# گویان بریتانیا

| Guiana  |
| --- |
| ۱۸۱۴–۱۹۶۶ |
|
پرچم

نشان ملی

 |
| **شعار:Damus petimusque vicissim* "We give and take in return" |
| **سرود:**خدا نگهدار ملکه باد (۱۸۱۴–۱۸۳۷; ۱۹۰۱–۱۹۵۲) خدا نگهدار ملکه باد (۱۸۳۷–۱۹۰۱; ۱۹۵۲–۱۹۶۶)  |
| گویان بریتانیا، ۱۹۰۸ |
| وضعیت | Territorial evolution of the British Empire |
| پایتخت | جرج‌تاون |
| زبان(های) رایج | **رسمی** زبان انگلیسی **Vernacular language** Guyanese Creole
**زبان‌های بومی Akawaio
* Macushi
* Waiwai
* Arawakan family
* Patamona
* Warrau
* Carib
* Wapishana
* Arekuna

**دیگر زبان‌ها** Guyanese Hindustani (Hindi-Urdu) زبان‌های چینی زبان یوروبایی زبان پرتغالی زبان هلندی زبان اسپانیایی زبان تامیلی |
| حکومت | مستعمره |
| دوره تاریخی | امپریالیسم نو |
|  |
| • اشغال  | ۱۷۹۶ |
| • پیمان هلند-انگلیس  | ۱۳ اوت ۱۸۱۴ |
| • مستعمره منفرد  | ۱۸۳۱ |
| • قانون اساسی جدید  | ۱۹۲۸ |
| • استقلال  | ۲۶ مه ۱۹۶۶ |
|  |
| مساحت |
| ۱۹۲۴ | ۲۳۱٬۸۰۴ کیلومتر مربع (۸۹٬۵۰۰ مایل مربع) |
| جمعیت |
|  |
| • ۱۹۲۴  | ۳۰۷۳۹۱ |
|  |
| واحد پول | Spanish dollar (تا ۱۸۷۶) دلار گویان (تا دهه ۱۹۴۰) British West Indies dollar (۱۹۳۵–۶۵) دلار کارائیب شرقی (۱۹۶۵–۶۶) |
| کد ایزو ۳۱۶۶ | GY |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **پیشین** | **پسین** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Demerara |
|  | Essequibo (colony) |
|  | Berbice |
|  | کلمبیای بزرگ |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Guyana (1966–1970) |  |

 |

 |
| Source for 1924 area and population: |

**گویان بریتانیا** (انگلیسی: British Guiana) نام مستعمره بریتانیا و بخشی از هند غربی بریتانیا)، در کارائیب و ساحل شمالی آمریکای جنوبی بود، که هم‌اکنون به عنوان کشور مستقل گویان شناخته می‌شود.

اولین اروپایی کاشف گویان کشف شد، سر والتر رالی، یک کاشف انگلیسی بود. هلندی‌ها اولین اروپایی بودند که در آنجا ساکن شدند و استعمار آن از اوایل قرن هفدهم آغاز شد و هلندی‌ها مستعمرات خود را در اواسط قرن ۱۸ تأسیس کردند. در سال ۱۷۹۶، بریتانیای کبیر این سه مستعمره را طی دشمنی با فرانسوی‌ها، که هلند را اشغال کرده بودند، اشغال کرد. بریتانیا در سال ۱۸۰۲ کنترل خود را به جمهوری باتاو داد، اما یک سال بعد در طی جنگ‌های ناپلئونی مستعمرات را اشغال کرد. این مستعمره رسماً در سال ۱۸۱۴ به بریتانیا واگذار شد و در سال ۱۸۳۱ یک مستعمره منفرد شد.

هنگامی که بریتانیا در این مستعمره کشت نیشکر را گسترش داد، آن‌ها بسیاری از آفریقایی‌ها را به عنوان کار برده‌داری وارد کردند. اقتصاد گویان از اواخر قرن ۱۹ متنوع شده اما متکی بر بهره‌برداری از منابع است. گویان در ۲۶ مه ۱۹۶۶ از پادشاهی متحده بریتانیا مستقل شد.

