Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ساعت بیست‌وچهار ساعته

ساعت بیست و چهار ساعته نوعی قرارداد جهت نمایش زمان در طول شبانه روز است که نمایش زمان در طول یک روز را از نیمه شب تا نیمه شب بعد از آن با استفاده از یک ساعت که به بیست چهار ساعت تقسیم گردیده است نمایش می‌دهد که این از ساعت صفر آغاز و به ساعت ۲۳ ختم می‌شود.

ساعت بیست و چهار ساعته با شماره‌های رومی
این ساعت به منظور نمایش ساعت نقاط مختلف جهان مورد استفاده است و نیز استاندارد جهانی (ISO 8601) به این منظور تدوین شده است.

این نوع ساعت در علم پزشکی به منظور نوشتن گزارش وضعیت بیماران به جهت جلوگیری از ایجاد ابهام مورد استفاده قرار می‌گیرد.

این نوع از اعلام ساعت در ایالات متحده و کانادا به ساعت نظامی و همچنین ساعت نجومی معروف است و تعداد انگشت شماری از کشورهای جهان همچنان از ساعت دوازده ساعته استفاده می‌نمایند.
# ساعت دوازده ساعته

**ساعت دوازده ساعته** یک قرارداد زمانی است که در آن ۲۴ ساعت روز به دو دوره تقسیم می‌شود: **ای.ام.** (برگرفته از واژه لاتین **ante meridiem** به معنای «قبل از ظهر») و **پی.ام.** (برگرفته از واژه لاتین **post meridiem** به معنای «بعد از ظهر»). هر دوره شامل شماره‌گذاری ۱۲ ساعت است: ۱۲ (عملکرد به عنوان ۰)، ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶، ۷، ۸، ۹، ۱۰ و ۱۱. ساعت دوازده ساعته از هزاره دوم (پیش از میلاد) توسعه یافته و در قرن شانزدهم به شکل امروزی خود رسیده است.

سیستم ساعت| ۱۲ ساعته | ۲۴ ساعته |
| --- | --- |
| نیمه‌شب (شروع روز) ۱۲ نیمه‌شب ۱۲:۰۰ ای.ام. | ۰۰:۰۰ |
| ۱۲:۰۱ ای.ام. | ۰۰:۰۱ |
|  ۱:۰۰ ای.ام. | ۰۱:۰۰ |
| ۱۱:۰۰ ای.ام. | ۱۱:۰۰ |
| ۱۱:۵۹ ای.ام. | ۱۱:۵۹ |
| ظهر ۱۲ ظهر ۱۲:۰۰ پی.ام. | ۱۲:۰۰ |
| ۱۲:۰۱ پی.ام. | ۱۲:۰۱ |
|  ۱:۰۰ پی.ام. | ۱۳:۰۰ |
| ۱۱:۰۰ پی.ام. | ۲۳:۰۰ |
| ۱۱:۵۹ پی.ام. | ۲۳:۵۹ |
| نیمه‌شب (پایان روز) *or shown as start of next day* | ۲۴:۰۰
(۰۰:۰۰) |
|  |

## جستارهای وابسته

* ساعت بیست‌وچهار ساعته

## منابع

## پیوند به بیرون

* NIST FAQ on time
* 12am is noon in Japan
# زمان استاندارد

مناطق زمانی در سراسر جهان در حال حاضر
**زمان استاندارد**، همگام‌سازی ساعت‌ها در یک منطقه جغرافیایی با یک استاندارد زمانی واحد است که معمولاً به صورت استاندارد زمانی متوسط محلی نیست. به‌طور کلی، زمان استاندارد با میانگین زمان محلی در برخی از نصف‌النهارها که از منطقه عبور می‌کند، اغلب نزدیک مرکز منطقه، مطابقت دارد. از نظر تاریخی، زمان استاندارد در طول سده نوزدهم برای کمک به پیش‌بینی آب‌وهوا و سفر با قطار تعیین شد. این مسئله در سده بیستم در سطح جهانی اعمال شد و مناطق جغرافیایی به مناطق زمانی تبدیل شدند. زمان استاندارد در هر منطقه زمانی به عنوان میزان جبران از زمان جهانی تعریف شده‌است. یک جبران بیشتر برای بخشی از سال در مناطقی که ساعت تابستانی دارند اعمال می‌شود.

پذیرش زمان استاندارد، به دلیل تطابق ناگسستنی بین زمان و طول جغرافیایی، مفهوم نصف کردن کره زمین به نیمکره شرقی و غربی را با یک نصف النهار مبدأ جایگزین نصف‌النهارهای اولیه مختلف که قبلاً استفاده شده بود، محکم کرد.

## جستارهای وابسته

* ساعت تابستانی
* نشست بین‌المللی نصف‌النهار ۱۸۸۴
* ساعت مکه
* استاندارد زمانی

## منابع
# زمان‌سنجی

**زمان‌سنجی** یا **علم سنجش زمان** (به: یونانی χρόνος Chronos، 'زمان' و μέτρον metron، 'اندازه‌گیری') علم سنجش و اندازه‌گیری زمان است و با اندازه‌گیری، زمان‌سنجی استانداردسازی زمان را نیز به‌کار می‌گیرد. این دانش به عنوان یک مرجع قابل توجه برای بسیاری از زمینه‌های مختلف علم برآورد شده‌است.

