# پروکوپیوس

| پروکوپیوس قیصریه‌ای |
| --- |
| زاده | حدود ۵۰۰ میلادی قیصریه، امپراتوری روم شرقی |
| درگذشته | حدود ۵۵۴ میلادی |
| پیشه | مشاور حقوقی و وکیل |
| کار(های) برجسته | * *تاریخ جنگ‌ها*
* *ابنیه*
* *تاریخ سرّی*
 |

**پروکوپیوس قیصریه‌ای** (به لاتین: Procopius Caesarensis، یونانی: Προκόπιος ὁ Καισαρεύς) یا **پروکوپ** (به فرانسوی: Procope) (زادهٔ حدود ۵۰۰ – مرگ حدود ۵۵۴ میلادی) تاریخنگار، پژوهنده و حقوقدان بیزانسی بود. وی را برجسته‌ترین تاریخ‌نویس سدهٔ ششم پس از میلاد و نیز واپسین تاریخ‌نگار بزرگ روزگار باستان می‌دانند. وی هم روزگار با یوستی‌نیانوس یکم بود و نوشته‌هایش نیز منبعی بر جنگ‌ها و فرمانروایی آن امپراتور است.

## زندگی

پروکوپیوس در شهر قیصریه در فلسطین کنونی زاده‌شد و پس از کسب مهارت در علم بدیع در سرزمین مادری خود به‌عنوان وکیل یا قاضی، به قسطنطنیه مهاجرت کرد و در آنجا درس سخن‌وری می‌داد و در چندین پروندهٔ قانونی نیز مشاوره داده‌بود. وی به‌زودی استعدادهای خود را نمایان ساخت و به‌صورت رسمی به خدمت دولت درآمد. وی در سال ۵۲۷ به سمت مشاور بلیساریوس فرماندهٔ سپاه یوستی‌نیانوس در شرق منسوب شد و در سال ۵۳۲ با وی از شرق برگشت و در سال بعد دوباره به‌همراه وی به آفریقا و ایتالیا رفت.

ژوستینین به‌عنوان پاداش خدماتش به وی عنوان illustrious را اعطا کرد که بالاترین عنوانی بود که به طبقهٔ عادی مردم اعطا می‌شد و در اواخر عمر از پرداخت گاه‌وبیگاه مواجب خود به‌خاطر زحماتی که انجام داده بود و چندین سال بدون دستمزد زندگی می‌کرد، شکایت داشت. وی مدتی قبل یا بعد از مرگ ژوستنین در حالی که احتمالاً بیشتر از شصت سال داشت درگذشت.

## آثار

پروکوپیوس سه جلد کتاب تألیف کرده و همهٔ حوادث دورهٔ پادشاهی یوستینین را تا حدود سال ۵۵۰ میلادی در آن‌ها ضبط کرده‌است. اولین و مهم‌ترین کتاب او *تاریخ جنگ‌ها* است که دارای هشت قسمت است که به ترتیب زیر تقسیم می‌شود: کتاب اول و دوم راجع به جنگ‌های ایران و روم، کتاب سوم و چهارم راجع به کشمکش‌های دولت روم با واندال‌های آفریقا، کتاب پنجم و ششم و هفتم راجع به زد و خورد میان رومیان با گوت‌ها در ایتالیا و کتاب هشتم به شکل ضمیمه و متمم آن‌هاست که وقایع عمومی اقطار مختلف امپراتوری روم در آن شرح داده شده هست. دومین کتاب وی *تاریخ سری* نام دارد و در این کتاب پروکوپیوس بی‌هیچ بیم و ملاحظه‌ای به امپراتور و ملکه و حتی به بلیساریوس و همسرانش تاخته‌است؛ و از دسایس و نیرنگ‌هایی که در امور اداری و اجتماعی رواج داشته، انتقاد می‌کند. کتاب سوم او موسوم به *ابنیه*، درست نقطهٔ مقابل کتاب *تاریخ سری* اوست؛ به این معنی که مؤلف در این کتاب کوشیده‌است با عباراتی تملق‌آمیز و پرتکلف، از یوستینین تمجید نماید و خود را مورد توجه و عنایت او قرار دهد.

## منابع

## پیوند به بیرون

### متن آثار پروکوپیوس

* کارهای پروکوپیوس در پروژه گوتنبرگ
* آثار نوشته‌شده یا دربارهٔ پروکوپیوس در بایگانی اینترنت

* Complete Works, Greek text (Migne Patrologia Graeca) with analytical indexes
* The Secret History, English translation (Atwater, 1927) at the Internet Medieval Sourcebook
* The Secret History, English translation (Dewing, 1935) at LacusCurtius
* The Buildings, English translation (Dewing, 1935) at LacusCurtius
* The Buildings, Book IV Greek text with commentaries, index nominum, etc. at Sorin Olteanu's LTDM Project
* H.B. Dewing's Loeb edition of the works of Procopius: vols. I-VI at the Internet Archive (*History of the Wars*, *Secret History*)
* Palestine Pilgrims' Text Society (1888): *Of the buildings of Justinian* by Procopius, (ca 560 A.D)
* Complete Works 1, Greek ed. by K. W. Dindorf, Latin trans. by Claude Maltret in *Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae Pars II Vol. 1*, 1833. (*Persian Wars I–II, Vandal Wars I–II*)
* Complete Works 2, Greek ed. by K. W. Dindorf, Latin trans. by Claude Maltret in *Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae Pars II Vol. 2*, 1833. (*Gothic Wars I–IV*)
* Complete Works 3, Greek ed. by K. W. Dindorf, Latin trans. by Claude Maltret in *Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae Pars II Vol. 3*, 1838. (*Secret History, Buildings of Justinian*)

### منابع دست دوم

* مدخل پروکوپیوس در *سودا*, قابل دسترسی از *Suda* online.

* Herbermann, Charles, ed. (1913). "Procopius of Caesarea" . *Catholic Encyclopedia*. New York: Robert Appleton Company.