Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# آماریلیس بلادونا

| آماریلیس بلادونا |
| --- |
|  |
| آماریلیس بلادونا، *Amaryllis belladonna* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | گیاهان |
| راسته: | مارچوبه‌سانان |
| تیره: | نرگسیان |
| گونه: | A. belladonna |
| نام دوبخشی |
| Amaryllis belladonna |

**آماریلیس بلادونا** (نام علمی: *Amaryllis belladonna*) نام یک گونه از تیره نرگسیان است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Amaryllis belladonna». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۹ ژوئیه ۲۰۱۴.

## پیوند به بیرون
# آرایه‌شناسی (زیست‌شناسی)

در زیست‌شناسی، **آرایه‌شناسی** یا **تاکسونومی** (به انگلیسی: Taxonomy) (از یونانی باستان τάξις، به صورت *taxis* خوانده شده، به معنای "چینش یا آرایش"، و -νομία، به صورت -nomia خوانده شده به معنای "روش")، مطالعه علمی نامگذاری، تعریف (تعیین حدود) و طبقه‌بندی گروه جانداران زیست‌شناختی، برحسب ویژگی‌های مشترکشان می‌باشد. جانداران را به آرایه‌ها (تاکسا *taxa* که مفرد آن *taxon* تاکسون است) دسته‌بندی کرده، و به هر کدام از این دسته‌ها طبقه یا رتبه آرایه شناختی نسب داده می‌شود؛ به گونه‌ای که گروه‌هایی از یک طبقه را می‌توان در طبقه فراگیرتری تجمیع کرده و بدین طریق سلسله مراتب آرایه‌شناختی شکل خواهد گرفت. جدیدترین طبقه‌بندی مورد استفاده بدین صورت است: حوزه (domain)، فرمانرو (kingdom)، شاخه (phylum) (برخی مواقع در گیاه‌شناسی به آن division یا بخش گفته می‌شود)، رده (class)، راسته (order)، خانواده (family)، سرده (genus)، گونه (species). گیاه‌شناس سوئدی، کارل لینه را به عنوان بنیان‌گذار دستگاه کنونی آرایه‌شناختی بر می‌شمرند، چرا که او دستگاه طبقه‌بندی به نام آرایه‌شناسی لینه‌ای را برای نامگذاری جانداران بنیان نهاد.

با پیشرفت‌هایی که در این نظریه رخ داد، داده‌ها و فناوری تحلیل سیستماتیک زیست‌شناختی (یا سامانه‌شناسی زیستی) دستگاه لینه‌ای تبدیل به دستگاهی از طبقه‌بندی زیست‌شناختی نوینی جهت بازتاب روابط تکاملی بین جانداران، چه آن‌ها که زنده‌اند، یا آن‌ها که منقرض شده‌اند گشت.

## جستارهای وابسته

* دسته‌نما
* خوشه‌بندی
* دندروگرام
* *طبقه‌بندی نامشخص*
* نظریه مجموعه‌ها
* آرایه‌بندی
* طبقه‌بندی ویروس‌ها

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Taxonomy (Biology)». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*.

## کتابشناسی

* Stace, Clive A. (1989) [1980]. *Plant taxonomy and biosystematics* (2nd. ed.). Cambridge: انتشارات دانشگاه کمبریج. ISBN 978-0-521-42785-2. Retrieved 19 April 2015.
* Datta, Subhash Chandra (1988). *Systematic Botany* (4 ed.). New Delhi: New Age International. ISBN 978-81-224-0013-7. Retrieved 25 January 2015.
* Stuessy, Tod F. (2009). *Plant Taxonomy: The Systematic Evaluation of Comparative Data*. Columbia University Press. ISBN 978-0-231-14712-5. Retrieved 6 February 2014.

## پیوند به بیرون

* What is taxonomy? at the *Natural History Museum London*
* Taxonomy at NCBI the *National Center for Biotechnology Information*
* Taxonomy at UniProt the *Universal Protein Resource*
* ITIS the *Integrated Taxonomic Information System*
* CETaF the *Consortium of European Taxonomic Facilities*
* Wikispecies *free species directory*
* Biological classification. بایگانی‌شده در ۱۳ اوت ۲۰۲۰ توسط Wayback Machine
# رویان‌داران

| رویان‌داران |
| --- |
|  |
| برگ سرخس |
| رده‌بندی علمی |
| حوزه: | یوکاریوت |
| دامنه: | باستان‌گیاهیان |
| فرمانرو: | گیاهان |
| زیرفرمانرو: | **رویان‌داران** |
| Divisions |
| * **Non-vascular land plants (bryophytes)**
	+ جگرواشان - liverworts
	+ Anthocerotophyta - hornworts
	+ Bryophyta - mosses
	+ †Horneophytopsida
* **Vascular plants (tracheophytes)**
	+ †Rhyniophyta—rhyniophytes
	+ †Zosterophyllophyta—zosterophylls
	+ پنجه‌گرگ‌تباران—clubmosses
	+ †Trimerophytophyta—trimerophytes
	+ Pteridophyta - ferns and horsetails
	+ **Seed plants (spermatophytes)**
		- †دانه‌سرخس‌تباران - seed ferns
		- مخروطیان - conifers
		- Cycadophyta - cycads
		- کهن‌دارسانان - ginkgo
		- گنتوم‌تباران - gnetae
		- Magnoliophyta - flowering plants
 |

