Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# درخت زندگی (زیست‌شناسی)

درخت زندگی هیلیس، بر پایه ژنوم‌های کامل دنباله‌دار.
**درخت زندگی** (به انگلیسی: tree of life)، استعاره‌ای است که برای شرح دادن روابط میان ارگانیسم‌های زنده و منقرض‌شده دنیا به‌کار می‌رود. پیشینهٔ به‌کارگیری آن به اوایل سده ۱۸اُم میلادی بازمی‌گردد. چارلز داروین نیز از آن برای نشان دادن شاخه‌های مختلف گونه‌های جانوری با نسب مشترک استفاده کرده است. ارنست هکل واژه تبارزایش (به انگلیسی: phylogeny) را برای روابط تکاملی بین گونه‌های مختلف در طول زمان پدیدآورد و در ارائه و تکمیل تاریخ تبارزایشی گونه‌ها از داروین نیز پیشی گرفت. توسعه‌یافته امروزه این ایده را با نام درخت فیلوژنتیک می‌شناسند.

## درخت زندگی هکل

ارنست هکل (۱۸۳۴–۱۹۱۹)، چندین درخت زندگی را در طول پژوهش‌هایش ارائه کرد. در نگاره‌های زیر سه تا از این درخت‌های زندگی مشهور او را می‌بینید.

* درخت نخستی‌سانان هکل. (دهه ۱۸۶۰)
* درخت زندگی چاپ شده در «ریخت‌شناسی کلی ارگانیسم‌ها» اثر هکل. (۱۸۶۶)
* درخت زندگی هکل در «فرگشت انسان» (۱۸۷۹)

## درخت تبارزایی

یک درخت فیلوژنتیک که چگونگی ارتباط Eukaryota (یوکاریوت) و Archaea (باستانیان) را نشان می‌دهد
درخت تبارزایی یا درخت فیلوژنتیک (به انگلیسی:Phylogenetic tree) یک نمودار انشعابی است (که اصطلاحاً درخت (گراف) نامیده می‌شود) و روابط تکاملی در میان گونه‌های مختلف زیستی یا حتی اشخاص را بر اساس شباهت‌ها و تفاوت‌های فیزیکی (فیلوژنتیک) یا خصوصیات ژنتیک نشان می‌دهد. واحدهایی که به هم در درخت متصل هستند، از یک جد مشترک جدا شده‌اند. در یک درخت تکامل نژادی ریشه‌دار، هر گره نشان دهنده جد مشترکی برای فرزندان آن گره می‌باشد، و طول یال‌ها در برخی از درختان نشان دهندهٔ تخمین زمان است. هر گره یک واحد طبقه‌بندی (taxonomic) نامیده می‌شود. گره‌های داخلی عموماً واحد طبقه‌بندی فرضی (HTUs) نامیده می‌شوند و نمی‌توان آن‌ها را به‌طور مستقیم مشاهده کرد. این درختان در زمینه‌های زیست‌شناسی مانند زیست‌شناسی تکاملی، بیوانفورماتیک، سیستماتیک و فیلوژنتیک مقایسه‌ای کاربرد دارند.

## جستارهای وابسته

* نسب مشترک - گروهی از اندامگان‌ها که نیایی مشترک دارند.
* انتقال افقی ژن - انتقال ماده ژنتیکی بین ارگانیسم‌ها در مسیری غیر از انتقال عمودی ژن‌ها (یعنی در مسیری غیر از انتقال ژن از والد به فرزند)
* کل‌نگری - بر اساس آن، تعیین و تبیین تمامی صفات و ویژگی‌های سامانه‌ها تنها و تنها با مطالعهٔ مؤلفه‌ها و اجزاء متشکلهٔ آن‌ها میسر نیست.
* جهان‌نیای پایانی - به واپسین‌ترین جانداری که همهٔ جانداران دیگر بر روی زمین از آن سرچشمه گرفته‌اند.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Tree of life (biology)». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲ دی ۱۳۹۲.

## پیوند به بیرون

* پروژه برخط درخت زندگی - دیدن تعاملی درخت فیلوژنتیک کامل.
* طرحی از درخت زندگی بایگانی‌شده در ۱۰ فوریه ۲۰۱۵ توسط Wayback Machine - طرحی امروزی از درخت زندگی.
* درخت زندگی مجله علم - مثالی از درخت زندگی در مجله علم.
* مقاله مجله علم درباره درخت زندگی
* مقاله‌ای درباره حذف برخی از گونه‌ها از درخت زندگی
* درخت زندگی پروژه ولفرام آلفا - بدست گارت نسکه
* درخت سبز زندگی - درخت هایپربولیک
* درخت پایگاه رده‌بندی ان‌سی‌بی‌آی
# باخترمرغ

