Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# تاریخ زیست‌شناسی

**تاریخ زیست‌شناسی** مطالعه جهان زنده را از تاریخ باستان تا تاریخ مدرن ترسیم می‌کند. اگرچه مفهوم زیست‌شناسی به عنوان یک زمینه واحد منسجم در سده ۱۹ به وجود آمد، ریشه علوم زیست‌شناسی از پزشکی باستان و تاریخ طبیعی که پیشینه آن به آیورودا، پزشکی مصر باستان و آثار ارسطو و جالینوس در جهان روم-یونان باستان می‌رسد، گرفته شده‌است.

اغلب این آثار در قرون وسطی و توسط پزشکان مسلمان و دانشمندانی مانند ابن سینا رشد یافت. در طول رنسانس و اوایل دوران مدرن، اندیشه‌های بیولوژیکی به وسیله تجدید علاقه به تجربه گرائی و کشف بسیاری از ارگانیسم‌های جدید، دچار تحول اساسی شد. افراد برجسته در این تغییر، وزالیوس و ویلیام هاروی بودند که از آزمایش‌ها و مشاهدات دقیقی در فیزیولوژی استفاده کردند و نیز طبیعت شناسانی مانند کارل لینه و بوفون که شروع به طبقه‌بندی علمی جانداران و سنگواره‌ها کرده و همچنین به توسعه و گسترش رفتار موجودات زنده پرداختند.

میکروسکوپ، جهان ناشناخته میکرو ارگانیسم‌ها را آشکار کرد. اهمیت رو به رشد الهیات طبیعی — تا حدودی پاسخ به ظهور فلسفه مکانیکی — رشد تاریخ طبیعی را مورد تشویق قرار داد.

## جستارهای وابسته

* زیست‌شناسی

## منابع

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «History of biology». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۳ سپتامبر ۲۰۱۱.

## پیوند به بیرون

* International Society for History, Philosophy, and Social Studies of Biology – professional history of biology organization
* History of Biology – Historyworld article
* History of Biology at Bioexplorer.Net – a collection of history of biology links
* Biology – historically oriented article on Citizendium
* Miall, L. C. (1911) History of biology. Watts & Co. London
# ساگاریا

| ساگاریا محدودهٔ زمانی: Albian پرکامبرینکامبریناردویسینسیلوریندوونینکربنیفرپرمینتریاسژوراسیککرتاسهپالئوژننئوژن۰۱۱۳۱۰۱ |
| --- |
|  |
| فسیل نهان‌دانه کرتاسه پیشین *ساگاریا سیلنتانا* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | گیاهان |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | گیاهان گل‌دار |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | دولپه‌ای‌های نو |
| راسته: | آلاله‌سانان |
| تیره: | آلالگان |
| سرده: | ساگاریا Bravi, Barone Lumaga & Mickle, 2010 |

**ساگاریا** (نام علمی: *Sagaria*)، یک جنس منقرض شده از گیاهان است که در جنوب ایتالیا در دوران آلبین وجود داشته است. نوع گونه نماد آن *ساگاریا سیلنتانا* است.

## آرایه‌شناسی

این جنس بر اساس یک نمونه منفرد (قسمت و همتای) که از یک نوردهی در کوه‌های آلبرنی (Alburni) نزدیک پتینا، در منطقه کامپانیا بازیابی شده بود، ساخته شد. این محل قبلاً برای فسیل‌های سخت‌پوستان و گیاهان شناخته شده بود. این نام به گردآورنده نمونه، *جیووانی ساگاریا* اختصاص دارد.

## منابع
# آلالگان

| آلالگان |
| --- |
|  |
| آلالگان، *Ranunculaceae* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | گیاه |
| راسته: | آلاله‌سانان |
| تیره: | **Ranunculaceae** |

گل آلاله، از اعضای خانواده آلالگان است.
**آلالِگان** یا تیرهٔ **آلاله‌ها** (Ranunculaceae) یکی از تیره‌های گیاهی است.

آلالگان گل‌هایی چند ساله و بیشتر علفی هستند.

از اعضاء این خانواده می‌توان از آلاله و تاج‌الملوک نام برد.