**رویان‌داران** (Embryophyta) یا **گیاهان زمینی (land plants)** زیرفرمانرویی از باستان‌گیاهیان هستند. رویان‌داران مجموعهٔ گیاهان خشکی‌زی یا آبزی با اجداد خشکی‌زی هستند که توانایی تولید رویان پُریاخته (چندسلولی) دارند.
این گیاهان آشناترین گیاهان برای انسان‌اند.

## منابع

فرهنگستان زبان فارسی. فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان - دفتر پنجم. بخش حوزه.

* ویکی‌پدیای انگلیسی.
# آوندداران

| آوندداران |
| --- |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | گیاهان |
| شاخه‌ها |
|
سرخس‌گیان گیاهان دانه‌دار |

**گیاهان آوندی** یا **آوندداران** (به انگلیسی: Vascular plants) *(نام علمی: Tracheophyta)* یکی از زیرفرمانروهای گیاهان است. این گروه شامل شاخهٔ سرخس‌گیان و گیاهان دانه‌دار (که خود به دو زیرشاخهٔ بازدانگان و نهان‌دانگان تقسیم می‌شود) است. ویژگی این دسته از گیاهان این است که آن‌ها بر خلاف گیاهان بدون آوند چون خزه‌گیان برای انتقال شیرهٔ خام و پرورده دارای آوند هستند. ویژگی دیگر گیاهان آونددار این است که نسل اسپوروفیت (که دیپلوئید است) بخش اصلی چرخهٔ زندگی گیاهان را تشکیل می‌دهد (در حالی که در گیاهان بدون آوند نسل هاپلوئید، یعنی گامتوفیت غلبه دارد).

## منابع

* «ویکی‌پدیای انگلیسی». دریافت‌شده در ۱۳ مارس ۲۰۰۹.
# پیدازادان

| Seed plants محدودهٔ زمانی: Famennian تا Present پرکامبرینکامبریناردویسینسیلوریندوونینکربنیفرپرمینتریاسژوراسیککرتاسهپالئوژننئوژن۰۳۷۲ |
| --- |
|  |
| *کاج اسکاتلندی*، عضو مخروطیان |
|  |
| *افرای شبه‌چناری*، عضو دولپه‌ای‌های نو |
| رده‌بندی علمی  |
| فرمانرو: | گیاهان |
| کلاد: | آوندداران |
| کلاد: | پیدازادان |
| شاخه‌های موجود |
| * بازدانگان
	+ نخلی‌سرخس‌سانان
	+ کهن‌دارها
	+ مخروطیان
	+ گنتوم‌تباران
* گیاهان گل‌دار
 |
| مترادف |
| * Phanerogamae
* Phaenogamae
 |

**پیدازادان** یا **گیاهان دانه‌دار** یا **اسپرماتوفیت‌ها** (به انگلیسی: Spermatophytes) به شاخه‌ای از گیاهان گفته می‌شود که دارای دانه هستند. پیدازادان سیستم آوندی متکاملی دارند به همین خاطر به آنها گیاهان عالی می‌گویند و دارای گل هستند به وسیله تشکیل گل و دانه تولیدمثل می‌کنند. چون دارای تولید مثل آشکار و پیدا هستند و به آنها پیدازادان (به انگلیسی: Phanerogams) نیز می‌گویند که خود به دو دسته تقسیم می‌شوند: بازدانگان و نهان‌دانگان همچنین نهان‌دانگان خود به دو گروه تقسیم می‌شوند: تک‌لپه‌ای‌ها و دولپه‌ای‌ها

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **اسپرماتوفیت‌ها** |

|  |  |
| --- | --- |
| آنژیوسپرم‌ها |
(گیاهان گُل‌دار)  |
|   |
| بازدانگان |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
نخلی‌سرخس‌سانان  |
|   |
|   | *کهن‌دار*  |
|   |
|   |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
کاجیان (خانواده کاج)  |
|   |
|   |
گنتوم‌تباران  |
|   |

 |
|   |
|   |
دیگر درختان سوزنی‌برگ  |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

