی‌مول-تصاویر سه بعدی | Image 1 |
|
SMILES
* [C-]#N.[Na+]
 |
|
InChI
* InChI=1S/CN.Na/c1-2;/q-1;+1Y Key: MNWBNISUBARLIT-UHFFFAOYSA-NY

---

InChI=1S/CN.Na/c1-2;/q-1;+1 Key: MNWBNISUBARLIT-UHFFFAOYAG
 |
| خصوصیات |
| فرمول مولکولی | NaCN |
| جرم مولی | 49.0072 g/mol |
| شکل ظاهری | white solid |
| بوی | faint almond-like |
| چگالی | 1.5955 g/cm3 |
| دمای ذوب |  ۵۶۳٫۷ درجه سلسیوس (۱٬۰۴۶٫۷ درجه فارنهایت؛ ۸۳۶٫۹ کلوین)  |
| دمای جوش |  ۱٬۴۹۶ درجه سلسیوس (۲٬۷۲۵ درجه فارنهایت؛ ۱٬۷۶۹ کلوین)  |
| انحلال‌پذیری در آب | 48.15 g/100 mL (10 °C) 63.7 g/100 mL (25 °C) |
| انحلال‌پذیری | soluble in ammonia methanol ethanol very slightly soluble in dimethylformamide SO2 insoluble in dimethylsulphoxide |
| ضریب شکست (*n*D) | 1.452 |
| ترموشیمی |
| ظرفیت گرمایی ویژه *C* | 70.4 J/mol K |
| آنتروپی مولار استاندارد *S*~~o~~298 | 115.7 J/mol K |
| آنتالپی استاندارد تشکیل Δf*H*~~o~~298 | -91 kJ/mol |
| خطرات |
| طبقه‌بندی ئی‌یو |    |
| کدهای ایمنی | R26/27/28, R32, R50/53 |
| شماره‌های نگهداری | (S1/2), S۷, S۲۸, S۲۹, S45, S60, S61 |
| لوزی آتش |
0
4
0 |
| نقطه اشتعال |   |
| آمریکا Permissible exposure limit (PEL) | TWA 5 mg/m3 |
| LD50 | 6.44 mg/kg (rat, oral) 4 mg/kg (sheep, oral) 15 mg/kg (mammal, oral) 8 mg/kg (rat, oral) |
| ترکیبات مرتبط |
| دیگر کاتیون‌ها | پتاسیوم سیانید |
| به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa) |
|  N (بررسی) (چیست: Y/N؟) |
| Infobox references |
|  |   |

**سدیم سیانید** (به انگلیسی: Sodium cyanide) با فرمول شیمیایی NaCN یک ترکیب شیمیایی با شناسه پاب‌کم ۸۹۲۹ است. که جرم ملکولی آن ۴۹٫۰۰۷۲ g/mol می‌باشد. شکل ظاهری این ترکیب، جامد سفید است. زهری بسیار مهلک است.

## جستارهای وابسته

* ترکیب شیمیایی
* نام‌گذاری اتحادیه بین‌المللی شیمی محض و کاربردی

## منابع

* «IUPAC GOLD BOOK». دریافت‌شده در ۱۸ مارس ۲۰۱۲.
# سیانوپلی‌ئین

ساختار شیمیایی سیانواستیلن، ساده ترین سیانوپلی‌ئین
سیانوپلی‌ئین‌ها (به انگلیسی: Cyanopolyyne) گروهی از مواد شیمیایی با فرمول شیمیایی HCnN هستند که *n* می‌تواند مقادیری مانند ۳، ۵، ۷ و غیره را داشته باشد. این مواد که از لحاظ ساختاری، یک پلی‌ئین به‌شمار می‌آیند دارای یک گروه سیانو هستند که به‌صورت کووالانسی به یکی از واحدهای استیلن انتهایی متصل شده‌است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Cyanopolyyne». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۵ تیر ۱۳۹۹.
# کیهان‌شیمی

مطالعه شهاب‌سنگ‌ها و اجرام آسمانی از جمله مهم‌ترین فعالیت‌ها در علم کیهان‌شیمی است.
**کیهان‌شیمی** (به انگلیسی: Cosmochemistry) شاخه‌ای از علم شیمی و کیهان شناسی است که به مطالعه و بررسی ترکیبات و مواد شیمیایی موجود در گیتی از جمله شهاب سنگ‌ها و دنباله‌دارها و دیگر اجرام و اجسام فرازمینی می‌پردازد.

## تاریخچه

در سال ۱۹۳۸ میلادی یک معدن‌شناس سوئیسی به نام ویکتور گلداشمیت (به انگلیسی: Victor Goldschmidt) و همکارانش لیستی دربارهٔ " فراوانی کیهانی " گرد آوری کردند.

در ۱۱ اکتبر سال ۲۰۱۱ میلادی دانشمندان گزارش دادند که گرد و غبار کیهانی شامل مواد آلی پیچیده است که می‌تواند به‌طور طبیعی توسط ستارگان ایجاد شود.

در فوریه سال ۲۰۱۴ میلادی ناسا اعلام کرد یک پایگاه داده به روز رسانی برای ردیابی هیدروکربن‌های آروماتیک چند حلقه در جهان به وجود آمده‌است.

## شهاب سنگ‌ها

شهاب سنگ‌ها یکی از ابزارهای مهم برای مطالعه ماهیت شیمیایی در منظومه شمسی هستند.

یافته‌های اخیر توسط ناسا، بر اساس مطالعات از شهاب سنگ‌ها بر روی زمین، نشان می‌دهد دی اِن اِی (به انگلیسی: DNA) و آر اِن اِی (به انگلیسی: RNA) جانبی (آدنین، گوانین و ملکول‌های ارگانیک مرتبط)، بلوک‌های ساختمان برای زندگی که ما می‌شناسیم، ممکن است در فضا ماورایی تشکیل داده باشد.

## جستارهای وابسته

* اخترشیمی
* زمین‌شیمی

## منابع

## پیوند به بیرون

* Planetary Science Research Discoveries Educational journal with articles about cosmochemistry, meteorites, and planetary science