## رقم‌ها

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * *تاج‌الملوک (گیاه)* L.
* *Actaea* L.
* *آدونیس (گیاه)* L.
* *Anemoclema* (Franch.) W.T.Wang
* *شقایق نعمانی (سرده)* L.
* *Anemonopsis* Siebold & Zuccarini
* *تاج‌الملوک (سرده)* L.
* *Asteropyrum* J.R.Drumm. & Hutch.
* *Barneoudia* Gay
* *Beesia* Balf.f. & W.W.Sm.
* *Calathodes* Hook.f. & Thomson
* *Callianthemum* C.A.Mey.
* *همیشه بهار باتلاقی* L.
 | * *Ceratocephala* Moench
* *Cimicifuga* Wernisch.
* *کلماتیس* L.
* *زبان در قفا (سرده)* Gray
* *Coptis* Salisb.
* *زبان پس قفا* L.
* *Dichocarpum* W.T.Wang & P.K.Hsiao
* *Enemion* Rafinesque
* *گل بهار (سرده)* Salisb.
* *Glaucidium* Siebold & Zuccarini
* *Halerpestes* Greene
* *Hamadryas* Comm. ex Juss.
* *خربق* L.
 | * *Hydrastis* L.
* *Isopyrum* L.
* *Knowltonia* Salisb.
* *Laccopetalum* Ulbr.
* *Leptopyrum* Reichenbach
* *Metanemone* W.T.Wang
* *Miyakea* Miyabe & Tatew.
* *دم‌موشک (سرده)* L.
* *Naravelia*  Adans.
* *سیاهدانه (سرده)* L.
* *Oreithales* Schltdl.
* *Oxygraphis* Bunge
* *Paraquilegia* J.R.Drumm. & Hutch.
 | * *Paroxygraphis* W.W.Sm.
* *آلاله* L.
* *Semiaquilegia* Makino
* *Souliea* Franch.
* *برگ سدابی (سرده)* L.
* *Trautvetteria* Fisch. & C.A.Mey.
* *گل کره‌ای (سرده)* L.
* *Urophysa* Ulbr.
* *Xanthorhiza* Marshall
 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * *Anemonella* Spach → *Thalictrum*
 | * *جگرواش* Mill.
* *پولساتیلا* Mill. → *شقایق نعمانی (سرده)*
 | * *همیشه بهار باتلاقی* (DC.) Bercht. & J.Presl → *همیشه بهار باتلاقی*
 |

## نگارخانه

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
# زیست‌سوخت

اتوبوس بکاربرنده زیست‌دیزل
**زیست‌سوخت** (به انگلیسی: Biofuel) به سوخت‌هایی گفته می‌شود که از زیست‌توده به‌دست می‌آیند. این تعریف، زیست‌سوخت‌های جامد، سوخت‌های مایع و زیست‌گازهای مختلف را دربر می‌گیرد. زیست‌سوخت‌ها پس از عامل‌هایی چون بحران انرژی که نیازمند انرژی بیشتر بود و نگرانی از انتشار کربن توسط سوزاندن سوخت‌های فسیلی بسیار مورد توجه علمی و همگانی قرار گرفت.

سوخت اتانول، الکلی است که از تخمیر مواد قندی موجود در گیاهان مانند شکر و نشاسته به‌دست می‌آید. با پیشرفت فناوری، سلولزهایی مانند درختان و چمن‌ها را نیز می‌شود به عنوان ماده خام در فراوری زیست‌اتانول بکار برد. اتانول را می‌توان به‌صورت خالص به‌عنوان سوخت خودرو به‌کار برد اما بیشتر به‌دلیل اینکه اکتان افزایش یابد و عملکرد خودرو بهبود یابد از افزودنی بنزین استفاده می‌شود. زیست‌اتانول به‌صورت گسترده‌ای در ایالات متحده و برزیل به‌کار می‌رود.

زیست‌دیزل از دانه‌های روغنی، روغن‌های حیوانی و روغن‌های بازیافت شده بدست می‌آید. زیست‌دیزل می‌تواند به عنوان سوخت خالص در خودروها بکار رود اما برای کاهش سطح ذره‌ها، کربن مونوکسیدها و هیدروکربن‌ها در خودروهای دیزلی، از افزودنی دیزل استفاده می‌شود. زیست‌دیزل سوختی است که از روغن‌ها و چربی‌ها بدست می‌آید و همگانی‌ترین زیست‌سوخت در اروپا است.

در سال ۲۰۰۸ میلادی، زیست‌سوخت ۱٫۸٪ سوخت ترابری جهان را دربرداشت. در سال ۲۰۰۷ میلادی، سرمایه‌گذاری جهانی روی گنجایش فراوری زیست‌سوخت بیش از ۴ میلیارد دلار بوده و هم‌اکنون نیز در حال افزایش است.

