Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# تاریخچه گیاهان (ثئوفراستوس)

تاریخچه گیاهان| دیباچه مصور کتاب «تاریخچه گیاهان» چاپ آمستردام سال (۱۶۴۴) |
| نویسنده(ها) | ثئوفراستوس |
| کشور | یونان قدیم |
| موضوع(ها) | گیاه‌شناسی |
| تاریخ نشر | حدود ۲۸۷ قبل از میلاد -حدود ۳۵۰ قبل از میلاد |
| شمار صفحات | ۱۰ کتاب که ۹ تای آن باقی مانده است. |

دیباچه تاریخچه گیاهان
**تاریخچه گیاهان** (به یونانی: Περὶ φυτῶν ἱστορία, Peri phyton historia) کتاب گیاه‌شناسی اثر ثئوفراستوس است که به همراه کتاب تاریخ طبیعی نوشته پلینیوس و کتاب د ماتریا مدیکا نوشته دیوسکوریدس یکی از مهم‌ترین کتاب‌ها در زمینه تاریخ طبیعی است که در عهد قدیم نوشته شده‌است و مانند آن‌ها در رنسانس مؤثر بوده‌است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Historia Plantarum (Theophrastus)». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۶.

متون
* Enquiry into Plants (Hort). Books 1 to 5 (parallel text, Greek and English)
* Enquiry into Plants (Hort). Books 6 to 9 (parallel text, Greek and English)
* De Historia Plantarum. Book 1. (in Latin)
* Enquiry into Plants. Book 1 (trans. Emile Egger and Eugene Fournier: in French)

تصاویر و توصیفات
* Chicago Botanic Garden: Theophrastus and the beginnings of modern botany in the Renaissance
* Edward Worth Library: Theophrastus of Eresus
# ثئوفراستوس

| ثئوفراستوس |
| --- |
| Statue of Theophrastus, Palermo Botanical Garden |
| زادهٔ | c. 371 BC Eresos |
| درگذشت | c. 287 BC (aged 83 or 84) آتن |
|  |
| دوره | فلسفه دوران باستان |
| حیطه | فلسفه غرب |
| مکتب | فلسفه مشاء |
| علایق اصلی | فلسفه اخلاق، دستور زبان، تاریخ، منطق، متافیزیک، تاریخ طبیعی، فیزیک، گیاه‌شناسی |
| ایده‌های چشمگیر | Prosleptic و hypothetical syllogisms *قیاس استثنائی* and *نفی تالی* |
| گسترش
تأثیرگرفته از
* ارسطو، افلاطون
 |
| گسترش
تأثیرگذار بر
* استراتون، اسکندر افرودیسی، and the entire فلسفه مشاء
 |
|  |

تاریخ طبیعی گیاهان، ۱۵۴۹
**ثئوفراستوس** (تئوفراستوس - Theophrastos) (۲۸۷–۳۷۲ پ. مΘεόφραστος) در شهر اِرِسوس (Eresos) در جزیرهٔ لسبوس (Lesbos) متولد شد و در آتن نخست شاگرد افلاطون و سپس ارسطو بود. به علت نفوذ سخن و شیرینی گفتارش، ارسطو به وی لقب تئوفراستوس یعنی «سخنگوی خدایی» داد، در حالی که نام اصلی وی تورماتوس (Turmatos) بوده است. ارسطو وی را سرپرست فرزند خود و سپس وصی خویش کرد. وی از سال ۳۲۱، یعنی پس از مرگ استادش تا پایان عمر سرپرست مدرسهٔ ارسطو (لوکیوم - lyceum) بود.

## آثار

وی بنیانگذار دانش گیاه‌شناسی و مؤلف «تاریخ طبیعی گیاهان» در ده کتاب است. کتاب ششم از هشت کتاب او (دربارهٔ اصل گیاهان) در دست است.

اثر دیگر وی «مشخصات اخلاقی» است. وی همچنین گردآورندهٔ کتابی به نام «عقاید طبیعیان» در شانزده یا هجده کتاب است. دربارهٔ عقاید فیلسوفان پیش از افلاطون، که بعدها در دو جلد خلاصه شده بود. آنچه ما از این اثر بزرگ که ثئوفراستوس آن را طی سی و چهار سال با در دسترس داشتن کتابخانه‌های افلاطون و ارسطو که نوشته‌های فیلسوفان پیشین همه در آنها یافت می‌شد، تألیف کرده بود در دست داریم، قطعات بیش و کم کوتاهی بیش نیست. اصل کتاب وی زیر عنوانهای کلی مانند: اصل‌های نخستین، جهان، خدا، رویدادهای آسمانی، روان‌شناسی، فیزیولوژی و زمین‌شناسی فیزیکی تنظیم شده بوده است.