| *باخترمرغ* محدودهٔ زمانی: ۸۹ تا ۶۵ میلیون سال پیش پرکامبرینکامبریناردویسینسیلوریندوونینکربنیفرپرمینتریاسژوراسیککرتاسهپالئوژننئوژن۰۸۹۶۵کرتاسه پسین |
| --- |
|  |
| وضعیت حفاظت |
| فسیل |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پرندگان Aves |
| راسته: | باخترمرغ‌سانان Hesperornithidae |
| تیره: | باخترمرغان Hesperornithidae |
| سرده: | باخترمرغ Hesperornis اتنیل چارلز مارش، ۱۸۷۲ (میلادی) |
| گونه‌ها |
| * *H. bairdi*
* *H. chowi*
* *H. crassipes*
* *H. macdonaldi*
* *H. mengeli*
* *H. regalis*
* *H. rossicus* (پیشتر *rossica*)

و دیگرها. |

**باختَرمُرغ** یا هسپرورنیس (Hesperornis) سرده‌ای از پرندگان آبی بی‌پرواز بود که در دوران‌های پیش از تاریخ می‌زیست.

دوره زیست باخترمرغ از نیمه نخست عصر کامپانین تا دوره کرتاسه پسین (۸۳٫۵ تا ۷۸ میلیون سال پیش) ادامه داشت. یافتن بقایای باخترمرغ از کشف‌های مهم اولیه در تاریخ دیرینه‌شناسی پرندگان بود. بیشتر این بقایا در ایالت کانزاس آمریکا و در آب‌های کانادا یافت شده‌اند.

تاکنون ۹ گونه از سرده باخترمرغ شناسایی شده که هشت گونه مربوط به آمریکای شمالی و یک گونه مربوط به روسیه است.

## منابع

* Thomson, Keith Stewart (2008). The Legacy of the Mastodon: The Golden Age of Fossils in America. Yale University Press. ISBN 0-300-11704-3.
# ریچارد اوون

| ریچارد اوون |
| --- |
|  |
| زادهٔ | ۲۰ ژوئیهٔ ۱۸۰۴ لنکستر، انگلستان |
| درگذشت | ۱۸ دسامبر ۱۸۹۲ (۸۸ سال) ریچموند پارک، لندن، انگلستان |
| ملیت | بریتانیا |
| محل تحصیل | دانشگاه ادینبرو بیمارستان سنت بارتالومیو |
| شناخته‌شده برای | موزه تاریخ طبیعی |
| **پیشینه علمی** |
| شاخه(ها) | کالبدشناسی تطبیقی دیرینه‌شناسی |
|  |

**ریچارد اوون** (به انگلیسی: Richard Owen) (زاده ۲۰ ژوئیه ۱۸۰۴ –مرگ ۱۸ دسامبر ۱۸۹۲) زیست‌شناس انگلیسی، کالبدشناس تطبیقی و دیرین‌شناس بود.

او به عنوان مبدع واژه دایناسور (به معنی خزنده ترسناک)، و همچنین نزاع‌های مشهورش با نظریه تکامل و انتخاب طبیعی چارلز داروین مشهور است. با فراگیر شدن نظریه داروین در مجامع علمی، اوون جایگاه خود را عوض کرده، و ضمن رد دکترین داروین، پایه‌های نظریه را قبول کرد.

ریچارد اوون نیروی اصلی پشت تأسیس موزه تاریخ طبیعی لندن در سال ۱۸۸۱ بود. به گفته بیل برایسون، «با بازکردن در موزه تاریخ طبیعی به عنوان نهادی برای همه، اوون انتظار ما را از موزه‌ها تغییر داد.»

اوون در لنکستر واقع در شمال انگلستان تربیت شده بود و به دریافت درجهٔ دکترای پزشکی نایل آمده بود. او مادرزادی کالبدشناس بود و به قدری به مطالعات خود علاقه داشت که گاهی به‌طور غیرقانونی، اندام‌هایی چون دست و پا و دیگر قسمت‌ها را از جسدها جدا می‌کرد و برای تشریح در ساعات فراغت به خانه می‌برد.

## پانویس
# جولیان هاکسلی

| جولیان هاکسلی |
| --- |
|  |
| زادهٔ | ۲۲ ژوئن ۱۸۸۷ لندن |
| درگذشت | ۱۴ فوریه ۱۹۷۵ لندن |
| ملیت | بریتانیایی |
| شناخته‌شده برای | توسعه دانش رویان‌شناسی نوین |
| **پیشینه علمی** |
| شاخه(ها) | زیست‌شناس و فیلسوف |
|  |

**سر جولیان سورل هاکسلی** (به انگلیسی: Sir Julian Sorell Huxley) ‏ (۲۲ ژوئن ۱۸۸۷–۱۹۷۵) زیست‌شناس، انسان‌گرا، بین‌الملل‌گرا و فیلسوف بریتانیایی که در توسعه دانش رویان‌شناسی نوین، بسیار تأثیرگذار بود. جولیان، فرزند زیست‌شناس معروف، توماس هنری هاکسلی بود. آثار و تحقیقات او تأثیرات بزرگی بر پیشرفت رویان‌شناسی و مطالعات رفتاری و فرگشتی داشته‌است. او از طرفداران ایده انتخاب طبیعی و از افراد شاخص در زمینه استنناج فرگشتی مدرن در نیمه قرن بیستم بود. او دبیر انجمن جانورشناسی لندن، اولین رئیس سازمان یونسکو و از اعضای مؤسس صندوق جهانی طبیعت بود.

