# گوهرسنگ

گروهی از سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی - هم تراش‌نخورده و هم تراش‌خورده - شامل (در جهت عقربه‌های ساعت از بالا سمت چپ) الماس، یاقوت کبودتراش‌نخوده مصنوعی، یاقوت، زمرد تراش‌نخورده، و خوشه بلوری آمیتیست.
**گوهرسنگ** (به انگلیسی: gemstone) نمونهٔ بلور معدنی است که رنگ و کیفیت درونی عالی داشته باشد و بتوان به دلیل زیبایی و مقاومت کافی از آن برای مصارف جواهراتی یا زینتی استفاده کرد. به‌طور کلی گوهرسنگ که با عنوان‌های دیگری مانند **گوهر** (gem)، **سنگ قیمتی**، **سنگ نیمه‌قیمتی** و **جواهر** نیز نامیده می‌شود، سنگ قیمتی برش‌داده‌شده و پرداخته‌ای است که به دلیل زیبایی و استحکام و کمیابی و اندازهٔ مناسب برای استفاده در جواهرسازی ارزشمند باشد.

سنگ‌های مشخصی (مانند لاجورد، اپال و ابسیدین) و گاهی گروهی از مواد دارای ترکیب آلی که کانی محسوب نمی‌شوند (مانند کهربا، شبق و مروارید)، نیز ممکن است برای کاربرد جواهراتی مورد استفاده قرار گیرند و بنابراین این موارد نیز اغلب به عنوان گوهرسنگ در نظر گرفته می‌شوند. درجه سختی بیشتر گوهرسنگ‌ها بالا است اما گاهی کانی‌های نرم‌تر مانند برازیلیانیت نیز ممکن است به دلیل رنگ، جلا یا دیگر ویژگی‌های فیزیکی که ارزش زیبایی‌شناختی دارند، کاربرد جواهراتی داشته باشند. با این حال، به‌طور کلی، کانی‌های نرم به دلیل شکنندگی و نداشتن دوام، معمولاً به عنوان گوهرسنگ استفاده نمی‌شوند.

ارزش صنعت گوهرسنگ‌های رنگی (یعنی هر چیزی غیر از الماس) که در سراسر جهان یافت می‌شود، در حال حاضر تا سال ۲۰۲۳، حدود ۱٫۵۵ میلیارد دلار آمریکا تخمین زده می‌شود و پیش‌بینی می‌شود که تا سال ۲۰۳۳ به‌طور پیوسته به ارزش ۴٫۴۶ میلیارد دلار افزایش یابد.

## ویژگی‌ها و دسته‌بندی

مجموعه‌ای از گوهرسنگ‌های سنگ‌ریزه‌ای که به جز یاقوت سرخ و تورمالین، با روش پرداخت سطح چرخشی سنگ‌های خشن با دانه‌های ساینده درون یک بشکه چرخان ساخته شده‌اند. بزرگ‌ترین سنگ‌ریزه در اینجا ۴۰ میلیمتر (۱٫۶ اینچ) طول دارد.
طبقه‌بندی سنتی گوهرسنگ‌ها در غرب که به یونان باستان برمی‌گردد، با تمایز بین گرانبها و نیمه‌گرانبها بودن سنگ‌ها آغاز می‌شود؛ تمایزهای مشابهی در فرهنگ‌های دیگر نیز وجود دارد. در استفاده مدرن، گوهرسنگ‌های قیمتی شامل زمرد، یاقوت سرخ، یاقوت کبود و الماس هستند و دیگر انواع گوهرسنگ‌ها، نیمه‌قیمتی به‌شمار می‌روند. این تمایز نشان دهنده کمیاب بودن این سنگ‌ها در دوران باستان و همچنین کیفیت آنهاست: همه آنها شفاف، دارای رنگ‌های زیبا در خالص‌ترین شکل خود (به جز الماس بی‌رنگ) و بسیار سخت با نمره سختی ۸ تا ۱۰ در مقیاس سختی موس هستند. سنگ‌های دیگر بر اساس رنگ، شفافیت و سختی طبقه‌بندی می‌شوند. تمایز سنتی لزوماً منعکس کننده ارزش‌های مدرن نیست؛ برای مثال، در حالی که بیشتر گارنت‌ها نسبتاً ارزان هستند، یک گارنت سبز به نام تساوریت می‌تواند بسیار ارزشمندتر از یک زمرد با کیفیت متوسط باشد. اصطلاح سنتی دیگری برای سنگ‌های قیمتی نیمه‌قیمتی که در تاریخ هنر و باستان‌شناسی استفاده می‌شود، سخت‌سنگ (Hardstone) است. استفاده از اصطلاحات «گرانبها» و «نیمه‌گرانبها» در یک زمینه تجاری مسلماً گمراه‌کننده است، زیرا این تصور را ایجاد می‌کند که برخی سنگ‌ها از سایرین ارزشمندتر هستند، که همیشه در ارزش واقعی بازار آنها منعکس نمی‌شود، اگرچه این اصطلاحات معمولاً هنگام اشاره به مطلوبیت ممکن است دقیق باشند.