## منابع

* فرهنگستان زبان فارسی.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Seed plant». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۶ ژوئن ۲۰۲۵.
# تک‌لپه‌ای‌ها

| تک‌لپه‌ای‌ها محدودهٔ زمانی: کرتاسه پیشین تا امروزه پرکامبرینکامبریناردویسینسیلوریندوونینکربنیفرپرمینتریاسژوراسیککرتاسهپالئوژننئوژن۰۱۴۵ |
| --- |
|  |
| گل *سوسن یک‌روزه* دارای سه گلبرگ در هر پیچ |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | گیاه |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | گیاهان گلدار |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | **Monocots** |
| راسته‌ها |
| * اکیرترکی‌سانان
* قاشق‌واش‌سانان
* مارچوبه‌سانان
* تمیس‌سانان
* سوسن‌سانان
* پیچ‌کاجی‌سانان
* گیاه‌قلمی‌سانان
* ریش‌پشمی‌سانان
* خرماسانان
* برگ‌بیدسانان
* چمن‌سانان
* زنجبیل‌سانان
 |

**تَک‌لَپه‌ای‌ها** (نام علمی: *Monocotyledons یا monocots*) یکی از دو گروه بزرگ گیاهان گلدار است که به‌طور سنتی با این نام شناخته می‌شود که برخلاف دولپه‌ای‌ها، بذر یا دانه آنها، دارای یک لپه می‌باشد. تک‌لپه‌ای‌ها در راس رتبه‌بندی‌های مختلفی قرار دارد و با نام‌های گوناگونی شناخته می‌شود. این گروه هنوز در طبقه‌بندی زیستی مشخصی قرار نگرفته‌است.

به گفته اتحادیه بین‌المللی حفاظت از محیط زیست، ۵۹٬۳۰۰ گونهٔ زیست‌شناسی مختلف تک‌لپه‌ای شناخته شده‌است. بزرگ‌ترین تیره این گروه (و در کل گیاهان گلدار) براساس تعداد گونه تیره ارکیده (تیره ثعلبیان) با بیش از ۲۰٬۰۰۰ گونه مختلف است. بیشتر تولیدات کشاورزی تک‌لپه‌ای هستند. چمن و تیره چمنیان از لحاظ اقتصادی مهم‌ترین تیره در این گروه می‌باشد که شامل تمام گونه‌های غلات، گندم، ذرت، علف مرتع، نیشکر و خیزران است. از دیگر تیره‌های مهم از نظر اقتصادی در این گروه می‌توان به تیره‌های نخل، موز، زنجبیلیان و پیازیان اشاره نمود.
بسیاری از گل‌های زینتی همچون گل سوسن، نرگس، زنبق، ثعلبیان، اختریان و لاله نیز تک‌لپه‌ای هستند.

ایجاد ساقه و شاخه با قطر زیاد در گیاهان دو لپه ای حاصل فعالیت سرلاد پسین است.

تفاوت میان دو گونهٔ تک لپه و دو لپه
هر چند اغلب تک لپه‌ای ها گیاهانی علفی هستند، اما نمی‌توان گفت هر نوع گیاه تک لپه علفی هست. نخل، بامبو و موز مثال هایی برای درختان تک لپه هستند.

## منابع

* شبکه رشد بایگانی‌شده در ۲۲ آوریل ۲۰۲۱ توسط Wayback Machine
# نرگسیان

| نرگسیان |
| --- |
|  |
| *آماریلیس بلادونا* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | گیاهان |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | گیاهان گلدار |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | تک‌لپه‌ای‌ها |
| راسته: | مارچوبه‌سانان |
| تیره: | **نرگسیان** J.St. -Hil. |

**نرگسیان** (Amaryllidaceae) نام یکی از تیره‌ها از گیاهان گلدار است.
نرگسیان تیره‌ای از مارچوبه‌سانان است که دارای پیاز یا غده یا زمین‌ساقه‌اند و اغلب گل‌آذین گرزن‌چتری (گل‌آذین معین و سرمسطح) دارند.

تنوع گل در تیره نرگس. A:  *کرینوم*, B: *نرگس*, C: *اسپره‌کلیا*, D: *آگاپانتوس*, E: *سیر*, F: *تریستاگاما*
## منابع

* فرهنگستان زبان فارسی.
* ویکی‌پدیای انگلیسی.
# نرگس‌واران

| نرگس‌واران |
| --- |
|  |
| نرگس‌واران، *Amaryllidoideae* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | گیاهان |
| راسته: | مارچوبه‌سانان |
| تیره: | نرگسیان |

**نرگس‌واران** (نام علمی: *Amaryllidoideae*) نام یک زیرخانواده از خانواده نرگسیان است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Amaryllidoideae». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۴ فوریه ۲۰۲۰.
# سرده نماد

در طبقه‌بندی زیستی، اصطلاح سرده نماد (type genus) به معنای سرده‌ای است که در میان تیره و خانواده خود سرده (جنس) نمونه و بارز به‌شمار می‌آید که ابتدا بر اساس آن سرده شناخته شد.

