Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ایبردرولا

ایبردرولا|  |
| نوع | شرکت سهامی عام |
| ISIN | ES0144580Y14  |
| صنعت | صنعت برق |
| بنا نهاده | ۱۹۹۲ |
| دفتر مرکزی |  بیلبائو، اسپانیا |
| محدودهٔ فعالیت | جهانی |
| افراد کلیدی | خوزه ایگناسیو سانچز گالان (رئیس هیئت مدیره) |
| محصولات | تولید برق توزیع گاز طبیعی تولید انرژی تجدیدپذیر توزیع برق مخابرات |
| درآمد |  ۳۱٫۶ € میلیارد یورو (۲۰۱۱) |
| سود خالص |  ۲٫۸ € میلیارد یورو (۲۰۱۱) |
| مجموع دارایی |  ۹۶٫۹ € میلیارد یورو (۲۰۱۱) |
| تعداد کارکنان | ۳۲٫۸۰۹ نفر (۲۰۱۱) |
| شرکت‌های وابسته | اسکاتیش پاور آوانگرید |
| وبگاه | www.Iberdrola.com |

ساختمان مرکزی ایبردرولا در شهر بیلبائو
**ایبردرولا** (به اسپانیایی: *Iberdrola*) شرکت برق اسپانیایی است، که در زمینه تولید، انتقال و توزیع برق فعالیت می‌کند و به‌عنوان هفتمین شرکت بزرگ برق جهان شناخته می‌شود. دفتر مرکزی این شرکت در شهر بیلبائو، منطقه خودمختار باسک مستقر می‌باشد.

شرکت ایبردرولا دارای بیش از ۳۰ هزار کارمند است و در حدود ۳۰ میلیون مشتری، در ده‌ها کشور جهان در اختیار دارد. از شرکت‌های تابعه آن می‌توان به رنوویبلز ایبردرولا، ایبردرولا پرتغال؛ (پرتغال)، اسکاتیش پاور (اسکاتلند)، ایبردرولا ایالات متحده آمریکا (ایالات متحده)، الکترو (برزیل) و الکتروپاز (بولیوی) اشاره نمود.

از سال ۲۰۲۳، بزرگ‌ترین سهامدار این شرکت، سازمان سرمایه‌گذاری قطر است و بلک‌راک و بانک نورگس (مدیران صندوق بازنشستگی دولتی نروژ) نیز سهام قابل توجهی در آن دارند.

ایبردرولا بزرگ‌ترین تولیدکننده انرژی بادی و دومین شرکت بزرگ برق جهان از نظر ارزش بازار است. از سال ۲۰۲۳، این شرکت ظرفیتی معادل ۶۲٬۰۴۵ مگاوات برق را اداره می‌کند که ۴۱٬۲۴۶ مگاوات آن از منابع تجدیدپذیر در سراسر جهان است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Iberdrola». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۲ نوامبر ۲۰۱۲.

## پیوند به بیرون

* وبگاه رسمی
# ویلیام وردزورث

| ویلیام وردزورث |
| --- |
|  |
| زاده | ۷ آوریل ۱۷۷۰ کامبرلند |
| درگذشته | ۲۳ آوریل ۱۸۵۰ (۸۰ سال) کامبرلند |
| پیشه | شاعر |
| ملیت | انگلیسی |
| سبک(های) نوشتاری | رمانتیسم |
| همسر(ها) | مری هاچینسن |

**ویلیام وُردزوُرث** (به انگلیسی: William Wordsworth) (زادهٔ ۷ آوریل ۱۷۷۰ – درگذشتهٔ ۲۳ آوریل ۱۸۵۰) شاعر بزرگ انگلیسی سبک رمانتیک، کسی که همراه با سمیوئل تیلور کولریج با انتشار مشترک «ترانه‌های غنایی» در سال ۱۷۹۸ به شروع دوران رمانتیک در ادبیات انگلیسی کمک کردند.
مهم‌ترین اثر وردزورث را عموماً «پیش‌درآمد» می‌دانند، شعری زندگی‌نامه وار از دوران جوانیش که چندین بار توسط شاعر بازبینی و بسط داده شد؛ این اثر بعد از مرگ وی چاپ و عنوان گذاری شد و پیش از آن به شعر «خطاب به کولریج» معروف بود. وردزورث از ۱۸۴۳ تا زمان مرگش ۱۸۵۰ ملک الشعراء انگلستان بود. آثار این شاعر پر آوازه در ایران توسط ناشران زیادی به چاپ رسیده است که در این میان می‌توان به انتشارات آدم با ترجمه احمد همتی در سال ۱۳۸۴ و انتشارات فصل پنجم با ترجمه صابر آتش نظرلو در سال ۱۳۹۷ اشاره کرد.

