Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# دوره مدرن

**تاریخ مدرن** (به انگلیسی: Modern history)، **دورهٔ مدرن** یا **عصر نو** دوره‌ای زمانی در تاریخ‌نگاری جهانی است که به بازهٔ زمانی بعد از دورهٔ پساکلاسیک در تاریخ اروپا (معروف به قرون وسطی) می‌پردازد.

تاریخ مدرن را می‌توان به دو دوره تقسیم کرد:

* **اوایل دورهٔ مدرن** که تقریباً در اوایل قرن ۱۶ آغاز شد و شامل نقاط عطف قابل توجهی همچون رنسانس و عصر کاوش در تاریخ اروپا بود.
* **اواخر دوره مدرن** که تقریباً در اواسط قرن ۱۸ آغاز شد و شامل نقاط عطف قابل توجهی همچون جنگ هفت ساله، انقلاب فرانسه، انقلاب صنعتی و واگرایی بزرگ بود. در این دوره برای نخستین بار در تاریخ بشر جمعیت جهان در سال ۱۸۰۴ به یک میلیارد نفر رسید؛ رسیدن به یک میلیارد بعدی هم تنها کمی بیش از یک قرن (سال ۱۹۲۷) به طول انجامید.

تاریخ معاصر مجموعه وقایع تاریخی است که بلافاصله مربوط به زمان حال است.

## نگارخانه

*
*
*

## جستارهای وابسته

* مدرنیته
* نوگرایی
* پسانوگرایی
* تاریخ ادبیات مدرن

## پانویس

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Modern history». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۶.
# پاکو کامپس

پاکو کامپس| اطلاعات شخصی |
| --- |
| نام کامل |
Francisco Campos Salamanca |
| زادروز |
۸ مارس ۱۹۱۶ |
| زادگاه |
لاس پالماس |
| تاریخ مرگ |
۸ سپتامبر ۱۹۹۵ (۷۹ سال) |
| محل مرگ |
مادرید |
| قد |
۱٫۸۱ متر (۵ فوت ۱۱ ۱⁄۲ اینچ) |
| پست |
مهاجم |
| باشگاه‌های جوانان |
| ۱۹۳۴–۱۹۳۶ |
Marino F.C. |
| ۱۹۳۹ |
باشگاه فوتبال اتلتیکو مادرید |
| باشگاه‌های حرفه‌ای\* |
| سال‌ها | **باشگاه‌ها** | **بازی†** | **(گل)†** |
| ۱۹۴۰–۱۹۴۸ |
باشگاه فوتبال اتلتیکو مادرید |
۱۹۳ |
(۱۴۴) |
| ۱۹۴۸–۱۹۵۲ |
باشگاه فوتبال اسپورتینگ خیخون |
۸۲ |
(۶۸) |
| **مجموع** |  | **۲۷۵** | **(۲۱۲)** |
| تیم ملی |
| ۱۹۴۱–۱۹۴۲ |
تیم ملی فوتبال اسپانیا |
۶ |
(۵) |
| دوران مربیگری |
| ۱۹۵۰ |
باشگاه فوتبال اسپورتینگ خیخون |
| ۱۹۵۴–۱۹۵۵ |
Sporting Gijón |
| ۱۹۵۷–۱۹۵۸ |
Badajoz |
| ۱۹۶۰–۱۹۶۱ |
Salamanca |
| ۱۹۶۱–۱۹۶۲ |
باشگاه فوتبال لاس پالماس |
| ۱۹۶۳–۱۹۶۴ |
باشگاه ورزشی تنریف |
| * تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است.
 |

**پاکو کامپس** (انگلیسی: Paco Campos; ۸ مارس ۱۹۱۶ – ۸ سپتامبر ۱۹۹۵) بازیکن فوتبال اهل اسپانیا بود.

از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال اسپورتینگ خیخون و باشگاه فوتبال اتلتیکو مادرید اشاره کرد.

وی همچنین در تیم ملی فوتبال اسپانیا بازی کرده‌است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Paco Campos». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۲ مارس ۲۰۲۲.
# جغرافیای سیشل

| جغرافیای سیشل |
| --- |
|  |
| قاره | آفریقا |
| ناحیه | اقیانوس هند |
| مختصات | ﻿ / ﻿ |
| پهنه | رتبه ۱۸۰مین |
|  • سراسر | ۴۵۲ کیلومتر مربع (۱۷۵ مایل مربع) |
|  • خشکی | ۱۰۰٪ |
|  • آب | صفر٪ |
| خط ساحلی | ۴۹۱ کیلومتر (۳۰۵ مایل) |
| مرزها | ندارد |
| بالاترین نقطه | مورن سیشلوآ ۹۰۵ متر (۲٬۹۶۹ فوت) |
| پایین‌ترین نقطه | اقیانوس هند صفر متر |

سیشل یک کشور جزیره‌ای کوچک است که در دریای سومالی در شمال شرقی ماداگاسکار واقع شده و حدود ۱٫۳۴۴ کیلومتر از موگادیشو، پایتخت سومالی، فاصله دارد. آنتسیرانانا در ماداگاسکار نزدیکترین شهر خارجی به سیشل است. نزدیکترین شهر خارجی واقع در قاره آفریقا به سیشل، شهر موگادیشو است.