## جستارهای وابسته

* زیست‌توده
* کشت زیست‌سوخت

## منابع

## پیوند به بیرون

* Biofuels Journal
* Alternative Fueling Station Locator بایگانی‌شده در ۱۴ ژوئیه ۲۰۰۸ توسط Wayback Machine (EERE)
* Towards Sustainable Production and Use of Resources: Assessing Biofuels by the United Nations Environment Programme, October 2009.
* Biofuels guidance for businesses, including permits and licences required on NetRegs.gov.uk
* How Much Water Does It Take to Make Electricity?—Natural gas requires the least water to produce energy, some biofuels the most, according to a new study.
* International Conference on Biofuels Standards – European Union Biofuels Standardization
* Biofuels from Biomass: Technology and Policy Considerations Thorough overview from MIT
* The Guardian news on biofuels
* The US DOE Clean Cities Program – links to the 87 US Clean Cities coalitions, as of 2004.
* Biofuels Factsheet by the University of Michigan's Center for Sustainable Systems
* Learn Biofuels – Educational Resource for Students
# زنوبات

| زنوبات |
| --- |
| صنعت | پزشکی |
| ابعاد | ۰٫۰۴ اینچ |
| منبع سوخت | مواد مغذی |
| پیشرانه | بله |

**زنوبات** اولین ربات زنده است.

## تاریجچه

در اوایل سال ۲۰۲۰ میلادی، محققان دانشگاه‌های ورمونت و تافتز این ماشین زنده را ساختند.

زنوبات کلمه مرکب دو کلمه زنو که سرکلمه زنوپوس لاویس به معنی قورباغه پنجه‌دار آفریقایی است و بات که ته کلمه ربات است می‌باشد.

## عملکرد

زنوبات‌ها ریز-ربات‌های خود ترمیم شونده هستند. آنها ماشین‌های بیولوژیکی با عرض کمتر از یک میلی‌متر هستند، و آنقدر ریزند تا درون بدن انسان حرکت کنند. آنها از سلول‌های پوستی، سلول‌های قلبی و یاخته‌های بنیادی که در جنین قورباغه کشت داده شده‌اند ساخته شده‌اند. زنوبات‌ها ممکن است روزی داروها را به درون بدن انسان تحویل دهند و راه درک چگونگی تشکیل اندامها برای داروهای تناسل را بپیمایند.

زنوبات‌ها می‌توانند راه بروند و شنا کنند، برای هفته‌ها بدون غذا زنده بمانند و به‌صورت گروهی کار کنند و به مداوای یکدیگر بپردازند و به کار ادامه بدهند.

## منابع

ویکی‌پدیای انگلیسی
# قیفی‌تاژک‌داران

| قیفی‌تاژک‌داران محدودهٔ زمانی: ۹۰۰ تا ۰ میلیون سال پیش پیشازیستینخست‌زیستیپیشین‌زیستیکامبریناردویسینسیلوریندوونینکربنیفرپرمینتریاسژوراسیککرتاسهپالئوژننئوژن۰۹۰۰ No fossils known, molecular clock evidence for origin 1050-800Ma |
| --- |
|  |
|  |
| رده‌بندی علمی |
| حوزه: | یوکاریوت |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | پشت‌تاژکان |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | قیف‌زیان یا هولوزوا |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | Filozoa |
| رده: | **Choanoflagellatea** Cavalier-Smith, 1998 |
| Families |
|
Codonosigidae Salpingoecidae Acanthoecidae |
| مترادف |
| * Craspedmonadina Stein, 1878
* Choanoflagellata Kent, 1880
* Craspedomonadaceae Senn, 1900
* Craspedophyceae Chadefaud, 1960
* Craspédomonadophycidées Bourrelly, 1968
* Craspedomonadophyceae Hibberd, 1976
* Choanomonadea Krylov et al. , 1980
* Choanoflagellida Levine et al. , 1980, Lee et al. , 1985
* Choanoflagellea Cavalier-Smith, 1997
* Choanomonada Adl et al. , 2005
 |

**قیفی‌تاژک‌داران** (انگلیسی: Choanoflagellate) گروهی از یوکاریوت‌های تاژک‌دار تک‌سلولی و توده‌زی آزاد هستند که نزدیک‌ترین خویشاوند سلسله جانوران به‌شمار می‌آیند.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Choanoflagellate». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۶.

## پیوند به بیرون
# بازدانگان پیشین

**بازدانگان پیشین** (انگلیسی: Progymnosperm) گروهی منقرض‌شده از گیاهان چوبی و هاگ‌دار هستند که گمان می‌رود از تریمروفیت‌ها تکامل یافته و در نهایت به پیدازادان، که نیای مشترک بازدانگان و گیاهان گل‌دار هستند، منجر شده‌اند. این گروه از نظر رتبه آرایه‌شناختی به‌عنوان شاخه **Progymnospermophyta** یا رده **Progymnospermopsida** دسته‌بندی شده‌اند. قدیمی‌ترین نمونه‌های شناخته‌شده از این گیاهان از نظر زمین‌شناختی به راسته Aneurophytales در دوونین میانی تعلق دارند که شامل گونه‌هایی مانند *Protopteridium* هستند. در این گیاهان، اندام‌های رویشی شامل مجموعه‌های نسبتاً پراکنده‌ای از محورهای رشد بودند. *Tetraxylopteris* نیز نمونه‌ای دیگر از جنسی است که فاقد برگ بود. در انواع پیشرفته‌تر آن مانند *Aneurophyton*، این اندام‌های رویشی شروع به شباهت یافتن به برگ‌های سرخسی کردند، و در اواخر دوره دوونین، گمان می‌رود که این گروه نیای راسته دانه‌سرخس‌تباران، یعنی Lyginopteridales، بوده‌اند.