اهمیت اندازه‌گیری دقیق و قابل اعتماد زمان علاوه بر ارائه یک واحد استاندارد شده برای آزمایش‌های زمان‌سنجی به دنیای مدرن و پژوهش‌های علمی بیشتر بسیار زیاد است. علیرغم تعدادی از واحدهای مشخص در سراسر جهان، زمان تغییر را تغییر می‌دهد و متغیر در بسیاری از آزمایش‌ها است؛ بنابراین زمان - و استانداردسازی آن - بخش مهمی از بسیاری از زمینه‌های علوم است.

علم سنجش زمان، نباید با زمان‌بندی اشتباه گرفته شود، «علم محل وقایع در زمان» نیز اغلب به این دانش متکی است.

## جستارهای وابسته

علم اندازه‌گیری زمان

تاریخ ابزارهای زمان

## منابع
# زمان نجومی

تفاوت روز نجومی و روز خورشیدی در شکل بالا نشان داده شده‌است.
**زمان نجومی** یا *روز نجومی* اندازه‌گیری حرکت وضعی زمین بر اساس عبور متوالی یک ستاره ثابت یا به اعتباری دیگر نقطه اعتدال بهاری (یا یک نصف النهار خاص) است (شبانه روز نجومی).
از سویی با زمان خورشیدی (شبانه روز خورشیدی) که عبور متوالی خورشید طی حرکت وضعی زمین است متفاوت و کوتاهتر است چرا که خورشید در جابجایی ظاهری روزانه نزدیک به ۱درجه در زمینه ستارگان به شرق نوسان می‌کند و ناظر همواره عبور متوالی یک ستاره ثابت را در یک حرکت وضعی به اندازه ۴دقیقه از خورشید زودتر خواهد دید.
همچنین «روز نجومی» با معیار عبور متوالی یک ستاره بعلت تفاضل زمان حرکت تقدیمی در بعد طی یک روز (ms ۸٫۴ = یا جابجایی سالانه ۳٫۳۵۲۲۷۶۷ثانیه)، با روز نجومی با معیار یک نصف النهار خاص متفاوت و کوتاهتر است.

در دهه اخیر (۲۰۱۰+ میلادی) مقدار شبانه روز نجومی بر اساس یک نصف النهار خاص ۲۳h ۵۶m ۴٫۰۹۰۵۳s که با اعمال تعدیل زمان تقدیمی نسبت به یک ستاره ثابت ۲۳h ۵۶m ۴٫۰۸۱۳۸s می‌باشد.

## تفاضل زمان نجومی و خورشیدی

بعبارتی، مدت زمان واقعی که طول می‌کشد زمین به دور خودش بچرخد، ۲۳:۵۶:۴ است، اما در این مدت زمین هم کمی (حدود ۱درجه) در مدار انتقالی خود حرکت می‌کند. بنابراین خورشید در جای سابق خود دیده نمی‌شود ولی ستارگان به همان صورت دیده می‌شوند و ناچار زمین برای تمام شدن روز خورشیدی باید ۳ دقیقه و ۵۶ ثانیه دیگر حرکت کند؛ که در این صورت جای ستارگان متفاوت خواهد بود. به آن زمان کوتاه‌تری که در طی آن جای ستارگان تغییر نمی‌کند «شبانروز نجومی» می‌گویند.

## منابع
# کره آسمان

کره آسمان
نمایش چرخش زمین در یک کره آسمانی - ستارگان (سفید)، دایرةالبروج (قرمز)، نیم‌دایره‌های عمودی (بعد)، دوایر افقی (میل در دستگاه مختصات استوایی.
**کره آسمانسپهر آسمانی** یا **کرهٔ سماوی** (به انگلیسی: Celestial sphere)، یک کرهٔ فرضی در فضا است که با زمین هم‌مرکز است و شعاع بسیار بزرگ‌تری دارد. ناظر زمینی می‌تواند جای ستارگان و اجرام آسمانی را روی سطح داخلی آن کرهٔ فرضی تصور کند.

کرهٔ آسمان دارای دستگاه مختصات سماوی متنوعی است و مختصات استوایی میل و بعد روی آن امتداد و مابه‌ازای مختصات طول و عرض جغرافیایی کرهٔ زمین است.

