Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# گونه‌زایی

**گونه‌زایی** (به انگلیسی: speciation) فرایندی فرگشتی است که از طریق آن گونه‌های زیست‌شناختی جدید، پدید می‌آیند. به نظر می‌رسد اراتور. اف. کوک، زیست‌شناس، نخستین کسی بوده‌است که این اصطلاح را برای جدا شدن دودمان‌ها (زیست-دسته زایی) در نقطهٔ مقابل زایش درون گروهی یا همان فرگشت درون گونه‌ای به‌کار برده‌است. اینکه آیا «رانش ژنی» عامل مهم یا ناچیزی در گونه‌زایی است موضوع بحث‌های بسیار دنباله داری است. در طبیعت چهار حالت گونه‌زایی، بسته به گستره‌ای که در آن جمعیت‌های گونه زا به لحاظ جغرافیایی از یکدیگر جدا افتاده‌اند، وجود دارد: دگرنیابوم، نزدیک نیابوم، کنارنیابوم و هم نیابوم. گونه‌زایی همچنین ممکن است به شیوهٔ ساختگی، از راه دامداری یا تجربه‌های آزمایشگاهی، القا گردد.

## حالت‌ها

* گونه‌زایی پیرابوم (Peripatric speciation): ظهور یک گونه جدید در اثر دگرگونی جانداران جمعیت پایه‌گذار منزوی شده و در حاشیه قرار گرفته.
* گونه‌زایی دوبوم (Dicopatric speciation): ظهور یک گونه جدید از طریق تقسیم جمعیت پایه‌گذار، که در اثر محدودیت‌های جغرافیایی، وضعیت گیاهی منطقه یا محدودیت‌های خارجی دیگر پدید آمده باشد.
* گونه‌زایی ناهم‌بوم (Allopatric speciation): ظهور یک گونه جدید در اثر اکتساب سازوکار جداسازی مؤثر در جمعیت پایه‌گذار که از نظر جغرافیایی منزوی است.
* گونه‌زایی هم‌بوم (Sympatric speciation) ظهور گونه جدید بدون انزوای جغرافیایی، ایجاد سازوکارهای جداسازی جدید در یک گشن‌گروه.

## منابع

 کروموزوم
 (107 - 1010 bp)
 DNA
 ژن
 (103 - 106 bp)
 عملکرد

The image above contains clickable linksیک ژن ناحیه ای از DNA است که عملکرد را مشخص می‌کند. یک کروموزوم شامل یک رشته طولانی از DNA بوده که حاوی ژن‌های زیادی است. یک کروموزوم انسانی می‌تواند تا ۵۰۰ میلیون جفت باز DNA با هزاران ژن داشته باشد.
# همکاری (فرگشت)

**همکاری** در فرگشت به فرایندی گفته می‌شود که در آن گروه‌هایی از جانداران با هم برای رسیدن به سود مشترک یا دوسویه کار می‌کنند.

## جستارهای وابسته

* هم‌زیستی
* هم‌زیستی دوسویه

## پانویس
# هم‌فرگشتی

هم فرگشتی
**هم‌فرگشتی** یا **فرگشت همزمان** (به انگلیسی: Coevolution) برای توضیح موردی است که دو یا چندین گونهٔ جانوری متقابلاً بر روی فرگشت یک دیگر تأثیر می‌گذارند.

برای مثال تغییرات فرگشتی در ریخت‌شناسی یک گیاه شاید تغییراتی بر روی ریخت‌شناسی گیاه‌خواری که گیاه را می‌خورد بگذارد که به نویهٔ خود شاید تغییراتی بر روی فرگشت آن گیاه بگذارد که این هم به نوبهٔ خود شاید تغییراتی بر روی فرگشت آن گیاه‌خوار بگذارد.

هم‌فرگشتی احتمال دارد وقتی که گونه‌های جانوری دارای تعاملات زیست‌محیطی می‌باشند اتفاق بیفتد. این روابط زیست‌محیطی شامل:

* شکار/شکارچی و انگل/میزبان
* گونه‌های رقابتی
* گونه‌هایی که همزیستی در کنار یکدیگر دارند (همانند بعضی پرندگان که بروی گوزن‌ها یا سایر گیاه‌خواران می‌نشینند)