**سَرده** واژه‌ای فارسی به معنی رده (و احتمال ترکیب سر + رده) است و در تقسیم‌بندی‌های جانورشناسی معادل جنس (Genus) به کار می‌رود. بسیاری از سرده‌ها خود نیز به زیرسرده‌هایی تقسیم می‌شوند.

## پانویس
# بارتلمی شارل ژوزف دومورتیه

| بارتلمی دومورتیه |
| --- |
|  |
| زادهٔ | ۳ آوریل ۱۷۹۷&#۱۶۰;(۱۷۹۷-۰۴-۰۳) تورنه، جمهوری باتاو (بلژیک کنونی) |
| درگذشت | ۹ ژوئیه ۱۸۷۸&#۱۶۰;(۱۸۷۸-۰۷-۱۰) (۸۱ ساله) |
| **پیشینه علمی** |
| شاخه(ها) | گیاه‌شناسی |
| کوته‌نوشت مؤلف (گیاه‌شناسی) | Dumort. |
|  |

**بارتلمی شارل ژوزف دومورتیه** (۳ آوریل ۱۷۹۷ در تورنه - ۹ ژوئیهٔ ۱۸۷۸) گیاه‌شناس و نمایندهٔ پارلمان اهل بلژیک بود.

## زندگی‌نامه

بارتلمی دومورتیه پسر تاجر و عضو شورای شهر بارتلمی فرانسوا دومورتیه و ماریو ژان ویلومز بود. او با فیلیپین روتو ازدواج کرد و صاحب یک پسر به نام بارتلمی نوئل دومورتیه (۱۸۳۰–۱۹۱۵) شد.

در سال ۱۸۳۱ او عضو نخستین پارلمان منتخب پادشاهی جدید شد. در سال ۱۸۷۲ عنوان افتخاری وزیر دولت به او اعطا شد. همچنین به او لقب *ارل* اعطا شد.

## گیاه‌شناس

در اوایل دههٔ ۱۸۲۰، دومورتیه نخستین مقالهٔ خود را در زمینهٔ گیاه‌شناسی به زبان لاتین منتشر کرد. در سال ۱۸۲۷ او یک مجموعهٔ فلور ملی کامل برای بلژیک به نام *Florula Belgica* را منتشر کرد.

در سال ۱۸۲۹ دومورتیه به عضویت آکادمی بروکسل درآمد. او علاوه بر گیاه‌شناسی، در جانورشناسی نیز مطالعه داشت.

در سال ۱۸۳۵ دومورتیه برای نخستین بار سردهٔ *Lepidozia* را پیشنهاد کرد. شهرت او به‌عنوان یک گیاه‌شناس به‌قدری درخشان بود که وزارت کشور از او خواست نمایندهٔ آن در باغ گیاه‌شناسی بروکسل باشد.

نام او به دو گونهٔ گیاهی داده شده‌است:

*Hemerocallis dumortieri* (از Hemerocallidoideae) و *Stenocereus dumortieri* (از خانوادهٔ کاکتوس‌ها).

برخی او را کاشف واقعی تقسیم سلولی می‌دانند، اما این اکتشاف، به ندرت به وی نسبت داده می‌شود.

## افتخارات

* **۱۸۷۰**: Grand Cordon در نشان لئوپولد.

## پانویس

## منابع

* IPNI Profile
* Dumortier on website of National Botanic Garden

## پیوند به بیرون

* Books by Dumortier at the Biodiversity library
# آماریلیس

| آماریلیس |
| --- |
|  |
| آماریلیس،
*Amaryllis* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | گیاهان |
| راسته: | مارچوبه‌سانان |
| تیره: | نرگسیان |

گل نسرین یا **آماریلیس** (نام علمی: *Amaryllis*) نام یک سرده از تیره نرگسیان است که از گیاهان گل‎دار پیازی و شامل دو گونه است، که گونهٔ شناخته‌شده‌‎تر آماریلیس بلادونا از گیاهان بومی منطقه کیپ غربی آفریقای جنوبی بالاخص مناطق سنگی جنوب‌غربی مابین درهٔ رودخانه اُلیفنت و شهر نایزنا است.