بخش مهم و نسبتاً زیادی از آخرین کتاب مجموعهٔ وی نیز به نام «دربارهٔ احساس» در دو دست‌نوشته از سدهٔ چهاردهم باقی‌مانده است. وی اثر بزرگ دیگری نیز داشته است به نام «دربارهٔ اصلهای نخستین» که خلاصه‌هایی از آن توسط سیمپلیکیوس حفظ شده است. اگرچه خود سیمپلیکیوس برخی از این خلاصه‌ها را از کتاب گم شده‌ای از اسکندر افرودیسی (آلکساندروس افرودیسیاس - Alexandros Aphrodisias) اقتباس کرده است. بخشی از نوشته‌های او دربارهٔ متافیزیک نیز باقی‌مانده است.

## منابع

نخستین فیلسوفان یونان
# زغال‌اخته (سرده)

| سیاه توسه |
| --- |
|  |
| سیاه توسه، *Cornus* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | گیاه |
| راسته: | زغال‌اخته‌سانان |
| تیره: | زغال‌اخته‌ایان |

**زغال‌اخته**؛ **ال**، شفت (نام علمی:  *Cornus*) نام یک سرده از تیره زغال‌اخته‌ایان است.

پوسته و برگ‌های این گیاه برای تهیه رنگ زرد استفاده می‌شوند. همچنین با ترکیب آن با نمک‌های آهن می‌توان رنگ سیاه تهیه کرد.
میوه‌های نارس نوعی رنگ سبز میوه‌های رسیده رنگ آبی مایل به خاکستری تولید می‌کنند.
از چوب این گیاه نوعی زغال نسبتاً آتش‌گیر تهیه می‌شود که در قدیم از آن برای باروت‌سازی هم استفاده می‌شده‌است.
عصاره این گیاه در تهیه فراورده‌های ضدآفتاب کاربرد دارد.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Cornus (genus)». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۳ فوریه ۲۰۱۴.

## پیوند به بیرون
# زنجیره کلان هستی

نقاشی زنجیره کلان هستی اثر دیگو د والادس، ۱۵۷۹ میلادی
اندیشهٔ اینکه جانوران و جانداران روی زمین همگی از سلسله مراتبی از هستی پیروی می‌کنند و بر حسب درجه عالی بودنشان، بالا یا پایین‌تر از دیگر جانداران قرار می‌گیرند، تاریخچه‌ای طولانی دارد که از یونان باستان آغاز شد و تأثیر بزرگی بر اندیشمندان مسیحی در سده‌های میانی گذاشت. این اندیشه با عنوان لاتین *scala naturae* (نردبان طبیعت) به ارزش‌دهی هر جاندار نسبت به جاندار دیگر می‌پرداخت.

نردبان طبیعت همچنین با عنوان **زنجیره کلان هستی** نیز شناخته می‌شود؛ سامانه‌ای با ریشه‌های دینی که در آن جانداران (از جمله جانداران فراهستی)، از پست‌ترینشان تا والاترین (خداوند)، در سلسله مراتبی نردبان‌گونه قرار می‌گرفتند. کانی‌ها و مواد معدنی در پست‌ترین پایه‌های این رده‌بندی قرار می‌گرفتند، و سنگواره‌های جانوران – که چیزی میان مواد معدنی و موجودت زنده فرض می‌شدند – در رتبهٔ پس از آن‌ها. گیاهان، جانوران، انسان‌ها، موجودات آسمانی و در نهایت خدا در ادامهٔ این نردبان قرار داشتند.

## منابع
# زیست‌شناسی ارسطو

**زیست‌شناسیِ ارسطو** (انگلیسی: Aristotle's biology) نظریه زیست‌شناسی است که مبتنی بر مشاهده منظم و جمع‌آوری داده‌ها، عمدتاً جانورشناسی است که در کتاب‌های ارسطو دربارهٔ علم گنجانده شده‌است. بسیاری از مشاهدات او در طول اقامتش در جزیره لسبوس انجام شد، از جمله توصیف‌های او از زیست‌شناسی دریا مرداب پیرها، که اکنون خلیج کالونی است. نظریه او مبتنی بر ماده و صورت است که از نظریه اشکال افلاطون نشأت می‌گیرد، اما کاملاً برخلاف آن است.

این تئوری پنج فرایند بیولوژیکی اصلی را توصیف می‌کند، یعنی سوخت‌وساز، تنظیم دمایی، پردازش اطلاعات، رویان و وراثت.

## جستارهای وابسته

* کارکرد (زیست‌شناسی)

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Aristotle's biology». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۲ دسامبر ۲۰۲۳.
# فلسفه مدرسی

**فلسفه مَدرَسی (آموزشگاهی)** یا **اسکولاستیسم** روشی از تفکر انتقادی دین مدارانه و الهیاتی است که دانشگاهیان سده‌های میانه از حدود ۱۱۰۰ (میلادی) تا ۱۵۰۰ (میلادی) در اروپا می‌آموختند. این اصطلاح همچنین یادآور به‌کارگیری این روش در تبیین و دفاع از آیین مسیحیت کاتولیک در برابر اندیشه‌های جایگزین مانند کاتاریسم (برگرفته از اندیشه‌های مانوی)، آیین‌های غنوسی (گنوستیک)، مسیحیت آریانی (برگرفته از اندیشه‌های آریوس)، مسیحیت نستوری، و در زمانهایی پسین تر کالوینیسم و پروتستانتیسم و فهرستی گسترده از خداناباوری‌ها (باورهای کفرآمیز) است.

