Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# کندوآکند

دیاگرام حمل انبوه که در آن برش‌های زمین و سنگ (کَندها) برای پر کردن بخش آکند کشیده می‌شوند
**کندوآکند**یا **کندوپوش** (انگلیسی: Cut and fill) در عملیات خاکی به مرحله‌ای در فرایند ساخت راه‌آهن، جاده یا آبراهه گفته می‌شود که به موجب آن مقدار مواد حاصل از برش‌ها تقریباً با مقدار پر کردن مورد نیاز برای ساختن خاکریزهای مجاور مطابقت دارد تا میزان نیروی کار ساختمانی به حداقل برسد.

بخش‌های بریده‌شده یا کَند (Cut) از جاده یا راه‌آهن مناطقی هستند که جاده در آن ارتفاع کمتری نسبت به زمین اطراف دارد. قسمت‌های پر یا آکند یا پوش (Fill)، بخش‌های مرتفع یک جاده یا بستر هستند. در کندوآکند، مواد از حفاری‌های برش خورده گرفته شده و از آن برای ساخت مقاطع پر استفاده می‌شود.

## جستارهای وابسته

* تونل
* تسطیح زمین
* ترانشه

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Cut and fill». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۳ مه ۲۰۲۳.
# متروی شیکاگو

| متروی شیکاگو |
| --- |
| A Pink Line train approaching Randolph/Wabash |
| اطلاعات |
| مکان | شیکاگو، ایلینوی، آمریکا |
| نوعی ترابری | قطارشهری |
| تعداد خطوط | ۸ |
| تعداد ایستگاه‌ها | ۱۴۵ |
| مسافران روزانه | ۷۶۷٬۷۳۰ (متوسط هفتگی، ۲۰۱۵) |
| مسافران سالانه | ۲۴۱٫۹۶ میلیون (۲۰۱۵) |
| مدیر اجرایی | Dorval R. Carter, Jr. |
| مرکز فرماندهی | 567 West Lake St. Chicago, Illinois |
| وبگاه | Chicago Transit Authority |
| اداره |
| آغاز بهره‌برداری | ۶ ژوئن ۱۸۹۲ |
| اداره‌کننده(ها) | Chicago Transit Authority |
| فنی |
| طول سیستم | ۱۰۲٫۸ مایل (۱۶۵٫۴ کیلومتر) |
| اندازه ریل | 4 ft 8 1⁄2 in (۱٬۴۳۵ mm) ریل استاندارد |
| حداقل شعاع قوس | ۹۰ فوت (۲۷٬۴۳۲ میلیمتر) |
| سیستم برق | Third rail, ۶۰۰ ولت جریان مستقیم |
| حداکثر سرعت | ۵۵ مایل بر ساعت (۸۹ کیلومتر بر ساعت) |
|

| نقشه |
| --- |
|  |

 |

سامانه قطارهای تندرو شیکاگو یا **متروی شیکاگو** (که با نام‌های *دِ اِل* و *اِل* نیز در آمریکا مشهور است) به مجموعه‌ای از قطارهای تندرو و مسیرهای تجهیز شده که در شهر شیکاگو و مناطقی که در همسایگی شهر واقع شده‌اند، اطلاق می‌شود.

مدیریت مترو شیکاگو با شرکت سی تی اِی است. شرکت سی تی اِی مجری طرح‌های حمل ونقل عمومی در ایالت ایلینوی و شهر شیکاگو می‌باشد. این سامانه قطارهای شهری از نظر طول مسیر، بعد از متروی نیویورک، دومین و از نظر ازدحام و تعداد مسافر، بعد از متروی نیویورک و واشنگتن، سومین مترو در کشور ایالات متحده آمریکا می‌باشد.

متروی شیکاگو یکی از چهار سامانه ترابری شهری بزرگ آمریکاست که در برخی از بخش‌های آن، خدمات رسانی به صورت بیست و چهار ساعته ارائه می‌شود. خطوط قدیمی متروی شیکاگو در سال ۱۸۹۲ آغاز به کار کرده است که از لحاظ قدمت متروها در آمریکای شمالی و جنوبی، بعد از متروی نیویورک جایگاه دوم را به خود اختصاص داده است. متروی شیکاگو با وجود تراکم شهری بالا، توانایی زیادی در مدیریت سامانه حمل و نقل شهری دارد و از این لحاظ مشهور می‌باشد. متروی شیکاگو شامل هشت خط و یک حلقه میدانی مرکزی است که به صورت الگو ترسیمی پره (خطوط مترو) و چرخ دنده (حلقه میدانی مرکزی) طراحی شده است. متروی شیکاگو به دلیل داشتن خطوط هوایی (سامانه ریل‌های هوایی) گسترده درون شهری، موسوم به *اِلوِیتِد رِیل وِی* به *شیکاگو اِل* مشهور است. این مترو دارای ۹۰٫۸ کیلومتر قطار هوایی، ۵۶٫۳ کیلومتر قطار زمینی و ۱۸٫۳ کیلومتر قطار زیر زمینی است. به‌طور متوسط ۶۵۸٫۵۲۴ نفر در روزهای کاری هفته، ۴۱۹٫۲۵۸ نفر هر شنبه و ۳۱۵٫۲۴۰ نفر هر یکشنبه از متروی شیکاگو استفاده می‌کنند.