*کرهٔ پنداری آسمانی* ابزاری کاربردی برای نجوم کروی است و به اخترشناسان این امکان را می‌دهد با استفاده از دستگاه مختصات سماوی با در نظر گرفتن ناشناخته یا نامربوط بودن فاصله اجسام در آسمان، موقعیت‌های ظاهری آنها را مشخص کنند. این خود کاربردهایی همچون پیدا کردن موقعیت اجرام نسبت به یکدیگر، و فاصلهٔ زوایه‌ای آن‌ها را دارد. اما فاصلهٔ عمقی (مختصات عمودی) ستارگان آسمان در این کره لحاظ نمی‌شود و چون اساس آن بر پایهٔ مشاهدات بصری نجوم کروی است، این‌گونه در نظر گرفته می‌شود که گویی همهٔ ستارگان روی سطح داخلی یک کرهٔ شیشه‌ای به نام *کرهٔ آسمان* چسبیده باشند. در نجوم رصدی با استفاده از هندسه و مثلثات کروی روی این کره محاسبه‌های مربوط به طلوع و غروب اجرام آسمانی امکان‌پذیر می‌گردد. در دستگاه مختصات استوایی استوای سماوی *کره آسمانی* را به دو نیمه، نیمکره‌های آسمانی شمالی و جنوبی تقسیم می‌کند.

## جستارهای وابسته

* نیم‌کره جنوبی آسمانی

## منابع

* همنشین بهار: اعتدال بهاری Equinox

* «معین پناهنده»، شماره ده ماهنامه آسمان شب
# زبان نروژی

| زبان نروژی |
| --- |
| تبار | Default* زبان‌های ژرمنی
	+ ژرمنی شمالی
		- **زبان نروژی**
 |
| کدهای زبان |
| ایزو ۱–۶۳۹ | `no – نروژی nb – بوکمل nn – نینورسک` |
| ایزو ۲–۶۳۹ | `[[ISO639-3:nor – نروژی nob – بوکمل nno – نینورسک|nor – نروژی nob – بوکمل nno – نینورسک]]` |
| ایزو ۳–۶۳۹ | `nor` – کد همگانی کدهای اختصاصی: `nob` – بوکمال `nno` – نینورسک |

**زبان نروژی** یا **نارویژی** (به *نروژی*: norsk) یک زبان هندواروپایی از شاخهٔ گروه زبان‌های اسکاندیناویایی خانوادهٔ زبان‌های ژرمنی (زبان‌های ژرمنی شمالی) است. نروژی زبان رسمی کشور نروژ است.

گفتنی است که وجود دو زبان در نروژ، باعث پیچیدگی مسائل زبانی این کشور شده‌است. این زبان‌ها، بوکمل (زبان کتابی)، که نزدیک به زبان دانمارکی است، و نینورسک (نروژی جدید)، که نزدیک به لهجهٔ شمال سوئد است، نام دارند. نام‌های غیررسمی این دو زبان به‌ترتیب ریکسمل (به‌معنای زبان سلطنتی) و لاندسمل (به‌معنای زبان روستایی) است.

هردو زبان از سال ۱۸۸۵ به‌عنوان زبان‌های رسمی نروژ شناخته شده‌اند. زبان نروژی نو در سال ۱۸۵۰ توسط ایوار آسن بر پایهٔ زبان سده‌های میانه و لهجه‌های نروژیِ آن دوره ابداع شده‌است. زبان‌های بوکمل و نینورسک، پس از اصلاحات سال ۱۹۳۸، به هم نزدیک‌تر شدند؛ این امر نتیجهٔ سیاست‌های حکومتی برای به‌هم پیوستن دو زبان جهت ایجاد زبان مشترک نروژی به‌نام سام‌نورسک بوده‌است. همه‌پرسی سال ۱۹۴۶ نشان داد که ۷۹٪ مردم نروژ از این سیاست پشتیبانی می‌کنند؛ اما مخالفان این سیاست، اعتراض‌های گسترده‌ای را در دههٔ پنجاه میلادی ترتیب دادند. به‌هرحال، نفوذ سام‌نورسک از سال ۱۹۶۰ کاهش یافت و در سال ۲۰۰۲ رسماً کنار گذاشته شد.

## جستارهای وابسته

* بوکمل
* نروژی نو (نونورسک/نینورسک)

## پانویس

## منابع

* *زبان‌های مردم جهان*، میشل مالِرْب، مترجم: عفت ملانظر، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۲.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Norwegian language». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۵ ژانویهٔ ۲۰۰۹.
# زبان نیاژرمنی

| نیاژرمنی |
| --- |
| بازسازی | زبان‌های ژرمنی |
| سرزمین | شمال اروپا |
| نیاکان بازسازی‌شده | زبان نیاهندواروپایی
 |
| نوادگان بازسازی‌شده | * زبان نیانورس
 |

نقشه پراکندگی زبان نیاژرمنی در حدود سال ۵۰۰ پیش از میلاد
**زبان نیا-ژرمنی** (به انگلیسی: Proto-Germanic language) یا **ژرمنی مشترک** یک نیازبان بازسازی‌شده و ریشه شاخهٔ ژرمنی خانواده زبان‌های هندواروپایی است.

نیاژرمنی در طی نخستین نیمه از نخستین هزاره دوران مشترک به سه شاخه ژرمنی غربی، ژرمنی شرقی و ژرمنی شمالی تقسیم شد که برای مدت زیادی در ارتباط با هم بودند. از این زبان هیچ متن منسجمی باقی نمانده‌است و با استفاده از روش‌های مقایسه‌ای بازسازی شده‌است.