## واژه‌شناسی

اسکولاستیک برابر با وابسته به فلسفه آموزشگاهی دانشمندان الهیات (ایزدشناسی) در سده‌های میانه اروپاست. ریشه آن از واژه اسکولاستیکوس (scholasticus**)** لاتین، سیمای لاتینی شده واژه اِسخولاستیکُس (σχολαστικός) یونانی، صفت برگرفته از واژه اِسخوله (σχολή) یونانی برابر با آموزشگاه (مدرسه) و هم‌چنین وقت آزاد و فراغت مطالعه است. اِسکولاستیکوس در زبان لاتین برابر است با «از یا وابسته به آموزشگاه».

## مفهوم مکتب مدرسی

این مکتب در دوره تسلط کلیسا بر جامعه اروپایی رشد چمشگیری داشت. در واقع نفوذ کلیسا در آموزش را نشان می‌دهد مثلاً در مورد چرخش خورشید بر دور زمین یا بسط تئوری ارسطویی نقش به‌سزایی داشت. افکار کلیسا به نحو دلخواه از تسلط بر آموزش و پرورش گسترش پیدا می‌کرد که دخالت گسترده دین در سیاست را نشان می‌داد، یعنی پایه تفکرات جامعه اروپا مذهبی بود. توماس آکویناس قدیس را از ستیغ‌های فلسفه مدرسی می‌شناسند. فلسفه مدرسی در اروپا را می‌توان همتای مشاییان در میان مسلمانان دانست. اگرچه ترجمه آثار فارابی و بوعلی سینا از عربی به لاتین، موجب رونق فلسفه مدرسی در اروپا شد و بزرگانی چون توماس آکویناس این مکتب را به اوج رساندند، اما از دیگر سو می‌توان برخی چون ویلیام اکام را زیر تأثیر غزالی دانست، که به انتقاد از آکویناس و مدرسیان برخاستند.

فلسفه مدرسی فلسفه‌ای بود، که اهل کلیسا به زبان لاتین و در مدارسی می‌آموختند و می‌آموزاندند، که زیر نظر کلیسای کاتولیک و دستگاه پاپی اداره می‌شد. از این رو نه غیر اهل مدرسه خبری از آن داشتند و نه جز قیل و قال مدرسه سخنی در آن بود. اگرچه بی‌گمان این فلسفه پاسخ‌گوی مسائل روزگار خودش بود، اما در پایان سده‌های میانه و به سرآمدن روزگار فئودالیسم در اروپا، چندان که همزمان با نوزایش و نهضت اصلاح دین جامعه تغییر می‌کرد و طبقه‌ای از بازرگانان در میان طبقات پیشین جایی برای خود می‌یافت، هم موضوعات و مسائل تازه‌ای پدید آمد و هم آثار فلسفی خوانندگان و مخاطبان تازه‌ای پیدا شد، که نه اهل مدرسه بودند، نه با زبان لاتین آشنا بودند. از این رو همگام با نوزایش فلسفه مدرسی رفته‌رفته میدان اندیشه را به فلسفه‌های نوین داد، اگرچه گذشته از رواج کمابیش در میان پیروان وفادارش، اثری آشکار بر فلسفه‌های پس از خود گذاشت.

## اسکولاستیک اسلامی

با گسترش اسلام و نفوذ این دین در سیاست تفکرات دینی در نظام آموزشی کشورهای مسلمان مورد توجه قرار گرفت تا جایی که پطروشفسکی در کتاب اسلام در ایران در فصل جداگانه‌ای به این موضوع با نام اسکولاستیک اسلامی پرداخته‌است.

## جستارهای وابسته

* اخلاق‌گرایی اقتصادی

## منابع

*
# کمال‌الدین دمیری

| کمال‌الدین دَمیری |
| --- |
| زادهٔ | مه ۱۳۴۴ / ۷۴۵ق قاهره؛ منسوب به روستای دَمیره، نزدیک سمنود |
| درگذشت | ۲۶ اکتبر ۱۴۰۵ / ۳ جمادی‌الاول ۸۰۸ق قاهره |
| ملیت |  مصری مملوکی |
| پیشه(ها) | محدث، عالِم قرآن، محدث، فقیه، زبان‌شناس، ادیب و جانورشناس |
| آثار | «حیاة الحیوان الکبری» |
| سبک | در ادبیات عربی: «دورهٔ اول مملوکی» |
| عنوان | کمال‌الدین |

**کمال‌الدین محمّد دمیری** (۱۳۴۴ - ۱۴۰۵) (نسب:محمد بن موسی بن عیسی دَمیری)عالِم قرآن، محدث، فقیه، زبان‌شناس و ادیب مصری بود که بیشتر برای اثرش در جانورشناسی با عنوان *حیاة الحیوان الکبری* مشهور شده است.