*
*
*

## منابع

## پیوند به بیرون

* Chicago Transit Authority – operates CTA buses and "L" trains
* Chicago-L.org – an unofficial, extensive fan site
* CTA Tattler – Daily blog of "L" stories
* ForgottenChicago.com – Forgotten Chicago, "Our Historic Subway Stations".
* Network map (real-distance)
# لوسرن

| Lucerne |
| --- |
| بخش سوئیس |
| نشان |
| گسترشموقعیت Lucerne
 |
| کشور | سوئیس |
| کانتون | Lucerne |
| ناحیه | بخش لوتسرن |
| حکومت |
|  • شهردار | *Stadtpräsident* (فهرست) Urs W. Studer مستقل (تا تاریخ 2008) |
|  • مجلس | *Stadtpräsident* (فهرست) Urs W. Studer مستقل (تا تاریخ 2008) |
| مساحت |
|  • کل | ۲۹٫۱۱ کیلومتر مربع (۱۱٫۲۴ مایل مربع) |
| ارتفاع | ۴۳۶ متر (۱۴۳۰ فوت) |
| جمعیت (2018-12-31) |
|  • کل | ۸۱٬۶۹۱ |
|  • تراکم | ۲۸۰۰/کیلومتر مربع (۷۳۰۰/مایل مربع) |
| منطقهٔ زمانی | یوتی‌سی ۱:۰۰+ (زمان اروپای مرکزی) |
|  • تابستانی (DST) | یوتی‌سی ۲:۰۰+ (ساعت تابستانی اروپای مرکزی) |
| کد(های) پستی | ۶۰۰۰ |
| SFOS number | 1061 |
| احاطه‌شده توسط | Adligenswil, ابیکون، آمن، سوئیس، ار، سوئیس، کریئن، Malters, Meggen, Neuenkirch |
| وبگاه | luzern.ch نمایه (به آلمانی), SFSO statistics |

شهر **لوسِرن** (‎/ljuːˈsɜːrn/‎؛ آلمانی: Luzern [luˈtsɛrn] ()؛ فرانسوی: Lucerne‎ [lysɛʁn]؛ ایتالیایی: Lucerna [luˈtʃɛrna]؛ رومانش: *Lucerna*) در بخش لوتسرن در کانتون لوتسرن در کشور سوئیس واقع شده‌است که ۵۷٬۳۰۰ نفر جمعیت دارد. این شهر پایتخت کانتون لوتسرن می‌باشد و در بخش آلمانی زبان سوئیس واقع شده‌است.

## جستارهای وابسته

* سوئیس
* فهرست شهرهای سوئیس

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی
# اتوبوس هدایت شونده

## اتوبوس هدایت شونده

A Scania K280UB

اتوبوس‌های هدایت شونده، اتوبوس‌هایی هستند که می‌توانند با استفاده از ابزارهایی خاص در یک مسیر اختصاصی که از سایر مسیرهای ترافیکی مجزا است، هدایت شوند. امکان حرکت طبق برنامه زمان بندی حتی در ساعات شلوغی مزیت ویژه این سیستم است. برخلاف اتوبوس‌های ریلی، اتوبوس‌های برقی یا ترامواهای چرخ لاستیکی، اتوبوس‌های هدایت‌شونده می‌توانند بخشی از مسیر خود را در فضای خیابان‌های معمولی یا در خطوط استاندارد اتوبوس حرکت کنند. سیستم‌های هدایت این اتوبوس‌ها می‌توانند فیزیکی باشند، (مانند جدول یا میله‌های راهنما) یا از راه دور ، مانند هدایت نوری یا رادیویی.

یک خط اتوبوس هدایت‌شده را می‌توان به عنوان حمل‌ونقل سریع اتوبوس طبقه‌بندی کرد. به طور کلی می‌تواند یک اتوبوس معمولی یا اتوبوس مفصلی باشد که امکان حمل مسافر بیشتری را فراهم می‌کند.