## زندگی

ویلیام وردزورث در ۷ آوریلِ ۱۷۷۰ در کامبرلند انگلستان متولد شد. مرگ نابهنگام مادر زمانی که ویلیام تنها هفت سال داشت، ضربهٔ روحی بسیاری بر خانواده از جمله پدر وارد کرد طوری که وی سرپرستی فرزندان خود را به فامیل سپرد. بدین ترتیب ویلیام دوران کودکی و نوجوانی اش را به دور از خواهر کوچکترش دوروتی و دو برادر دیگرش سپری کرد. سال ۱۷۸۷ زمانی که ویلیام هفده ساله بود وارد کمبریج شد، محیطی که چندان مطابق میلش نبود. مهمترین اتفاقی که در دوران تحصیل وی رخ داد سفر وی به فرانسه در تابستان ۱۷۹۰ بود، فرانسه‌ای که به تازگی دستخوش انقلابی بزرگ شده بود. وردزورث جوان به شدت تحت تأثیر این انقلاب قرار گرفت و در بازگشت به لندن دیدگاهی انتقادی نسبت به فقر و بی عدالتی‌های جامعهٔ انگلستان در پیش گرفت. دیدگاهی که نمود آن را در اشعار وی در این دوره می‌توان یافت. سال ۱۷۹۵ وردزورث با کمک مالی یکی از دوستانش توانست دوباره با خواهرش دوروتی دیدار کند. دو سال بعد نیز به بریستول نقل مکان کردند، جایی که با سمیوئل تیلور کولریج شاعر آشنا شدند. طولی نکشید که هر دو شاعر با تأثیری متقابل بر یکدیگر شروع به سرودن ماندگارترین اشعار ادبیات دورهٔ رمانتیک کردند. سال ۱۷۹۸ و با انتشار مجموعه اشعاری با عنوان «ترانه‌های غنایی» ادبیات انگلستان وارد دوره‌ای جدید از تاریخ خود گردید؛ دورهٔ رمانتیک که تا حدود سال ۱۸۳۴ نیز ادامه یافت. دو سال بعد در مقدمهٔ چاپ دوم همین مجموعه اشعار است که وردزورث شعر خوب را حاصل غلیان خودجوش احساسات قوی معرفی می‌کند. سال ۱۷۹۹ ویلیام به همراه خواهرش به کلبهٔ خود در لیک دیستریکت (Lake District) نقل مکان کردند، ناحیه‌ای در شمال غربی انگلستان که به خاطر دریاچه‌ها، کوه‌ها و مناظر دل انگیزش الهام بخش بسیاری از اشعار وردزورث بود و بدین سان وی را شاعر طبیعت نیز می‌خوانند. سال ۱۸۰۲ وردزورث با دوست دوران کودکی اش، مری هاچینسن ازدواج کرد. دوروتی وردزورث نیز به همراه آنها زندگی می‌کرد و رابطهٔ عاطفی خوبی با مری برقرار کرده بود. وردزورث در اواخر عمر نیز از سرودن شعر دست نمی‌کشید ولی اشعارش دیگر آن موفقیت سالهای جوانی را نداشتند. از ۱۸۴۳ تا زمان مرگش ۱۸۵۰، وردزورث ملک الشعراء انگلستان بود، عنوانی که در ابتدا به علت کهولت سن از قبول آن امتناع می‌ورزید ولی نهایتاً مجبور به پذیرش آن شد. وی نهایتاً پس از هشتاد سال زندگی در ۲۳ آوریل ۱۸۵۰ چشم از جهان فروبست.

## آثار

* ترانه‌های غنایی: چاپ اول (۱۷۹۸) - چاپ دوم (۱۸۰۰)
* اشعاری در دو جلد (۱۸۰۷)
* گردش (۱۸۱۴)
* لائودامیا (۱۸۴۵ , ۱۸۱۵)
* پیش درآمد (۱۸۵۰)

## منابع
# راد (یکا)

**راد** (به انگلیسی: Rad) واحد اندازه‌گیری دوز جذبی پرتو های یونیزه است. یک راد برابر با ۰٫۰۱ واحد گری است. این واحد برای اولین بار در سال ۱۹۵۳ در سیستم CGS تعریف شده است و واحد آن برابر با مقدار پرتویی است که بتواند ۱۰۰ ارگ انرژی را در یک جسم یک گرمی تولید کند. هرچند امروزه در یکای SI آنرا با گری جایگزین کرده اند، ولی در بسیاری از کشورها متداول است.

## اثر بر بافت زنده

اثرات مخرب پرتو ها بر بدن بستگی به مقدار و زمان تابش دارد. مقادیر بیش از ۱۰۰۰ راد می‌تواند کشنده باشد. اگر ۱۰۰ تا ۲۰۰ راد در زمان کمتر از یک روز تابانده شود باعث بروز علائم مسمومیت پرتوی می گردد. پرتو های یونیزه میتواند شانس ابتلا به انواع سرطان ها را افزایش دهند. کمسیون بین‌المللی حفاظت در برابر پرتو مقادیر مؤثر و موارد خطر را معین می کند.