## منابع

## پیوند به بیرون
# حیات‌الحیوان

حیات الحیوان|  |
| ویراستار(ها) | فاطمه مهری |
| نویسنده(ها) | کمال‌الدین دمیری |
| عنوان اصلی | *حیات الحیوان الکبری* |
| برگرداننده(ها) | محمدتقی تبریزی |
| کشور |  مکان ناشر فارسی: تهران |
| زبان | عربی |
| موضوع(ها) | جانورشناسی |
| ناشر |  ناشر فارسی: مرکز نشر دانشگاهی |
| تاریخ نشر |  تاریخ نشر فارسی: ۱۳۹۵ |

حیات الحیوان، حیات الحیوان الکبری یا منافع الحیوان، کتابی از کمال‌الدین دمیری درباره روحیات و حالات حیوانات و نیز فوائد و مضرات آنها در پزشکی است و به زبان عربی نوشته شده است؛ وی روایات و آیات قرآنی را که در ارتباط با موضوع مورد نظر هستند گرد آورده است. محمدتقی تبریزی در دورهٔ صفویه آن را با عنوان خواص الحیوان به فارسی برگردانده‌است.

مولف در این کتاب به ذکر نام حیواناتی که اسامی آنها به گوش وی خورده و یا آنها را در کتب یونانی‌ها و یا عرب‌های قدیم و نیز آثاری که درباره طب و حیوانات در زمان‌های نزدیک به عصر مؤلف نگاشته شده است، یافته است می‌پردازد.

## ساختار کتاب

این کتاب در سه بخش مجزا نگارش پیدا کرده است؛ در فصل اول به مفهوم تاثیر به مثابه اصطلاحی ادبی اشاره شده است. این فصل صرفاً جهت رفع ابهام از تعاریف و مصادیق بازنگری گشته اما در فصل دوم و سوم در مورد تاثیر قرآن بر عناصر بیانی و بدیعی صور خیال صحبت شده است.

مولف بعد از آنکه نام حیوان را به صورت کامل و دقیق ضبط می‌کند و اصل لغوی آن را معرفی می‌نماید، به توصیف حیوان پرداخته و سپس اخبار و روایاتی را که بر طبیعت و سرشت آن حیوان دلالت دارد یادآور می‌شود. در بخش روایات دسته‌ای از احادیث نبوی و آیات قرآنی را که در ارتباط با موضوع مورد نظر هستند گرد می‌آورد و پس از آن اشعار و امثال و حکم متناسب با موضوع را نیز ذکر می‌کند. در ادامه نظرات فقهاء را درباره حیوان مورد نظر از جهت حلیت و حرمت خوردن آن یادآور شده و در پایان به بیان فوائد و مضارت طبی آن می‌پردازد.

## منابع
# شاهکار

**شاهکار** یا **شاه اثر**، اشاره به گسترده‌ترین و شاید بهترین، بزرگ‌ترین و مردمی‌ترین یا نامدارترین دستاورد یک نویسنده، هنرمند یا آهنگ‌ساز و هر نوع اثر ارزشمند دارد.

در انگلیسی به آن Masterpiece می‌گویند، و یا Magnum opus که برگرفته از زبان لاتین است.

شاهکار ادبی اطلس شانه بالا انداخت
## پانویس
# شب‌بویان

| شب‌بویان |
| --- |
|  |
| شاهی زمستانی (*Barbarea vulgaris)* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | گیاهان |
| دسته: | گیاهان گلدار |
| رده: | دولپه‌ای‌ها |
| راسته: | کلم‌سانان |
| تیره: | **شب‌بویان** ژوس. |
| گونه‌ها |
|
متن را ببینید. |

کلمو (گُوگوش/ɡoʊguʃ) خودرو، بهبهان
**شَب‌بویان** (به انگلیسی: Brassicaceae) یا **کَلَمیان** نام تیره‌ای از گیاهان است. این تیره را چلیپائیان (Cruciferae) و تیره شلغم هم نامیده‌اند.

سردهٔ کلمی‌ها (Brassica) (براسیکا) از این تیره است.

### سبزیجات چلیپائی

در مورد سبزیجات چلیپائی، که مربوط به این گونه‌های گیاهی به عنوان غذا و ماده غذایی هستند، به مقاله مربوطه (سبزیجات چلیپائی) مراجعه کنید.