## سیستم‌های هدایت

### هدایت اپتیکی

وسیله هدایت اپتیکی نصب شده روی یک اتوبوس در روآن
هدایت اپتیکی بر اصول پردازش تصویر متکی است. دوربینی در جلوی خودرو، نوارهای رنگی روی زمین را که نشان‌دهنده مسیر هستند، اسکن می‌کند. سیگنال‌های دریافتی توسط دوربین به یک کامپیوتر داخلی ارسال می‌شوند که آنها را با پارامترهای دینامیکی خودرو (سرعت، نرخ انحراف و زاویه چرخ) ترکیب می‌کند. این کامپیوتر دستورات را به موتور هدایت واقع در جعبه فرمان خودرو منتقل می‌کند تا مسیر آن را مطابق با مسیر مرجع کنترل کند.

### هدایت مغناطیسی

نوعی دیگر از سیستم‌های هدایتی سیستم‌های مغناطیسی هستند که از حسگرها یا آهنرباهای دفن شده در جاده استفاده می‌کنند.

### هدایت جدولی

در اتوبوس‌های هدایت‌شده با جدول (KGB)، چرخ‌های راهنمای کوچک متصل به اتوبوس، با جدول‌هایی در دو طرف مسیر حرکت درگیر می‌شوند. این چرخ‌های راهنما، فرمان اتوبوس را هدایت کرده و آن را در مسیر متمرکز نگه می‌دارند. اتوبوس، خارج از مسیر جدولی به روش عادی هدایت می‌شود. این سیستم امکان حرکت با سرعت بالا و موقعیت‌یابی دقیق اتوبوس در هر ایستگاه را امکان پذیر می‌کند و دسترسی را برای سالمندان و معلولین تسهیل می‌کند. از آنجایی که چرخ‌های راهنما را می‌توان با هزینه کم به تقریباً هر مدل اتوبوس متصل یا از آن جدا کرد، خطوط حرکت اتوبوس هدایت‌شونده با جدول به وسایل نقلیه یا تجهیزات تخصصی خاصی وابسته نیست. به طور معمول، در این خطوط از اتوبوس‌های معمولی موجود در بازار استفاده می‌شود.

خط اتوبوس با سیستم هدایت جدولی در انگلستان
جدول هدایت کننده اجرا شده در آلمان

## منابع

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Guided Bus». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۵ بهمن ۱۴۰۴.
# گوندولا

گوندولا، گوندولاران و گردشگران
**گوندولا** (به ایتالیائی: gondola) یک نوع بلم و قایق پاروئی باریک و دراز است که بیشتر در شهر ونیز ایتالیا برای جابجایی افراد و بارها استفاده می‌شود.

گوندولاها سده‌های پیاپی وسیله اصلی ترابری در ونیز بوده‌اند و امروزه نیز نقش مهمی در جابجایی مردم و کالاها در آبراهه‌های ونیز دارند.
گوندولا توسط یک پاروزن به نام گوندولیر (گوندولاران) حرکت می‌کند. گوندولاران رو به سوی ته قایق ایستاده و یک پاروی تکی را درون آب فشار می‌دهد تا گوندولا به حرکت درآید.

## پیشینه

باور بر اینست که قایق‌های گوندولا در این شکل پیرامون سدهٔ ۱۱ میلادی ساخته شدند. نخستین عکس‌ها از گوندولاها در سدهٔ پانزدهم چاپ شد. شهر ونیز در خلال سدهٔ شانزدهم، ۱۰ هزار گوندولای فعال در نهرهای خود داشت. ولی امروزه از این گونه قایق بیشتر برای سرگرمی و جابجایی گردشگران بهره می‌گیرند.

ریشهٔ نام گوندولا را برخی از واژهٔ cymbula لاتین به معنی قایق می‌دانند و برخی نیز برگرفته از واژهٔ conchula به معنی صدف کوچک.

گوندولاهای ونیز
## منابع

* Wooden Boat، The Venetian Gondola، April 1977. Penzo، Gilberto; La Gondola، 1999.

Wikipedia contributors، «Gondola،» Wikipedia، The Free Encyclopedia،
# فرار از پرداخت بلیت

یک پسر جوان در حال پریدن از روی دروازهٔ گردان در متروی مسکو
**فرار از پرداخت بلیت** عارضه‌ای است که حمل‌ونقل عمومی در بیشتر کلان‌شهرهای دنیا درگیر آن هستند؛ زیرا حتی با استفاده از به‌روزترین و کارآمدترین روش‌ها نمی‌توان نرخ فرار از پرداخت بلیت را به صفر رساند.

اگر سیستم‌های مدیریت شهری نتوانند برای برخورد با این پدیده و کاهش نرخ آن، راه‌حل‌ها و راهکارهای مؤثر پیدا کنند گسترش این پدیده می‌تواند هزینه‌های سربار اقتصادی به بار بیاورد.

از سویی، سیاست‌هایی که تا امروز برای کاهش نرخ فرار از پرداخت بلیت، در کلان‌شهرهای مهم دنیا به‌کار گرفته شده، عموماً متمرکز بر دو روش بهبود کنترل‌ها و افزایش جریمه بوده است که این سیاست‌ها تاکنون نتوانسته در مقابل پدیدهٔ «فرار از پرداخت بلیت» نقش بازدارندگی اساسی داشته باشد. از سوی دیگر، سیاست‌های غیرقیمتی و به‌خصوص انواع تلنگرها تاکنون کمتر در این زمینه استفاده شده است.