در همین دوران، گروه دیگری از بازدانگان پیشین باعث ظهور اولین درختان بسیار بزرگ مانند *باستان‌سرخس* شدند. آخرین گروه بازمانده از بازدانگان پیشین راسته Noeggerathiales بود که تا پایان دوره پرمین ادامه یافت.

## ویژگی‌های دیگر

* بن‌لاد آوندساز با توانایی رشد نامحدود، همراه با بافت چوبی و بافت آبکش در این گیاهان وجود داشت.
* نیای اولیه پیدازادان و نخستین درختان واقعی محسوب می‌شوند.
* رشد monopodial (محوری) قوی در آن‌ها مشاهده شده است.
* برخی از آن‌ها ناجورهاگ بودند، درحالی‌که برخی دیگر هاگ داشتند.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Progymnosperm». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۷ فوریه ۲۰۲۵.
# بافت زمینه

مقطع ساقهٔ یک گیاه کتان:

۱. مغز (Pith)‏

۲. چوب زودرس (Protoxylem)‏

۳. بافت چوبی (Xylem)‏

۴. بافت آبکش (Phloem)‏

۵. بافت اسکلرانشیمی (Sclerenchyma)‏

۶. پوست (Cortex)‏

۷. روپوست (Epidermis)
**بافت زَمینه** سامانه‌ای از بافت‌ها در گیاهان است.

انواع بافت‌های زمینه در گیاهان از مریستم (محل یاخته‌های فعال رویشی) زمینه‌ای پدید می‌آیند و سه نوع بافت ساده دارند:

* پارانشیم یا نرم آکَنه این بافت حاصل از تقسیم سلول‌های مریستمی است که تمایز نیافته‌اند.
* اِسکِلِرانشیم یا سخت‌آکَنه یا بافت سخت
* کُلانشیم یا بافت چسب آکنه

## پانویس

## منابع

Moore, Randy; Clark, W. Dennis; and Vodopich, Darrell S. (1998). Botany (3rd ed.). McGraw-Hill. ISBN 0-697-28623-1.
# فندقی (میوه)

فندق از نظر گیاه‌شناسی فندقی است.
شاه بلوط از نظر گیاه‌شناسی فندقی است.
یک **فندقی** میوه‌ای با پوست سخت و دارای یک هسته (به ندرت دو هسته) است که پوسته میوه به دلیل سختی آن، برای آزاد شدن هسته باز نمی‌شود. (میوه ناشکفتنی است) از درختان با دانه ناشکوفا و باز عمل می‌آیند.
در بسیاری از زبان‌ها واژه‌هایی مانند آجیل و nuts به گسترهٔ بزرگی از دانه‌ها و میوه‌های خشکبار شده گفته می‌شود اما در دانش زیست‌شناسی تنها میوه‌های ناشکفتنی «فندقی» هستند مانند فندق و شاه‌بلوط.

اما گردو، پسته، بادام، بادام هندی، بادام زمینی و … از نظر گیاه‌شناسی جزو فندقی‌ها نیستند.

میوه‌های فندقی را می‌توان در برخی راش‌سانان مشاهده کرد. در گیاه‌شناسی فندقی میوه‌ای ساده ناشکفتنی با پوست سخت و دارای یک هسته (به ندرت دو هسته) است که دیواره تخمدان هنگام رسیدن بسیار سخت و سنگی یا چوبی می‌شود و بذر به دیوار تخمدان متصل می‌ماند یا در آن گیر می‌افتد.