## اثر بر مواد

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «(Rad (unit». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۰ فروردین ۱۳۹۳.
# سامانه تصویربرداری گسیل گرمایی

ابزار تمیس پیش از نصب بر روی مدارگرد مارس ادیسی ۲۰۰۱.
**سامانه تصویربرداری گسیل گرمایی** (انگلیسی: Thermal Emission Imaging System) که به اختصار **تمیس** (THEMIS) نیز نامیده می‌شود، دوربینی است که بر روی مدارگرد مارس ادیسی ۲۰۰۱ نصب شده‌است. این ابزار از سیاره مریخ در بازه‌های مرئی و فروسرخ طیف الکترومغناطیسی به منظور تعیین ویژگی‌های گرمایی سطح سیاره و شناسایی پراکندگی کانی‌های شناسایی‌شده توسط طیف‌سنج گسیل گرمایی (TES) در سطح مریخ تصویربرداری می‌کند. همچنین این سامانه به دانشمندان در مطالعه کانی‌شناسی و زمین‌چهرهای و شناسایی و جستجوی تفتگاه‌های گرمایی زیرسطحی مریخ کمک می‌کند.

تمیس تحت مدیریت برنامه تسهیلات پرواز فضایی مریخ در دانشگاه ایالتی آریزونا است و توسط بخش سنجش از دور سانتا باربارا در شرکت ریتیان تکنالوجیز ساخته شده که یک کورپوریشن چندملیتی است که دفتر مرکزی آن در والتهام، ماساچوست قرار دارد. این ابزار به نام تمیس، خدای عدالت در اساطیر یونانی نام‌گذاری شده‌است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Thermal Emission Imaging System». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۲۲.
# مدارگرد شناسایی مریخ

تنوره دیو بر سطح مریخ موجب به وجود آمدن قسمت‌های تیره شده است، تنوره دیو نوعی گردباد است و به یک ستون هوای متلاطم ضعیف گویند که حرکت دورانی دارد و بر خلاف توفان پیچنده به هیچ ابری متصل نیستند.
این نگاره از *مدارگرد شناسایی مریخ* گرفته شده است.
**مدارگرد شناسایی مریخ** (به انگلیسی: MRO – Mars Reconnaissance Orbiter)یک فضاپیمای چندمنظوره ناسا می‌باشد که برای شناسایی و اکتشاف مریخ از روی مدار، طراحی شده‌است. هنگامی‌که این مدارگرد به مدار مریخ رسید، به پنج فضاپیمای دیگر در مدار یا روی سطح آن سیاره پیوست: نقشه‌بردار سراسر مریخ، مارس اکسپرس، ادیسه مریخ و دو مریخ‌نورد؛ و سپس به بیشترین رکورد عملکرد یک فضاپیما در اطراف مریخ رسید. این فضاپیمای ۷۲۰ میلیون دلاری توسط لاکهید مارتین و زیر نظر آزمایشگاه پیشرانه جت ساخته شده‌است. پرتاب آن در ۲۱ مرداد ۱۳۸۴، در ۱۹ اسفند ۱۳۸۶ به مدار مریخ دست یافت، و در آبان ۱۳۸۵ پس از ۵ ماه ترمز هوایی، به مدار نهایی علمی خود رسید و فاز اولیه علمی را شروع کرد.
مدارگرد شناسایی مریخ شامل یک دسته از افزارهای علمی از قبیل دوربینها، طیف‌سنجها و رادار هستند که برای کاوش زمین‌چهرها، چینه‌شناسی، کانیها، و یخ مریخ می‌باشند؛ که این‌ها راه را برای فضاپیماهای آینده با نشان‌دادن چگونگی وضع هوای روزانه و سطوح، عوامل بالقوه سطوح فرود، و میزبانی ارتباطات جدید از راه دور باز می‌کنند. سامانه ارتباط از راه دور مدارگرد شناسایی مریخ از همه ماموریت‌های میان‌سیاره‌ای پیشین اطلاعات بیشتری را به زمین فرستاده‌است و این مدارگرد بیشترین توانایی ایستگاه بازپخش ماهواره‌ای را برای ماموریت‌های آینده خواهد داشت.

مدیریت این پروژه را آزمایشگاه پیشرانه جت از مؤسسه فناوری کالیفرنیا در پاسادینا، کالیفرنیا برای هیئت مدیره مأموریت علمی ناسا در واشینگتن دی‌سی، بر عهده دارد.