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی.
* برابرهای علمی بر پایهٔ: عطری، مرتضی، واژه‌نامه علوم زیستی، دوجلدی، همدان: اداره انتشارات دانشگاه بوعلی‌سینا، ۱۳۸۴.
# جان ری

| جان ری |
| --- |
|  |
| زادهٔ | ۲۹ نوامبر ۱۶۲۷ بلک نوتلی، نزدیک براینتری، اسکس |
| درگذشت | ۱۷ ژانویهٔ ۱۷۰۵ (۷۷ سال) بلک نوتلی |
| ملیت | بریتانیایی |
| **پیشینه علمی** |
| شاخه(ها) | گیاه‌شناسی، جانورشناسی، تاریخ طبیعی، الهیات طبیعی |
| راهنمایان دانشگاهی | جیمز دوپورت |
|  |

**جان ری** (انگلیسی: John Ray; ۲۹ نوامبر ۱۶۲۷ – ۱۷ ژانویهٔ ۱۷۰۵) دانشمندی اهل بریتانیا بود که در زمینه گیاه‌شناسی، جانورشناسی، تاریخ طبیعی، و الهیات طبیعی کار می‌کرد. او را به عنوان یکی از نخستین طبیعی‌دانان انگلیسی می‌شناسند.

او کارهای مهمی را در زمینه‌های علمی مربوط به زیست‌شناسی منتشر کرد. طبقه‌بندی او از گیاهان در کتابش با عنوان *Historia Plantarum*، گامی مهم به سوی طبقه‌بندی نوین زیستی بود. ری سامانه تقسیم دوبخشی را که بر پایه آن گونه‌ها بر پایه اقسام پیش‌فرض‌شده طبقه‌بندی می‌شدند رد کرد، و به جای آن گیاهان را بر پایه شباهت‌ها و تفاوت‌هایشان برآمده از مشاهده تقسیم‌بندی کرد. او با این کار، تجربه‌گرایی علمی را جایگزین خردگرایی استقرایی فیلسوفان مدرسی کرد. او نخستین کسی بود که تعریفی زیستی از واژه «گونه» ارائه داد.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «John Ray». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۳۱ مه ۲۰۱۵.
* «John\_Ray». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ دسامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۳۱ مه ۲۰۱۵.

## پیوند به بیرون

* خرد خداوند در تجلی آفرینش؛ نوشته جان ری (نخستین چاپ، ۱۶۹۱)
# پادشاهی انگلستان

| پادشاهی انگلستان  |
| --- |
| ۹۲۵ – ۱۷۰۷ میلادی |
| * بالا: پرچم (از قرن شانزدهم میلادی)
* پایین: نشان سلطنتی (از قرن دوازدهم میلادی)

نشان نظامی (از قرن دوازدهم میلادی) |
| انگلستان در سال ۱۷۰۰ میلادی |
| پایتخت | وینچستر (تا قرن دوازدهم) لندن (قرن دوازدهم تا ۱۷۰۷) ˩ وست‌مینستر     (اداری) ˩ سیتی لندن     (تجاری) |
| زبان(های) رایج | زبان انگلیسی باستان زبان انگلیسی میانه انگلیسی نو نورس باستان (تا قرن یازدهم) ولزی کورنی کامبریک (تا قرن یازدهم) آنگلو-نورمن (قرن یازدهم تا پانزدهم) لاتین قرون وسطی (تا قرن پانزدهم) |
| دین(ها)  | مسیحیت |
| حکومت | متمرکز پارلمانی پادشاهی |
| پادشاه |   |
|  |
| • ۹۲۵ تا ۹۳۹  | اتلستن (نخستین) |
| • ۱۷۰۲ تا ۱۷۰۷  | آن (آخرین) |
|  |
| قوه مقننه | پارلمان |
| • مجلس اعلا | مجلس اعیان |
| • مجلس سفلا | مجلس عوام |
| تاریخ |   |
|  |
| • اتحاد پادشاهی‌های آنگلوساکسون  | قرن دهم میلادی |
| • نبرد هیستینگز  | ۱۴ اکتبر ۱۰۶۶ |
| • فتح ولز  | ۱۲۷۷–۱۲۸۳ |
| • انقلاب باشکوه  | ۱۱ دسامبر ۱۶۸۸ |
| • اتحاد با اسکاتلند  | ۱ مه ۱۷۰۷ |
|  |
| مساحت |
| ۱۲۸۳ تا ۱۵۴۲ (تخمین) | ۱۴۵٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۵۶٬۰۰۰ مایل مربع) |
| ۱۲۸۳ | ۱۴۵٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۵۶٬۰۰۰ مایل مربع) |
| ۱۵۴۲ | ۱۴۵٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۵۶٬۰۰۰ مایل مربع) |
| ۱۵۴۲ تا ۱۷۰۷ (تخمین) | ۱۵۱٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۵۸٬۰۰۰ مایل مربع) |
| ۱۷۰۷ | ۱۵۱٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۵۸٬۰۰۰ مایل مربع) |
| جمعیت |
|  |
| • ۱۲۸۳  | ۵۰۰۰۰۰ |
| • ۱۵۴۲  | ۳۰۰۰۰۰۰ |
| • ۱۷۰۷  | ۵۷۵۰۰۰۰ |
|  |
| واحد پول | پوند استرلینگ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **پیشین** | **پسین** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | وسکس |
|  | پادشاهی ساسکس |
|  | پادشاهی اسکس |
|  | پادشاهی کنت |
|  | دومونیا |
|  | پادشاهی مرسیا |
|  | پادشاهی آنگلیای شرقی |
|  | پادشاهی نورثامبریا |
|  | شاهزاده‌نشین ولز |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| پادشاهی بریتانیای کبیر |  |