گل های این سرده گاهی به‌اشتباه بنام سوسن یا لیلی نامیده میشوند، هرچند از دید گیاه‌شناسی، سردهٔ سوسن (Lilium) در خانواده (تیره) دیگری بنام سوسنیان (Liliaceae) قرار دارد.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Amaryllis». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۱ اکتبر ۲۰۱۴.

## پیوند به بیرون
# کارل لینه

| کارل لینه |
| --- |
| کارل ون لینه توسط الکساندر روسلین، ۱۷۷۵ |
| زادهٔ | ۲۳ مهٔ ۱۷۰۷ رُس هولْت، المهولت، سوئد |
| درگذشت | ۱۰ ژانویهٔ ۱۷۷۸ (۷۰ سال) اوپسالا، سوئد |
| ملیت | سوئدی |
| شهروندی | اوپسالا |
| محل تحصیل | دانشگاه لوند |
| شناخته‌شده برای | طبقه‌بندی علمی جانداران، نام علمی، آرایه‌شناسی |
| **پیشینه علمی** |
| شاخه(ها) | گیاه‌شناسی، زیست‌شناسی، جانورشناسی |
| محل کار | دانشگاه لوند دانشگاه اوپسالا دانشگاه هاردرفیک |
|  |
| امضاء |
|  |

**کارل ون لینه** (به فرانسوی: Carl von Linné) (به سوئدی: Carl Nilsson Linnæus)‏ (زادهٔ ۲۳ مهٔ ۱۷۰۷ – درگذشتهٔ ۱۰ ژانویهٔ ۱۷۷۸) گیاه‌شناس و پزشک سوئدی و پایه‌گذار نظام امروزی طبقه‌بندی گیاهان و جانوران بود. وی در حدود دو و نیم سده پیش شروع به مطالعهٔ علمی گیاهان کرد.

## نام

نام او به سوئدی «کارل نیلسون لینئوس» (به سوئدی: Carl Nilsson Linnæus) است. خود او از نام لاتینی «کارلوس لینائوس» در آثار خود استفاده می‌کرد. در ایران به نام «کارل فون لینه» (از ضبط فرانسهٔ نام اشرافی او Carl von Linné)، «کارل لینه» یا بیشتر «لینه» معروف است.

## زندگی

مجسمه‌ای از لینه
کارل لیناوس در ۲۳ مهٔ سال ۱۷۰۷ در رُس هولْت، روستایی در شمال المهولت در استان کرونوبری، واقع در منطقهٔ اسملاند در جنوب سوئد به دنیا آمد.

در جوانی، مانند پدر و پدربزرگ مادری خود، برای کشیش شدن پرورش یافته‌بود؛ ولی خودش به این کار هیچ علاقه‌ای نداشت. علاقهٔ او به گیاه‌شناسی مورد توجه پزشکی از شهر خودش قرار گرفت که او را به دانشگاه لوند برای تحصیل فرستاد و پس از یک سال به دانشگاه اوپسالا منتقل شد.

در طول این مدت، لینه دریافت که پرچم و مادگی اساسی برای تقسیم‌بندی گیاهان است. او مقالهٔ کوتاهی دربارهٔ این موضوع نوشت و به‌دنبال آن مقام استادیاری دانشگاه را به‌دست‌آورد. در سال ۱۷۳۲ آکادمی علوم اوپسالا برای پژوهش در ناحیهٔ لاپلاند که تا آن موقع ناشناخته بود از او حمایت مالی کرد. نتیجهٔ این پژوهش‌ها مقالهٔ «فلورا لاپونیکا» بود که در سال ۱۷۳۷ به چاپ رسید.

پس از آن، لینه راهی اروپا شد. او در هلند با یان فردریک گرونوویوس دیدار کرد و نسخه‌ای از کار خود درزمینهٔ طبقه‌بندی گیاهان، یعنی کتاب *سیسْتما ناتورا* را به او نشان داد. در این کتاب، که در چاپ دهم خود در سال ۱۷۵۸ چاپ شد، ۴۴۰۰ گونه از حیوانات و ۷۷۰۰ گونه از گیاهان طبقه‌بندی شده‌بود. لینه در این کتاب نام‌های طولانی و بی‌ضابطهٔ رایج آن زمان مانند physalis amno ramosissime ramis angulosis glabris foliis dentoserratis را با نام‌های کوتاهی مانند Physalis angulata جایگزین کرد که امروزه نیز به‌کار می‌رود. او حدود دو سده پیش شروع به مطالعهٔ علمی گیاهان کرد. لینه شکل و ساختمان گل و دانهٔ گیاهان را وسیلهٔ طبقه‌بندی آن‌ها قرار داد.