## دوربین «های‌رایز

دوربین «های‌رایز» (به انگلیسی: HiRISE) مخفف (High Resolution Imaging Science Experiment) و به معنی «آزمایش علمی تصویربرداری با وضوح بالا» می‌باشد. قطر آینه تلسکوپ آن، نیم متر است که بزرگ‌ترین دوربین تلسکوپی است که به خارج از مدار زمین فرستاده شده؛ و توان تفکیک‌پذیری یک جسم ۳۰ سانتیمتری را از ارتفاع ۳۰۰ کیلومتر دارد. های-رایز، تصاویر را در ۳ رنگ گرد هم می‌آورد. ۴۰۰ تا ۶۰۰ نانومتر (آبی - سبز)، ۵۵۰ تا ۸۵۰ نانومتر (قرمز) و ۸۰۰ تا ۱۰۰ نانومتر (فروسرخ)

ساختار دوربین «های-رایز»

کیفیت تصاویر قرمز ۲۰۲۶۴ پیکسل در میان پهنای ۶ کیلومتر، و آبی-سبز و مادون قرمز ۴۰۴۸ پیکسل در پهنای ۱٫ ۲ کیلومتر است. کامپیوتر همراه های-رایز این خطوط را در زمان مقرر با سرعت زمینی مدارگرد می‌خواند؛ و طول تصاویر نامحدود می‌شوند. هرچند که طول تصاویر به خاطر حد ۲۸ گیگابایتی حافظه مدارگرد محدودند و بیشترین اندازه تصاویر ۲۰۰۰۰x۴۰۰۰۰ پیکسل (۸۰۰ مگاپیکسل) برای رنگ قرمز، و ۴۰۰۰x۴۰۰۰۰ پیکسل (۱۶۰ مگاپیکسل) برای آبی-سبز و فروسرخ می‌باشند. هر ۱۶٫ ۴ گیگابایت از تصویر قبل از ارسال به زمین به ۵ گیگابایت کمپرس می‌شوند. تصاویر انتشار یافته در وب‌سایت های-رایز به فرمت JPEG-۲۰۰۰ می‌باشند. برای آسان کردن نقشه‌برداری برای تعیین محل فرود، های-رایز می‌تواند تصاویر استریو را از هر عارضه جغرافیایی که تا دقت ۲۵ سانتی‌متر محاسبه شده‌اند را به دست آورد.

## نگارخانه

*
*

## منابع

مدارگرد شناسایی مریخ در آزمایشگاه پیشرانه جت
# مرئی و فروسرخ نزدیک

یک تصویر VNIR از رود قدمیس در لیبی. این یک تصویر با ترکیب رنگ کاذب است که با استفاده از طول موج‌های فروسرخ نزدیک، سبز و آبی ساخته شده است.
طیف **مرئی و فروسرخ نزدیک** (انگلیسی: visible and near-infrared) که به اختصار **VNIR** نامیده می‌شود، بخشی از طیف الکترومغناطیسی با طول موج بین ۴۰۰ تا ۱۱۰۰ نانومتر (nm) است. VNIR همه طیف مرئی و بخش مجاور آن از طیف فروسرخ تا محدوده باند جذب الکترومغناطیسی آب بین طول موج‌های ۱۴۰۰ و ۱۵۰۰ نانومتر را در بر می‌گیرد. در برخی تعریف‌ها، طیف مرئی و فروسرخ نزدیک، باند طول موج کوتاه فروسرخ از ۱۴۰۰ نانومتر تا باند جذب آب در ۲۵۰۰ نانومتر را نیز شامل می‌شود. دوربین‌های تصویربرداری چندطیفی VNIR کاربردهای گسترده‌ای در سنجش از دور و تصویربرداری طیفی دارند. ماهواره تصویربرداری ابرطیفی دارای دو بار مفید بود که یکی از آنها روی محدوده طیفی مرئی و فروسرخ نزدیک کار می‌کرد.

## جستارهای وابسته

* رادیومتر پیشرفته فضابرد بازتابی و گسیل گرمایی
* مدارگرد شناسایی مریخ
* طیف‌شناسی فروسرخ نزدیک

## منابع
# شهاب‌سنگ مریخی

| شهاب‌سنگ مریخی (SNC meteorites) |
| --- |
| — دسته‌بندی شهاب‌سنگ‌ها — |
| شهاب‌سنگ مریخی EETA79001، shergottite |
| گونه | Achondrite |
| Subgroups | * Shergottite
* Nakhlite
* Chassignite
* Orthopyroxenite
* Basaltic Breccia
 |
| جرم والد | مریخ |
| تعداد نمونه‌های شناخته‌شده | 277 تا تاریخ ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۰ (۲۰۲۰ -09-۱۵) |
| شهاب‌سنگ مریخی شمال غربی آفریقا ۷۰۳۴، nicknamed "Black Beauty," weighs approximately ۳۲۰ گرم (۱۱ اونس). |

**شهاب‌سنگ مریخی** (انگلیسی: Martian meteorite) صخره‌ای است که در سیارهٔ مریخ تشکیل شده، در اثر برخوردی از سیاره به بیرون پرتاب شده و پیش از فرود به عنوان شهاب‌سنگ روی زمین، فضای میان‌سیاره‌ای را طی کرده و به زمین رسیده‌است. تا سپتامبر ۲۰۲۰، ۲۷۷ شهاب‌سنگ به عنوان مریخ طبقه‌بندی شده بوده‌اند؛ که کمتر از نیم درصد از ۷۲۰۰۰ شهاب‌سنگ طبقه‌بندی شده تا آن زمان است.