 |

 |
| امروز بخشی از | * بریتانیا
* **˩**  انگلستان
* **˩**  ولز
 |

**پادشاهی انگلستان** (به انگلیسی: Kingdom of England) کشوری مستقل در جزیره بریتانیای کبیر بود که در سده ۱۰ میلادی از به هم پیوستن پادشاهی‌های کوچک‌تر آنگلوساکسون به وجود آمد. این کشور در سال ۱۷۰۷ با پیوستن به پادشاهی اسکاتلند، پادشاهی بریتانیای کبیر را تشکیل داد.

از سال ۱۶۰۳ و با شروع سلطنت جیمز یکم (انگلستان)، سلطنت انگلیس هم مانند پادشاهی اسکاتلند و پادشاهی ایرلند در اختیار دودمان استوارت بود. اما این کشورها به صورت مستقل اداره می‌شدند. در نهایت در تاریخ ۱ مه ۱۷۰۷، انگلیس و اسکاتلند تحت نام پادشاهی بریتانیای کبیر با یکدیگر متحد شدند.

## منابع

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Kingdom of England». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۵.
# ژوزف پیتون دو تورنفور

| ژوزف پیتون دو تورنفور |
| --- |
| Joseph Pitton de Tournefort |
| زادهٔ | ۵ ژوئن ۱۶۵۶ اکس-آن-پرووانس |
| درگذشت | ۲۸ دسامبر ۱۷۰۸ (aged 52) پاریس |
| ملیت | فرانسه |
| محل تحصیل | دانشگاه پاریس |
| شناخته‌شده برای | سرده |
| **پیشینه علمی** |
| شاخه(ها) | گیاه‌شناسی |
| تأثیر گذار بر | چارلز پلومیر |
|  |

**ژوزف پیتون دو تورنفور** (انگلیسی: Joseph Pitton de Tournefort؛ ۵ ژوئن ۱۶۵۶ – ۲۸ دسامبر ۱۷۰۸) گیاه‌شناس اهل فرانسه بود.

او برای نخستین بار گلسنگ را تحت عنوان یک جنس معرفی کرد و ۲۵ گونه را به عرصه گلسنگ‌شناسی ارائه کرد.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Joseph Pitton de Tournefort». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۷ فوریه ۲۰۲۰.

## پیوند به بیرون
# گونه‌های گیاهان

گونه‌های گیاهان| جلد چاپ اول |
| نویسنده(ها) | کارل لینه |
| کشور | سوئد |
| زبان | زبان لاتین |
| موضوع(ها) | گیاه‌شناسی |
| انتشار | Laurentius Salvius (۱ مه ۱۷۵۳) |
| گونه رسانه | چاپی |
| شمار صفحات | xi, 1200 + xxxi |
| شماره اوسی‌ال‌سی | ۱۸۶۲۷۲۵۳۵ |

**گونه‌های گیاهان** (به لاتین: Species Plantarum) کتابی است که توسط کارل لینه در سال ۱۷۵۳ منتشر شد و تمام گونه‌های گیاهان شناخته شده تا آن زمان را براساس سرده طبقه‌بندی و لیست کرده است. این اولین کاری است که در آن نام علمی به‌طور مداوم به کار برده شده و نقطه شروع استفاده از روش نامگذاری گیاهان است.

## انتشار

گونه‌های گیاهان در اول ماه مه ۱۷۵۳ توسط Laurentius Salvius در دو جلد در استکهلم منتشر شد. در ۱۷۶۲–۱۷۶۳ چاپ دوم آن و در ۱۷۶۴ چاپ سوم آن منتشر شد. گرچه چاپ سوم کمی با چاپ دوم فرق داشت. بعد از مرگ لینه در سال ۱۷۷۸ چاپ‌های دیگری منتشر شد، چاپ پنجم در ۱۸۰۰ تحت نظارت کارل لودویگ ویلدنف مدیر باغ گیاه‌شناسی برلین در ۴ جلد چاپ شد.