گوهرشناسی علم مطالعه گوهرسنگ‌ها و شناسایی، توصیف، درجه‌بندی و ارزیابی آنهاست. امروزه گوهرشناسی جنبه علمی به خود گرفته و گوهرتراشی و ساختن زیورهای گوناگون نیز جزو رشته‌های هنری به‌شمار می‌رود.

در دوران مدرن، گوهرسنگ‌ها توسط گوهرشناسان شناسایی می‌شوند. این افراد گوهرها و ویژگی‌های آنها را با استفاده از اصطلاحات فنی و زبان حرفه‌ای خاص حوزه گوهرشناسی توصیف می‌کنند. نخستین مشخصهٔ که گوهرشناس برای شناسایی یک گوهرسنگ استفاده می‌کند، ترکیب شیمیایی آن است. برای مثال، الماس از کربن (C) ساخته شده است، در حالی که یاقوت کبود و یاقوت سرخ از اکسید آلومینیوم (Al
2O
3) ساخته شده‌اند. بسیاری از گوهرها ساخته‌شده از بلورهایی هستند که بر پایه دستگاه بلوری خود مانند مکعبی یا شش‌گوشه یا تک‌شیب طبقه‌بندی می‌شوند. اصطلاح رایج دیگر عادت بلوری است، یعنی شکلی که گوهر معمولاً به آن شکل یافت می‌شود. برای مثال، الماس‌ها که دستگاه بلوری مکعبی دارند، اغلب به صورت هشت‌وجهی یافت می‌شوند.

گوهرسنگ‌ها به گروه‌ها، گونه‌ها و انواع مختلفی طبقه‌بندی می‌شوند. برای مثال، یاقوت سرخ، نوع قرمز گونه کرندوم است، در حالی که هر رنگ دیگری از کرندوم، سافایر محسوب می‌شود (مانند یاقوت کبود). نمونه‌های دیگری از گونه‌های کانی بریل شامل زمرد (سبز)، زمرد کبود (آبی)، بریل سرخ (سرخ)، گوشنیت (بی‌رنگ)، هلیودور (زرد) و زمرد صورتی (صورتی) است.

گوهرسنگ‌ها بر اساس رنگ (رنگ، تن و اشباع)، پدیده‌های نوری، درخشندگی، ضریب شکست، دوشکستی، پاشش نور، چگالی نسبی، مقایسه سختی، رخ و شکستگی مشخص می‌شوند. آنها ممکن است چندرنگ‌نمایی یا شکست دوگانه را نشان دهند. گوهرسنگ‌ها ممکن است نورتاب و جذب طیفی مشخصی داشته باشند. گوهرسنگ‌ها را می‌توان بر اساس «آب» موجود در آنها نیز طبقه‌بندی کرد. این یک درجه‌بندی شناخته‌شده از درخشش، شفافیت یا «درخشش» گوهر است. گوهرسنگ‌های بسیار شفاف از نوع «آب نخست» در نظر گرفته می‌شوند، در حالی که گوهرسنگ‌های «آب دوم» یا «آب سوم» آنهایی هستند که شفافیت کمتری دارند. علاوه بر این، مواد یا نقص‌های درون سنگ ممکن است به صورت ناخالصی وجود داشته باشند.

## جستارهای وابسته

* کانی‌شناسی
* گوهرشناسی
* سنگ ماه تولد

## منابع