## جستارهای وابسته

* زبان‌های ژرمنی

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی
# کانون (هندسه)

نقطهٔ F کانون بیضی (*e*=۱/۲)، سهمی (*e*=۱) و هذلولی (*e*=۲) است.
در هندسه، **کانون** یک جفت نقطهٔ خاص است که به کمک آن انواع منحنی‌ها حاصل می‌شود. در تعریف انواع مقاطع مخروطی (دایره، بیضی، سهمی، و هذلولی) می‌توان از کانون‌ها کمک گرفت. مقاطع مخروطی را می‌توان به کمک دو کانون، یک کانون و یک خط هادی، یا یک کانون و یک دایره تعریف کرد.که در این میان دایره و سهمی یک کانون و بیضی و هذلولی دو کانون دارند.

## منابع

* Wikipedia contributors, "Focus (geometry)," Wikipedia, The Free Encyclopedia,  (accessed July 7, 2013).
# رصدخانه اقلیم فضای ژرف

رصدخانه آب‌وهوای فضای ژرف|  |
| فهرست نام‌ها | Triana |
|  |
| گونه مأموریت | رصد خورشیدی |
| اپراتور | ناسا / اداره ملی اقیانوسی و جوی |
| شناسهٔ کوسپار | 2015-007A |
| شماره ستکات | ۴۰۳۹۰ |
| وبگاه | www.nesdis.noaa.gov/DSCOVR/ |
|  |
|  |
| ویژگی‌های فضاپیما |
| جرم پرتاب | ۵۷۰ کیلوگرم (۱٬۲۵۷ پوند) |
| ابعاد | Undeployed: ۱٫۴ × ۱٫۸ متر (۵۴ × ۷۲ اینچ) |
| توان | 600 W |
|  |
|  |
| آغاز مأموریت |
| تاریخ راه‌اندازی | February 11, 2015, 23:03:02 (2015-02-11UTC23:03:02Z) UTC |
| موشک | Falcon 9 v1.1 |
| سایت پرتاب | پایگاه نیروی هوایی کیپ کاناورال SLC-40 |
| پیمان‌کار | اسپیس‌اکس |
|  |
|  |
| مشخصات مداری |
| سامانه مرجع | مدار خورشید مرکزی |
| رژیم مأموریت | L1&nbsp;point |
|  |
|
  |

**رصدخانه آب‌وهوای فضای ژرف** (انگلیسی: Deep Space Climate Observatory) که به اختصار DSCOVR نامیده می‌شود، ماهواره آب‌وهوایی اداره ملی اقیانوسی و جوی (NOAA) است که توسط شرکت اسپیس‌اکس با استفاده از حامل پرتاب فالکن ۹ در ۱۱ فوریه ۲۰۱۵ از پایکاه فضایی کیپ کاناورال به فضا پرتاب شد.

طرح اولیه این پروژه توسط ناسا توسعه داده شده و طرح آن در سال ۱۹۹۸ توسط ال گور معاون رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا جهت اهداف دیدبانی زمین پیشنهاد شد.

## جستارهای وابسته

* سامانه انرژی تابشی ابرها و زمین

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Deep Space Climate Observatory». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۶.

## پیوند به بیرون
# طول جغرافیایی

|  |
| --- |
|  |
| نقشه زمین |
| طول جغرافیایی (λ) |
| در نقشه بالا طول جغرافیایی،‌ به صورت خطوطی عمودی و خمیده نشان داده‌اند. ولی هر کدام در واقع نیمی از یک دایره بزرگ هستند، با شعاع‌های برابر. |
| عرض جغرافیایی (φ) |
| خطوط عرض جغرافیایی، به صورت خطوطی صاف و افقی نشان‌داده‌شده‌اند. ولی در واقع دایره‌هایی هستند به شعاع‌های متفاوت. |
| خط استوا،‌ زمین را به دو نیمکره شمالی و نیمکره جنوبی تقسیم می‌کند. استوا عرض جغرافیایی صفر است. |  |

**طول جغرافیایی** (به انگلیسی: Longitude) مختصات جغرافیایی شرقی-غربی است که در نقشه‌برداری و جهت‌یابی از آن استفاده می‌گردد. این مختصات، مکانی را بر اساس فاصله‌اش از یک نصف‌النهار اصلی نشان‌می‌دهد. عدد طول جغرافیایی، به صورت زاویه‌ای بین صفر و مثبت ۱۸۰ یا منفی ۱۸۰ درجه بیان می‌گردد. معمولاً (نه همیشه) برپایه قرارداد، اعداد مثبت نشان‌گر طرف شرق بودن نقطه نشان‌داده شده‌است.

در طول تاریخ مبداهای زمانی گوناگونی برای «نصف‌النهار اصلی» استفاده می‌شده‌است. تا اینکه در سال ۱۸۸۴ طی همایش جهانی نصف‌النهاری، قرار گذاشته‌شد تا بعد از این تنها از رصدخانه گرینویچ به عنوان مبدأ استفاده می‌گردد.