## هم‌فرگشتی کلاسیک

گیاهان و حشره‌ها نمونه‌ای از هم‌فرگشتی کلاسیک هستند که گاهی و نه همیشه در کنار یکدیگر دارای همزیستی می‌باشند. بسیاری از گیاهان و حشره‌های گرده‌افشان بسیار متکی بر یکدیگر هستند و رابطه‌هایشان بسیار خاص می‌باشد که زیست شناسان دلیل‌های خوبی برای استنباط کردن این رابطهٔ هماهنگ دارند که نتیجه‌ای از پروسهٔ هم‌فرگشتی می‌باشد

## جستارهای وابسته

* فرگشت موازی
* فرگشت هم‌گرا
* گونه‌زایی]

## منابع
# انقراض هم‌زمان

**انقراض هم‌زمان** (به انگلیسی: Coextinction) و **در معرض تهدید هم‌زمان** (cothreatened) به پدیده‌های از بین رفتن یا کاهش یک گونه میزبان که منجر به از بین رفتن یا به خطر افتادن گونه دیگری وابسته به آن می‌شود، گفته می‌شود که به‌طور بالقوه سبب بروز اثر آبشاری در سطح تغذیهای می‌شود. این اصطلاح توسط نویسندگان Stork و Lyal (1993) ابداع شد و در ابتدا برای توضیح انقراض حشرات انگلی به دنبال از دست دادن میزبان‌های خاص آنها استفاده شد. این اصطلاح اکنون برای توصیف از دست دادن هر گونه برهم‌کنش از جمله رقابت با همتایان خود و گیاه‌خواران متخصص با منبع غذایی خود استفاده می‌شود. انقراض همزمان به ویژه زمانی که یک گونه کلیدی منقرض می‌شود رایج است.

* دودو و تامبالاکوک، به عنوان یک نمونه فرضی نزدیک به انقراض هم‌زمان پیشنهاد شد که آشکار شد بسیار پیچیده‌تر است.

## منابع
# فرگشت واگرا

**فرگشت واگرا** (به انگلیسی: Divergent evolution) انباشته شدن اختلافات میان گروه‌ها است که می‌تواند به تشکیل گونهٔ نوینی بینجامد.
اغلب پیامدهای پراکنش یک گونه در محیط‌های مختلف و بسته که باعث قطع شدن جریان ژن‌ها در میان جمعیت‌های مجزا می‌شود و همین باعث تثبیت اختلاف در ویژگی‌ها به وسیله حرکت ژن‌ها و انتخاب طبیعی می‌گردد.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Divergent evolution». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۹ June ۲۰۱۳.
# خودزایی

مراحل پیدایش حیات از مواردی مانند زیست‌پذیری سیاره‌ای و سنتز غیرزیستی مولکول‌های ساده، تا ناشناخته‌ها، مانند اشتقاق آخرین نیای مشترک جهانی (LUCA) با عملکردهای مولکولی پیچیده‌اش متغیر است.
**خودزایی**، **نازیست‌زایی**، **پیدایش خود به خود** یا **آبیوژنز** به نظریه‌ای می‌گویند که معتقد است موجودات زنده از مواد بی‌جان نشأت می‌گیرند.

## تاریخچه

تاریخچهٔ این نظریه به دوران یونان باستان بر می‌گردد، در آن دوران اعتقاد عامه بر این بود که کرم از گوشت گندیده و مگس و قورباغه از گل‌ولای شکل می‌گیرند. خلق الساعه حداقل از زمان ارسطو که در سال ۳۸۴ تا ۳۲۲ پش از میلاد می‌زیست، وجود داشت. دلایلی که ارسطو برای خلق الساعه نوشته است قرن‌ها مورد توجه بود.

در سده هفدهم دانشمندی ون هلمونت که به نظریه خلق الساعهٔ حیوانات معتقد بود یک پیراهن کثیف را با چند دانه گندم در گوشه‌ای قرار داد، پس از۲۱ روز تعدادی موش در اطراف آنها مشاهده کرد او به این نتیجه رسید که موش‌ها خود به خود از پیراهم کثیف و دانه‌های گندم پدید آمده‌اند.

## رد این نظریه

*جان نیدهم* در سال ۱۷۴۹ (میلادی) آزمایشی که روی گوشت پخته انجام داد به این نتیجه رسید که گوشت از ابتدا به ریزاندامگان‌ها آلوده است پس آنها از گوشت ناشی می‌شوند ولی *لازارو اسپالانزانی* گوشتی را به مدت یک ساعت در ظرف در بسته‌ای جوشانید و آن را به همانگونه نگهداری کرد و متوجه شد که در آن هیچ تغییری روی نمی‌دهد با این حال نیدهم متقاعد نگشت چون عقیده داشت در آزمایش اسپالانزانی هوا که یکی از نیازهای ریزاندامگان‌های تولید شده از گوشت است تأمین نگشته است.