سه گروه از شهاب‌سنگ‌های مریخی وجود دارد: شرگوتیت‌ها، نخلیت‌ها و شاسینگنیت‌ها که در مجموع به عنوان شهاب‌سنگ‌های اس‌ان‌سی SNC شناخته می‌شوند. چندین شهاب‌سنگ مریخی دیگر گروه‌بندی نشده‌اند.

این شهاب‌سنگ‌ها به مریخی تعبیر می‌شوند زیرا دارای ترکیبات عنصری و ایزوتوپی هستند که شبیه سنگ‌ها و گازهای جوی در مریخ است که توسط فضاپیماهای در حال گردش، کاوشگرهای سطحی و مریخ نوردها اندازه‌گیری شده‌اند. این اصطلاح شامل شهاب سنگ‌های یافت شده در مریخ، مانند سنگ سپر حرارتی نمی‌شود.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Martian meteorite». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۳ دسامبر ۲۰۲۱.

## پیوند به بیرون

* List of Martian Meteorites
* Mars Meteorite Home Page (JPL)
* Anatomy of A Martian Meteorite Poster and Information Packet
* On the Question of the Mars Meteorite
* Archive for Planetary Science Research Discoveries | PSRD
# اوریکا ۵۲۶۱

سیارک ۵۲۶۱| کشف |
| --- |
| تاریخ کشف | ژوئن ۲۰, ۱۹۹۰ |
| ویژگی‌های مداری |
| مبدأ ژوئیه ۱۴, ۲۰۰۴ (JD ۲۴۵۳۲۰۰.۵) |
| اوج | ۲۴۲.۶۸۴ Gm (۱.۶۲۲ AU) |
| حضیض | ۲۱۳.۱۳۲ Gm (۱.۴۲۵ AU) |
| نیم‌قطر بزرگ | ۲۲۷.۹۰۸ Gm (۱.۵۲۳ AU) |
| خروج از مرکز مداری | ۰.۰۶۵ |
| تناوب مداری | ۶۸۶.۸۲۹ d (۱.۸۸ a) |
| میانگین سرعت مداری | ۲۴.۱۱ km/s |
| آنومالی متوسط | ۱۰۴.۰۸۶° |
| انحراف | ۲۰.۲۸۰° |
| ویژگی‌های فیزیکی |
| ابعاد | ~۲-۴ kmH |
| جرم | ? kg |
| میانگین چگالی | ? g/cm³ |
| گرانش سطحی استوایی | ? m/s² |
| سرعت گریز استوایی | ? km/s |
| سپیدایی هندسی | ؟ |
| *قدر مطلق* (H) | ۱۶.۱ |
|  |

**سیارک ۵۲۶۱** (به انگلیسی: 5261 Eureka، نامگذاری:1990MB) پنج هزار و دویست و شصت و یکمین سیارک کشف شده‌است که در ۲۰ ژوئن ۱۹۹۰ کشف شد.

قدر مطلق سیارک برابر ۱۶٫۱۰ است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «5261 Eureka». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۵ فوریه ۲۰۱۱.

## پیوند به بیرون

* سیارک در دادگان اجرام کوچک ناسا
# نواحی آشفته‌زمین در مریخ

**نواحی آشفته‌زمین در مریخ** (انگلیسی: Martian chaos terrain) ویژگی بارزی از سطح مریخ است؛ هیچ چیزی روی زمین با آن قابل مقایسه نیست. آشفته‌زمین‌ها به‌طور کلی از گروه‌های نامنظمی از بلوک‌های بزرگ، که برخی از آنها ده‌ها کیلومتر عرض و بیش از صد متر ارتفاع دارند، تشکیل شده‌است. بلوک‌های شیب‌دار و مسطح در بالا، فرورفتگی‌هایی به عمق صدها متر را تشکیل می‌دهند. یک ناحیه آشفته را می‌توان با شبکه درهمی از کوه‌میزه‌ها (mesa)، صخره‌ها (butte) و تپه‌ها تشخیص داد که با دره‌هایی بریده شده‌اند که در مکان‌هایی تقریباً الگودار به نظر می‌رسند. برخی از قسمت‌های این منطقه آشفته به‌طور کامل فرو نریخته‌اند - آنها هنوز به شکل فلات‌های بزرگ تشکیل شده‌اند، بنابراین ممکن است هنوز حاوی یخ آب باشند. مناطق آشفته‌زمین مدت‌ها پیش شکل گرفته‌اند. با شمارش گودال‌ها (تعداد بیشتر گودال‌ها در هر منطقه معین به معنای سطح قدیمی‌تر است) و با مطالعه ارتباط دره‌ها با سایر ویژگی‌های زمین‌شناسی، دانشمندان به این نتیجه رسیده‌اند که این دره‌ها بین ۲٫۰ تا ۳٫۸ میلیارد سال پیش شکل گرفته‌اند.