## تأسیس

انگلیسی‌ها در قرن هفدهم دست‌کم دو تلاش ناموفق برای مستعمره کردن سرزمین‌هایی که بعدها به عنوان گویان بریتانیا شناخته شدند، انجام دادند. تا آن زمان، هلندی‌ها دو مستعمره در این منطقه ایجاد کرده بودند: اسکیبو که توسط شرکت هند غربی هلند اداره می‌شد و بربیس که توسط «انجمن بربیس» اداره می‌شد. شرکت هند غربی هلند در اواسط قرن هجدهم سومین مستعمره خود را با نام دمارارا تأسیس کرد.

در طول جنگ‌های انقلاب فرانسه در اواخر قرن هجدهم، زمانی که هلند توسط فرانسوی‌ها اشغال شده بود و بریتانیا و فرانسه در حال جنگ بودند، بریتانیا در سال ۱۷۹۶ کنترل این مستعمره را به دست گرفت. یک نیروی اعزامی بریتانیایی از مستعمره باربادوس برای تصرف این مستعمرات از جمهوری باتاو (که تحت سلطه فرانسه بود) اعزام شد. مستعمرات بدون درگیری تسلیم شدند. در ابتدا تغییر چندانی ایجاد نشد، زیرا بریتانیایی‌ها موافقت کردند که قوانین قدیمی مستعمرات همچنان به قوت خود باقی بماند.

در سال ۱۸۰۲، طبق مفاد پیمان آمین، بریتانیا مستعمرات را به جمهوری باتاو بازگرداند. اما پس از سرگیری خصومت‌ها با فرانسه در جنگ‌های ناپلئونی در سال ۱۸۰۳، بریتانیا کمتر از یک سال بعد دوباره مستعمرات را تصرف کرد. هلند به‌طور رسمی این سه مستعمره را در پیمان ۱۸۱۴ لندن به بریتانیا واگذار کرد.

بریتانیا اداره جداگانه مستعمرات را تا سال ۱۸۲۲ ادامه داد، تا اینکه مدیریت اسکیبو و دمارارا با هم ادغام شد. در سال ۱۸۳۱، مدیریت اسکیبو-دمارارا و بربیس ادغام شد و مستعمره متحد به نام «گویان بریتانیا» شناخته شد. در طول جنگ جهانی دوم، نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا پایگاه‌های هوایی را در گویان بریتانیا تأسیس کرد.

## اقتصاد و سیاست

اقتصاد مستعمره بر پایه کشت و فرآوری نیشکر به عنوان یک کالای تجاری استوار بود که به کار گسترده توسط کارگران برده با تبار آفریقای زیرصحرا وابسته بود. اگرچه بریتانیا و ایالات متحده تجارت برده در اقیانوس اطلس را در سال ۱۸۰۷ ممنوع کردند، اما تجارت داخلی برده تا زمانی که بریتانیا تمام بردگان مستعمرات خود را در دهه ۱۸۳۰ آزاد کرد، شکوفا بود. ثروتی که آن‌ها تولید کردند تا حد زیادی به گروهی از مالکان غایب برده که در بریتانیا، به‌ویژه در گلاسگو و لیورپول زندگی می‌کردند، سرازیر شد.

مزرعه چارلز ادمونستون در دمارارا، ۱۸۳۴.
اقتصاد گویان بریتانیا تا دهه ۱۸۸۰ کاملاً بر پایه تولید نیشکر بود؛ در آن زمان سقوط قیمت شکر باعث شد تا گرایشی به سمت برنج‌کاری، معدن و جنگل‌داری ایجاد شود. با این حال، تولید نیشکر همچنان بخش مهمی از اقتصاد باقی ماند (در سال ۱۹۵۹ شکر هنوز نزدیک به ۵۰٪ از صادرات را تشکیل می‌داد). تحت حاکمیت هلندی‌ها، اسکان و فعالیت‌های اقتصادی در اطراف مزارع نیشکر که در مناطق داخلی ساحل قرار داشتند، متمرکز بود.