هاکسلی، به خاطر ارائه‌های علمی‌اش در کتاب‌ها و مقالات، برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی معروف است. او مفتخر به دریافت جوایز و مقام‌های علمی متعددی، از جمله جایزه کالینگا یونسکو در سال ۱۹۵۳، مدال داروین انجمن سلطنتی لندن در سال ۱۹۵۶، و کسب مقام شوالیه دربار انگلستان در سال ۱۹۵۸ و جایزه لسکر در سال ۱۹۵۹ شد.

> "کسی که مشکلی را بررسی می‌کند، نیمی از آن را حل کرده‌است."
>
>

## منابع

*
*
*
# پیراتبار

طبقهٔ سنتی خزندگان (منطقه سبزرنگ) یک گروه نافراگیر شامل همه آب‌پرده‌داران (Amniota) به جز پستاندران و پرندگان است. بر خلاف آن، کلاد آب‌پرده‌داران خودش یک گروه فراگیر است.
نمودار کلاد نخستی‌سانان، نمایشگر یک **گروه فراگیر** (میمونان، به رنگ زرد)، یک **گروه نافراگیر** (پیش‌میمونان، به رنگ آبی و شامل منطقه قرمز)، و یک **گروه چندنیا** (night-active primates، چشم‌گرد و شبگردان هندی، به رنگ قرمز) است.
**پیراتبار** (به انگلیسی: Paraphyly) یا **پیراتباری** (به انگلیسی: Paraphyletic)، به گروهی از جانداران گفته می‌شود که همگی نیای مشترک دارند اما بخشی از نوادگان این نیای مشترک که تفاوت زیادی با بقیه گروه دارند از این گروه برداشته شده و در دسته‌بندی‌ها جدا قرار داده شده‌اند، که خوانده می‌شوند گروه پارافیلِتیک یا پیراتبار.
ماهی‌ها نمونه معروفی از یک گروه نافراگیر هستند.

گروه نافراگیر گروهی است که شامل توالی‌ای از گونه‌های رو به تکامل به سمت یک گروه نهایی باشد، به طوری که یک یا چند شاخهٔ نهایی را ـ مثلاً به دلیل تغییرات شدید ظاهری ـ که از همان جد مشترک مشتق شده‌اند، جزئی آن محسوب نکنند. یک چنین گروه‌هایی را فراوان می‌توان در بین آثار علمی گذشته مشاهده کرد. نمونه بارز آن «ماهی‌ها» هستند. حتی گروه‌های شناخته شده تری همچون «خزندگان» نیز پارافیلتیک‌اند زیرا پرندگان در حقیقات ادامهٔ مسیر تکامل خزندگان‌اند.

## نمونه‌ها

جدول زیر شامل برخی از گروه‌های نافراگیر است:

| گروه نافراگیر | کلاد استثنا شده | گروه فراگیر متناظر |
| --- | --- | --- |
| دولپه‌ای‌ها | تک‌لپه‌ای‌ها | گیاهان گلدار |
| جفت‌سم‌سانان | آب‌بازسانان | Cetartiodactyla |
| خزندگان | پستانداران و پرندگان | آب‌پرده‌داران |
| مارمولک‌ها | مار‌ها | پولک‌داران |
| پروکاریوت‌ها | یوکاریوت‌ها | جانداران |
| ماهیان استخوانی | چهاراندامان | مهره‌داران استخوانی |
| پلیکوسور | ددکمانان | هم‌کمانان |
| میمون‌ها | کپی‌ها | میمونان |
| Plagiaulacida | Cimolodonta و آرگین‌بهادر | چندتکمیزه‌ایان |
| بی‌مهرگان | مهره‌داران | جانوران |
| بازدانگان | گیاهان گلدار | پیدازادان |
| ماهی‌ها | چهاراندامان | مهره‌داران |
| پیش‌میمونان | میمونان | نخستی‌سانان |
| خزه‌تباران | آوندداران | رویان‌داران |
| مهره‌داران | مخاطی‌واران | جمجمه‌داران |
| ملوانک‌واران | شاخ‌قوچی‌ها و نیام‌داران | سرپایان |
| سخت‌پوستان | شش‌پایان | همه‌سخت‌پوستان |
| Pongidae (کپی‌های بزرگ) | انسان‌تباران | انسانیان |
| کپی‌ها | انسان‌تباران | Hominoidea |