## مکان‌ها

بزرگ‌ترین تمرکز زمین آشفته مریخ در همان مکان‌هایی است که دره‌های غول‌پیکر و باستانی رودخانه‌ها قرار دارند. از آنجایی که به نظر می‌رسد تعداد زیادی دره‌های بزرگ از زمین آشفته سرچشمه می‌گیرند، به‌طور گسترده این باور وجود دارد که زمین آشفته در اثر خروج آب از سطح زمین به شکل سیل‌های عظیم ایجاد می‌شود. بیشتر زمین‌های آشفته در ارتفاعات مریخ، جنوب هامونه کرایس (Chryse Planitia)، در چهارضلعی Oxia Palus، و در امتداد دوبخش‌شدگی مریخ وجود دارند. اما برخی از مناطق آشفته را می‌توان در چهارضلعی‌های Margaritifer Sinus, Phaethontis و Lunae Palus یافت.

* نقشه‌ای که موقعیت آشفته‌زمین آرسینوس (Arsinoes Chaos) (دورترین سمت چپ)، آشفته‌زمین یانی (Iani Chaos)، آشفته‌زمین آریوم (Aureum Chaos)، آشفته‌زمین مارگارتیفر (Margaritifer Chaos) و سایر ویژگی‌های نزدیک را نشان می‌دهد.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Martian chaos terrain». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۹ مارس ۲۰۲۴.
# آشفته آروم

آشفتهٔ آروم| نقشه جای قرار گرفتن «آشفته آرسینوس» را همراه با **آشفتهٔ آروم** (چپ دور), آشفته‌زمین یانی، «آشفته مارگاریتیفر ترا» و دیگر ویژگی‌های نزدیک را نشان می‌دهد. |
| طول | ۳۶۸ کیلومتر |
| کاشف | مارینر ۹ |

**سطح آشفتهٔ آروم** با کوته‌نوشت **آشفته آروم** (انگلیسی: Aureum Chaos). یک منطقهٔ ناهموار و فروریخته؛ (سطح آشفته دراخترزمین‌شناسی)، در بخش چهارضلعی مارگاریتیفر سینوس ام‌سی-۱۹ (MC-19) سیارهٔ مریخ در تقریباً ۴٫۴ درجه عرض جنوبی و ۲۷ درجه طول جغرافیایی غربی، همچنین در غرب «مارگاریتیفر ترا» قرار دارد. وسعت آن ۳۶۸ کیلومتر است و نام آن برگرفته از ویژگی آلبدوی کلاسیک آن است.

این نام کلاسیک از یکی از اولین نقشه‌های مریخ توسط شیاپارلی بر گرفته شده‌است که او را "پدر مریخ" می‌نامند. او یک ویژگی را "Aurea Cherso"؛ که به شبه‌جزیرهٔ طلایی ترجمه می‌شود، نامی باستانی برای مالایا)، نامید. واژهٔ آروم(Aureum) در لاتین به معنی طلا است. در شیمی، نماد طلا Au هم از همین نام لاتین برگرفته‌شده‌است.

بسیاری از نقاط از دره‌های *آشفته آروم* حدود ۱ کیلومتر عمق دارند - که این کمی بیش از نیمی از عمق گراند کانیون است. اما، آشفتهٔ آروم منطقه‌ای به اندازهٔ ایالت آلاباما را پوشش می‌دهد؛ که تقریباً ۲۰ برابر بزرگتر از پارک ملی گراند کانیون است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Aureum Chaos». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۸ اوت ۲۰۲۲.

## پیوند به بیرون
# دره آرس

دره آرس| *رهیاب مریخ* (at 19.13 N, 33.22 W) photographed the region where Ares Vallis borders Chryse |
| طول | ۱٬۷۰۰ کیلومتر (۱٬۱۰۰ مایل) |

**درهٔ آرس** (انگلیسی: Ares Vallis) یک کانال خروجی در مریخ است که نام آن از نام یونانی باستان برای مریخ، یعنی آرس، خدای جنگ، گرفته شده است. به نظر می‌رسد این دره توسط سیالات، شاید آب در مریخ، شکل گرفته باشد. این دره از Margaritifer Terra در منطقه‌ای پر از تپه شروع می‌شود که در آن یک منطقه آشفته‌زمین یانی به طول ۱۸۰ کیلومتر (۱۱۰ مایل) و عرض ۲۰۰ کیلومتر (۱۲۰ مایل) از طریق منطقه‌ای گذار به عرض ۱۰۰ کیلومتر (۶۲ مایل) به آغاز Ares Vallis متصل می‌شود. این منطقه در مختصات ۳۴۲٫۵° شرقی (۱۷٫۵° غربی) و ۳° شمالی قرار دارد. Ares Vallis سپس از مناطق مرتفع Xanthe Terra عبور می‌کند و در منطقه‌ای شبیه به یک دلتا در Chryse Planitia پایان می‌یابد. Ares Vallis محل فرود فضاپیمای *رهیاب مریخ* ناسا بود که در سال ۱۹۹۷ منطقه‌ای از این دره را نزدیک به مرز با Chryse مورد مطالعه قرار داد.