هر درجه جغرافیایی معمولاً به ۶۰ دقیقه بخش می‌گردد و هر دقیقه نیز به همین ترتیب از ۶۰ ثانیه تشکیل شده‌است؛ بنابراین یک صورت معمول نشان‌دادن طول جغرافیایی به صورت روبروست:‎ ۲۳° ۲۷′ ۳۰" E‏ البته این مقدار به صورت‌های دیگری نیز نشان داده‌می‌شود. (مثلاً ده‌دهی بیان کردن قسمت ثانیه)

زمین در مدت ۲۴ ساعت یک بار به دور خود می‌چرخد و کل زمین ۳۶۰ درجه طول جغرافیایی است. در نتیجه هر ۱۵ درجه تغییر طول جغرافیایی یک «ساعت» محسوب می‌شود. این امر مبنای تعیین مناطق زمانی است.

اگر ما دور زمین (حدود ۲۵٬۰۰۰ مایل یا ۴۰۲۳۴ کیلومتر) را به ۳۶۰ درجه تقسیم کنیم، فاصله هر درجه عرض جغرافیایی یا طول جغرافیایی با درجه دیگر بر روی سطح زمین بیش از ۶۹ مایل یا ۱۱۱ کیلومتر می‌شود. البته هنگامی که به شمال یا جنوب خط استوا حرکت می‌کنیم، فاصله بین خطوط طول جغرافیایی کوتاه‌تر می‌شود تا زمانی که آنها در واقع در قطب با هم تماس پیدا می‌کنند. در ۴۵ درجه شمال یا جنوب خط استوا، یک درجه طول جغرافیایی حدود ۴۹ مایل (حدود ۷۹ کیلومتر) است.

## طول نجومی

زاویه بین خط مماس صفحه استوای لحظه‌ای که در روی صفحه نصف النهار نجومی محل اندازه‌گیری می‌شود. یا زاویه بین نصف النهار نجومی گذرنده بر نقطه مورد نظر و نصف النهار نجومی گذرنده بر گرینویچ در جهت خلاف عقربه‌های ساعت از صفر تا ۲۴ ساعت بر روی صفحه استوا اندازه‌گیری می‌شود.
آزیموت نجومی (AZ):
زاویه بین نصف النهار نجومی گذرنده بر i و صفحه قائم گذرنده بر صفحه نشانه روی است در واقع زاویه بین امتداد شمال حقیقی و نقطه ایستگاه با امتداد نقطه نشانه روی (امتداد مورد تداول) و نقطه ایستگاه به مبدأ شمال که در جهت حرکت عقربه‌های ساعت از صفر تا ۳۶۰ اندازه‌گیری شده آزیموت نام دارد.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_2  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_3  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_4  |
| --- | --- | --- |
| ۰° | 110.574 km | 111.320 km |
| ۱۵° | 110.649 km | 107.551 km |
| ۳۰° | 110.852 km | 96.486 km |
| ۴۵° | 111.133 km | 78.847 km |
| ۶۰° | 111.412 km | 55.800 km |
| ۷۵° | 111.618 km | 28.902 km |
| ۹۰° | 111.694 km | 0.000 km |

## جستارهای وابسته

* جهت‌یابی

## منابع

Wikipedia contributors, "Longitude," Wikipedia, The Free Encyclopedia,
# اوج‌رسی (نجوم)

نمایی از نصف‌النهار در کرهٔ آسمانی.
 «نصف‌النهار بالایی» یک ناظر، یک نیم‌دایره، از نقطهٔ «اوج» آن‌ها و نقاط شمالی و جنوبی افق آن‌ها می‌گذرد (قسمت زرد رنگ در تصویر). «نصف‌النهار محلی» ناظر، نیم‌دایره‌ای است که «اوج» و هر دو قطب آسمانی آن را در بر می‌گیرد.
**اوج‌رسی** (انگلیسی: Culmination) در اخترشناسی رصدی، **لحظهٔ به اوج‌رسی** گذر یک جرم آسمانی (خورشید، ماه، یک سیاره، یک ستاره، صورت فلکی یا جسمی در ژرفای آسمان) از نصف النهار محلی ناظر است. این رویدادها به عنوان «عبور یا ترانزیت نصف‌النهاری» نیز شناخته می‌شدند؛ که در زمان‌سنجی و ناوبری استفاده می‌شدند و دقیقاً با استفاده از تلسکوپ ترانزیت اندازه‌گیری می‌شده‌اند.

در طول هر روز، به نظر می‌رسد که هر جرم آسمانی در امتداد یک مسیر دایره‌ای روی کره آسمان حرکت می‌کند، زیرا چرخش زمین هنگام عبور از نصف النهار دو لحظه ایجاد می‌کند. به غیر از در منطقه‌ای از قطب‌های جغرافیایی، هر جرم آسمانی که از نصف النهار عبور می‌کند، دارای یک اوج‌رسی بالاتر، در هنگام رسیدن به بالاترین نقطهٔ مسیر خود در بالای افق است، و دوباره نزدیک به دوازده ساعت بعد، یک اوج‌رسی پایین‌تر؛ هنگامی که به پایین‌ترین نقطهٔ خود برسد، دارد. اصطلاح «زمان اوج‌رسی» (زمانی که جسم به اوج می‌رسد) غالباً به معنای اوج‌رسی بالایی استفاده می‌شود.

