# کاسنیان

| کاسنیان- تیره کاسنی - تیره آفتاب‌گردان محدودهٔ زمانی: ۴۹ تا ۰ میلیون سال پیش پرکامبرینکامبریناردویسینسیلوریندوونینکربنیفرپرمینتریاسژوراسیککرتاسهپالئوژننئوژن۰۴۹ائوسن |
| --- |
|  |
| کاسنیان، *Asteraceae* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | گیاهان |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | گیاهان گلدار |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | دولپه‌ای‌های نو |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | آستریدها |
| راسته: | میناسانان |
| تیره: | **کاسنیان** |
| سرده نماد |
| ستاره‌ای کارل لینه |
| زیرتیره‌ها |
| * کاسنی‌واریان
* Barnadesioideae
* Carduoideae
* Cichorioideae
* Corymbioideae
* Famatinanthoideae
* Gochnatioideae
* Gymnarrhenoideae
* Hecastocleidoideae
* Mutisioideae
* Pertyoideae
* Stifftioideae
* Wunderlichioideae
 |

**کاسنیان** یا **گل‌ستاره‌ایان** (نام علمی: *Asteraceae*) یا **کومپوزیته** یا **تیره کاسنی** یا **تیره آفتاب‌گردان** یا **تیره مرکبیان** یا **تیره کاهو** (به انگلیسی: Compositae)، خانواده یا تیره‌ای از میناسانان (Asterales) با گل‌آذین کپه و پراکندگی گسترده در جهان است. کاسنیان گیاهانی آوندی و گلدار و دولپه‌ای هستند.

بسیاری از گیاهان تیره کاسنیان علفی بوده ولی تعداد قابل توجهی از آنها به صورت بوته، پیچان یا درخت هستند. گیاهان این تیره در تمام جهان پراکندگی دارند. آنها به ویژه در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری (به ویژه آمریکای مرکزی، شرق برزیل، مدیترانه، بخش لوانت خاورمیانه، جنوب آفریقا، آسیای مرکزی و جنوب غربی چین) بسیار زیاد هستند.

از گیاهان تیره کاسنی، فراورده‌هایی حاصل می‌شود که اهمیت اقتصادی دارند؛ مثل روغن‌های آشپزی، تخم آفتابگردان، کنگر فرنگی، مواد شیرین‌کننده و چای‌های گوناگون.

## گیاهان تیره کاسنیان

* بومادران
* کاسنی
* گل آفتابگردان
* باباآدم
* گندواش
* درمنه‌ها
* انجبار
* بابونه رومی

## تبارشناسی

درخت تبارزایی زیرخانواده‌ها بر اساس پانرو و فانک (۲۰۰۲) است که در سال ۲۰۱۴ به‌روز شده و اکنون زیرخانواده تک‌نوع فاماتینانتوییده را نیز دربر می‌گیرد. لوزی (♦) نشان‌دهنده پشتیبانی بسیار ضعیف (<۵۰٪ بوت‌استرپ) و نقطه (•) نشان‌دهنده پشتیبانی ضعیف (<۸۰٪) از گره است.

این خانواده بیش از ۳۲٬۰۰۰ گونه پذیرفته‌شده فعلی را در بیش از ۱٬۹۰۰ جنس در ۱۳ زیرخانواده دربر می‌گیرد. تعداد گونه‌های خانواده Asteraceae تنها با Orchidaceae رقابت می‌کند. اینکه کدام خانواده بزرگ‌تر است روشن نیست، زیرا تعداد گونه‌های آرایه‌شناختی نوین هر خانواده با قطعیت مشخص نشده است. چهار زیرخانواده کاسنی‌واریان، Cichorioideae، Carduoideae و Mutisioideae در مجموع ۹۹٪ تنوع گونه‌ای کل خانواده را (به ترتیب تقریباً ۷۰٪، ۱۴٪، ۱۱٪ و ۳٪) شامل می‌شوند.