سیشل تقریباً بین ۴º و ۱۰º جنوبی و ۴۶º و ۵۴º شرقی قرار دارد. این کشور مجمع‌الجزایری است از ۱۱۵ جزیره گرمسیری، که برخی از جنس سنگ خارا و برخی مرجانی هستند. بیشتر این جزایر کوچک و غیرمسکونی هستند.

پهنه خشکی سیشل تنها ۴۵۲ کیلومتر مربع است، اما جزایر این کشور در یک منطقه ویژه اقتصادی به مساحت ۱٬۳۳۶٬۵۵۹ کیلومتر مربع پراکنده و گسترده‌اند.

حدود ۹۰ درصد از جمعیت ۹۰ هزار نفری کشور در ماهه زندگی می‌کنند، ۹ درصد نیز در پراسلین و لادیگ ساکنند. در حدود یک سوم مساحت کشور متعلق به جزیره ماهه و یک سوم دیگر از آن آب‌سنگ آلدابرا است.

در سیشل دو منطقه مجزا قابل شناسایی است. یکی جزایر سنگ خارا (گرانیتی)، که تنها جزایر اقیانوسی از جنس سنگ‌های گرانیتی هستند، و دیگری جزایر بیرونی مرجانی. جزایر گرانیتی سیشل قدیمی‌ترین جزایر اقیانوسی در جهان هستند، در حالی که جزایر بیرونی آن عمدتاً بسیار جوان هستند، گرچه گروه آلدابرا و سن پیر (گروه فارکوهار) جزایر مرجانی غیرمعمول هستند. این جزیره‌ها در طول تاریخ طولانی خود چندین بار از آب درآمده و دوباره غرق شده‌اند. تازه‌ترین غرق شدن آنها حدود ۱۲۵۰۰۰ سال پیش رخ داد.

## دسته‌بندی جزایر

**جزایر داخلی** نامی عمومی است که اصطلاحاً برای اشاره به ۴۵ جزیره از جزایر سیشل با مساحت ۲۴۷٫۲ کیلومترمربع استفاده می‌شود. جزایر داخلی ۵۴٪ از محدوده کشور سیشل را دربر می‌گیرند اما بیش از ۹۹٪ از جمعیت کشور را در خود جای داده‌اند.

**گروه گرانیتی** شامل ۴۵ جزیره گرانیتی است که همه در شعاع ۵۶ کیلومتری از جزیره اصلی ماهه واقع شده‌اند. این جزایر صخره‌ای هستند و بیشتر آنها یک نوار ساحلی باریک و تپه‌ماهورهایی در مرکز خود دارند که بیشترین ارتفاع آنها ۹۱۴ متر است. مهم‌ترین جزایر این گروه عبارتند از:

ماهه که بزرگترین جزیره است و وسعت آن ۱۵۶٫۷ کیلومترمربع است.
ویکتوریا، پایتخت، در ماهه است.
جزیره پراسلین
جزیره سیلوهت
لادیگ.
دو جزیره مرجانی، ۹۰ کیلومتر به سمت شمال، باقی مانده جزایر داخلی را تشکیل می‌دهند:

جزیره پرنده
جزیره دنیس
تعدادی جزیره مصنوعی نیز در این محدوده وجود دارند از جمله جزیره رومن‌ویل.

## نگاره‌ها

* نقشه سیشل
* نقشه جزیره ماهه
* کوه مورن سیشلوآ
* آبشاری در سیشل

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Geography of Seychelles». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۴ اکتبر ۲۰۱۹.

## پیوند به بیرون
# لندست ۷

لندست ۷| لندست ۷ پیش از پرتاب |
|  |
| گونه مأموریت | تصویربرداری از زمین |
| اپراتور | سازمان زمین‌شناسی آمریکا / ناسا |
| شناسهٔ کوسپار | 1999-020A |
| شماره ستکات | ۲۵۶۸۲ |
| مدت مأموریت | از ۱۵ آوریل ۱۹۹۹ |
|  |
|  |
| آغاز مأموریت |
| تاریخ راه‌اندازی | ۱۵ آوریل ۱۹۹۹ |
| موشک | دلتا ۲ |
| سایت پرتاب | پایگاه نیروی هوایی وندنبرگ SLC-2W |
| پیمان‌کار | بوئینگ |
|  |
|  |
| مشخصات مداری |
| سامانه مرجع | زمین‌مرکزی |
| رژیم مأموریت | مدار خورشیدآهنگ |
| حضیض gee | ۷۰۸ کیلومتر (۴۴۰ مایل) |
| اوج gee | ۷۱۰ کیلومتر (۴۴۰ مایل) |
| انحراف مداری | ۹۸٫۲۲ درجه |
| تناوب | ۹۸٫۸۳ دقیقه |
| Repeat interval | ۱۶ روز |
| مبدأ | 15 November 2014, 03:52:26 UTC |
|  |
|
  |