ارتفاع یک جسم (A) در درجه نقطهٔ اوج‌رسی خود برابر است با ۹۰ که توسط عرض ناظر (L) کم شده و با انحراف جسم (δ) جمع می‌شود:
A = WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 .

## جستارهای وابسته

* کره آسمان
* نصف‌النهار سماوی
* پاسو
* سمت‌الرأس

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Culmination». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۱ ژانویه ۲۰۲۱.
# استوای سماوی

استوای سماوی در امتداد خط استوای زمین است و ۲۳٫۴ درجه نسبت به دایرةالبروج میل دارد. (انحراف محوری زمین ۲۳٫۴ درجه است). این تصویر ارتباط میان انحراف محوری زمین، دوران محوری و صفحه مداری را نشان می‌دهد.
**استوای آسمان** یا **استوای سماوی** (به انگلیسی: Celestial equator) که **معدل‌النهار** و **هَموگار آسمانی** نیز نامیده می‌شود، یک دایره بزرگ در کره آسمان فرضی است که هم‌صفحه با استوای زمین است. امتداد استوای سماوی، صفحه مرجع در دستگاه مختصات استوایی است. به بیان دیگر، استوای سماوی ادامه و امتداد استوای زمین در ماورای جو است. به دلیل انحراف محوری زمین، استوای سماوی اکنون حدود °۲۳٫۴۴ نسبت به دایرةالبروج (صفحه حرکت انتقالی زمین) میل دارد، ولی به دلیل پریشیدگی ناشی از دیگر سیاره‌ها، مقدار این میل طی ۵ میلیون سال گذشته بین °۲۲٫۰ تا °۲۴٫۵ متغیر بوده‌است.

محل تقاطع صفحهٔ استوای زمین با کرهٔ آسمانی به‌صورت دایرهٔ عظیمه‌ای است که محل ناظر، یا مرکز زمین در مرکز آن قرار گرفته‌است.

از دید یک ناظر که بر روی استوای زمین ایستاده‌است، استوای سماوی به‌صورت یک نیم‌دایره است که از نقطه مستقیماً بالای سر (سرسو) می‌گذرد. با جابه‌جا شدن ناظر به سمت شمال یا جنوب، استوای سماوی نیز به سمت افق مخالف منحرف می‌شود. استوای آسمانی به دلیل قرار داشتن بر روی کره سماوی، بی‌نهایت دور تعریف شده‌است؛ بنابراین، انتهای نیم‌دایره، بدون توجه به موقعیت ناظر بر روی زمین، همیشه افق را به سمت شرق و به سمت غرب قطع می‌کند. در قطب‌های جغرافیایی، استوای سماوی با افق نجومی منطبق است. در همه عرض‌های جغرافیایی استوای سماوی یک قوس یا دایره یکنواخت است، زیرا ناظر فقط به‌طور محدود از صفحه استوای سماوی فاصله دارد، اما از خود استوای سماوی بی‌نهایت دور است.

اجرام آسمانی در نزدیکی استوای سماوی از بیشتر نقاط روی زمین در بالای افق ظاهر می‌شوند، ولی اوج‌رسی این اجرام (رسیدن به نصف‌النهار) به بالاترین مقدار در نزدیکی استوا می‌رسد.

استوای سماوی در حال حاضر از میان این صورت‌های فلکی می‌گذرد:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * ماهی (شامل اولین نقطه برج حملدر بالای مرز جنوبی آن است)
* نهنگ
* گاو
* جوی
* شکارچی (نزدیک کمربند شکارچی)
 | * تک‌شاخ
* سگ کوچک
* مار باریک
* سدس
* شیر
 | * دوشیزه (شامل اولین نقطه برج ترازو است)
* مار (سر)
* مارافسای
* مار (دُم)
* عقاب
* دلو
 |

اینها قابل مشاهده‌ترین صورت‌های فلکی در سطح جهانی هستند.

ٰدر طول هزاران سال، جهت استوای زمین و در نتیجه صورت‌های فلکی که استوای سماوی از آن‌ها می‌گذرد به دلیل پیش‌روی محوری تغییر خواهد کرد.

اجرام آسمانی غیر از زمین نیز دارای استوای آسمانی مشابهی هستند.

## نوشتارهای وابسته

* پیش‌روی محوری
* قطب سماوی
* میل (اخترشناسی)
* چرخش به دور محور ثابت (قطب)

## منابع

* همنشین بهار: اعتدال بهاری Equinox
# دوران (هندسه)

**دَوَران**، حرکت یک جسم در جهت دایره‌ای است.

یک کره در حال دوران به دور محور خود (حرکت اسپینی)
برای یک جسم دوبعدی، دوران به دور یک نقطه است. در فضا، دوران می‌تواند به دور یک محور یا یک نقطه انجام شود. در حالت دوران حول محور، ذرات تشکیل‌دهندهٔ جسم، بر روی دوایری هم‌محور با محور دوران حرکت می‌کنند.