## جستارهای وابسته

* گروه فراگیر
* گروه چندنیا

## یادداشت

## منابع

* دانیل بروکس، جنین ان. کایرا، توماس آر. پلات، و مری اچ. پریتچارد. ۱۹۸۴. اصول و روش‌های سیستماتیک فیلوژنی (کتاب کاربردی). ترجمه یزدان کیوانی. انتشارات نقش مهر، ۱۳۸۴، تهران. ۷۴ ص.
* خلجی پیربلوطی، ولی‌الله، روش‌های رده‌بندی موجودات زنده، مجله رشد، دوره نوزدهم، شماره ۴. زمستان ۱۳۸۴. ص۴۲.
# چندتبار

جانوران خونگرم یک چندتباری است.
**چندتبار** (به انگلیسی: Polyphyly) یا **چندتباری** (به انگلیسی: Polyphyletic)، به گروهی گفته می‌شود که اعضای آن دارای نیای مشترک بلافصل نیستند. امروزه از کاربرد چنین گروه‌هایی به شدت پرهیز می‌شود و اصولاً به رسمیت شناخته نمی‌شوند.

چندتباری مجموعه‌ای از گونه‌ها است که از بیش از یک گونهٔ اجدادی حاصل شده باشند به نوعی که جدیدترین حد مشترک آنها جزء این گروه قرار نگیرد. مثلاً اگر پستانداران و پرندگان را با هم در یک گروه ساختگی قرار دهیم، این گروه پلی فیلتیک است زیرا هر گاه جد مشترک دو گروه مذکور در نظر آوریم خواهیم دید که نه این جد مشترک و نه بسیاری از اخلاف آن جزئی این گروه نیستند. این چنین گروهی غیرقابل استناد و مردود است.

یک مثال، در نظر گرفتن گروهی به نام جانوران خونگرم است که شامل تنها پستانداران و پرندگان می‌شود (قرمز / نارنجی در شکل) به این دسته، چندتباری (polyphyletic) گفته می‌شود زیرا اعضای آن اخیراً نیای مشترک نداشته‌اند.

در درخت تبارزایی نخستی‌سانان، یک گروه فراگیر (میمونان، به رنگ زرد) مشاهده می‌شود. همچنین یک گروه نافراگیر (پیش‌میمونان، به رنگ آبی و شامل منطقه قرمز)، و یک چندتباری (چشم‌گرد و شبگردان هندی، به رنگ قرمز) نیز مشاهده می‌شود.

## جستارهای وابسته

* گروه فراگیر
* گروه نافراگیر

درخت تبارزایی نخستی‌سانان، نمایشگر یک **گروه فراگیر** (میمونان، به رنگ زرد)، یک **گروه نافراگیر** (پیش‌میمونان، به رنگ آبی و شامل منطقه قرمز)، و یک **چندتباری** (night-active primates، چشم‌گرد و شبگردان هندی، به رنگ قرمز) است.

## منابع

* دانیل بروکس، جنین ان. کایرا، توماس آر. پلات، و مری اچ. پریتچارد.. ۱۹۸۴. اصول و روش‌های سیستماتیک فیلوژنی (کتاب کاربردی). ترجمه یزدان کیوانی. انتشارات نقش مهر، ۱۳۸۴، تهران. ۷۴ ص.
* خلجی پیربلوطی، ولی‌الله، روش‌های رده‌بندی موجودات زنده، مجله رشد، دوره نوزدهم، شماره ۴. زمستان ۱۳۸۴. ص۴۲.
# قوانین جهانی نام‌گذاری برای جانوران

قوانین جهانی نام‌گذاری برای جانوران (International Code of Zoological Nomenclature) (یا به اختصار **ICZN** یا **ICZN Code**) یک مجمع به اکثریت عموم پذیرفته شده برای جانورشناسی است که نام علمی ارگانیسم‌هایی که رفتارهای جانوری دارند را کنترل می‌کنند. اصولی که بر پایه آن نظم دهی می‌شود عبارتند از:

1. آیا اسم انتخاب شده از قوانین نام علمی پیروی می‌کند.
2. چه نام‌هایی می‌توان انتخاب کرد که هیچ تداخلی با سایر موارد نداشته باشند.
3. چگونه به این نام‌ها در ادبیات علمی ارجاع داده می‌شود.

## جستارهای وابسته

* قوانین جهانی نام‌گذاری برای جلبک‌ها، قارچ‌ها و گیاهان

## منابع
# سامانه سه‌حوزه‌ای

درخت فیلوژنتیک بر اساس داده‌های آران‌ای ریبوزومی تقسیم باستانیان، باکتری، و یوکاریوت‌ها را نشان می‌دهد.
**سامانه سه‌حوزه‌ای** (Three-domain system) یک روش آرایه‌شناسی است که توسط کارل ووز در سال ۱۹۷۷ پیشنهاد شد که یاخته‌ها را بر اساس فرمشان به سه حوزه **باستانیان**، **باکتری‌ها**، و **یوکاریوت‌ها** تقسیم می‌کند. سامانه سه‌حوزه‌ای تقسیم‌بندی جدید «حوزه» را بالای پنج یا شش «فرمانرو» قبلی اضافه می‌کند.