## منابع

* Wikipedia contributors, "Nut (fruit)," Wikipedia, The Free Encyclopedia,  (accessed April 10, 2014).
# باغ گیاه‌شناسی

باغ‌های معلق بابل
**باغ گیاه‌شناسی** باغ‌هایی هستند که در آنها طیف گسترده‌ای از گیاهان با نام‌های گیاه‌شناسی مشخص شده‌اند. در باغ‌های گیاه‌شناسی ممکن است مجموعه‌ای از گیاهان ویژه مثل: کاکتوس‌ها و دیگر گیاهان گوشتی، گیاهان آبزی، درختان و درختچه‌ها و گیاهانی از قسمت‌های به‌خصوصی از جهان وجود داشته باشد. باغ‌های گیاه‌شناسی شامل گونه‌های مختلفی می‌شود که می‌توان باغ‌های گیاهان گرمسیری، گیاهان آلپی یا گیاهان کمیاب را نام برد. خدماتی که به بازدیدکنندگان ارائه می‌شود ممکن است شامل: تور، نمایش‌های آموزشی، نمایشگاه هنری، اتاق مطالعه، تئاتر در هوای آزاد، اجرای موسیقی و سرگرمی‌های دیگر باشد. باغ ارم نمونه‌ای از یک باغ گیاه‌شناسی است.

باغ‌های گیاه‌شناسی اغلب توسط دانشگاه‌ها یا دیگر سازمان‌های پژوهش‌های علمی اداره می‌شوند، و اغلب با مجموعه گیاهان خشک شده و برنامه‌های پژوهشی در آرایه‌شناسی گیاهی یا در جنبه‌های دیگر علم گیاه‌شناسی مرتبط هستند. در اصل نقش آنها نگهداری مستند مجموعه‌ای از گیاهان زنده برای پژوهش‌های علمی، حفاظت، نمایش و آموزش است، گرچه این کار به منابع موجود و علایق خاص دنبال شده در هر باغ خاص بستگی دارد.

منشأ باغ‌های جدید گیاه‌شناسی را می‌توان در باغ‌های دارویی قرون وسطی اروپا که با نام باغ‌های دارویی شناخته می‌شدند، دانست. اولین باغ از این نوع در دوره رنسانس ایتالیا در قرن شانزدهم تأسیس شد. این علاقه اولیه به گیاهان دارویی در قرن هفدهم که علم گیاه‌شناسی به تدریج گسترش یافته و از طب مستقل می‌شد با علاقه به واردات گیاهان از خارج از اروپا جایگزین شد. در قرن هیجدهم، سیستم‌های نامگذاری و طبقه‌بندی توسط گیاه‌شناسانی که روی گیاهان خشک شده در دانشگاه‌های مرتبط با باغ‌ها کار می‌کردند ابداع شد. این سیستمها اغلب در باغ‌های آموزشی در کنار گیاهان کاشته شده نمایش داده می‌شود. با رشد سریع امپریالیسم اروپایی در اواخر قرن هیجدهم، باغ‌های گیاه‌شناسی در مناطق گرمسیری گسترش یافته و باقطب شدن باغ‌های گیاه‌شناسی پادشاهی، کیو نزدیک لندن روی گیاه‌شناسی اقتصادی متمرکز شد.

## نگارخانه

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## منابع

* فلور گیاهی ایران | Flora Iranica
* باغ گیاهشناسی مونپلیه-فرانسه
* باغ گیاه‌شناسی تولوز-فرانسه
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Botanical garden». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۰ سپتامبر ۲۰۱۱.
# باغ‌وحش

بخش پرندگان در باغ‌وحش برلین. باغ‌وحش برلین، دارای بیشترین گوناگونی انواع جانوران، در جهان است.
**باغ‌وَحش** (که پارک جانورشناسی یا باغ جانوران نیز نامیده می شود) محلی برای نگهداری جانوران (اهلی و وحشی) است.
در باغ‌وحش برای هر جانوری قفسی را آماده کرده‌اند و اکثراً جانوران را با جفت شان نگه‌داری می‌کنند؛ و برای برخی جانوران هم زیستگاه مصنوعی ایجاد کرده‌اند. و امکان تماشای جانوران برای عموم مردم وجود دارد.

یک باغ‌وحش می‌تواند از بخش‌های جانوری زیر تشکیل شود:

* بخش آبزیان
* بخش پرندگان
* بخش دوزیستان

و... که همه این‌ها بستگی به وسعت مکان باغ‌وحش دارد.

قفس بابون‌ها در باغ وحش ایروان
باغ‌های وحش در شهرهای بزرگ دنیا به عنوان مراکز پژوهشی جانورشناسی نیز کاربرد دارند.
معمولاً قفس‌های جانوران درنده از میله‌های آهن محکم ساخته می‌شود و گاه نیز در اطراف محوطه زندگی این جانوران استخرها و دریاچه‌های عمیق می‌سازند.اصطلاح "باغ جانورشناسی" به مطالعه جانوران اشاره دارد. این اصطلاح از واژه یونانی "ζώον" به معنای "جانور" و پسوند "λογία-" به معمای "مطالعه ی" گرفته شده است. مخفف "باغ‌وحش" اولین بار در باغ‌وحش باغ لندن استفاده شد که در سال ۱۸۲۸ برای مطالعه علمی و در سال ۱۸۴۷ برای بازدید عموم افتتاح شد. فقط در ایالات متحده سالانه بیش از ۱۸۱ میلیون نفر از باغ‌وحش‌ها بازدید می‌کنند.