 قبل از چاپ کتاب «گونه‌های گیاهان» نام این گیاه *Plantago foliis ovato-lanceolatis pubescentibus spica cylindrica scapo tereti* بود که لینه آن را پلانتاگو مدیا نامید.
## منابع

## پیوند به بیرون

* *Species Plantarum*, vols. 1–2 at Biodiversity Heritage Library facsimile
* *Species Plantarum*, vol. 1, vol. 2 at Botanicus
* Species Plantarum at Project Guttenberg I-III IV-V VI-X XI-XIII text
* Linnaeus Link Union Catalogue
# دندروگرام

دندروگرام از خوشه‌بندی سلسله مراتبی (UPGMA) با ارتفاع نودها (UPGMA) با داده‌های توالی باکتری 5S rRNA شناسایی شدند.).
خروجی دندروگرام برای خوشه‌بندی سلسله مراتبی قلمروهای دریایی با استفاده از حضور/عدم حضور گونه‌های اسفنجی.
 درخت زندگی. این درخت فیلوژنتیک در نتیجهٔ آنالیز Woese و همکارانش بدست آمده‌است. خطوط عمودی پایین نمایش دهندهٔ جهان‌نیای پایانی (LUCA).
نقشه گرمایی توالی‌یابی آران‌ای داده نمایش‌دهندهٔ دو دندروگرام در حاشیهٔ چپ و بالا
**دندروگرام** (انگلیسی: Dendrogram) یک نمودار است که یک درخت را نشان می‌دهد. این نمایش نموداری به کرات در زمینه‌های مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد:

* در خوشه‌بندی سلسله مراتبی، ترتیب خوشه‌های تولید شده توسط تحلیل‌های مربوطه را نشان می‌دهد.
* در زیست‌شناسی محاسباتی، خوشه سازی ژنها یا نمونه‌ها را، گاهی در حاشیه‌های نقشه‌های گرمایی نشان می‌دهد.
* در فیلوژنتیک، روابط تکاملی بین تاکسون مختلف را به نمایش می‌گذارد. در این حالت، دندروگرام درخت فیلوژنتیک نامیده می‌شود.

## مثال خوشه‌بندی

برای یک مثال خوشه‌بندی، فرض کنید که پنج تاکسون WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 توسط روش جفت گروه بر اساس ماتریس فاصله‌های ژنتیکی خوشه‌بندی شده‌اند. خوشه‌بندی سلسله مراتبی یک ستون از پنج نود را نشان می‌دهد که نشان‌دهنده داده‌های اولیه هستند، و گره‌های باقیمانده، خوشه‌هایی را نشان می‌دهند که داده‌ها متعلق به آن هستند. فاصله بین خوشه‌های ادغام شده یکنواخت است و با سطح ادغام افزایش می‌یابد.

## جستارهای وابسته

* کلادوگرام
* .خوشه‌بندی سلسله مراتبی
* رایگان‌افزار
* ماتریس‌های فاصله در فیلوژنی

## منابع
# اراسموس داروین

| اراسموس داروین |
| --- |
| اراسموس داروین ج. ۱۷۹۲–۱۷۹۳، نقاشی رنگ روغن اثر جوزف رایت از دربی، موزه و گالری هنری داربی |
| زادهٔ | ۱۲ دسامبر ۱۷۳۱ الستون هال، الستون، ناتینگهام‌شر، در نزدیکی نیوارک-آن-ترنت، انگلستان |
| درگذشت | ۱۸ آوریل ۱۸۰۲ (۷۰ سال) بردسال، داربی، انگلستان |
| امضاء |
|  |

**اراسموس داروین** (به انگلیسی: Erasmus Darwin) (زاده ۱۷۳۱- مرگ ۱۸۰۲) پزشک و گیاه‌شناس بریتانیایی، او یکی از متفکران اصلی روشنگری میدلند است. داروین درخواست جیمز سوم برای طبابت در دربار پادشاه را رد کرد.
او همچنین به عنوان مخترع و شاعر نیز شناخته می‌شود. شعرهایش بیشتر در مورد تاریخ طبیعی بشر و شامل موضوعاتی دربارهٔ اشکال مختلف زندگی است. او پدربزرگ چارلز داروین و فرانسیس گالتون است. او همچنین از بنیانگذاران انجمن قمری بیرمنگام است. خانه داروین در لیچفیلد هم‌اکنون، موزه‌ای برای آثار و زندگی اوست.

## زندگی و فعالیت‌های علمی

اراسموس داروین در ۱۲ دسامبر ۱۷۳۱ در شهر «الستون هال» در انگلستان متولد شد. پدر اراسموس یک وکیل سرشناس در انگلستان بود. وی در رشتهٔ پزشکی ادامه تحصیل داد و ۵۰ سال به پزشکی پرداخت. همچنین اقدام به تأسیس انجمن گیاه‌شناسی کرد. وی در ۷۱ سالگی درگذشت.

