# پنبه (سرده)

| گیاه پنبه |
| --- |
|  |
| گل *پنبه معمولی* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | گیاهان |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | گیاهان گلدار |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | دولپه‌ای‌های نو |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | رزیدها |
| راسته: | پنیرک‌سانان |
| تیره: | پنیرکیان |
| زیرخانواده: | پنیرک‌واران |
| تبار: | Gossypieae |
| سرده: | گیاه پنبه کارل لینه |
| گونه‌ها |
|
متن را ببینید. |
| مترادف |
| *Erioxylum* Rose & Standl. *Ingenhouzia* DC. *Notoxylinon* Lewton *Selera* Ulbr. *Sturtia* R.Br. *Thurberia* A.Gray *Ultragossypium* Roberty |

**گیاه پنبه** (نام علمی: *Gossypium*) سردهای از گیاهان تبار Gossypieae است که بومی مناطق گرمسیر و شبه‌گرمسیر هر دو جهان نوین و کهن است. این سرده دارای نزدیک به ۵۰ گونه است که آن را یکی از پرتعدادترین سرده‌های‌تبار خود کرده. نام علمی این سرده برگرفته از واژه *غوز* در زبان عربی است که به معنای «نرم و لطیف» است.

خاستگاه سرده *گیاه پنبه* به ۱۰–۵ میلیون سال پیش بازمی‌گردد. گونه‌های این سرده در مناطق خشک و نیمه‌خشک گرمسیری و شبه‌گرمسیر یافت می‌شوند. آن‌ها اغلب به صورت بوته یا بوته‌وار هستند و در ریخت‌ها و شکل‌های بسیار متنوع با ویژگی‌های مختلف یافت می‌شوند.

## ریشه

پنبه ریشه ای مستقیم و طویل دارد که در ابتدای فصل رشد به سرعت و به‌صورت عمقی به درون خاک نفوذ می‌کند. اگر خاک نفوذپذیر باشد تا قبل از سبزشدن، ریشه پنبه می‌تواند تا عمق ۱۵ تا ۲۰ سانتی‌متر در خاک نفوذ کند و زمانی که بوته به ارتفاع ۳۰ سانتی‌متر برسد، ریشه تا عمق بیش از ۶۰ سانتی‌متر نفوذ می‌یابد. در خاکهای گرم و نفوذ پذیر و تحت کشت آبی پتانسیل نفوذ ریشه به ۲ متر و در شرایط دیم تا ۳ متر می‌رسد، اگر چه عمق توسعه ریشه تا ۶ متر نیز گزارش شده‌است. همراه با افزایش عمق توسعه ریشه، از قطر ریشه به سرعت کاسته شده و ریشه منشعب می‌گردد.

## ساقه

عموماً ساقه اصلی بدون گل است. ساقه بعد از سبز شدن و به مدت یک ماه شامل ۴ تا ۵ میانگره و فاقد انشعاب است. ساقه بافتی چوبی داشته اما سخت نیست. یک جوانه در هر گره ساقه اصلی و در زاویه داخلی هر برگ وجود دارد که می‌تواند به‌صورت شاخه رویشی یا شاخه زایشی رشد نماید. غالباً جوانه‌های رویشی واقع در روی گره‌های پایینی گیاه ۳ تا ۵ فعال شده و تولید شاخه‌های رویشی می‌کنند و شاخه‌های زایشی روی گره‌های بالاتر به‌وجود می‌آیند. مکان تشکیل اولین شاخه در روی ساقه اصلی به گونه، رقم، تراکم بوته، مقدار نیتروژن و رطوبت خاک، آسیب به مریستم انتهایی ساقه یا خسارتهای دیگر بستگی دارد. شاخه زایشی واقع در ناحیه میانی بیشترین تعداد گل را داشته و بالاترین سهم را در تشکیل عملکرد بوته دارند. هیچ شاخه رویشی در بالای اولین شاخه زایشی تشکیل نمی‌گردد و هر چه مکان اولین شاخه زایشی به پایین بوته نزدیک تر باشد، نسبت شاخه‌های زایشی به رویشی بیشتری وجود دارد و گیاه زودرس تر می‌باشد. در ارقام دیررس اولین شاخه زایشی در گره‌های بالاتر تشکیل می‌شود، پس عملکرد بوته پایین است. تفاوت دیگری بین شاخه‌های زایشی و رویشی در زاویه آنها نسبت به ساقه اصلی می‌باشد. شاخه‌های زایشی کم و بیش عمودی رشد می‌کنند، در حالی که شاخه‌های زایشی عموماً به‌طور افقی رشد می‌نمایند.

## گونه‌ها

* پنبه درختی *Gossypium arboreum*
* پنبه معمولی *Gossypium herbaceum*
* گازیپیوم *Gossypium hirsutum*
* *Gossypium anomalum*
* *Gossypium arboreum*
* *Gossypium areysianum*
* *Gossypium aridum*
* *Gossypium barbadense*
* *Gossypium bickii*
* *Gossypium bricchettii*
* *Gossypium costulatum*
* *Gossypium cunninghamii*
* *Gossypium darwinii*
* *Gossypium enthyle*
* *Gossypium evertum*
* *Gossypium exiguum*
* *Gossypium gossypioides*
* *Gossypium harknessii*
* *Gossypium herbaceum*
* *Gossypium hirsutum*
* *Gossypium incanum*
* *Gossypium irenaeum*
* *Gossypium klotzschianum*
* *Gossypium laxum*
* *Gossypium lobatum*
* *Gossypium londonderriense*
* *Gossypium longicalyx*
* *Gossypium marchantii*
* *Gossypium mustelinum*
* *Gossypium nelsonii*
* *Gossypium nobile*
* *Gossypium pilosum*
* *Gossypium populifolium*
* *Gossypium pulchellum*
* *Gossypium raimondii*
* *Gossypium robinsonii*
* *Gossypium rotundifolium*
* *Gossypium schwendimanii*
* *Gossypium somalense*
* *Gossypium stocksii*
* *Gossypium sturtianum*
* *Gossypium thurberi*
* *Gossypium timorense*
* *Gossypium tomentosum*
* *Gossypium tridens*
* *Gossypium trifurcatum*
* *Gossypium trilobum*
* *Gossypium triphyllum*
* *Gossypium turneri*
* *Gossypium vollesenii*
* *Gossypium zaitzevii*

## منابع