## نگارخانه

* گرده‌افشانی
*
*
* سنگ قبر لینه

## منابع
# گیاه چندساله

*کاسنی دشتی*، نمونه‌ای از یک گیاه علفی پایا
**گیاهان چندساله** یا **گیاهان پایا** (به انگلیسی: Perennial plant)، گیاهانی با طول عمر بیش از ۲ سال هستند. این نام‌گذاری برای تفکیک این نوع گیاهان با طول عمر بیش از ۲ سال از دیگر گیاهان با طول عمرهای دوساله و یک‌ساله پدید آمده‌است. همچنین این نام‌گذاری نشان‌دهندهٔ تفاوت میان گیاهانی با قسمت‌های چوبی و گیاهان بدون قسمت‌های چوبی است که معمولاً گیاهان پایا قسمت‌های چوبی بیشتری دارند. گیاهان پایا می‌توانند دارای عمری کوتاه (تنها چند سال) یا مانند درختان دارای عمری بلند باشند. گیاهان پایا در مناطق گرم‌تر و شرایط مناسب آب و هوایی بسته به فصل رویششان بیشترین میزان رشد را می‌توانند داشته باشند. برخی از گیاهان پایا می‌توانند همیشه‌سبز باشند مانند درخت کاج.

## گیاهان علفی پایا

گیاهان علفی پایا گیاهان علفی هستند با طول عمری بیش از ۲ سال. این نام‌گذاری برای تفکیک این نوع گیاهان علفی با طول عمر بیش از ۲ سال از دیگر گیاهان علفی با طول عمرهای ۲ ساله و یک ساله پدید آمده‌است. همچنین این نامگذاری نشان دهندهٔ تفاوت میان گیاهان علفی با قسمت‌های چوبی و گیاهان علفی بدون قسمت‌های چوبی است که معمولاً گیاهان علفی پایا قسمت‌های چوبی بیشتری دارند.

گیاهان علفی پایا عبارت‌اند از اعضای خانوادهٔ سوسن و زنبق، انواع عادی سوسن که شامل لاله، سنبل، پیاز، سیر و سوسن‌های حقیقی هستند. توت‌فرنگی نیز از جمله گیاهان پایایی است که با ایجاد ساقه‌های رونده تولید مثل می‌کنند. هر بوتهٔ جدید توت‌فرنگی در سال اول دسته‌ای از برگ و گل و میوه و ساقه‌های رونده تولید می‌کند، در سال بعد بعضی از بذرهای گیاه ممکن است برویند و ساقه‌های رونده آن هم ریشه می‌دوانند و به تدریج بوته‌های تازه به وجود می‌آیند. این فرایند هر سال ادامه می‌یابد. توت‌فرنگی‌هایی که برای خوردن استفاده می‌شوند در واقع ساقهٔ سرخ و گوشتالود گیاه، و تخمه‌های بسیار کوچکی که در سطح قسمت گوشتالود ساقه فرورفته‌اند، میوه‌های حقیقی بوتهٔ توت‌فرنگی هستند.

## جستارهای وابسته

* گیاه علفی
* فصل رویش
* گیاه یک‌ساله
* گیاه دوساله

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی
* گیاهان علفی *پیوند مرده*]
# جنوب آفریقا

جنوب آفریقا
**جنوب آفریقا** بخش جنوبی قاره آفریقا است. مرزهای دقیقی برای این ناحیه تعریف نشده‌است.

## کشورهای جنوب آفریقا

* آنگولا
* بوتسوانا
* لسوتو
* ماداگاسکار
* مالاوی
* موریس
* موزامبیک
* نامیبیا
* اسواتینی
* تانزانیا
* زامبیا
* زیمبابوه
* آفریقای جنوبی

در تقسیم‌بندی سازمان ملل متحد، کشورهای زیر در جنوب آفریقا قرار دارند:

* بوتسوانا
* لسوتو
* نامیبیا
* اسواتینی
* آفریقای جنوبی

## جغرافیا

تصویربرداری ماهواره‌ای از جنوب آفریقا
این منطقه دارای جغرافیای متنوعی، از جنگل و چمنزار تا صحراست و شامل مناطق پایینتر از سطح دریا و نیز کوهستان است.
این منطقه دارای بزرگ‌ترین ذخایر پلاتین و عناصر گروه پلاتین شامل کروم، وانادیوم و کبالت و نیز اورانیوم، طلا، تیتانیم و الماس در دنیاست.

## اقتصاد

این ناحیه از منظر مواد صادراتی یادشده، با سایر مناطق قاره متفاوت است؛ اما در خصوص مشکلات آن، اشتراکات زیادی دارد. علاوه بر استعماری که آثار تاریخی خود را بر توسعه این قاره به جای گذاشته‌است، امروزه، فقر، فساد و ایدز، تبدیل به مهم‌ترین موانع رشد اقتصادی شده‌اند. همانگونه که از جانب SADC بیان شده‌است، پایداری اقتصادی و سیاسی از مهم‌ترین اهداف در این منطقه است. کشور آفریقای جنوبی از نظر رشد اقتصادی، با اختلاف بسیار، قدرت بلامنازع منطقه است و تولید ناخالص داخلی آن به تنهایی از مجموع تولید ناخالص داخلی سایر کشورهای منطقه خود به مراتب بیشتر است.