## پیشینه

ساخت باغ‌وحش یا مجموعه نگه‌داری جانوران در یونان، روم، ایران و کشورهای اسلامی پیشینه دارد. ]]جرجی زیدان]] می‌نویسد: از سرگرمی‌های خلفاء گردآوری و نگاهداری جانورانی امثال شیر و ببر و فیل بود که از وسایل شکوه دربار بشمار می‌رفت. نخستین کسی که در خاندان عباسیان بدین امر (نگاهداری جانوران) اهتمام کرد، منصور (خلیفه) بود که فیل فراوان نگاهداشت و هارون الرشید شیر و ببر و انواع سگ‌ها و میمون‌ها گردآوری کرد.

*خمارویه بن احمد بن طولون*، باغ ویژه‌ای جهت درندگان داشت و در هر گوشه آن قفس و خانه خاصی جهت هر جانور ساخته بودند.

قفس جانوران در باغ وحش تفلیس پایتخت گرجستان
باغ جانورشناسی لندن، ۱۸۲۸ میلادی
اولین باغ‌وحش دائمی حشرات در ایالات متحده آمریکا در ۲۳ آگوست در موزه تاریخ طبیعی مؤسسه اسمیتسونین افتتاح شد. بازدیدکنندگان می‌توانند کلونی‌های زنبورهای عسل و انواع مورچه را در حال کار مشاهده کنند و ظاهر حدود ۱۵۰ گونه را همزمان با هم مقایسه کنند.

نخستین باغ وحش به شیوه جدید باغ‌وحش لندن است که در سال ۱۸۲۸ در لندن بازگشایی شد. امروزه بیش از هزار باغ‌وحش در جهان وجود دارد.

نخستین باغ‌وحش به سبک جدید در ایران در زمان ناصرالدین شاه قاجار احداث شد و جایگاه آن باغ لاله‌زار در محل خیابان لاله‌زار کنونی در تهران بوده‌است. بعدها این باغ به فرح‌آباد منتقل و مرکز باغ‌وحش سلطنتی به‌شمار آمد.

## باغ‌وحش‌های ایران

* باغ‌وحش ارم
* پارک طبیعی حیات وحش چشمه خسرو
* باغ وحش صفادشت
* دهکده طبیعت باراجین

## منابع
# مخروطیان

| مخروطیان محدودهٔ زمانی: ۳۰۷ تا ۰ میلیون سال پیش پرکامبرینکامبریناردویسینسیلوریندوونینکربنیفرپرمینتریاسژوراسیککرتاسهپالئوژننئوژن۰۳۰۷کربنیفر–Present |
| --- |
|  |
| جنگل‌های مخروطی، اگرچه از گونه‌های کمی تشکیل شده‌اند، اما مناطق وسیعی را پوشش می‌دهند، مانند این جنگل در رشته‌کوه کسکیدز در غرب آمریکای شمالی. |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | گیاهان |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | آوندداران |
| دسته: | مخروطیان |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | بازدانگان |
| رده: | ناژویان |
| راسته‌ها و تیره‌ها |
| * کاج‌سانان
	+ کاجیان
	+ مطبق‌کاجیان
	+ بوداکاجیان
	+ کاج‌های چتری
	+ سرویان
	+ سرخداریان
	+ گنتوم‌تباران?
	+ آلوسرخداران?
	+ چیرولیپیدیان †
	+ پالیسیالس †
* ووجنووسکیالس †
* ولتزیالس †
 |
| مترادف |
| * Coniferophyta
* Coniferae
 |

**مَخروطیان** (نام علمی: *Pinophyta*) دسته‌ای از انواع درختان همیشه‌سبز هستند از رده ناژویان (Pinopsida).

مخروطیان درختانی نظیر کاج و سرو و غیره می‌باشند که دانه‌هایشان را در داخل مخروط‌های چوبی به وجود می‌آورند. در این گیاهان گل وجود ندارد و مخروط‌های نر و ماده جدا از هم بوده و گاهی بر روی دو درخت جدا می‌رویند.