به دلیل پیچیدگی ریخت‌شناختی این خانواده، توافق بر سر محدوده‌بندی جنس‌ها برای آرایه‌شناسان اغلب دشوار بوده است. در نتیجه، چندین جنس بارها مورد بازنگری قرار گرفته‌اند.

## دیرینه‌شناسی و فرآیندهای فرگشت

کهن‌ترین فسیل‌های شناخته‌شده از اعضای Asteraceae دانه‌های گرده‌ای از کرتاسه پسین قطب جنوب هستند که به ~۷۶–۶۶ میلیون سال پیش (کامپانین تا ماستریختین) تاریخ‌گذاری شده و به جنس زنده Dasyphyllum نسبت داده شده‌اند. بارِدا و همکاران (۲۰۱۵) تخمین زدند که گروه تاج Asteraceae حداقل ۸۵٫۹ میلیون سال پیش (کرتاسه پسین، سانتونین) تکامل یافته و سن گره ساقه‌ای آن ۸۸–۸۹ میلیون سال پیش (کرتاسه پسین، کنیاسین) است.

مشخص نیست که علت دقیق موفقیت چشمگیر این خانواده توسعه کاپیتولوم بسیار تخصصی‌یافته بوده، یا توانایی ذخیره انرژی به صورت فروکتان‌ها (عمدتاً اینولین) که در مناطق نسبتاً خشک مزیت محسوب می‌شود، یا ترکیبی از این عوامل و احتمالاً عوامل دیگر. هتروکارپی، یا توانایی تولید اشکال مختلف میوه، در Asteraceae تکامل یافته و رایج است. این ویژگی به بذرها امکان می‌دهد در فواصل متفاوت پراکنده شوند و هر کدام با محیط‌های مختلف سازگار باشند، که شانس بقا را افزایش می‌دهد.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   | **Barnadesioideae**: ۹ جنس، ۹۳ گونه. آمریکای جنوبی، عمدتاً آند (رشته‌کوه). |
|   |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   | **Stifftioideae**: آمریکای جنوبی و آسیا. |
|   |
| ♦ |

|  |  |
| --- | --- |
|   | **Mutisioideae**: ۵۸ جنس، ۷۵۰ گونه. آمریکای جنوبی. |
|   |
| • |

|  |  |
| --- | --- |
|   | **Wunderlichioideae**: ۸ جنس، ۲۴ گونه، عمدتاً در ونزوئلا و گویان. |
|   |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   | **Gochnatioideae**: ۴ یا ۵ جنس، ۹۰ گونه. |
|   |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   | **Hecastocleidoideae**: تنها گونه *Hecastocleis shockleyi*. ایالت‌های جنوب غربی آمریکا. |
|   |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   | **Carduoideae**: ۸۳ جنس، ۲٬۵۰۰ گونه. سراسر جهان. |
|   |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   | **Pertyoideae**: ۵ یا ۶ جنس، ۷۰ گونه. |
|   |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   | **چشم زمین (سرده)**: تنها گونه *چشم زمین (سرده)*. آفریقای شمالی. |
|   |
| • |

|  |  |
| --- | --- |
|   | **Cichorioideae**: ۲۲۴ جنس، ۳٬۲۰۰ گونه. سراسر جهان. |
|   |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   | **Corymbioideae**: تنها سرده *Corymbium*، با ۹ گونه. |
|   |
| • |

|  |  |
| --- | --- |
|   | **کاسنیان آستروئیده**: ۱٬۱۳۰ جنس و ۱۶٬۲۰۰ گونه. سراسر جهان. |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

## پانویس

## منابع

* بیگم فقیر، مرضیه (۱۳۸۰). *تیره‌های متداول گیاهان گلدار*. رشت: دانشگاه گیلان. شابک ۹۶۴-۶۵۷۷-۸۸-۱.

مظفریان، ولی‌الله (۱۳۷۵). *فرهنگ نام‌های گیاهان ایران: لاتینی، انگلیسی، فارسی*. تهران: فرهنگ معاصر. شابک ۹۶۴-۵۵۴۵-۴۰-۴.