بالنی که لویی پاستور در رد نظریه نازیست‌زایی از آن بهره جست
حدود ۸۰ سال بعد *فرنز شولز* و *تئودور شوان* [فرنز با رد کردن هوا از محلول اسید و شوان با داغ کردن هوا] هوا را در یک محیط حاوی گوشت جوشیده وارد کردند و در آن هیچ تغییری روی نداد با این حال منتقدین آن بر این بودند که داغ کردن و اسید قدرت زایندگی اکسیژن را گرفته است.

تا این که *لوئی پاستور* در آزمایشی مشابه شولز اما در دهانه بالن حاوی آبگوشت از لوله دارای انحنا استفاده نمود در این صورت محیط همچنان سترون باقی می‌ماند ولی زمانی که محتویات را با خمیدگی لوله تماس می‌دادند و دوباره به محیط بازمی‌گرداندن ریزاندامگان‌ها در محیط پدیدار می‌گشتند که این آزمایش باعث رد کامل نظریه نازیست‌زایی شد.

## پانویس

## جستارهای وابسته

* بیوژنز
* نظریه خلق‌الساعه

## منابع
# سیر زمانی تاریخ فرگشتی حیات

**سیر زمانی تاریخ فرگشتی حیات** نمایان‌گر تئوریهای علمی معاصری است که نکات مهم رویدادهای کلان در طول توسعه حیات بر سیاره زمین را شرح می دهند.

## انقراض

بازنمایی بصری تاریخ حیات بر زمین به صورت یک مارپیچ
از آنجا که محیط‌ها به طور مداوم تغییر می‌کنند، ارگانیسم‌ها بر سر وضع خوشایند محیطی رقابت می‌کنند، و جهش‌های ژنتیکی منجر به ظهور گونه‌های جدید از گونه‌های قدیمی‌تری می‌شود، گونه‌ها منقرض می‌شوند.

## سیر زمانی مشروح

### ابردوران پیشازیستی

ماه
۴۰۰۰ میلیون سال پیش و قبل تر

| تاریخ | رویداد |
| --- | --- |
| ۴۶۰۰ میلیون سال پیش | سیاره زمین به شکل یک قرص برافزایشی در می‌آید که به دور خورشید جوان می‌گردد، به همراه ترکیبات ارگانیک (مولکول‌های ارگانیک پیچیده) که برای حیات ضروری هستند. |
| ۴۵۰۰ میلیون سال پیش | شکل گیری ماه |
| ۴۴۰۴ میلیون سال پیش | ظهور آب مایع برای اولین بار بر روی زمین. |
| ۴۲۸۰ میلیون سال پیش | نخستین ظهور ممکن حیات بر روی زمین. |

### ابردوران نخست‌زیستی

۴۰۰۰ تا ۲۵۰۰ میلیون سال پیش

### ابردوران پیشین‌زیستی

۲۵۰۰ تا ۵۴۲ میلیون سال پیش

### ابردوران پیدازیستی

۵۴۲ میلیون سال پیش تا امروز

#### دوران دیرینه‌زیستی

۵۴۲ تا ۲۵۱.۰ میلیون سال پیش

#### دوران میانه‌زیستی

۲۵‍۱.۴ تا ۶۶ میلیون سال پیش

#### دوران نوزیستی

۶۶ میلیون سال پیش تا امروز

## جستارهای وابسته

* فرگشت قارچ‌ها
* تاریخ فرگشتی گیاهان (سیر زمانی)
* مقیاس زمانی زمین‌شناسی
* تاریخ زمین
* تاریخ طبیعی
* سیر زمانی فرگشت انسان
* گاه‌شمار تاریخ طبیعی

## یادداشت‌ها

## پانویس

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Timeline of the evolutionary history of life». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۸ نوامبر ۲۰۱۸.مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*.
# فرگشت انسانی نوین