شکل آن‌ها نفوذ نور خوب به همه برگها را با محدود کردن عرض بالای درخت ممکن می‌سازد.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
کاجیان |
|   |
|   |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
مطبق‌کاجیان |
|   |
|   |
بوداکاجیان |
|   |

 |
|   |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
کاج چتری ژاپنی |
|   |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
سرویان |
|   |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
آلوسرخداران |
|   |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
سرخداریان |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

## درخت‌های این شاخه

* سیاه‌کاج
* سرو ناز
* زربین
* سرو تبری
* کاج نوئل
* کاج کره‌ای
* کاج برزیل

## نگارخانه

*
*
*

## منابع

Wikipedia contributors, "Pinophyta," Wikipedia, The Free Encyclopedia,  (accessed March 5, 2008).
# آوند چوبی

**آوند چوبی** نوعی بافت هادی (همان بافت آوندی و آبکشی) در گیاهان است که وظیفهٔ ترابری آب و مواد محلول در آن را بر عهده دارد.
آوند چوبی لولهٔ ممتد عمودی در برخی گیاهان است که از یاخته‌های نسبتاً پیشرفتهٔ نای‌مانند تشکیل شده‌است و شیرهٔ خام در آن جریان دارد. یاختهٔ آوندی در چوب برخی سرخس‌ها و اغلب نهاندانگان که فاقد دیوارهٔ عرضی است و دیوارهٔ ثانویهٔ ضخیم دارد را عنصر چوب‌آوندی می‌گویند.

این نوع آوند فقط در نهاندانگان دیده می‌شود و به تعداد متغیر در ساختمان یک آوند شرکت می‌کنند هر کدام از این یاخته‌ها را به عنوان یک عضو تشکیل دهنده آوند گویند. آوندهای که به اینگونه ساخته می‌شوند آوند کامل نامیده می‌شوند. تمایزیابی در هر کدام از سلولهای وسل به گونه‌ای است که نهایتاً منجر به مرگ سلولها می‌شود. همچنین در مراحل پایانی تمایز دیواره عرضی یاخته‌ها هم از بین می‌روند.

در محل دیواره‌هایی که در طی تمایز متلاشی می‌شوند در بسیاری از موارد یک حفره بزرگ ایجاد می‌شود. در پایان تمایز دیواره انتهایی کاملاً از بین می‌رود. در بعضی از گیاهان دیواره انتهایی از چند سوراخ بزرگ تشکیل می‌یابد نه یک حفره بزرگ و ندرتاً دیده می‌شود که حالت مشبک دارد. به دنبال از بین رفتن دیواره انتهایی، آوندها تشکیل می‌شوند که تعداد سلولهای تشکیل دهنده آنها متفاوت است.

در متن زیر، می‌توانید مقایسه ای از نای‌دیس و عنصر آوندی مشاهده کنید.

**نای‌دیس (تراکئید)**: تراکئیدها، سلول‌های دراز و دوکی شکل هستند که انتهای مخروطی شکل دارند و دهانه آنها نسبت به عناصر آوندی باریک‌تر است. هم چنین نای‌دیس، درازتر از یک سلول عنصر آوندی است و هر نای‌دیس طولی برابر با تقریباً چند عنصر آوندی دارد.

**عناصر آوندی**: این سلولها، کوتاهتر می‌باشند و انتهای گرد دارند؛ برخلاف تراکئید در عناصر آوندی دیواره عرضی از بین رفته‌است و لوله پیوسته‌ای تشکیل شده‌است.

## وظیفه آوند چوبی

آوندهای چوبی هدایت آب و مواد معدنی (شیرهٔ خام) را از ریشه‌های گیاه به برگ‌های آن بر عهده دارد.
سلول‌های آوندهای چوبی ضخیم هستند و قبل از آن که هدایت آب و مواد معدنی را بر عهده بگیرند، غشای سلولی، هسته و سیتوپلاسم خود را از دست می‌دهند. تنها قسمت باقی‌ماندهٔ این سلول‌ها دیوارهٔ سلولی است.

از انواع آوندهای چوبی می‌توان به نای‌دیس‌ها اشاره کرد که در همهٔ گیاهان آوندی یافت می‌شوند. این نوع از آوندهای چوبی باریک و طویل هستند و در قسمت انتهایی شکل مخروطی پیدا می‌کنند.
گیاهان گلدار نوع دیگری از آوندهای چوبی را نیز دارند که عناصر آوندی نامیده می‌شوند. عناصر آوندی گشادتر از نای‌دیس‌ها هستند و در پایانهٔ خود دارای منافذ بزرگی هستند که این منافذ امکان جریان سریع‌تر آب را بین عناصر آوندی فراهم می‌کنند.