مسئلهٔ اصلی، بررسی علل و ریشه‌های بروز این پدیده و سپس مشخصات و ویژگی‌های آن است: چرا پدیدهٔ فرار از پرداخت بلیت اساساً وجود دارد؟ چه عواملی در شکل‌گیری و ازدیاد نرخِ این پدیده مؤثرند و تا چه میزان می‌توان کلیشهها و الگوهای رایج در مورد این پدیده، از قبیل اینکه فرار از پرداخت بیشتر در میان جوانان و سنین پایین رواج دارد، را درست انگاشت؟ در نگاهی دقیق‌تر، هدف این مقاله، تبیین مؤلفه‌های اقتصاد رفتاری جامعهٔ هدف یا افرادی‌ست که مرتکب فرار از پرداخت بلیت می‌شوند.

## پیشینه

گاردو و همکاران او در مقاله‌ای در سال ۲۰۱۶ نشان دادند که برخی ویژگی‌ها مانند ازدحام اتوبوسها، نبودن نظارت در داخل اتوبوس و وجود درهای ورود و خروج متعدد منجر به فرار از پرداخت بلیت می‌شود.

محققانِ گروه پژوهشی حمل و نقل عمومی در استرالیا (۲۰۱۵) پدیدهٔ «فرار از پرداخت بلیت» را در بسترِ «رفتار مشتریان در شهر ملبورن» به عنوان پدیده‌ای برآمده از بدرفتاری مشتریان بررسی کرده است. نتایج آن نشان می‌دهد که کلیشه‌های رایج، از جمله فقیر بودن، رنگین‌پوست بودن یا بیکار بودن، علت پدیدهٔ فرار از پرداخت بلیت را توضیح نمی‌دهد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد، ۶۸ درصد فرارکنندگان، این رفتار برایشان عادت شده و همیشه از پرداخت بلیت فرار می‌کنند و ۱۴٫۵ درصد از آنها فقط یک بار اقدام به این کار کرده‌اند.

در پژوهشی از ترانکاسو و همکاران او (۲۰۱۷) در شیلی نشان داد که افزایش کرایه باعث افزایش درصدِ فرار می‌شود؛ در حالی که افزایش بیکاری منجر به کاهش فرار می‌شود.

گزارشی در وبگاه واکس در ارتباط با پدیدهٔ فرار از پرداخت بلیت و هزینه‌های مترتّب بر آن برای شهرداری نیویورک ارائه داده است. این پژوهش با هدف کشف علل فرار از پرداخت مسافران روی چند ایستگاه اصلی مترو در شهر نیویورک انجام شده است. روش کار با نصب دوربین در گیتهای ورودی و خروجی مترو بوده و نتیجه گرفته است که سیستم جریمه نتوانسته است نرخ فرار از پرداخت را کاهش دهد.

## منابع
# عناصر ارزنده مداری

اختلاف توزیع **عناصر ارزندهٔ مداری** و **مدار مماسی** برای سیارک‌ها با نیم‌قطر بزرگ بین ۲ تا ۴ واحد نجومی
 **عناصر ارزندهٔ مداری** (راست) و **مدار مماسی** (سمت چپ) برای سیارک‌ها در کمربند سیارکی. توجه داشته باشید که چگونه توده‌های خانواده سیارک در سمت چپ قابل تشخیص نیست.
**عناصر ارزندهٔ مداری** یا عناصر مداریِ مناسبِ یک مدار (به انگلیسی: Proper orbital elements)، اندازه‌های ثابتی از ویژگی‌های حرکت یک جرم در فضا هستند که به‌طور عملی و واقعی در یک بازهٔ زمانیِ طولانی در مقیاس نجومی بدون تغییر باقی می‌مانند. از این اصطلاح معمولاً برای توصیف سه مقدار (کمیت) استفاده می‌شود:

* *عنصر ارزندهٔ نیم‌قطر بزرگ* (*ap*),
* *عنصر ارزندهٔ برون‌مرکزی* (*ep*), و
* *عنصر ارزندهٔ انحراف مداری* (*ip*).