**لندست ۷** (انگلیسی: Landsat 7) هفتمین ماهواره از سری ماهواره‌های لندست است که در ۱۵ آوریل ۱۹۹۹ به فضا پرتاب شد. مأموریت اصلی لندست تهیه و به‌روزرسانی تصاویر ماهواره‌ای کره زمین و تهیه تصاویر جدید و فاقد پوشش ابر از سطح زمین بود. مدیریت پروژه لندست، جمع‌آوری تصاویر تهیه شده توسط لندست ۷ و انتشار آن‌ها توسط سازمان زمین‌شناسی آمریکا صورت می‌گیرد. پروژه ناسا ورلد ویند امکان تهیه تصاویر سه‌بعدی ار لندست ۷ و سایر منابع اطلاعاتی جهت ناوبری آزاد و رایگان و دیدن زمین از زوایای گوناگون را فراهم می‌سازد. ماهواره لندست ۷ توسط شرکت لاکهید مارتین ساخته شده است.

## مشخصات ماهواره

لندست ۷ در ابتدا برای فعالیت پنج ساله طراحی شده بود و امکان تهیه و ارسال تا ۵۳۲ تصویر در روز را داراست. مدار این ماهواره قطبی و خورشیدآهنگ است، بدین معنی که می‌تواند تمام سطح زمین را اسکن نماید که این کار با ارتفاع ۷۰۵ کیلومتری آن ۱۶ روز به طول می‌انجامد. وزن ماهواره ۱۹۷۳ کیلوگرم، طول آن ۴٫۰۴ متر، قطر آن ۲٫۴۷ متر و ظرفیت حافظه آن ۳۷۸ گیگابایت (حدود ۱۰۰ تصویر) است. ابزار اصلی لندست ۷ سنجنده +ETM است.

## ویژگی‌های اصلی

* باند پانکروماتیک با تفکیک‌پذیری مکانی ۱۵ متر (باند ۸)
* باندهای طیف مرئی آبی، سبز، قرمز، مادون قرمز نزدیک و مادون قرمز میانی با تفکیک‌پذیری مکانی ۳۰ متر (باندهای ۱، ۵ و ۷)
* باند فروسرخ حرارتی تفکیک‌پذیری مکانی ۶۰ متر (باند ۶)

## جستارهای وابسته

* گوگل ارت

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Landsat 7». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۶ نوامبر ۲۰۱۴.

## پیوند به بیرون

* وب‌سایت لندست ناسا
* وب‌سایت لندست سازمان زمین‌شناسی آمریکا
# پلی‌نزیایی‌ها

پلی‌نزیایی‌ها| کل جمعیت |
| --- |
| ح. ۳،۲۰۰،۰۰۰ |
| مناطق با جمعیت چشمگیر |
|  نیوزیلند | ۱٬۱۵۷٬۴۷۸ |
|  ایالات متحده آمریکا | ۹۸۸٬۵۱۹ |
|  استرالیا | ۴۰۹٬۸۰۵ |
|  پلی‌نزی فرانسه | ح. ۲۱۵٬۰۰۰ |
|  ساموآ | ۱۹۲٬۳۴۲ |
|  تونگا | ۱۰۳٬۰۳۶ |
|  جزایر کوک | ۱۷٬۶۸۳ |
|  کانادا | ۱۰٬۷۶۰ |
|  تووالو | ۱۰٬۶۴۵ |
|  شیلی | ۹٬۳۹۹ |
| زبان‌ها |
| زبان‌های پلی‌نزیایی (زبان هاوایی، زبان مائوری، زبان رپا نویی، زبان ساموآیی، زبان تاهیتیایی، زبان تونگایی، زبان تووالویی و سایر زبان‌ها), انگلیسی، فرانسوی و
اسپانیایی |
| دین |
| مسیحیت (۹۶٫۱٪) و باورها و اساطیر پلی نزیایی |
| قومیت‌های وابسته |
| سایر مردمان آسترونزیایی و یورونزی‌ها  |

اهالی ساموآ
کودکان اهل تاهیتی
**مردمان پُلی‌نِزیایی‌** یا **پُلی‌نزیایی‌ها** (انگلیسی: **Polynesians**) گروهی قومی زبانی متشکل از
گروه‌های قومی هستند که بومی (پُلی‌نِزی (جزایری واقع در مثلث پلی‌نزی)، منطقه ای وسیع از اقیانوسیه در اقیانوس آرام) هستند. ریشه اولیه پیشاتاریخی این مردمان به جزایر جنوب شرقی آسیا بازمی‌گردد و ایشان بخشی از گروه قومی-زبانی بزرگتر آسترونزیایی بوده و ریشه زبانی آنها با بومیان تایوان مشترک است. این مردمان به زبان‌های پلی‌نزیایی، که شاخه ای از زیرخانواده زبان‌های اقیانوسیه‌ای از خانواده
زبان‌های آسترونزیایی است، صحبت می‌کنند. مردم بومی مائوری بزرگ‌ترین بخش جمعیتی را از **مردمان پُلی‌نِزیایی‌** را تشکیل می‌دهند، پس از ایشان آن ساموایی‌ها، بومیان هاوایی، تاهیتیایی‌ها، تونگایی‌ها ومائوری‌های جزایر کوک پر جمعیت‌ترین **پلی نزیایی‌ها** هستند.