Ares Vallis در چهارضلعی Oxia Palus مریخ قرار دارد.

برخی محققان استدلال کرده‌اند که اوزبوی, Ladon, Margaritifer، و Ares valles، که اکنون توسط دهانه‌های بزرگ از یکدیگر جدا شده‌اند، زمانی یک کانال خروجی یکپارچه تشکیل می‌دادند که به سمت شمال و Chryse Planitia جریان می‌یافت. گفته می‌شود که منبع این جریان از سرریز دهانه Argyre بوده است، که زمانی به‌صورت یک دریاچه توسط کانال‌هایی از قطب جنوب پر شده بود (کانال‌های Surius, Dzigai، و Palacopus Valles). اگر این نظریه درست باشد، طول کل این شبکه زهکشی بیش از ۸٬۰۰۰ کیلومتر (۵٬۰۰۰ مایل) خواهد بود، که طولانی‌ترین مسیر زهکشی شناخته‌شده در منظومه شمسی محسوب می‌شود. بر اساس این فرضیه، شکل کنونی کانال خروجی Ares Vallis بازسازی یک ساختار پیشین است. این مسیر طولانی جریان آب به عنوان \* سیستم Uzboi-Landon-Morava (ULM) شناخته می‌شود. آب این شبکه ممکن است در شکل‌گیری Ares Vallis نقش داشته باشد.

تحقیقات منتشرشده در ژانویه ۲۰۱۰ نشان می‌دهد که مریخ در امتداد بخش‌هایی از خط استوا دارای دریاچه‌هایی به عرض حدود ۲۰ کیلومتر (۱۲ مایل) بوده است. اگرچه تحقیقات قبلی نشان داده‌اند که مریخ در گذشته‌ای دور آب و هوای گرم و مرطوبی داشته که مدت‌هاست خشک شده است، این دریاچه‌ها در دوران Hesperian، یک دوره بسیار قدیمی‌تر، وجود داشته‌اند. با استفاده از تصاویر دقیق مدارگرد مدارگرد شناسایی مریخ ناسا، محققان گمانه‌زنی می‌کنند که در آن دوره ممکن است فعالیت‌های آتشفشانی، برخورد شهاب‌سنگ‌ها یا تغییر در مدار مریخ باعث گرم شدن موقت جو مریخ و ذوب یخ‌های فراوان موجود در زیر سطح شده باشد. آتشفشان‌ها گازهایی آزاد می‌کردند که جو را ضخیم‌تر کرده و نور خورشید بیشتری را به دام می‌انداختند، به طوری که آب مایع می‌توانست وجود داشته باشد. در این مطالعه جدید، کانال‌هایی کشف شده‌اند که حوضه‌های دریاچه‌ای نزدیک به دره آرس را به هم متصل می‌کردند. زمانی که یک دریاچه پر می‌شد، آب آن سرریز شده و کانال‌هایی به سمت مناطق پایین‌تر حفر می‌کرد، جایی که دریاچه دیگری تشکیل می‌شد. این دریاچه‌ها ممکن است مکانی دیگر برای جستجوی شواهدی از زندگی در مریخ در گذشته یا حال باشند.

 نقشه توپوگرافی منطقه Oxia Palus در مریخ، نشان‌دهنده محل چندین منطقه آشفتگی و دره، از جمله Ares Vallis.
## جستارهای وابسته

* آشفته‌زمین
* زمین‌شناسی مریخ
* های‌رایز
* نواحی آشفته‌زمین در مریخ

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Ares Vallis». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۶ ژانویه ۲۰۲۵.