## سیاست

اکثر کشورهای آفریقایی که دارای نظامی برپایه دموکراسی هستند، واقع در ناحیه جنوب آفریقا هستند. مانند: آفریقای جنوبی، لسوتو، نامبیا و بوتسوانا

## محیط زیست

دلفین جنوب آفریقا
جنوب آفریقا از نظر نواحی بوم‌شناختی گستردگی فراوانی دارد: چمنزارها، بوشوِلدها، کاروها، گرمدشت‌ها و رودکناری‌ها. هرچند به دلیل از دست دادن زیستگاه (ناشی از تراکم جمعیت انسانی یا توسعهٔ صادرات‌محور)، اختلال قابل‌توجهی در برخی مناطق به‌وجود آمده است، هنوز گونه‌های وحشی متنوعی به جای مانده‌اند: کرگدن سفید، شیر، پلنگ، ایمپالا، کودو، کَل یالدار آبی‌رنگ، میمون وِروِت، و فیل. این فلات پیچیده باعث شده است ساختار کوهستانی عظیمی در مرزهای جنوب آفریقا به‌وجود آید.

در جنوب آفریقا معضلاتی زیست‌محیطی ازجمله آلودگی هوا و بیابان‌زایی به‌وجود آمده است.

## فرهنگ

جنوب آفریقا خانه بسیاری از مردم است.گروه ها و قوم های بسیاری در جنوب آفریقا زندگی می کنند. و هر کدام دارای زبان های مخصوص خودشان اند.در دهه های اخیر با اسکان مردم از کشورهای های دیگر این منطقه شاهد ایجاد گروه های کوچکی از مردم اروپایی و آسیایی شده است.

## نگارخانه

* منطقه‌های جنوب آفریقا
* نقشه جنوب آفریقا در سال ۱۹۶۸
* نقشه طبقه‌بندی اقلیمی کوپن از جنوب آفریقا
* تصاویر ماهواره‌ای جنوب آفریقا

## جستارهای وابسته

* جامعه توسعه جنوب آفریقا
* سرازیری بزرگ، جنوب آفریقا
* جنگ مرزی جنوب آفریقا

## یادداشت‌ها

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی: Southern Africa
# سراسرحاره‌ای

**سراسرحارّه‌ای** یا **همه‌حارّه‌ای** (به انگلیسی: Pantropical) («سراسر مناطق استوایی»)، یک پراکندگی است که مناطق حاره‌ای هر دو نیم‌کره را پوشش می‌دهد. به عنوان مثال می‌توان به برهنه‌ماران، گاودریایی‌سانان نوین و گونه‌های گیاهی آکاسیا و ناز باتلاقی اشاره کرد.

**قلمرو نوحاره‌ای** (Neotropical) یک اصطلاح جغرافیایی است که بخش بزرگی از قاره آمریکا، تقریباً از مکزیک و کارائیب به سوی جنوب (از جمله مناطق سرد در جنوبی‌ترین آمریکای جنوبی) را پوشش می‌دهد.

**دیرین‌حاره‌ای** (Palaeotropical) به رخداد جغرافیایی اشاره دارد برای اینکه یک پراکندگی دیرین‌حاره‌ای باشد، یک آرایه باید در مناطق حاره‌ای در جهان قدیم یافت شود.

## جستارهای بیشتر

* قلمرو آفریقای حاره‌ای
* آفریقای حاره‌ای
* آسیای حاره‌ای

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Pantropical». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۲ خرداد ۱۴۰۱.
# کرینوم (سرده)

| کرینوم |
| --- |
|  |
| کرینوم آمریکایی، *Crinum americanum* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | گیاهان |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | آوندداران |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | گیاهان گل‌دار |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | تک‌لپه‌ای‌ها |
| راسته: | مارچوبه‌سانان |
| تیره: | نرگسیان |
| زیرخانواده: | نرگس‌واران |
| سرده: | کرینوم کارل لینه |
| گونه نماد |
| *کرینوم آمریکایی* کارل لینه |

**کرینوم** (نام علمی: *Crinum*) نام یک سرده از تیره نرگسیان است.

## گونه‌ها

* سوسن عنکبوتی *Crinum asiaticum*
* کرینوم آمریکایی *Crinum americanum*
* *Crinum bulbispermum*
* *Crinum latifolium*
* *Crinum macowanii*
* *Crinum moorei*
* *Crinum pedunculatum*
* *Crinum thaianum*
* *Crinum viviparum*

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Crinum». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۷.