**پُلی‌نزیایی‌ها** به عنوان دریانوردانی بزرگ شهرت پیدا کرده‌اند، با قایق‌هایشان به دورافتاده‌ترین گوشه‌های اقیانوس آرام دست یافته و در جزایری در فاصله‌های طولانی از هم مانند هاوایی، راپانویی (جزیره عید پاک)، و آئوتاروا (نیوزیلند)، کوچگاه‌هایی را ایجاد کرده و در آنها سکونت نمودند
مردم پلی‌نزی این سفرهای دریایی را با استفاده از مهارت‌های ناوبری باستانی، از جمله خواندن ستارگان، جریان‌ها، ابرها و حرکات پرندگان انجام دادند. مهارت‌هایی که درطی نسل‌های متوالی تا به امروز منتقل شده است.

## ریشه‌های پلی‌نزیایی‌ها

گسترش کوچ نشینان پلی‌نزیایی در اقیانوس آرام و در منطقه ای که مثلث پلی‌نزی نامیده می‌شود.
**پُلی‌نزیایی‌ها**، از جمله ساموایی‌ها، تونگایی‌ها، نیوئی‌ها، مائوری‌های جزایر کوک، مائوهی‌های تاهیتی، مائولی‌های هاوایی، اهالی جزایر مارکیز و مائوری‌های نیوزیلند، زیرمجموعه‌ای از مردمان آسترونزیایی هستند. بر اساس شواهد ژنتیکی، زبانی و باستان‌شناسی، **پُلی‌نزیایی‌ها**ریشه‌های مشابهی با بومیان تایوان، اهالی
ناحیه دریایی جنوب شرق آسیا، میکرونزی و ماداگاسکار دارند

 مهاجرت‌ها وپراکندگی مردمان آسترونزیاییدر طی زمان

## منابع

## پیوند به بیرون
# جزیره مالپلو

جزیرهٔ مالپلو، شرق اقیانوس آرام
**جزیرهٔ مالپلو** به وسعت 7009857500000000000♠۸۵۷٬۵۰۰ (۲٬۱۱۹٬۰۰۰)، در حدود ۵۰۶ کیلومتری سواحل کلمبیا قرار دارد. این پارک دریایی وسیع، بزرگ‌ترین منطقه ممنوعیت ماهیگیری در شرق اقیانوس آرام استوایی است و یک زیستگاه حیاتی برای گونه‌های دریایی در معرض تهدید بین‌المللی فراهم می‌کند و همچنین یک منبع اصلی مواد مغذی‌ است که منجر به تجمع زیاد گونه‌های مختلف زیستی دریایی شده است. این به‌ویژه یک «مخزن» برای کوسه‌ها، هامور غول پیکر و بیل ماهی است و یکی از معدود مکان‌هایی در جهان است که در آن مشاهده کوسه پوزه کوتاه، نوع خاصی از کوسه آب‌های عمیق، تأیید شده است. این آب‌های عمیق، که به‌طور گسترده به‌عنوان یکی از برترین مکان‌های غواصی در جهان شناخته می‌شود، به دلیل وجود دیواره‌های شیب‌دار و غارهایی با زیبایی طبیعی فوق‌العاده، جمعیت مهمی از شکارچیان وحشی بزرگ و گونه‌های دریایی، از جمله بیش از ۲۰۰ گونه کوسه سر چکشی و بیش از ۱۰۰۰ کوسه دیگر از گونه‌های کوسه‌های ابریشمی، کوسه نهنگ و ماهی تن در محیطی دست نخورده که در آن الگوهای رفتاری طبیعی حفظ می‌شود، را پشتیبانی می‌کند.

## منابع

* "Malpelo Fauna and Flora Sanctuary". یونسکو. Retrieved 8 August 2016.
# جذب (شیمی)

طرحی از یک برج جذب . **1a)**: CO2 ورودی; **1b)**: H2O ورودی; **2)**: خروجی; **3)**: بدنه برج جذب; **4)**: پرکن ها.
**جذب**(به انگلیسی: Absorption) فرایندی فیزیکی یا شیمیایی است که طی آن اتم ها،مولکول ها یا یون ها در توده ماده اعم از گاز، مایع یا جامد جذب می‌شود.بر خلاف جذب سطحی که در آن مواد جذب شده در سطح قرار دارند،در این فرایند مواد به داخل توده ماده جاذب کشیده می‌شود.