## پیوند به بیرون
# مریخ ۶

Mars ۶|  |
|  |
| گونه مأموریت | Mars flyby/lander |
| اپراتور | Lavochkin |
| شناسهٔ کوسپار | Bus: 1973-052A Lander: 1973-052D |
| شماره ستکات | Bus: 6768 Lander: 7223 |
| مدت مأموریت | 7 months 7 days (launch to last contact with lander) |
|  |
|  |
| ویژگی‌های فضاپیما |
| فضاپیما | 3MP No.50P |
| سازنده | Lavochkin |
| جرم پرتاب | 3,260 kg (lander, bus, and fuel) |
| جرم فرود | ۶۳۵ کیلوگرم (۱٬۴۰۰ پوند) |
|  |
|  |
| آغاز مأموریت |
| تاریخ راه‌اندازی | 5 August 1973, 17:45:48 (1973-08-05UTC17:45:48Z) UTC |
| موشک | Proton-K/D |
| سایت پرتاب | Baikonur 81/23 |
|  |
|  |
| پایان مأموریت |
| واپسین تماس | Lander: 12 March 1974, 09:11:05 UTC |
|  |
|  |
| مشخصات مداری |
| سامانه مرجع | Heliocentric |
|  |
|  |
| پرواز از Mars |
| اجزای فضاپیما | Bus |
| نزدیک‌ترین فاصله | 12 March 1974, 09:05:53 UTC |
| فاصله | ۱٬۶۰۰ کیلومتر (۹۹۰ مایل) |
| برخورد با Mars (فرود ناموفق) |
| اجزای فضاپیما | lander |
| تاریخ برخورد | 12 March 1974, 09:11 UTC |
| سایت برخورد | ﻿ / ﻿ |
|  |
|   |

**مریخ ۶** (روسی: Марс-۶) که با نام **3MP No.50P** نیز شناخته می‌شود، یک فضاپیمای شوروی بود که برای کاوش مریخ به فضا پرتاب شد. یک فضاپیمای اتوبوس ۳ مگاپیکسلی که به عنوان بخشی از برنامه مریخ به فضا پرتاب شد، شامل یک فرودگر و یک پایه جانبی با ابزارهایی برای مطالعه مریخ در حین پرواز بود.

 نقشه سیاره مریخ، نشان دهنده مکان‌های *وایکینگ ۱*، مریخ ۲، *رهیاب مریخ*، *فرصت* و مریخ ۶ (مرکز پایین تصویر، نزدیک نوار مقیاس).

## جستارهای وابسته

* فهرست اجرام مصنوعی در مریخ
* لیست ماموریت‌های مریخ
* جدول زمانی ماهواره‌های مصنوعی و کاوشگرهای فضایی

## منابع
# برنامه کاوش مریخ

**برنامه کاوش مریخ** (انگلیسی: Mars Exploration Program) یا (MEP) تلاش دراز مدتی برای کاوش‌گری‌های سیاره مریخ است که توسط ادارهٔ ملی هوانوردی و فضای ایالات متحده ناسا تأمین مالی و هدایت می‌شود. برنامهٔ اکتشاف مریخ MEP که در سال ۱۹۹۳ تشکیل شده، از فضاپیماهای مدارگرد، سطح‌نشین‌ها و مریخ نوردها برای بررسی امکان زندگی در مریخ و نیز آب و هوا و منابع طبیعی این سیاره استفاده کرده‌است. این برنامه را ادارهٔ ماموریت‌های علمی ناسا توسط داگ مک کوئیسیشن از بخش علوم سیاره‌ای مدیریت می‌کند. در نتیجه کاهش ۴۰ درصدی بودجه ناسا برای سال مالی ۲۰۱۳، گروه برنامه‌ریزی برنامه مریخ (MPPG) با هدف گردهم آوردن رهبران فناوری، علوم، عملیات انسانی و مأموریت‌های علمی ناسا برای کمک به تنظیم مجدد نماینده پارلمان اروپا تشکیل شد.

## زمینه

### پیشینه

، گروه تجزیه و تحلیل برنامه کاوش مریخ (MEPAG) برای نخستین بار که در اکتبر ۱۹۹۹ تشکیل شد جامعه علمی را قادر ساخت تا برای برنامه‌ریزی و اولویت بندی *برنامهٔ اکتشاف مریخ* اطلاعاتی ارائه دهد. مأموریت‌های اکتشاف مریخ، مانند بیشتر مأموریت‌های ناسا، می‌توانند بسیار پرهزینه باشند. به عنوان مثال، مریخ نورد کنجکاوی ناسا که (در اوت ۲۰۱۲ در مریخ فرود آمد) بودجه ای بیش از ۲٫۵ میلیارد دلار داشته‌است. ناسا همچنین اهداف همکاری با آژانس فضایی اروپا (ESA) را برای انجام مأموریتی شامل برگرداندن نمونه از خاک مریخ به زمین دارد که هزینهٔ آن حداقل ۵ میلیارد دلار و تکمیل آن حدود ده سال به طول می‌انجامد.

اخترزیست‌شناسی، اقلیم‌شناسی و زمین‌شناسی موضوعات رایج در ماموریت‌های برنامه اکتشاف مریخ، مانند مریخ‌نورد اکتشافی (چپ) و آزمایشگاه علمی مریخ (راست) بوده‌اند.
## پیوندهای وابسته

* کاوش‌گری مریخ
* فهرست مأموریت به مریخ

## منابع

## پیوند به بیرون

* Mars Exploration Program at the Jet Propulsion Laboratory
* Mars Exploration Program Analysis Group (MEPAG) at the Jet Propulsion Laboratory

الگو:NASA planetary exploration programs
الگو:NASA space program