## پیوند به بیرون
# زیرتبار

سطوح مختلف طبقه‌بندی علمی.

---

سلسله مراتب هشت طبقه آرایه‌شناختی اصلی در طبقه‌بندی زیستی. طبقه‌های میانی جزئی‌تر نشان داده نشده‌اند.**زیرتبار** (به انگلیسی: Subtribe) یک طبقه‌بندی آرایه‌شناختی است که زیر رتبه تبار و بالاتر از سرده است. پسوند استاندارد برای یک زیرتبار -ina (در جانوران) یا -inae (در گیاهان) است. نخستین کاربرد این واژه مربوط به سدهٔ نوزدهم است. نمونه‌ای از زیرتبار Hyptidinae است، گروهی از گیاهان گلدار که شامل تقریباً ۴۰۰ گونه پذیرفته‌شده در ۱۹ سرده است.

## منابع
# آرایه تک‌نماد

**آرایه تک‌نماد** یا **آرایه تک‌آزرد** یا **آرایه تک‌سنخ** (Monotypic taxon) در زیست‌شناسی، آرایه‌ای است که تنها یک زیرمجموعه در طبقه پایین خود داشته باشد؛ بنابراین آن زیرمجموعه، تنها نمایندهٔ این آرایه بوده و منحصر به فرد یا بی‌همتا است.

یک گونه تک نمونه، هیچ زیرگونه‌ای ندارد. در طبقه سرده گاه عبارت «تک‌گونه» (unispecific) استفاده می‌شود.

## جستارهای وابسته

* نژاد (انسان)
* رده:سرده‌های تک‌نمونه
* رده:سرده‌های تک‌گونه پرندگان

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Monotypic taxon». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۵ سپتامبر ۲۰۱۵.
# آگاپانتوس

| آگاپانتوس |
| --- |
|  |
| آگاپانتوس، *Agapanthus* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | گیاهان |
| راسته: | مارچوبه‌سانان |
| تیره: | نرگسیان |
| زیرخانواده: | Agapanthoideae |

**آگاپانتوس** (نام علمی: AGAPANTHUS ORIENTALIS)، عضوی از گروه خانواده سوسنیان و بومی منطقه آفریقای جنوبی می‌باشد.

از نام‌های دیگر این گیاه می‌توان به **سوسن آفریقایی** (به انگلیسی: AFRICAN LILY) اشاره کرد.

گل‌های توپی‌شکل این گیاه یکی پس از دیگری در سراسر تابستان ظاهر می‌شوند. تا زمانی که دور از سرمای زمستان باشد، هیچ مشکل دیگری در پرورش این گیاه نیست. تا بهار به آب کم نیاز دارد. از بهار به بعد با دادن آب و مواد غذایی رشد خود را آغاز می‌کند. گلدان آن را عوض نکنید زیرا محیط پر ریشه مناسب‌تر است.

## منابع

* مشخصات علمی گیاه آگاپانتوس در دانشنامه گل و گیاه عصر گل
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Agapanthus». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۷.

## پیوند به بیرون
# پیازیان

| پیازیان Allioideae |
| --- |
|  |
| *سیرخرس* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | گیاهان |
| رده: | گیاهان گلدار |
| راسته: | مارچوبه‌سانان |
| تیره: | نرگسیان |
| سرده نماد |
| *والک* |
| مترادف |
| ‏Alliaceae [[|]] (1858)‏
‏آگوست باچ بورکهاوزن (۱۷۹۷)‏ |

**پیازیان** (نام علمی: *Allioideae*) نام یک زیرخانواده از گیاهان گلدار تک‌لپه‌ای در تیره نرگسیان، راسته مارچوبه‌سانان است. قبلاً به عنوان یک خانواده جداگانه، به نام Alliaceae تلقی می‌گردید.

نام علمی آن از نام زیرخانوادهٔ نوع سرده والک (Allium) مشتق شده است. پیازیان از هجده سرده تشکیل شده‌اند.

پیازیان با گل‌آذین چتری و بوی مشخص سیر یا پیاز هستند.

## جستارهای وابسته

* نرگسیان
* فهرست میوه‌ها
* صیفی‌جات
* شتوی‌جات
* سیر

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Allioideae». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۵ ژوئیه ۲۰۱۵.

## پیوند به بیرون

خطای یادکرد: خطای یادکرد: برچسب `<ref>` برای گروهی به نام «notes» وجود دارد، اما برچسب `<references group="notes"/>` متناظر پیدا نشد. ().