## منابع

* *زیست‌شناسی و آزمایشگاه* ۱، سال دوم آموزش متوسطه. ۱۳۸۵.
* دفترهای برابرنهاده‌های فرهنگستان زبان فارسی. واژه‌های مصوّب فرهنگستان تا پایان سال ۱۳۸۹.
# آلبین

| سامانه | ردیف | اشکوب | سن (میلیون سال) |
| --- | --- | --- | --- |
| پالئوژن | پالئوسن | دانین | **→ پس از آن** |
| کرتاسه |  پسین | ماستریختین | ۶۶–۷۲,۱ |
| کامپانین | ۷۲,۱–۸۳,۶ |
| سانتونین | ۸۳,۶–۸۶,۳ |
| کنیاسین | ۸۶,۳–۸۹,۸ |
| تورونین | ۸۹,۸–۹۳,۹ |
| سنومانین | ۹۳,۹–۱۰۰,۵ |
|  پیشین | آلبین | ۱۰۰,۵–~۱۱۳ |
| آپتین | ~۱۱۳–~۱۲۵ |
| بارمین | ~۱۲۵–~۱۲۹,۴ |
| هاتریوین | ~۱۲۹,۴–~۱۳۲,۹ |
| والانجینین | ~۱۳۲,۹–~۱۳۹,۸ |
| بریاسین | ~۱۳۹,۸–~۱۴۵ |
| ژوراسیک | پسین | تیتونین | **→ پیش از آن** |

**آلبین** (انگلیسی: Albian) در مقیاس زمانی زمین‌شناسی، اشکوب بالایی یا آخرین عصر از دور کرتاسه پیشین به‌شمار می‌رود. آلبین در ستون چینه‌شناسی پس از اشکوب آپتین و پیش از سنومانین جای می‌گیرد. عصر آلبین از حدود ۱ ± ۱۱۳ میلیون سال پیش آغاز شده و تا حدود ۰٫۹ ± ۱۰۰٫۵ میلیون سال پیش ادامه یافت.

## نام‌گذاری

نام اشکوب بریاسین از نام رود اوب در فرانسه گرفته شده است. این نام در سال ۱۸۴۲ توسط آلسید دو اوربیگنی پیشنهاد شد.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Albian». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۶ دسامبر ۲۰۱۵.

| دوره کرتاسه |
| --- |
| پیشین | پسین |
| بریاسین | والانجینین | هاتریوین بارمین| آپتین | آلبین | سنومانین | تورونین | کنیاسین سانتونین |کامپانین | ماستریختین |
# ارزن

دانه رسیده ارزن
**ارزن** غله‌ای دارای دانه‌های کروی شکل و زرد رنگ و خشک است. ارزن می‌تواند به رنگ‌های زرد، سفید یا قهوه‌ای باشد. جوانهٔ ارزن مانند ذرت نسبت به اندازه دانهٔ غله بزرگ است. ارزن شبیه به گاورس است و به عنوان غذای پرندگان استفاده می‌شود. در برخی از نقاط جهان آن را مانند برنج می‌پزند. به خاطر نوع ماتریکسِ پروتئین نشاستهٔ ارزن می‌تواند تحت نور کدر، شفّاف و نیمه شفاف باشد. ارزن حاوی آهن است.

مزرعه ارزن و گاورس در زیبد
## منابع

*
# ساپونین

ساختار شیمیایی ساپونین سولانین.
**ساپونین** (به انگلیسی: saponin) یک ماده گلیکوزیدی است که از گیاهان مختلف به‌دست آمده و در اثر حرکت دادن آن با آب کف تولید می‌کند.

ساپونین‌ها (لاتین "sapon"، صابون "in") که به عنوان گلیکوزیدهای تری‌ترپن نیز نامیده می‌شوند، مواد شیمیایی آلی و سمی هستند که معمولاً از گیاهان مشتق شده‌‌اند. آنها به طور گسترده در برخی گیاهان وجود دارند اما به ویژه در ساپوناریا (جنس Saponaria)، یک گیاه گلدار، درخت صابون (Quillaja saponaria) و دانه های سویا یافت می شوند. آنها در صابون ها، داروها، خاموش کننده های آتش، به ویژه به عنوان مکمل‌های غذایی، برای سنتز استروئیدها، و در نوشیدنی‌های گازدار استفاده می‌شوند. ساپونین‌ها هم محلول در آب و هم در چربی هستند که به آنها خاصیت صابونی مفید می‌دهد. برخی از نمونه‌های این مواد شیمیایی عبارتند از: گلیسیریزین (طعم‌آور شیرین بیان) و کیلایا.

## جستارهای وابسته

* مواد شیمیایی گیاهی
* گیاهان دارویی

## پانویس

## پیوند به بیرون

* Medical Dictionary on Saponin
* Saponins in Wine, by ScienceDaily, accessed Sep 9,2003
* Molecular Expressions Phytochemical Gallery - Saponin
* Saponins: Suprising [sic] benefits of desert plants
* Other uses of Quillaja Saponins and derived products, some works of different authors.
* How to survive the world's worst diet
* Quillia Extracts JECFA Food Additives Series 48