تبارزایی ساده‌شده *هومو ساپینس* در دو میلیون سال گذشته
 همه انسان‌های چشم‌آبی نیاکان مشترکی دارند.
**فرگشت انسانی نوین** یا **فرگشت انسانی اخیر** (به انگلیسی: Recent human evolution) به سازگاری فرگشتی، انتخاب جنسی و طبیعی، و رانش ژنتیکی در جمعیت‌های *انسان خردمند*، از زمان جدایی و پراکندگی آنها در پارینه‌سنگی میانی در حدود ۵۰۰۰۰ سال پیش، اشاره دارد. برخلاف تصور رایج، نه تنها انسان‌ها هنوز در حال فرگشت هستند، بلکه فرگشت آنها از آغاز کشاورزی سریع‌تر از همیشه بوده‌است. پیشنهاد شده‌است که فرهنگ انسانی به عنوان یک نیروی انتخابی در فرگشت انسان عمل می‌کند و آن را سرعت می‌بخشد. با این حال، این مورد مناقشه است. با مجموعه داده‌های به اندازه کافی بزرگ و روش‌های پژوهشی نوین، دانشمندان می‌توانند تغییرها در فراوانی یک آلل را که در یک زیرمجموعه کوچک از جمعیت در طول یک عمر اتفاق می‌افتد، که کوتاه‌ترین مقیاس زمانی معنی‌دار در تکامل است، مطالعه کنند. مقایسه یک ژن معین با ژن‌های دیگر، به ژنتیک‌دانان توانایی می‌دهد تا تعیین کنند که آیا این ژن تنها در انسان به سرعت در حال فرگشت است یا خیر. به عنوان مثال، در حالی که DNA انسان به‌طور متوسط ۹۸٪ با DNA شامپانزه یکسان است، منطقه به اصطلاح انسان شتاب‌گرفته 1 (HAR1) که در رشد مغز نقش دارد، تنها ۸۵٪ مشابه است.

 میانگین ظرفیت جمجمه بزرگتر با زندگی در مناطق سرد ارتباط دارد.
 تصور می‌شود که چین‌های اپیکانتی یک ویژگی خاص در انسان‌های باستانی از شرق و جنوب شرق آسیا است و ممکن است از پیش در انسان‌های اولیه در آفریقا منشأ گرفته باشد.

## منابع
# جغرافیای زیستی

**جغرافیای زیستی** یا **زیست‌زمین‌نگاری** (به انگلیسی: Biogeography) مطالعه گستردگی گونه‌ها و اکوسیستم‌ها در فضای جغرافیای و دوره‌های زمین‌شناسی است. موجودات زنده و جوامع زیستی اغلب به‌طور منظم در امتداد شیب‌های عرض جغرافیایی، ارتفاع، انزوا و منطقه زیستگاه تغییر می‌کنند. جغرافیای گیاهی شاخه‌ای از جغرافیای زیستی است که پراکنش گیاهان را مطالعه می‌کند. جغرافیای جانوری شاخه‌ای است که پراکنش جانوران را مطالعه می‌کند. جغرافیای قارچی شاخه‌ای است که پراکنش قارچ‌ها را مطالعه می‌کند.

## جستارهای وابسته

* قانون آلن
* قانون برگمان
* کلان‌بوم‌شناسی
* طبقه‌بندی بوم‌شناختی

## منابع
# آرایه‌شناسی فرگشتی

نمودار ژان بتیست لامارک در سال ۱۸۱۵ که انشعاب را در سیر تکامل بی‌مهرگان نشان می‌دهد.
**آرایه‌شناسی فرگشتی** یا **طبقه‌بندیتکاملی** (به انگلیسی: Evolutionary taxonomy)، **سیستماتیک تکاملی** یا **طبقه‌بندی داروینی**، شاخه‌ای از طبقه‌بندی زیست‌شناختی است که به دنبال طبقه‌بندی جانداران با استفاده از ترکیبی از رابطه تبارزایی (تبار مشترک)، رابطه اجداد و نسل (تبار سریال) و درجه تغییر تکاملی است. این نوع طبقه‌بندی ممکن است آرایه‌های کامل را به جای گونه‌های منفرد در نظر بگیرد، بنابراین می‌توان گروه‌هایی از گونه‌ها را به‌عنوان ایجاد گروه‌های جدید استنباط کرد. این مفهوم شناخته‌شده‌ترین شکل خود را در سنتز تکاملی مدرن در اوایل دهه ۱۹۴۰ یافت.