* **حوزه باکتری‌ها** – پروکاریوت (بدون هسته واقعی) هستند.
* **حوزه باستانیان** – پروکاریوت (بدون هسته واقعی) هستند.
* **حوزه یوکاریوت‌ها (یوکاریا)** – هسته‌دار (یوکاریوت) هستند. یوکاریا شامل فرمانروهای زیر است:
	+ فرمانرو قارچ‌ها
	+ فرمانرو گیاهان
	+ فرمانرو جانوران
	+ فرمانرو حبابچه‌داران رنگی

## جستارهای وابسته

* مونرا
* درخت فیلوژنتیک
* آرایه‌شناسی (زیست‌شناسی)
* سامانه دو فرمانرویی
* باستانیان
* فرضیه یوسیت
* شاخه‌های باکتری‌ها

| لینه ۱۷۳۵ | هکل ۱۸۶۶ | چاتون ۱۹۲۵ | کوپلند ۱۹۳۸ | ویتیکر ۱۹۶۹ | ووز و دیگران ۱۹۹۰ | کاوالیر-اسمیت ۱۹۹۸ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۲ فرمانرویی | ۳ فرمانرویی | دوقلمرویی | ۴ فرمانرویی | ۵ فرمانرویی | سه‌حوزه‌ای | ۶ فرمانرویی |
| *(در نظر گرفته نشده)* | آغازیان | پروکاریوت‌ها | مونرا | مونرا | باکتری‌ها | باکتری‌ها |
| باستانیان (Archaea) |
| یوکاریوت‌ها | آغازیان | آغازیان | یوکاریا | پروتوزوآ |
| کرومیست‌ها |
| گیاهان | گیاهان | گیاهان | گیاهان | گیاهان |
| قارچ‌ها | قارچ‌ها |
| جانوران | جانوران | جانوران | جانوران | جانوران |

## منابع

* Wikipedia contributors, "Three-domain system," Wikipedia, The Free Encyclopedia,  (accessed September 7, 2015).
# کارل ووز

| کارل وُوز |
| --- |
|  |
| نام هنگام تولد | کارل ریچارد وُوز |
| زادهٔ | ۱۵ ژوئیهٔ ۱۹۲۸ |
| درگذشت | ۳۰ دسامبر ۲۰۱۲ (۸۴ سال) |
| ملیت | آمریکایی |
| شهروندی | ایالات متحده آمریکا |
| محل تحصیل | * کالج آمهرست
* دانشگاه ییل
 |
| شناخته‌شده برای | باستانیان |
| جوایز | * نشان لیوونهوک (۱۹۹۲)
* جایزه سلمان واکسمن در میکروبیولوژی (۱۹۹۵)
* نشان ملی علوم (۲۰۰۰)
* جایزه کرافورد (۲۰۰۳)
 |
| **پیشینه علمی** |
| شاخه(ها) | میکروبیولوژی |
| محل کار | دانشگاه ایلینوی در اربانا-شمپین |
| پایان‌نامه | *پژوهش‌های فیزیکی در زمینهٔ ویروس‌های حیوانی* (۱۹۵۳) |
| استاد راهنما | ارنست سی. پولارد |
| دانشجویان برجسته | دیوید استال |
|  |

**کارل وُوز** (انگلیسی: Carl Woese؛ ‎/ˈwoʊz/‎؛ ۱۵ ژوئیهٔ ۱۹۲۸ – ۳۰ دسامبر ۲۰۱۲) دانشمند حوزهٔ میکروبیولوژی و آرایه‌شناسی آمریکایی دانشگاه ایلینوی در اربانا شمپین بود. او در سال ۱۹۷۷ میلادی به همراه جرج ای فاکس، *باستانیان* را به عنوان فرمانرویی جدید طبقه‌بندی کرد.

وی همچنین برنده جوایزی همچون جایزه کرافورد شده است.

## سامانه سه‌حوزه‌ای

درخت فیلوژنتیک بر اساس داده‌های آران‌ای ریبوزومی تقسیم باستانیان، باکتری، و یوکاریوت‌ها را نشان می‌دهد.
سامانه سه‌حوزه‌ای (Three-domain system) یک روش آرایه‌شناسی است که توسط کارل وُز در سال ۱۹۷۷ پیشنهاد شد که یاخته‌ها را بر اساس فرم‌شان به سه حوزه باستانیان، باکتری‌ها، و یوکاریوت‌ها تقسیم می‌کند. سامانه سه‌حوزه‌ای تقسیم‌بندی جدید «حوزه» را بالای پنج یا شش «فرمانرو» قبلی اضافه می‌کند.