*عناصر ارزنده* را می‌توان با عناصر مداری مماسی کپلری (شش عنصر کپلری) مقایسه کرد که در یک زمان یا مبدأ (ستاره‌شناسی) یا دورهٔ خاصی مانند نیم‌قطر بزرگ، خروج از مرکز مداری و انحراف مداری مشاهده می‌شوند. این عناصر مماسی (تماس نزدیک) در روشی قابل پیش‌بینی شبه‌دوره‌ای به سبب عواملی مانند پریشیدگی (اخترشناسی) از سیاره‌ها یا جِرم‌های دیگر (مانند پیش‌روی محوری و دیگر چرخه‌های میلانکوویچ) تغییر می‌کند. در سیستم خورشیدی، چنین تغییراتی معمولاً در زمان‌بندی هزاران سال اتفاق می‌افتند، در حالی که *عناصر ارزنده* برای حداقل ده‌ها میلیون سال عملاً ثابت می‌مانند.

## جستارهای وابسته

* پریشیدگی (اخترشناسی)
* عناصر مداری

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Proper orbital elements». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۴ اوت ۲۰۱۷.
# نامگذاری ریزسیاره‌ها

**نامگذاری ریزسیاره‌ها** (انگلیسی: Minor-planet designation) روند نامگذاری رسمی ریزسیاره‌ها، در شکل نهایی خود؛ ترکیبی از عدد-نام، است که به یک سیارهٔ کوچک (سیارک، سانتور، جسم فرانپتونی و سیاره کوتوله اما نه دنباله‌دار) داده می‌شود. چنین نامگذاری همیشه دارای یک عدد پیشرو (کاتالوگ یا شماره IAU) است و هنگامی که از مسیر مداری آن به‌اندازهٔ کافی اطمینان پیدا شد (به اصطلاح "شماره گذاری") به جسم اختصاص داده می‌شود. مبنای تعیین رسمی بر اساس تعیین موقت نام‌گذاری اجرام آسمانی است؛ نامی که قبلاً، زمانی که برای نخستین بار مشاهده شده بود، به‌طور خودکار تعیین شده‌است. در آینده، بخش موقت نام رسمی می‌تواند با یک نام (به اصطلاح "نامگذاری") جایگزین شود. هر دو تعیین رسمی و موقت توسط مرکز بررسی ریزسیاره‌ها (MPC)؛ شاخه‌ای از اتحادیه بین‌المللی اخترشناسی، نظارت می‌شوند.

در حال حاضر یک عدد تنها پس از اطمینان از مسیر مداری با چهار بار مشاهدهٔ کامل مقابله، اختصاص داده می‌شود. برای اجرام غیرمعمول، مانند سیارک‌های نزدیک به زمین (NEA)، شماره‌گذاری ممکن است پس از سه، شاید حتی تنها دو مقابله، انجام شود. در میان بیش از نیم میلیون ریزسیاره که یک «عدد» دریافت کرده‌اند،تنها حدود ۲۰ هزار (یا ۴٪) نامی هم دریافت کرده‌اند. علاوه بر این، تقریباً ۴۰۰٬۰۰۰ سیاره کوچک حتی شماره‌گذاری نشده‌اند.

کنوانسیون برای قمرهای ریزسیارها، مانند نام رسمی (۸۷) سیلویا اول رومولوس برای قمر سیارکی رومولوس، توسعه‌ای از قرارداد اعداد رومی است که از زمان گالیله برای قمرهای سیارات روشن و خاموش استفاده می‌شد. زمان. دنباله‌دارها نیز توسط MPC مدیریت می‌شوند، اما از سیستم فهرست نویسی متفاوتی استفاده می‌کنند.

## جستارهای وابسته

* فهرست سیارک‌ها
* قواعد نام‌گذاری در اخترشناسی

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Minor-planet designation». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۲ دسامبر ۲۰۲۱.
# سازمان ملی فضایی چین

سازمان ملی فضایی چین
China National Space Administration| 国家航天局 |
| اطلاعات کلی |
| کوته‌نوشت | CNSA |
| بنیان‌گذاری | ۲۲ آوریل ۱۹۹۳ |
| گونه | سازمان فضایی |
| ستاد | پکن، جمهوری خلق چین |
| مدیر | Xu Dazhe |
| بودجه سالانه | ۵۰۰ میلیون دلار (رسمی); ۱٫۳ بیلیون دلار (Euroconsult) |
| وبگاه | www.cnsa.gov.cn |

|  |
| --- |
|  |
| سازمان ملی فضایی چین |
| نویسه‌های چینی سنتی | 國家航天局 |
| نویسه‌های چینی ساده‌شده | 国家航天局 |
| معنای تحت‌اللفظی | National Astronautics Bureau دفتر ملی فضانوردی |
|

| رونویسی‌ها |
| --- |
| چینی استاندارد |
| پین‌یین | Guójiā hángtiān jú |
| وید جایلز | Kuo-chia hang-t'ien chü |

 |
|  |

**سازمان ملی فضایی چین** (چینی: 國家航天局؛ انگلیسی: China National Space Administration (**CNSA**)) سازمان ملی فضایی کشور چین است.

برنامه فضایی چین از سال ۱۹۶۱ میلادی با پرتاب موشک به فضا آغاز شد و با ساخت ماهواره با کمک شوروی گسترش یافت.