## منابع
# فسیل انتقالی

فسیل یک صدف، گونه‌ای از شکم‌پایان یا دوکفه‌ای‌ها پیرامون شهر قم
یک **سنگوارهٔ انتقالی** به هر سنگواره‌ای از یک موجود زنده گفته می‌شود که دارای ویژگی‌هایی هم شبیه به نیاکان خود و هم شبیه به نوادگان پس از خود که از دودمان پیشین جدا شده‌اند باشد. این امر زمانی مهم است که جمعیت نوادگان از نظر خصوصیات کالبدی و نحوهٔ زیستن تغییرهای عمده‌ای نسبت به نیاکان نموده باشند. سنگوارهٔ گونه‌های انتقالی یادآور این موضوع هستند که تقسیمات ریخت‌شناسی که توسط انسان‌ها انجام شده صرفاً وسیله‌ای برای ادراک بهتر فرایند تکامل گونه‌ها و جدایی تدریجی آن‌ها از نیاکان پیشین است.

## منابع

## جستارهای وابسته

* شواهد نیای مشترک
* گونه‌زایی

## پیوند به بیرون

* Transitional vertebrate fossils FAQ – TalkOrigins Archive
* Tiktaalik – University of Chicago
* Evolution of Whales – Museum of New Zealand
* Are Birds Really Dinosaurs? – University of California Museum of Paleontology
# تراجهش گونه‌ها

**تراجهش گونه‌ها** یا **تغیّرگرایی**، اصطلاحاتی هستند که برای اشاره به ایده‌های فرگشتی مربوط به سده ۱۹ میلادی به کار می‌روند؛ ایده‌هایی که به حدس زدن سازوکار چگونگی تغییر یک گونه به گونه دیگر، پیش از ارائه مفهوم انتخاب طبیعی توسط چارلز داروین، می‌پرداختند. **تغیرگرایی** (به فرانسوی: Transformisme) واژه‌ای بود که ژان-باتیست لامارک در ۱۸۰۹ برای نگره خود به کار برد. اندیشمندان پیشاداروینی ایده‌های فرگشتی شامل اتین ژفروا سن ایلر، رابرت گرنت، و رابرت چمبرز که کتاب *شواهدی بر تاریخ طبیعی آفرینش* را به صورت ناشناس چاپ کرد، از دیگر فعالان گسترش نگرهٔ تراجهش بودند. مخالفت جامعه علمی با این اندیشه‌ها، که از سوی دانشمندان مطرحی همچون ژرژ کوویه و ریچارد اوون (هر دو کالبدشناس) و چارلز لایل زمین‌شناس، بسیار سخت بود و باعث بحث‌های مهمی شد که تاریخ اندیشه فرگشتی را تحت تأثیر قرار داد و بعدها منجر به واکنش‌ها به نگره داروین شدند.

## از دیدگاه تاریخی

تصویری از کتاب ۱۸۸۴ رابرت چمبرز با نام شواهدی از تاریخ طبیعی آفرینش، که مدلی از رشد مربوط به ماهیان (F)، خزندگان(R)، و پرندگان (B) را بر شاخه‌ای اصلی که به پستانداران (M) ختم می‌شود، به نمایش می‌گذارد.
ژان باتیست لامارک نگره‌ای درباره تراجهش گونه‌ها در کتاب *فلسفه جانورشناختی* (۱۸۰۹) ارائه داد. لامارک به این باور نداشت که همه جانداران دارای نسبی مشترک هستند. به جای آن، وی باور داشت که ساختارهای ساده حیات به صورت پیوسته توسط پیدایش آنی به وجود می‌آیند. او همچنین باور داشت که نیرویی حیاتی ذاتی، گونه‌ها را به سوی پیچیده‌تر شدن در طی زمان، و حرکت بر نردبانی که با زنجیره عظیم هستی در ارتباط بود، پیش می‌راند. او همچنین متوجه شد که گونه‌ها با محیط زندگی خود سازگار می‌شوند. او به توضیح این مشاهده با گفتن این پرداخت که همان نیرویی که باعث پدید آمدن پیچیدگی‌های بیشتر می‌شود، اندام‌های جانوران و گیاهان را بر حسب به درد بخور بودن یا نبودنشان تغییر می‌دهد؛ درست همان جوری که ماهیچه‌ها با تمرین بزرگ می‌شوند. او عنوان می‌کند که چنین دگرگونی‌هایی توسط نسل بعدی به ارث می‌رسند و سازگاری آرام با طبیعت را نتیجه می‌دهند. این سازوکار ثانویه سازگاری از راه وراثت صفات اکتسابی با نام لامارک گره خورد و بحث‌های مربوط به فرگشت را در سده ۲۰ میلادی متأثر ساخت.