در دوران جسم سه‌بعدی، ممکن است جسم به دور یکی از محورهای تقارن خود بچرخد که به آن حرکت اسپینی گفته می‌شود یا محور دوران خارج از جسم واقع باشد که به آن حرکت اُربیتی گفته می‌شود.

از دوران یک مستطیل حول یکی از اضلاعش=استوانه

از دوران یک مثلث قائم الزاویه حول یکی از اضلاع مجاورش=مخروط

از دوران یک مثلث قائم الزاویه حول وتر= دو مخروط

از دوران یک دایره حول قطر به اندازه○180=کره

از دوران یک نیم دایره حول قطر به اندازه○360=کره

در دوران حجمی آن ضلعی که حول شکل آن دوران می‌دهد بچرخد ارتفاع می‌شود اما آن ضلعی که چرخیده می‌شود شعاع آن جسم است.

## جستارهای وابسته

* جابجایی
* دینامیک
* حرکت تقدیمی
* نوتاسیون

## آزمایشگاه مجازی دوران

آزمایشگاه دوران یک شکل چهار ضلعی قابل تغییر و دلخواه با مرکز دوران قابل تغییر. (با لغزنده‌ها کار کنید)

آزمایش دوران ۱۸۰ درجه یا بازتاب نسبت به محور افقی.

آزمایش دوران حول مبدأ برای یک تابع (ماشین عدد ساز دلخواه).

آزمایشگاه دوران یک مثلث حول نقطه دلخواه قابل تغییر.

آزمایشگاه دوران یک شکل حول محور طول‌ها و ایجاد حجم حاصل از دوران

## پانویس
# ۱۵ ژوئن

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<  | **ژوئن** |  >> |
| ش | ی | د | س | چ | پ | ج |
|  |  | ۱ | ۲ | ۳ | ۴ | ۵ |
| ۶ | ۷ | ۸ | ۹ | ۱۰ | ۱۱ | ۱۲ |
| ۱۳ | ۱۴ | ۱۵ | ۱۶ | ۱۷ | ۱۸ | ۱۹ |
| ۲۰ | ۲۱ | ۲۲ | ۲۳ | ۲۴ | ۲۵ | ۲۶ |
| ۲۷ | ۲۸ | ۲۹ | ۳۰ |   |
| ۲۰۲۶ میلادی |

**۱۵ ژوئن** در تقویم گرگوری، صد و شصت و ششمین (در سال‌های کبیسه صد و شصت و هفتمین) روز سال است. ۱۹۹ روز تا پایان سال باقی است.

## رویدادها

* ۱۹۷۷ – با برگزاری انتخابات مجلس و سنا برای انتخاب ۳۵۰ نماینده و ۲۰۷ سناتور پس از ۴۱ سال نخستین انتخابات دموکراتیک در اسپانیا برگزار شد. مشارکت در این انتخابات ۷۸٫۸ درصد بود. این دوران در زمان سلطه ژنرال فرانکو بر این کشور سپری شده بود.
* ۱۹۹۴ – واتیکان و اسرائیل روابط کامل دیپلماتیک برقرار کردند.
* ۲۰۰۱ – **سازمان همکاری شانگهای** توسط رهبران چین، روسیه، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان با هدف برقرار کردن موازنه در برابر نفوذ ایالات متحده و ناتو در منطقه، پایه‌گذاری شد. ایران نیز در سال ۲۰۱۲ به عنوان عضو ناظر به این سازمان ملحق شد.

## زادگان

* ۱۹۱۴ – یوری ولادیمیرویچ آندروپوف، رهبر اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی (۱۹۸۴–۱۹۸۲) (سرزمین استاوروپول، امپراتوری روسیه)
* ۱۹۱۷ – جان فن، پروفسور و پژوهش‌گر آمریکایی
* ۱۹۱۸ – فرانسوآ تومبالبایه، آموزگار و سیاست مدار اهل جمهوری چاد و اولین رئیس‌جمهور این کشور (۱۹۷۵–۱۹۶۰) (موهن چاری، چاد فرانسه)
* ۱۹۲۰ – روژه پونته، دوچرخه‌سوار اهل فرانسه (د. ۲۰۰۹)
* ۱۹۲۱ – عبدالهادی التازی، زبان‌شناس و تاریخ‌دان مراکشی و سفیر این کشور در ایران (فاس، مراکش)
* ۱۹۳۲ – آسنولدو دیونیش، ورزشکار دو و میدانی اهل ونزوئلا (د. ۱۹۹۷)
* ۱۹۶۴ – میشل لادروپ، فوتبالیست دانمارکی (فردریکسبرگ، دانمارک)
* ۱۹۸۷ – روح‌الله نیکپا، تکواندوکار افغان (وردک، افغانستان)

## درگذشتگان

* ۱۳۸۳ – ژان ششم، سیاست‌مدار، تاریخ‌نویس و امپراتور بیزانس
* ۱۳۸۹ – مراد یکم، سومین سلطان امپراتوری عثمانی (۱۳۸۹–۱۳۶۲) (آماسیه، امپراتوری عثمانی)
* ۱۳۴۱ – آندرونیکوس سوم، امپراتور بیزانس
* ۱۴۶۷ – فیلیپ سوم، دوک بورگوندی، دوک بورگوندی
* ۱۹۱۶ – آلبرت هوتوم-شیندلر، پژوهشگر انگلیسی
* ۲۰۲۳ - گلندا جکسون،(به انگلیسی: Glenda May Jackson)، سیاست‌مدار بریتانیایی عضو حزب کارگر و بازیگر پیشین سینما بود.