در سال ۱۹۷۰ میلادی چین توانست پنجمین کشوری شود که ماهواره ساخت خود را به فضا بفرستد. پس از ان چین برنامه فرستادن انسان به فضا را در دستور کار خود قرار داد؛ و بالاخره در سال ۲۰۰۳ میلادی موفق شد پس از شوروی و آمریکا سومین کشور جهان باشد که انسان به کیهان بفرستد.

چین همچنین پیشنهاد همکاری در ایستگاه فضایی جهانی را داد ولی این پیشنهاد با مخالفت آمریکا روبرو شد. به این دلیل چین برنامه ساخت ایستگاه فضایی چینی را در دستور کار خود قرار داده‌است.

## فضانوردان چینی

* فضانوردان چینی
* جینگ هایپنگ
* لیو بومینگ
* لیو وانگ
* لیو یانگ
* یانگ لیوه
* ژای ژیگانگ

## جستارهای وابسته

* برنامه اکتشاف ماه چین
* فهرست سازمان‌های فضایی

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «China National Space Administration». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۵.
# اورسولا ۳۷۵

سیارک ۳۷۵
۵em| کشف |
| --- |
| تاریخ کشف | سپتامبر ۱۸، ۱۸۹۳ |
| طبقه‌بندی |
| رده ریزسیاره | Main belt |
| ویژگی‌های مداری |
| مبدأ ۳۰ ژانویه ۲۰۰۵ (JD ۲۴۵۳۴۰۰.۵) |
| اوج | ۵۱۷.۵۹۳ Gm (۳.۴۶ AU) |
| حضیض | ۴۱۷.۲۴۷ Gm (۲.۷۸۹ AU) |
| نیم‌قطر بزرگ | ۴۶۷.۴۲ Gm (۳.۱۲۵ AU) |
| خروج از مرکز مداری | ۰.۱۰۷ |
| تناوب مداری | ۲۰۱۷.۲۶۸ d (۵.۵۲ a) |
| میانگین سرعت مداری | ۱۶.۸۵ km/s |
| آنومالی متوسط | ۸۵.۳۲۳° |
| انحراف | ۱۵.۹۳۱° |
| ویژگی‌های فیزیکی |
| ابعاد | ۲۱۶±۱۰ km |
|  |

**سیارک ۳۷۵** (به انگلیسی: 375 Ursula، نامگذاری:1893AL) سیصد و هفتاد و پنجمین سیارک کشف شده‌است که در ۱۸ سپتامبر ۱۸۹۳ و در نیس کشف شد.

قدر مطلق سیارک برابر ۷٫۴۷ است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «375 Ursula». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۴ فوریه ۲۰۱۱.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «375 Ursula». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۴ ژوئن ۲۰۱۱.

## پیوند به بیرون

* سیارک در دادگان اجرام کوچک ناسا
# فردوسی (دهانه برخوردی)

| فردوسی |
| --- |
| یک دهانهٔ برخوردی بر رویِ ماه |
| سیاره | Mercury |
| قطر | ۹۸ کیلومتر |
| عنوان دهنده | فردوسی |

**فردوسی** یک دهانهٔ برخوردی بر روی سیارهٔ تیر (عطارد) است که دارای قطر ۹۸ کیلومتر است. نام این دهانه توسط اتحادیه بین‌المللی اخترشناسی در سال ۲۰۱۰ به افتخار حکیم ابوالقاسم فردوسی برگزیده شده است. فردوسی سخن‌سرای نامی ایران و سرایندهٔ شاهنامه، حماسهٔ ملی ایران است.

## منابع
# نظامی (دهانه)

دهانه‌های برخوردی عطارد
**نظامی** یک دهانه برخوردی بر روی سیارهٔ تیر (عطارد) است که دارای قطر ۷۶ کیلومتر می‌باشد. نام این دهانه توسط اتحادیه بین‌المللی اخترشناسی در سال ۱۹۷۹ به افتخار شاعر و داستان سرای ایرانی حکیم نظامی گنجوی برگزیده شده‌است.

## منابع
# زمین کوچک

مقایسه اندازه زمین، مریخ و سیارات فراخورشیدی کپلر-۲۰ و کپلر-۴۲ .
**زمین کوچک** سیاره‌ای است که به‌طور قابل ملاحظه ای، جرمی کمتر از زمین و زهره دارد. در منظومه شمسی، این دسته شامل عطارد و مریخ است. سیارات فراخورشیدی که در دسته زمین کوچک قرار دارند، شناسایی آن‌ها بسیار سخت است زیرا اندازه و جرم کوچک آن‌ها ضعیف‌ترین سیگنال را تولید می‌کند. با وجود این دشواری، یکی از اولین سیارات فراخورشیدی یافت شده، زمین کوچکی در اطراف تپ اختر میلی ثانیه‌ای پی‌اس‌آر بی۱۲۵۷+۱۲ است. کوچک‌ترین زمین کوچک شناخته شده نیز WD 1145+017 b با اندازه ۰٬۱۵ شعاع زمین یا تا حدودی کوچکتر از پلوتون است.