تحت حاکمیت بریتانیایی‌ها، کشت نیشکر به زمین‌های ساحلی غنی‌تر گسترش یافت. تا زمان لغو بردگی در امپراتوری بریتانیا، صاحبان مزارع شکر تقریباً منحصراً به نیروی کار برده وابسته بودند. جورج‌تاون محل وقوع شورش بزرگ بردگان در سال ۱۸۲۳ بود.

تصویری از شورش دمارارا در سال ۱۸۲۳
در دهه ۱۸۸۰ ذخایر طلا و الماس در گویان بریتانیا کشف شد، از جمله چیزی که در سال ۱۹۲۲ تصور می‌شد بزرگترین الماس جهان باشد. این معادن درآمد قابل توجهی ایجاد نکردند. ذخایر بوکسیت امیدوارکننده‌تر بودند و به عنوان بخش مهمی از اقتصاد باقی ماندند. مستعمره هیچ صنعت تولیدی بزرگی به جز کارخانه‌های شکر، کارخانه‌های برنج، چوب‌بری و برخی صنایع کوچک‌مقیاس (شامل کارخانه آبجوسازی، صابون‌سازی و بیسکویت‌سازی) توسعه نداد.

«گروه بوکر» که در لندن مستقر بود، بر اقتصاد گویان بریتانیا تسلط داشت. بوکرها از اوایل قرن نوزدهم مالک مزارع شکر در مستعمره بودند و تا پایان قرن مالکیت اکثریت آن‌ها را در اختیار داشتند. تا سال ۱۹۵۰ آن‌ها به جز سه مورد، مالک تمام مزارع بودند. با افزایش موفقیت، آن‌ها در زمینه‌های رام، داروسازی، انتشارات و نفت سرمایه‌گذاری کردند. این گروه به بزرگترین کارفرما در مستعمره تبدیل شد، تا جایی که برخی به آن «گویانِ بوکر» می‌گفتند.

کارگران قراردادی از سال ۱۸۵۰ تا ۱۹۲۰ از هند جذب شدند. سیستم سخت‌گیرانه کاست هندی تا حد زیادی در این مستعمرات فروپاشید. گویانی‌ها در تمام نیروهای بریتانیایی در طول جنگ جهانی دوم خدمت کردند. این مستعمره همچنین به عنوان پناهگاهی برای یهودیانی که در طول هولوکاست توسط نازی‌ها و فاشیست‌ها از اروپای قاره‌ای آواره شده بودند، عمل کرد.

## راه‌آهن

استعمارگران بریتانیایی اولین سیستم راه‌آهن را در گویان بریتانیا ساختند: ۹۸ کیلومتر خط استاندارد از جورج‌تاون به روزینول، و ۳۱ کیلومتر خط باریک بین وریدن هوپ و پاریکا؛ این سیستم در سال ۱۸۴۸ افتتاح شد. چندین خط باریک نیز برای خدمت به صنعت شکر و معادن بوکسیت ساخته شد.

در سال ۱۹۴۸، زمانی که راه‌آهن در برمودا تعطیل شد، لکوموتیوها و تجهیزات آن برای نوسازی سیستم قدیمی به گویان بریتانیا فرستاده شد. فعالیت این خطوط در سال ۱۹۷۲ متوقف شد. ایستگاه مرکزی بزرگ همچنان در جورج‌تاون پابرجا است.