* **حوزه باکتری‌ها** – پروکاریوت (بدون هسته واقعی) هستند.
* **حوزه باستانیان** – پروکاریوت (بدون هسته واقعی) هستند.
* **حوزه یوکاریوت‌ها (یوکاریا)** – هسته‌دار (یوکاریوت) هستند. یوکاریا شامل فرمانروهای زیر است:
	+ فرمانرو قارچ‌ها
	+ فرمانرو گیاهان
	+ فرمانرو جانوران
	+ فرمانرو حبابچه‌داران رنگی

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Carl Woese». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۱ آوریل ۲۰۱۵.
* «Carl\_Woese». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ دسامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۱ آوریل ۲۰۱۵.

## پیوند به بیرون
# مونرا

**مونرا** (انگلیسی: Monera) یک فرمانرو در برخی طبقه‌بندی‌ها که شامل جانداران پروکاریوت و باستانیان و باکتری‌ها می‌شود. ابتدا در سال ۱۸۶۶ توسط ارنست هکل (Ernst Haeckel) این جانداران را به عنوان یک شاخه پیشنهاد کرد. در طبقه‌بندی چهار فرمانرویی کوپلند در سال ۱۹۳۸ و طبقه‌بندی پنج فرمانرویی ویتاکر در سال ۱۹۶۹ این جانداران به عنوان یک فرمانرو طبقه‌بندی شدند. بعدها جانداران این گروه در فرمانروی باکتریها و باستانیان طبقه‌بندی شدند.

| لینه ۱۷۳۵ | هکل ۱۸۶۶ | چاتون ۱۹۲۵ | کوپلند ۱۹۳۸ | ویتیکر ۱۹۶۹ | ووز و دیگران ۱۹۹۰ | کاوالیر-اسمیت ۱۹۹۸ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۲ فرمانرویی | ۳ فرمانرویی | دوقلمرویی | ۴ فرمانرویی | ۵ فرمانرویی | سه‌حوزه‌ای | ۶ فرمانرویی |
| *(در نظر گرفته نشده)* | آغازیان | پروکاریوت‌ها | مونرا | مونرا | باکتری‌ها | باکتری‌ها |
| باستانیان (Archaea) |
| یوکاریوت‌ها | آغازیان | آغازیان | یوکاریا | پروتوزوآ |
| کرومیست‌ها |
| گیاهان | گیاهان | گیاهان | گیاهان | گیاهان |
| قارچ‌ها | قارچ‌ها |
| جانوران | جانوران | جانوران | جانوران | جانوران |

## جستارهای وابسته

* فرمانرو
* پروکاریوت

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Monera». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۸ نوامبر ۲۰۱۴.
# توماس کاوالیر-اسمیت

| توماس کاوالیر-اسمیت |
| --- |
|  |
| زادهٔ | ۲۱ اکتبر ۱۹۴۲ ‏(۸۳ سال) |
| ملیت | بریتانیا |
| محل تحصیل | Gonville and Caius College، دانشگاه کمبریج
دانشگاه کینگز لندن |
| جوایز | انجمن سلطنتی (1998) International Prize for Biology (2004) The Linnean Medal (2007) Frink Medal (2007) |
| **پیشینه علمی** |
| محل کار | دانشگاه کینگز لندن، دانشگاه بریتیش کلمبیا، دانشگاه آکسفورد |
| پایان‌نامه |  (۱۹۶۷) |
|  |
| وبگاه | www.zoo.ox.ac.uk/people/view/cavaliersmith\_t.htm |

**توماس کاوالیر-اسمیت** (انگلیسی: Thomas Cavalier-Smith؛ زادهٔ ۲۱ اکتبر ۱۹۴۲) یک دانشمند در زمینه زیست شناسی اهل بریتانیا است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Thomas Cavalier-Smith». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵.
* «Thomas\_Cavalier-Smith». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵.
# نودیواران

| نودیواران محدودهٔ زمانی: پیشین‌زیستی نو (نئوپروتروزوئیک) تا امروزه پیشازیستینخست‌زیستیپیشین‌زیستیکامبریناردویسینسیلوریندوونینکربنیفرپرمینتریاسژوراسیککرتاسهپالئوژننئوژن۰۱۰۰۰ |
| --- |
|  |
| یک زالو (یوکاریوت‌ها: جانوران) |
| رده‌بندی علمی |
| زیرفرمانرو: | Unibacteria |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | کلاد Posibacteria (phylum) |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | کلاد Actinobacteria (subphylum) |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | کلاد Proteates |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | کلاد **Neomura** |
| حوزه‌ها و شاخه‌ها |
|
Phylum باستانیان
Domain یوکاریوت |