## پانویس
# ژان بتیست لامارک

| *ژان بتیست لامارک* |
| --- |
| لامارک، اواخر عمر |
| زادهٔ | ۱ اوت ۱۷۴۴ بازنتن، پیکاردی، پادشاهی فرانسه |
| درگذشت | ۱۸ دسامبر ۱۸۲۹ ۸۵ سال پاریس، فرانسه |
| ملیت |  فرانسه |
| شناخته‌شده برای | ارائهٔ فرگشت، لامارکیسم |
| **پیشینه علمی** |
| شاخه(ها) | زیست‌شناسی |
| محل کار | فرهنگستان علوم فرانسه |
| تأثیر گذار بر | اتین ژفروآ سنت-هیلر |
|  |

**ژان باتیست لامارک** (به فرانسوی: Jean-Baptiste Lamarck) با نام کامل **ژان باتیست پیر آنتوان دو مونه شوالیه دو لا مارک** (به فرانسوی: Jean-Baptiste Pierre Antoine de Monet , Chevalier de la Marck) یک سرباز، زیست‌شناس، دانشگاهی و یکی از اولین کسانی بود که پیشنهاد کرد فرگشت جانداران بوقوع پیوسته‌است و بر مبنای قوانین طبیعی پیش رفته‌است. وی واضع دیدگاه لامارکیسم است.

## زندگی

هنگامی که به‌خاطر بیماری ناچار شد ارتش را ترک گوید، می‌خواست پزشکی بخواند اما وضع مالیش اجازه نداد ولی به گیاهشناسی دل بست و در بانکی در پاریس نیز به کار مشغول شد. چهار بار ازدواج کرد ولی مرگ به هیچ‌کدام از همسرانش مجال نداد. یازده سال پیش از مرگش نابینا شد. یکی از پسرانش کر و دیگری مجنون بود. لامارک را جامعهٔ علمی فرانسه با تلاش‌های بوفون تا حدی به رسمیت شناخت.

## نظرات

لامارک برای بیان چگونگی وقوع تکامل دو نظریه استعمال و عدم استعمال اندام‌ها و ارثی‌بودن صفات اکتسابی را عنوان کرد. وی مشاهده کرد که اگر اندامی از بدن یک جاندار استفاده شود، بزرگ و کارآمدتر می‌شود و اگر عضوی بکار نیفتد، کوچک شده و تحلیل می‌رود؛ بنابراین جاندار در نتیجه ناهماهنگی در استفاده و عدم استفاده اندام‌های مختلف بدن در طول عمر فرد، ممکن است تا حدی تغییر یابد و بعضی از صفات را کسب کند. لامارک این‌گونه صفات اکتسابی را ارثی و قابل انتقال به اخلاف دانست.

این تئوری بسیار موفقیت‌آمیز بود و به اشاعه اندیشه تکامل کمک کرد. اما سرانجام معلوم شد که نظر لامارک، نادرست است. اینکه استفاده و عدم استفاده از اندام‌ها به کسب صفتی می‌انجامد، درست است؛ ولی اشتباه لامارک در این بود که برخلاف عقیده او صفات اکتسابی به ارث نمی‌رسند. یکی از تلاش‌هایی که لامارکیسم را باطل ساخت، آزمایشی مشهوری بود که به‌وسیلهٔ آوگوست وایسمان، زیست‌شناس قرن ۱۹ صورت گرفت، که نشان داد از تولید مثل موشهایی که دمشان را بریده‌اند، موش‌های دارای دم طبیعی ایجاد می‌شود؛ وی در این آزمایش دم موش‌های تازه متولدشده را به‌محض تولد قطع می‌کرد، با این استنباط که عدم وجود و استفاده از دم در موش‌ها باعث شود که این صفت در موش‌های نسل بعدی از بین برود، وی این آزمایش را تا نسل بیستم از موش‌ها ادامه داد (دم ۲۰ نسل از موش‌های تازه متولد شده را قطع نمود)، اما برخلاف تصور دم موش‌ها نه تنها از بین نرفت بلکه حتی کوچکتر هم نشده بود.

بعدها تئوری تکامل و فرگشت توسط داروین گسترش یافت؛ وی در تئوری خود عنوان نمود که صفات موجود در اثر جهش به وجود می‌آیند (درست همانند کودکان ناقص‌الخلقه‌ای که از انسان‌ها متولد می‌شوند)، و چنانچه این صفات جدیدی که در اثر جهش به وجود آمده باشد برای جاندار مضر باشد نسل جانداران دارای این صفت کاهش می‌یابد اما در صورتی‌که این صفات جهش‌یافته برای جاندار سودمند و مفید باشد و به بقای بیشتر جاندار در محیط‌های خشن و نامناسب کمک نماید نسل جانداران دارای این صفات افزایش می‌یابد، درصورتی‌که جاندارانی که فاقد این صفت هستند به مرور می‌میرند و نسل‌شان کاهش می‌یابد.

## آثار

گیاهان فرانسه ۱۷۷۹

فلسفهٔ جانورشناسی ۱۸۰۹

تاریخ طبیعی جانوران بی مهره (در هفت جلد۱۸۱۵–۱۸۲۲)

## جستارهای وابسته

* لامارکیسم
* فرگشت
* داروینیسم

## منابع

*