## مناسبت‌ها

* روز جهانی باد
* روز جهاني گل و گياه
* روز مهندس در کشور ایتالیا
* روز جهانی مقابله با آزار سالمندان

## جستارهای وابسته

* ویکی‌پدیا:یادبودهای برگزیده/۱۵ ژوئن
* ۲۵ خرداد

## منابع

## پیوند به بیرون

* BBC: On This Day
# المپیاد

المپیا در یونان باستان.
**المپیاد** دوره‌ای چهار ساله برای گردهمایی و اجرای بازیهای المپیکی در یونان باستان است.

## تاریخچه

هیپیاس نخستین کسی است که لیستی از برندگان بازیهای المپیک را ثبت کرده‌است. و بر اساس زمان اراتوستن، اتفاق نظر عمومی بر آن است که، نخستین بازیهای المپیکی در خلال تابستان سال ۷۷۶ پیش از میلاد برگزار شده‌است.

## دیگر کاربردها

این اصطلاح برای المپیاد علمی مانند المپیاد جهانی ریاضی و المپیاد جهانی زبان‌شناسی نیز بکار می‌رود.

## پانویس

## پیوند به خارج
# حوزه زمان

تبدیل فوریه یک تابع را در حوزه زمان (رنگ قرمز) با حوزه فرکانس (رنگ آبی) آن مرتبط می‌کند.
**حوزه زمان** (به انگلیسی: **Time domain**) تحلیل توابع ریاضی، سیگنال‌ها، سری‌های زمانیِ اقتصاد یا داده‌ها بر اساس زمان است.

اسیلوسکوپ ابزار رایجی است که برای نمایش سیگنال‌های واقعی در حوزه زمان از آن استفاده می‌شود. نمودار حوزه زمان تغییرات یک سیگنال با گذشت زمان را نشان می‌دهد در حالی‌که نمودار حوزه فرکانس مشخص می‌کند که چه مقدار از سیگنال در باند فرکانسی داده‌شده در یک بازهٔ فرکانسی قرار دارد.

## تاریخچه واژه

استفاده از کلمه‌های نامرتبط *حوزه زمان* و *حوزه فرکانس* در اواخر دههٔ ۱۹۴۰ در مهندسی مخابرات در آمریکا به کار گرفته شدند و تا سال ۱۹۴۹ بدون تعریفی دقیق مورد استفاده قرار گرفتند.

## جستارهای وابسته

* حوزه فرکانس

## منابع
# نیوتن (یکا)

| نیوتن (یکا) |
| --- |
| One Newton, illustrated (transparent background).svgتجسم یک نیوتن نیرو |
| اطلاعات یکا |
| سامانه‌های اندازه‌گیری | یکای فرعی اس‌آی |
| یکای | نیرو |
| نشان | N  |
| برگرفته از نام | آیزاک نیوتن |
| In یکای اصلی اس‌آی: | 1 N=۱ کیلوگرم⋅متر/ثانیه2 |

**نیوتن** (به انگلیسی: Newton) با نماد N یکای نیرو در دستگاه بین‌المللی یکاها است. WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 معادل WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 است که به معنی نیرویی است که به یک جسم یک کیلوگرمی شتابی معادل ۱ متر/مجذور ثانیه ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 ) وارد می کند.

این یکا به پاس قدردانی از ایزاک نیوتن و به رسمیت شناختن کارهای او در زمینهٔ مکانیک کلاسیک، و به ویژه قانون دوم حرکت نیوتن نامگذاری شده‌است. در سطح زمین هر کیلوگرم برابر ۹/۸ یا تقریباً ۱۰ نیوتن است.

## تعریف

نیوتن واحد اندازه‌گیری نیرو بر اساس متر و کیلوگرم است. یک نیوتن مقدار نیرویی است که اگر پیوسته به جسمی با جرم یک کیلوگرم وارد شود، آن جسم شتاب یک متر بر مجذور ثانیه را حفظ می‌کند.

به عبارتی دیگر: ۱ نیوتن مقدار نیرویی است که؛ برای ایجاد یک شتاب ۱ متر در مجذور ثانیه‌ای، در یک جرم ۱ کیلوگرمی، در جهت نیروی اعمال شده، مورد نیاز است.
از رابطه F=ma، این یکا تعریف شده است.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6

## جستارهای وابسته

* کیلوگرم-نیرو
* پوند-نیرو
* نیوتن-متر

## منابع