**نودیواران** (Neomura) یک کلاد شامل دو حوزه باستانیان و یوکاریوتها است. این گروه توسط توماس کاوالیر-اسمیت پیشنهاد شد و آن را Neomura به معنای «دیوار تازه» نامید چرا که معتقد بود این کلاد، از باکتری‌ها فرگشت پیدا کرده‌اند و یکی از مهمترین تغییرات، جایگزین شدن دیواره یاخته پپتیدوگلیکانی با گلیکوپروتئین‌ها بوده است.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| LUCA   |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
کلروفلیکسی |
|   |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
Hadobacteria |
|   |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
سیانوباکتر |
|   |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
Gracilicutes |
|   |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
Eurybacteria |
|   |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
فیرمیکوت‌ها |
|   |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
اکتینوباکتر |
|   |
|  نودیواران  |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
باستانیان |
|   |
|   |
یوکاریوت |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

یک درخت تبارزایی بر اساس نظریه تکامل باکتری توماس کاوالیر-اسمیت، که نشان می‌دهد یوکاریوتها و باستانیان به یکدیگر نزدیکترند تا به باکتری‌ها. (LUCA، گونه‌ای از LUA، جهان‌نیای پایانی است.)

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Neomura». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۷ سپتامبر ۲۰۱۵.

## پیوند به بیرون
# اکتینوباکتر

| اکتینوباکتر |
| --- |
|  |
| میکروسکوپ الکترونی روبشی of *Actinomyces israelii*. |
| رده‌بندی علمی |
| حوزه: | باکتری |
| شاخه: | اکتینوباکترها |
| رده: | Actinobacteria Stackebrandt *et al*. 1997 |
| Subclasses & Orders |
| * ?Nostocoida limicola I ♠
* ?*Candidatus* Planktophila Jezbera *et al*. 2009
* ?*Cathayosporangium* ♠ Runmao *et al*. 1995
* ?*Tonsillophilus suis* ♠ Azuma and Bak 1980
* Acidimicrobidae Stackebrandt *et al*. 1997 emend. Zhi *et al*. 2009
	+ Acidimicrobiales Stackebrandt *et al*. 1997 emend. Zhi *et al*. 2009
* Coriobacteridae Stackebrandt *et al*. 1997 emend. Zhi *et al*. 2009
	+ Coriobacteriales Stackebrandt *et al*. 1997 emend. Zhi *et al*. 2009
* Nitriliruptoridae Kurahashi *et al*. 2010
	+ Nitriliruptorales Sorokin *et al*. 2009
	+ Euzebyales Kurahashi *et al*. 2010
* Rubrobacteridae Rainey *et al*. 1997 emend. Zhi *et al*. 2009
	+ Gaiellales Albuquerque *et al*. 2012
	+ Rubrobacterales Rainey *et al*. 1997 emend. Zhi *et al*. 2009
	+ Solirubrobacterales Reddy and Garcia-Pichel 2009
	+ Thermoleophilales Reddy and Garcia-Pichel 2009
* Actinobacteridae Stackebrandt *et al*. 1997 emend. Zhi *et al*. 2009
	+ Bifidobacteriales Stackebrandt *et al*. 1997 emend. Zhi *et al*. 2009
	+ Actinomycetales Buchanan 1917 emend. Zhi *et al*. 2009
 |

**اکتینوباکتر**ها (به انگلیسی:Actinobacteria) یک شاخه از باکتریهای گرم مثبت هستند که در دی‌ان‌ای خود گوانین و سیتوزین بالایی دارند.

* برخلاف اکتینوباکترها، فیرمیکوت‌ها بیشتر آدنین و تیمین دارند.

## طبقه‌بندی

این گروه شامل تعداد زیادی از باکتریهای بیماری‌زا و غیر بیماری‌زایی موجود در آب، خاک و طبیعت مانند اکتینومیست‌ها، استرپتومیسس و نوکاردیاها هستند. برخی از این باکتریها مانند اکتینومیست‌ها شباهت زیادی به قارچها دارند ولی عدم وجود هسته و مشاهده ترکیبات پپتیدوگلیکان، پروکاریوت بودن آنها را تأیید می‌کند. به روشهای مختلفی می‌توان این رده را طبقه‌بندی کرد از جمله اینکه به پنج راسته (Order) زیر تقسیم‌بندی کنیم:

1. Actinomycetidae مانند Bifidobacteriales و Actinomycetales و اکتینومایست
2. Acidimicrobiidae مانند Acidimicrobiales
3. Coriobacteriidae مانند Coriobacteriales
4. Nitriliruptoridae مانند Nitriliruptorales و Euzebyales
5. Rubrobacteridae مانند Rubrobacterales و Thermoleophilales و Solirubrobacterales و Gaiellales