## منابع
# گل خار

گل خار
**گل خار** (به انگلیسی: Thistle) به گروهی از گیاهان گلدار گفته می‌شود که دارای خارهای تیز در لبه‌های برگ هستند. بیشتر گونه‌های گل خار به تیرهٔ مرکبیان تعلق دارند.

گل خار از زمان الکساندر سوم اسکاتلند (۱۲۴۹–۱۲۸۶) گل ملی کشور اسکاتلند است. تصویر گل خار در سکه‌های نقره زمان جیمز سوم اسکاتلند ۱۴۷۰ میلادی به چشم می‌خورد.

## طبقه‌بندی

برخی از گیاهانی که از تیرهٔ گل‌ستاره‌ای‌ها هستند و گل خار نامیده می‌شوند عبارتند از:

* *باباآدم* – باباآدم
* *خار مقدس* –
* *کنگر فرنگی (رده)* – کنگر فرنگی
* *شکرتیغال* – شکرتیغال

برخی از گیاهانی که خارج از تیرهٔ گل‌ستاره‌ای‌ها قرار دارند و گل خار نامیده می‌شوند عبارتند از:

* *علف شور* – از تیرهٔ اسفناجیان)

## پانویس

## پیوند به بیرون

* گل خار متن فارسی در ویکی‌نبشته
# زنبور درودگر خرمگسی

| زنبور درودگر خرمگسی |
| --- |
|  |
| زنبور درودگر خرمگسی، *Xylocopa tabaniformis* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | بندپایان |
| رده: | حشره |
| راسته: | پرده‌بالان |
| تیره: | Apidae |
| سرده: | Xylocopa |
| گونه: | tabaniformis |

**زنبور درودگر خرمگسی** (نام علمی: *Xylocopa tabaniformis*) نام یک گونه از سرده زنبور درودگر است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Xylocopa tabaniformis». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۱۹.

## پیوند به بیرون
# نیمکت

یک نیمکت باز پارک از جنس چوب در پارک المهدی تهران
**نیمکَت** گونه‌ای نشیمن‌گاه است که برای نشستن بیش از یک نفر جا دارد.

نیمکت‌ها معمولاً چوبی هستند ولی مواد دیگر نیز در ساخت آن ها کاربرد دارند. در پارک‌ها نیمکت‌های سیمانی نیز کار گذاشته می‌شود.
برای ساخت نیمکت های تزیینی با کاربرد خانگی یا کتابخانه‌ها و بیمارستان ها و تمام مکان هایی که از رطوبت در امانند می‌توان از ام دی اف نیز استفاده نمود.

## جستارهای وابسته

* نیمکت‌عشق
* نیمکت کلیسا
* نیمکت طلایی
* صندلی

## منابع

ویکی‌پدیای انگلیسی.
# زیاگان اروپا

زیاگان اروپا
**زیاگان اروپا** (به انگلیسی: Fauna Europaea)، پایگاه داده‌ای از نام‌های علمی و مکان پراکندگی همهٔ موجودات زندهٔ چندسلولی اروپا و جانوران آب‌های شیرین است. هزینه اولیهٔ ساختمان آن توسط اتحادیه اروپا پرداخت شد. (۲۰۰۴–۲۰۰۰)

این پروژه با هماهنگی دانشگاه آمستردام اجرا شده‌است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Fauna Europaea». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۳۱مه ۲۰۱۷.

## پیوند به بیرون

* Fauna Europaea
* Fauna Europaea – all European animal species on the web (article)
* Contributions on Fauna Europaea (data papers)
* A Pan-European Species-directories Infrastructure (PESI)
* PESI - a taxonomic backbone for Europe
# روزگرد

عقاب سینه‌سفید دریایی یک پرنده روزرو
**روزگرد** (به انگلیسی: diurnal) و **روزگردی** (به انگلیسی: diurnality) نوعی رفتار جانوری است و به جانوران یا گیاهانی گفته می‌شود که در طول روز فعال بوده و در شب هنگام خواب هستند. دیگر موجوداتی که روزگرد نیستند ممکن است پگاه‌رو یا شب‌زی باشند. بسیاری جانوران نظیر پستانداران، حشرات، پرندگان و خزندگان روزگرد هستند. برخی از گونه‌های جانوری نظیر گونه‌هایی از سگ و گربه که به عنوان حیوان خانگی هستند، ساعت زیستی خود را با انسان هماهنگ کرده و به مرور آنها را تغییر داده و روزگرد شده‌اند.

## جستارهای وابسته

* شب‌گرد
* پگاه‌رو

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Diurnality». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۴.
# بازشاپرک کله مرگ آفریقایی

| بازشاپرک کلۀ مرگ آفریقایی |
| --- |
|  |
| بازشاپرک کلۀ مرگ آفریقایی، *Acherontia atropos* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | بندپایان |
| رده: | حشرات |
| راسته: | پروانه‌سانان |
| تیره: | بازشاپرکان |
| سرده: | Acherontia |
| گونه: | atropos |
|  |

**بازشاپرک کلۀ مرگ آفریقایی** (نام علمی: *Acherontia atropos*) نام یک گونه از سرده بازشاپرک‌های کله مرگ است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Acherontia atropos». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۶ آوریل ۲۰۱۹.