## جستارهای وابسته

* فهرست انواع سیاره‌ها

## منابع
# کمربند وان آلن

یکی از مهم‌ترین دستاوردهای سال بین‌المللی ژئوفیزیک (۱۹۵۷ و ۱۹۵۸) برنامهٔ ماهوارهٔ اکتشافی (explorer) آمریکا بود. در ارتباط با تفسیر داده‌های این ماهواره، جیمز ون آلن **کمربند وان آلن** یا **کمربند تشعشعی وان آلن** (به انگلیسی: Van Allen Radiation Belt)، را در اطراف کره زمین کشف کرد. تابش مورد بحث از تراکم غلیظ الکترونها و پروتون‌های با انرژی زیاد ناشی می‌شود که در دو منطقهٔ هلالی شکل در فاصله‌های ۳۲۰۰ و ۱۶۰۰۰ کیلومتری سطح زمین واقع شده‌اند. که توسط میدان مغناطیسی زمین، کره زمین را احاطه کرده‌است.

این کمربند ذرات کیهانی مضری را که به سوی زمین می‌تابند، جذب می‌کند. پرتوهای جذب شده توسط این حلقه بعضاً برای موجودات زنده مرگبار است و به عبارت دیگر درصورت عدم وجود این دو کمربند هرگز در زمین حیات پدیدار نمی‌شد. هر ماهواره‌ای که در کمربند وان آلن قرار گیرد توسط ذرات باردار از بین می‌رود؛ بنابراین سه ناحیه امن برای قرار گرفتن ماهواره‌ها ایجاد می‌شود:

* بین زمین و کمربند تحتانی وان آلن مدار پایین (LEO)
* بین کمربند تحتانی و فوقانی مدار متوسط (MEO)
* بین کمربند فوقانی تا فاصلهٔ ۳۵ هزار کیلومتری زمین، زمین ثابت (GEO)

از آنجا که دنیای امروزی ما وابستگی شدیدی به فناوری ماهواره دارد؛ درک نحوه کار کردن این کمربندها امری بسیار ضروری و حیاتی است. به همین دلیل است که ناسا در ماه اوت ۲۰۱۲ دو کاوشگر «وان آلن» را به مدار زمین فرستاد تا اطلاعات کافی در مورد این کمربندها به دست آورد.

## نگارخانه

*
*
*

## منابع
# فوران آتشفشانی

دو نوع فوران در خلال فعالیت آتشفشانی: یک ستون فوران در فوران نوع پلینی (عکس بالا)، یک جریان گدازهٔ بازالتی در فوران نوع هاوایی (عکس پایین سمت چپ) و یک کمان گدازه‌ای در فوران نوع استرومبولی (عکس پایین سمت راست).
در خلال **فوران آتشفشانی** گدازه، خاکستر، لاپیلی، بمب‌های آتشفشانی و گازهای گوناگون از دهانه یا شکاف‌های آتشفشان به بیرون پرتاب می‌شود. آتشفشان‌شناسان انواع گوناگون فوران آتش فشانی را شناسایی کرده‌اند. این انواع معمولاً با نام مهمترین آتشفشان از هر نوع نامگذاری شده‌اند. برخی از کوه‌های آتشفشان ممکن است در خلال یک دوره فعالیت فقط یکی از انواع فوران را از خود نشان دهند، در حالی که برخی دیگر از کوه‌های آتش فشان در یک سری از فعالیت‌های آتشفشانی ترتیبی از چند نوع فوران را دارند.

فوران‌های آتشفشانی به سه دستهٔ اصلی طبق بندی می‌شوند. شناخته شده‌ترین نوع فوران آتشفشانی فوران ماگماتیک است. در این نوع فوران گازها از حالت فشرده خارج شده و ماگما را به بیرون پرتاب می‌کند. نوع دیگر فوران آتش فشانی فوران فرئاتوماگماتیک است. در این نوع فشرده شدن گازها باعث فعالیت ماگماها می‌شود. نوع سوم فوران فوران فرئاتیک است که در اثر داغ شدن بخار بخاطر تماس با ماگما پدید می‌آید. فوران نوع سوم اغلب هیچ ماگمایی به بیرون نمی‌پاشد، ولی به جای آن سنگ‌ها و صخره‌های موجود را ریز ریز می‌کند. این سه نوع طبقه‌بندی کلی خود دارای زیرطبقه‌هایی هستند. ضعیف‌ترین فوران آتشفشانی فوران از نوع هاوایی و زیردریایی است، پس از آن فوران نوع استرومبولی و سپس ولکانو و سورتسی هستند. انواع نیرومندتر فوران عبارتند نوع پله و پلینی. نیرومندترین نوع فوران فوران فراپلینی است. فوران‌های زیریخی و فرئاتیک طبق سازوکار فورانیشان تعریف می‌شوند و از نظر نیرو گوناگون هستند. یکای اندازه‌گیری نیروی فوران نمایه شدت فوران آتشفشان است که یک مقیاس بزرگی از صفر تا ۸ بوده و مربوط به انواع فوران می‌شود.