## مدیریت

بریتانیایی‌ها برای مدت طولانی ساختارهای حکومتی هلندی را در گویان بریتانیا حفظ کردند. یک «دیوان سیاست» وظایف تقنینی و اجرایی را تحت نظر فرماندار مستعمراتی (که از ۱۸۳۱ تا ۱۹۶۶ وجود داشت) انجام می‌داد. اکثریتی از اعضای دیوان توسط فرماندار منصوب می‌شدند و بقیه توسط یک «کالج برگزینندگان» انتخاب می‌شدند. برگزینندگان بر اساس دارایی‌های ملکی و محدود به بزرگ‌مالکان مستعمره انتخاب می‌شدند.

در سال ۱۸۹۱ کالج برگزینندگان به نفع انتخاب مستقیم اعضا لغو شد. در سال ۱۹۲۸، دولت بریتانیا قانون اساسی متاثر از هلند را لغو و آن را با قانون اساسی مستعمره پادشاهی جایگزین کرد. یک شورای قانونگذاری با اکثریت انتصابی ایجاد شد. حق رای به زنان نیز گسترش یافت.

در سال ۱۹۳۸ «کمیسیون موین» برای بررسی وضعیت اقتصادی و اجتماعی مستعمرات بریتانیا در منطقه دریای کارائیب منصوب شد. در نتیجه، در سال ۱۹۴۳ اکثریت کرسی‌های شورای قانونگذاری انتخابی شد. دور بعدی اصلاحات در سال ۱۹۵۳ رخ داد. یک قوه مقننه دومجلسی، متشکل از یک مجلس نمایندگان و یک شورای ایالتی تأسیس شد. حق رای عمومی بزرگسالان برقرار شد و شرایط دارایی برای مناصب لغو گردید.

انتخابات ۲۷ آوریل ۱۹۵۳ تحت سیستم جدید منجر به یک بحران قانون اساسی جدی شد. حزب پیشروی خلق (PPP) ۱۸ کرسی از ۲۴ کرسی مجلس نمایندگان را به دست آورد. بریتانیا که از نفوذ کمونیسم در مستعمره می‌ترسید، قانون اساسی را تعلیق کرد، وضعیت فوق‌العاده اعلام نمود و در ۹ اکتبر ۱۹۵۳ گویان بریتانیا را به اشغال نظامی درآورد.

از سال ۱۹۶۲ تا ۱۹۶۴، شورش‌ها و اعتصابات ناشی از درگیری‌های نژادی و اقتصادی، استقلال کامل را به تأخیر انداخت. بریتانیا با تحمیل طرح استقلال خود و الزام به برگزاری انتخابات تحت سیستم نمایش تناسبی مداخله کرد. در نهایت، در ۲۶ مه ۱۹۶۶، گویان بریتانیا به کشور مستقل گویان تبدیل شد.

## مناقشات سرزمینی

گویان بریتانیا و خطوط مرزی آن، ۱۸۹۶
### مرز غربی با ونزوئلا

در سال ۱۸۴۰، دولت بریتانیا رابرت هرمن شومبورک را مأمور نقشه‌برداری و تعیین مرز غربی گویان بریتانیا با ونزوئلای تازه مستقل کرد. ونزوئلا «خط شومبورک» را نپذیرفت. ونزوئلا مدعی تمام زمین‌های غرب رود اسکیبو به عنوان قلمرو خود بود.

این اختلاف در نهایت به بحران ونزوئلا در ۱۸۹۵ منجر شد. یک حکم داوری در پاریس در سال ۱۸۹۹ صادر شد که حدود ۹۴٪ از قلمرو مورد مناقشه را به گویان بریتانیا واگذار کرد. طرفین در سال ۱۹۰۵ این مرز را پذیرفتند. اما در سال ۱۹۶۲، ونزوئلا مدعی شد که حکم داوری باطل است. بریتانیا و دولت گویان بریتانیا این ادعا را به شدت رد کردند. این مناقشه تا به امروز حل نشده باقی مانده است.

## جستارهای وابسته

* چارلز واترتن

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «British Guiana». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۸.