## پیوند به بیرون
# شاپرک‌های گوندوانا

| شاپرکان گوندوانا |
| --- |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | بندپایان |
| رده: | حشرات |
| راسته: | پروانه‌سانان |
| زیرراسته: | پیچ‌زبانان |
| فروراسته: | ناهم‌رگه‌ها |
| بالاخانواده: | **Palaephatoidea** |

**شاپرکان گوندوانا** (نام علمی: *Palaephatidae*) نام یک تیره از راسته پروانه‌سانان است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Palaephatidae». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۷ فوریه ۲۰۱۴.
# شاپرک‌های برگ‌ساب

| شاپرک‌های برگ‌ساب |
| --- |
|  |
| شاپرک‌های برگ‌ساب، *Gracillariidae* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | بندپایان |
| رده: | حشرات |
| راسته: | پروانه‌سانان |

**شاپرک‌های برگ‌ساب** (نام علمی: *Gracillariidae*) نام یک تیره از زیرراسته دوروزنه‌ای است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Gracillariidae». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۷ فوریه ۲۰۱۴.

## پیوند به بیرون
# حوله‌پوشان

| حوله‌پوشان |
| --- |
|  |
| حوله‌پوشان، *Megalopygidae* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | بندپایان |
| رده: | حشرات |
| راسته: | پروانه‌سانان |

**حوله‌پوشان** (نام علمی: *Megalopygidae*) نام یک تیره از بالاخانواده جنگل‌بان‌واران است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Megalopygidae». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۷ فوریه ۲۰۱۴.

## پیوند به بیرون
# شاپرک‌های ماداگاسکار

| شاپرک‌های ماداگاسکار |
| --- |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | بندپایان |
| رده: | حشرات |
| راسته: | پروانه‌سانان |
| سرده: | Whalleyana |

**شاپرک‌های ماداگاسکار** (نام علمی: *Whalleyana*) نام یک سرده از راسته پروانه‌سانان است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Whalleyana». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۷ فوریه ۲۰۱۴.
# دلپذیرپروانگان

| دلپذیرپروانگان |
| --- |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | بندپایان |
| رده: | حشرات |
| راسته: | پروانه‌سانان |
| سرده: | Macrosoma |

تصویری از دلپذیرپروانگان
**دلپذیرپروانگان** یا **پری‌پروانگان** (نام علمی: *Hedylidae*) نام یک تیره از راسته پروانه‌سانان است.

## ریشه

کلمه Hedylidae از کلمه یونانی "hedyle" به معنای شیرینی یا دلپذیری گرفته شده‌است. پسوند "-idae" برای نشان دادن خانواده‌ای از جانداران استفاده می‌شود؛ بنابراین Hedylidae به خانواده‌ای از پروانه‌ها گفته می‌شود که به ظاهر و رفتار شیرین و دلنشین معروف هستند.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Hedylidae». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۷ فوریه ۲۰۱۴.
# شاپرک‌های کاکلی

| شاپرک‌های کاکلی |
| --- |
|  |
| سیمین‌رگ کمیاب |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | بندپایان |
| رده: | حشرات |
| راسته: | پروانه‌سانان |
| بالاخانواده: | جغدی‌واران |

**شاپرک‌های کاکلی** (به لاتین: Nolidae) نام یک تیره از راسته پروانه‌سانان است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Nolidae». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۷ فوریه ۲۰۱۴.

## پیوند به بیرون
# آب‌دوست

**آب‌دوست** یا **هیدروفیل** (به انگلیسی: Hydrophile) در شیمی و زیست‌شناسی سلول کاربرد دارد و یک پدیدهٔ فیزیکی در مولکول‌ها است که به آب جذب شده یا تمایل به حل شدن در آن دارند.
مولکول‌های هیدروفیل طبق قوانین ترمودینامیک علاوه بر تمایل و قابلیت برای حل شدن در آب، در هر محلول قطبی دیگری می‌توانند حل شوند، زیرا به خاطر قطبی بودن و با ایجاد پیوند هیدروژنی به‌آسانی با آب و دیگر مولکول‌های قطبی محلول شده و از ترکیب با چربی و روغن و هر مولکول آب‌گریز دیگری سر باز می‌زنند. این پدیده در غشای سلولی جایگاه ویژه‌ای دارد.

## صنعت

برخی مواد و ترکیبات که کلوئید نام دارند، با وجود یک سر هیدروفیل و یک دم هیدروفوب قابلیت ترکیب با هر دو مولکول قطبی و غیرقطبی را دارند. از این پدیده در ساخت صابون استفاده می‌شود. از دیگر استفاده‌های این پدیده می‌توان از پنبه‌های با قابلیت جذب بالا (پنبه هیدروفیل) و انواع دستمال‌های جدید در بازار برای پاک کردن سطوح در خانه‌داری نام برد.