## سازوکار فوران

فوران‌های آتشفشانی دارای یکی از این سه نوع سازوکار هستند:

* کاهش فشردگی گاز و در نتیجه فوران ماگما
* فشردگی دمایی در اثر خنک شدن به واسطهٔ تماس با آب که فوران فرئاتوماگماتیک را سبب می‌شود.
* بیرون ریختن ذرات به خاطر فشار بخار که تولید فوران فرئاتیک می‌کند. این فشار گاهی تا ۷۰۰ پاسکال نیز می‌رسد.

از نظر نوع فعالیت دو نوع فوران وجود دارد: فوران انفجاری و فوران آرام. فوران‌های انفجاری در اثر انفجارهای گازی پدید می‌آیند که ماگما و تفرا را به بیرون پرتاب می‌کند. در فوران‌های آرام گدازه بدون انفجار قابل توجهی به بیرون سرازیر می‌شود.

فوران‌های آتشفشانی از نظر نیرو بسیار مختلفند. از یک سو فوران‌های آرام از نوع هاوایی قرار دارد که مشخصهٔ آن داشتن چشمه‌های گدازه و جریان گدازهٔ مایع است. این نوع فوران چندان خطرناک نیست. در سوی دیگر فوران نوع پلینی قرار دارد که دارای فوران‌های بسیار خطرناک، خشن و گسترده‌است. آتشفشان‌ها همیشه از دهانه فوران نمی‌کنند. برخی از آتشفشان‌ها از شکاف‌های کناری خود فوران می‌کنند.

## منابع

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Types of volcanic eruptions». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*.
# درخشش بازتابی ماهواره

شبیه‌سازی پدیدهٔ ایجاد یک درخشش بازتابی ماهواره
**درخشش بازتابی ماهواره** (انگلیسی: Satellite flare) نور بازتابیده از ماهواره‌های چرخان در اطراف مدار زمین است که به واسطه انعکاس نور خورشید پس از برخورد با پنل‌های فتوولتاییک یا آنتن ماهواره‌ها حاصل می‌شوند. درخشش بازتابی ماهواره‌ها اغلب با چشمان غیر مسلح هم قابل مشاهده هستند و به شکل یک منور گذرا نمایان می‌گردند. نوارهای درخشان بر جا مانده از این درخشش بازتابی، نوعی آلودگی نوری تلقی می‌گردد که می‌تواند تأثیر منفی بر اخترشناسی، اخترشناسی آماتوری و همین‌طور مردمان بومی محلی داشته باشد.

بسیاری از ماهواره‌ها با قدر ظاهری روشن‌تری می‌تابند که با چشم غیر مسلح به خوبی مشهود هستند. چنین قدر ظاهری می‌تواند رقمی میان +۶٫۵ باشد. آن دسته از ارقام که کوچکتر هستند، روشن‌تر هستند و بر همین قیاس، قدرهای منفی، روشن‌تر از قدرهای مثبت هستند. صورت فلکی ماهواره‌ای ایری‌دیوم یکی از نخستین منابع انسانی آلودگی نوری فضای نزدیک بود که انتقادات بسیاری را در پی داشت. صورت فلکی ماهواره‌ای بزرگتر همانند صورت‌فلکی ماهواره‌ای وان‌وب و استارلینک نیز انتقادهای فزاینده‌ای را دریافت کرده‌اند. نسل اول صورت فلکی ماهواره‌ای ایری‌دیوم از سال ۱۹۹۷ در مجموع ۹۵ ماهواره مخابراتی و ارتباطی را در مدار پایینی زمین قرار داد، ماهواره‌هایی که بانی و مسب درخشش بازتابی ایری‌دیوم بودند. درخشان‌ترین منورها در میان تمام ماهواره‌های در حال گردش از سال ۱۹۹۷ آغاز شد. از سال ۲۰۱۷ تا ۲۰۱۹ بسیاری از این ماهواره‌ها با ماهواره‌های نسل جدید جایگزین شده‌اند که تقریباً، درخشش بازتابی تولید نمی‌کنند و نسل نخست، تا ۲۷ سپتامبر ۲۰۱۹ از مدار زمین خارج شدند.

## نگارخانه

*
*
*
*

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Satellite flare». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۳ ژوئن ۲۰۲۲.

## پیوند به بیرون