## جستارهای وابسته

نوکاردیوز

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Actinobacteria». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۴ اوت ۲۰۱۴.
# ارنست هکل

| ارنست هکل |
| --- |
|  |
| زادهٔ | ۱۶ فوریهٔ ۱۸۳۴ پوتسدام, پادشاهی پروس |
| درگذشت | ۹ اوت ۱۹۱۹ (۸۵ سال) ینا, جمهوری وایمار |
| ملیت |  پادشاهی پروس (دیرتر  امپراتوری آلمان) |
| محل تحصیل | * دانشگاه هومبولت برلین
* دانشگاه وورتسبورگ
* دانشگاه ینا
 |
| جوایز | Linnean Medal (۱۸۹۴) Darwin–Wallace Medal (نقره، ۱۹۰۸) |
| **پیشینه علمی** |
| محل کار | دانشگاه ینا |
| کوته‌نوشت مؤلف (جانورشناسی) | Haeckel |
|  |

ارنست هکل
**ارنست هاینریش فیلیپ اوت هکل** (به آلمانی: Ernst Heinrich Philipp August Haeckel) (زاده ۱۶ فوریه ۱۸۳۴ – درگذشته ۹ اوت ۱۹۱۹)، زیست‌شناس، مورخ طبیعت، فیلسوف، پزشک، استاد و هنرمند برجسته آلمانی بود که هزاران گونه مختلف را کشف و نام‌گذاری کرد و شرح داد. وی یک درخت تبارشناسی که دربردارنده تمام گونه‌های حیات بود را رسم کرد و اصطلاحات زیادی را در زمینه زیست‌شناسی معرفی کرد. از آثار مهم او (معمای زندگی) است.

## جستارهای وابسته

* بی‌غایت‌گرایی
* رویان‌شناسی
* داستان هکل
* مونرا

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Ernst Haeckel». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۶ نوامبر ۲۰۱۹.

## پیوند به بیرون

* کارهای ارنست هکل در پروژه گوتنبرگ
* آثار نوشته‌شده یا دربارهٔ ارنست هکل در بایگانی اینترنت
* آثار ارنست هکل در لیبری‌واکس (کتابخانهٔ صوتی با مالکیت عمومی)
* بریدهٔ جراید دربارهٔ ارنست هکل در بایگانی مطبوعات قرن بیستم در زد.بی.وی
# ادوارد شاتون

| ادوارد چاتون |
| --- |
| زادهٔ | ۱۸۸۳ |
| درگذشت | ۱۹۴۷ (۶۳−۶۴ سال) |
| ملیت | فرانسه |
| شناخته‌شده برای | Distinction between پروکاریوت و یوکاریوت |
| **پیشینه علمی** |
| شاخه(ها) | زیست‌شناسی |
| دانشجویان دکتری | André Michel Lwoff |
| کوته‌نوشت مؤلف (گیاه‌شناسی) | چاتون |
|  |

**ادوارد شاتون** ((به فرانسوی: Édouard Chatton)؛ ۱۸۸۳ – ۱۹۴۷) یک زیست‌شناس اهل فرانسه بود.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Édouard Chatton». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵.
* «Édouard\_Chatton». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵.

| لینه ۱۷۳۵ | هکل ۱۸۶۶ | چاتون ۱۹۲۵ | کوپلند ۱۹۳۸ | ویتیکر ۱۹۶۹ | ووز و دیگران ۱۹۹۰ | کاوالیر-اسمیت ۱۹۹۸ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۲ فرمانرویی | ۳ فرمانرویی | دوقلمرویی | ۴ فرمانرویی | ۵ فرمانرویی | سه‌حوزه‌ای | ۶ فرمانرویی |
| *(در نظر گرفته نشده)* | آغازیان | پروکاریوت‌ها | مونرا | مونرا | باکتری‌ها | باکتری‌ها |
| باستانیان (Archaea) |
| یوکاریوت‌ها | آغازیان | آغازیان | یوکاریا | پروتوزوآ |
| کرومیست‌ها |
| گیاهان | گیاهان | گیاهان | گیاهان | گیاهان |
| قارچ‌ها | قارچ‌ها |
| جانوران | جانوران | جانوران | جانوران | جانوران |
# هربرت کوپلند

| هربرت کوپلند |
| --- |
| زادهٔ | ۲۱ مه ۱۹۰۲ شیکاگو |
| درگذشت | ۱۵ اکتبر ۱۹۶۸&#۱۶۰;(۱۹۶۸-۱۰-۱۶) (۶۶ ساله) |
| ملیت | ایالات متحده آمریکا |
| شناخته‌شده برای | biological فرمانرو, esp. مونرا |
| **پیشینه علمی** |
| کوته‌نوشت مؤلف (گیاه‌شناسی) | H.F.Copel. |
|  |

**هربرت کوپلند** (انگلیسی: Herbert Copeland؛ ۲۱ مه ۱۹۰۲ – ۱۵ اکتبر ۱۹۶۸&#۱۶۰;(۱۹۶۸-۱۰-۱۶) (۶۶ ساله)) دانشمند در زمینه زیست‌شناسی اهل ایالات متحده آمریکا بود.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Herbert Copeland». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۰ دسامبر ۲۰۱۹.