## پالاینده هیدروفیلیک

در صنعت و در روند **شامه‌پالایش**\* یا پالایش به وسیلهٔ پرده و غشای کاغذی یا ریزپارچه (میکروتکستایل)، فیلترهای غشایی هیدروفیلیک کاربردهای فراوانی برای پالایش انواع مایع دارد.
این نوع فیلتر هیدروفیل در زمینه‌های پزشکی، صنعتی و بیوشیمیایی برای فیلتر کردن عناصری از قبیل باکتری‌ها، ویروس‌ها، پروتئین‌ها، ذرات، داروها و دیگر مواد سمی کاربرد دارد.
بر خلاف دیگر فیلترهای پرده‌ای، فیلتر هیدروفیل نیازی به خیساندن اولیه ندارد. فیلتر هیدروفیل می‌تواند مایعات و آب را در حالت خشک نیز پالایش کند. اگرچه این نوع پالایندهٔ آب‌دوست در فرایندهای تصفیه حرارتی نسبت به دمای زیاد ناتوان است، ولی نوع تازه فیلترهای هیدروفیل قابلیت فیلتر کردن مایعات با دمای بالا را نیز پیدا کرده‌اند.

## پانویس

**^**  برابرmembrane filtration واژه‌های فرهنگستان فارسی

## جستارهای وابسته

* آب‌گریز
* غشای یاخته
* چسب‌سان
* میسل‌ها

## منابع
# هیدروفرمیل‌دار کردن

| هیدروفرمیل‌دار کردن |
| --- |
| نوع واکنش | واکنش افزایشی |
| شناسه‌ها |
| RSC ontology ID | RXNO:0000272 |
|  |

 هیدروفرمیلاسیون یک آلکن (گروه‌های ارگانیل R1 تا R3 می‌توانند به عنوان مثال گروه آلکیل یا آریل یا هیدروژن باشند)
**هیدروفرمیل‌دار کردن** یا **هیدروفرمیلاسیون**، همچنین به عنوان **سنتز اکسو** یا **فرایند اکسو** شناخته می‌شود، یک فرایند صنعتی برای تولید آلدهیدها از آلکن‌ها است. این واکنش شیمیایی مستلزم افزودن خالص یک گروه فرمیل (CHO) و یک اتم هیدروژن به یک پیوند دوگانه کربن-کربن است. این فرایند از زمان اختراع خود رشد مداوم داشته‌است: ظرفیت تولید به این روش در سال ۱۹۹۵ به ۶٫۶×۱۰۶ تن رسید. این فرایند از این جهت مهم است که آلدئیدها به راحتی به بسیاری از محصولات ثانویه تبدیل می‌شوند. به عنوان مثال، آلدئیدهای حاصل به الکل هیدروژنه می‌شوند که به مواد شوینده تبدیل می‌شوند. هیدروفورمیلاسیون همچنین در مواد شیمیایی ویژه مربوط به سنتز آلی عطرها و داروها استفاده می‌شود. توسعه هیدروفرمیلاسیون یکی از دستاوردهای برتر شیمی صنعتی قرن بیستم است.

این فرایند مستلزم واکنش یک آلکن معمولاً با فشارهای بالای کربن مونوکسید (بین ۱۰ تا ۱۰۰ اتمسفر) و هیدروژن در دمای بین ۴۰ تا ۲۰۰ درجه سانتی‌گراد است. در گونه خاصی از این فرایند، فرمالدهید به جای گاز سنتزی استفاده می‌شود. کاتالیزورهای فلزات واسطه در این واکنش مورد نیاز است. همواره، کاتالیزور در محیط واکنش حل می‌شود، یعنی هیدروفرمیل‌دار کردن نمونه‌ای از کاتالیز همگن است.

## یادداشت

## منابع

## جهت مطالعه

* “Applied Homogeneous Catalysis with Organometallic Compounds: A Comprehensive Handbook in Two Volumes (Paperback) by Boy Cornils (Editor), W. A. Herrmann (Editor). شابک ‎۳−۵۲۷−۲۹۵۹۴−۱
* “Rhodium Catalyzed Hydroformylation” P. W. N. M. van Leeuwen, C. Claver Eds.; Springer; (2002). شابک ‎۱−۴۰۲۰−۰۴۲۱−۴
* “Homogeneous Catalysis: Understanding the Art” by Piet W. N. M. van Leeuwen Springer; 2005. شابک ‎۱−۴۰۲۰−۳۱۷۶−۹
* Imyanitov N.S./ Hydroformylation of Olefins with Rhodium Complexes // Rhodium Express. 1995. No 10–11 (May). pp. 3–62 (Eng). ISSN 0869-7876
# الکل نوع یک

اتانول
بوتانول
**الکل نوع یک** الکلی است که یک گروه هیدروکسیل متصل به اتم کربن نوع یک داشته باشد. تعریف دیگر آن عبارت است از مولکولی که دارای یک گروه ‎ باشد. در مقابل الکل نوع دو دارای فرمول CHROH است و الکل نوع سوم فرمول –CR2OH را دارد که در آن R بیانگر گروهی است که کربن دارد.

ازجمله الکل‌های نوع یک می‌توان به اتانول و بوتانول اشاره کرد.

برخی منابع مانند چاپ ۱۹۱۱ دانشنامهٔ بریتانیکا، متانول را الکل درجهٔ یک می‌دانند اما این تعریف در کاربرد حرفه‌ای کمتر مورد پذیرش است.

## منابع
# دی‌متیل‌اتانول‌آمین

| دی‌متیل‌اتانول‌آمین |
| --- |
|  |
| نام‌گذاری آیوپاک[نهفتن]2-Methylaminoethanol |
| دیگر نام‌ها[نهفتن]Methyl β-hydroxyethylamine |
| شناساگرها |
| شماره ثبت سی‌ای‌اس | 109-83-1Y |
| پاب‌کم | 8016 |
| کم‌اسپایدر | 13836021Y |
| شمارهٔ ئی‌سی | 203-710-0 |
| شمارهٔ یواِن | 2735 |
| MeSH | N-methylaminoethanol |
| ChEBI | CHEBI:21763Y |
| ChEMBL | CHEMBL104083Y |
| شمارهٔ آرتی‌ئی‌سی‌اس | KL6650000 |
| مرجع بیلشتین | 1071196 |
| جی‌مول-تصاویر سه بعدی | Image 1 |
| گسترش
SMILES
* CNCCO
 |
| گسترش
InChI
* InChI=1S/C3H9NO/c1-4-2-3-5/h4-5H,2-3H2,1H3Y Key: OPKOKAMJFNKNAS-UHFFFAOYSA-NY
 |
| خصوصیات |
| فرمول مولکولی | C3H9NO |
| جرم مولی | ۷۵٫۱۱ g mol−1 |
| شکل ظاهری | Colourless transparent liquid |
| بوی | Ammoniacal |
| چگالی | 935 g mL-1 |
| دمای ذوب |  −۴٫۵۰ درجه سلسیوس؛ ۲۳٫۹۰ درجه فارنهایت؛ ۲۶۸٫۶۵ کلوین  |
| دمای جوش |  ۱۵۸٫۱ درجه سلسیوس؛ ۳۱۶٫۵ درجه فارنهایت؛ ۴۳۱٫۲ کلوین  |
| انحلال‌پذیری در آب | Miscible |
| log P | 1.062 |
| فشار بخار | 70 Pa (at 20 °C) |
| ضریب شکست (*n*D) | 1.439 |
| خطرات |
| GHS pictograms |   |
| سیستم هماهنگ جهانی طبقه‌بندی و برچسب‌گذاری مواد شیمیایی | **DANGER** |
| GHS hazard statements | H302, H312, H314 |
| GHS precautionary statements | P280, P305+351+338, P310 |
| شاخص ئی‌یو | 603-080-00-0 |
| طبقه‌بندی ئی‌یو |  |
| کدهای ایمنی | R21/22, R۳۴ |
| شماره‌های نگهداری | (S1/2), S26, S36/37/39, S45 |
| نقطه اشتعال |   |
| دمای خودآتشگیری |   |
| محدودیت‌های انفجار | 1.6–19.8% |
| ترکیبات مرتبط |
| مرتبط با alkanols | * دی‌متیل‌اتانول‌آمین
* دی‌اتیل‌اتانول‌آمین
* دی‌اتانول‌آمین
* ان،ان-دی‌ایزوپروپیل‌آمینواتانول
* متیل دی‌اتانول‌آمین
* تری‌اتانول‌آمین
* بیس-تریس متان
 |
| ترکیبات مرتبط | * دی‌متیل‌آمین
* تری‌متیل‌آمین
* دی‌متیل‌هیدرازین نامتقارن
* *N*-Nitrosodimethylamine
* بیگوآنید
* دی‌اتیل‌آمین
* Triethylamine
* دی‌اتیل‌هیدروکسیل‌آمین
* دی‌ایزوپروپیل‌آمین
* Dimethylaminopropylamine
* Diethylenetriamine
* *N'**N-Diisopropylethylamine تری‌ایزوپروپیل‌آمین
* Tris(2-aminoethyl)amine
* مکلورتامین
* HN1 (nitrogen mustard)
* HN3 (nitrogen mustard)
 |
| به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa) |
|  Y (بررسی) (چیست: Y/N؟) |
| Infobox references |
|  |   |

**دی‌متیل‌اتانول‌آمین** (به انگلیسی: Dimethylethanolamine) یک ترکیب شیمیایی است.

## جستارهای وابسته

* ترکیب شیمیایی
* نام‌گذاری اتحادیه بین‌المللی شیمی محض و کاربردی

## منابع

* «IUPAC GOLD BOOK». دریافت‌شده در ۱۸ مارس ۲۰۱۲.