مکتبی بریتانیایی رادیکال در زمینه کالبدشناسی تطبیقی، که شامل رابرت ناکس جراح و رابرت گرنت کالبدشناس بود، در رابطه نزدیک با مکتب فرانسوی *تغیرگرایی* لامارک داشت. گرنت با پژوهش‌هایش در زمینه هم‌ساخت‌شناسی در اثبات یک نیای مشترک، به ایجاد ایده‌های تراجهشی لامارک و اراسموس داروین کمک کرد. به عنوان دانشجویی جوان، چارلز داروین در پژوهش‌های مربوط به چرخه حیات جانوران دریایی به گرنت پیوست. او همچنین زمین‌شناسی را نزد رابرت جیمسون آموخت؛ کسی که مجله اش به چاپ مقاله‌ای بی نام پرداخت که در آن «آقای لامارک» برای توضیح دادن «فرگشت» جانوران پیچیده، از «کرم‌های ساده»، مورد تقدیر قرار گرفته بود. این مقاله از جمله نخستین متن‌هایی بود که در آن از واژه «فرگشت» بهره گرفته شد. در پایان درس جیمسون، مطلبی با عنوان «خاستگاه گونه‌های جانوری» قرار داشت.

## پانویس

## منابع

* Bowler, Peter J. (2003). *Evolution:The History of an Idea*. University of California Press. ISBN 0-520-23693-9.
* Desmond, Adrian; Moore, James (1994). *Darwin: The Life of a Tormented Evolutionist*. W. W. Norton & Company. ISBN 0-393-31150-3.
* Larson, Edward J. (2004). *Evolution:The Remarkable History of Scientific Theory*. Modern Library. ISBN 0-679-64288-9.

## پیوند به بیرون

* Darwin's Precursors and Influences
# ایده‌های فرگشتی رنسانس و روشنگری

ایده‌های فرگشتی در دوره‌های رنسانس و روشنگری در زمانی که تاریخ طبیعی در طول سده‌های ۱۷ و ۱۸ گسترش یافت، پیچیده‌تر شد و انقلاب علمی و ظهور فلسفه مکانیکی، دیدن جهان طبیعی به‌عنوان ماشینی با قابلیت کار تجزیه و تحلیل را تشویق کرد. اما ایده‌های فرگشتی در اوایل سدهٔ ۱۸ ماهیتی مذهبی و معنوی داشتند. در نیمه دوم سدهٔ هجدهم، ایده‌های مادی‌گرایانه‌تر و صریح‌تری دربارهٔ فرگشت زیست‌شناختی، با افزوده شدن رشته‌های بیشتری در تاریخ اندیشه فرگشتی، پدیدار شدند.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Evolutionary ideas of the Renaissance and Enlightenment». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۹ فروردین ۱۴۰۲.
# سنتز نوین

**سنتز نوین** یا **سنتز مدرن** (به انگلیسی: Modern synthesis) سنتز اوایل قرن ۲۰ ام بود که ایده‌های چارلز داروین و گرگور مندل را در یک چارچوب ریاضیاتی مشترک تلفیق می‌کرد، که این سنتز فرگشت را به عنوان پارادایم اصلی زیست‌شناسی جایگزین کرد و به ثبوت رساند. رویان‌شناسی در سنتز اوائل قرن ۲۰ ام میلادی تعبیه نشده بود؛ بلکه باید منتظر توسعه تکنیک‌های دستکاری ژن در دهه ۱۹۷۰ میلادی، رشد و ترقی در شناخت و درک نمو در سطحی مولکولی، و همچنین ابداع جانشین بعدی سنتز فرگشتی مدرن با عنوان زیست‌شناسی رشدی تکاملی می‌ماند. این عبارت را جولیان هاکسلی در کتاب ۱۹۴۲ میلادی اش با نام *تکامل: سنتز مدرن* ابداع کرد.

## جستارهای وابسته

* تاریخچه اندیشه فرگشتی
* مخالفت‌ها با فرگشت
* چندریختی (زیست‌شناسی)

## منابع
# تاریخچه فرگشت مولکولی

**تاریخچه فرگشت مولکولی** در اوایل قرن بیستم با "بیوشیمی مقایسه‌ای" شروع می‌شود، اما زمینه فرگشت مولکولی در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، به دنبال ظهور زیست‌شناسی مولکولی، به وجود آمد. ظهور توالی پروتئین به زیست‌شناسان مولکولی اجازه داد تا برای ایجاد فیلوژنی بر اساس مقایسه توالی، و استفاده از تفاوت‌های بین توالی‌های همولوگ به عنوان یک ساعت مولکولی برای تخمین زمان از آخرین نیای مشترک انجام شود. در اواخر دهه ۱۹۶۰، نظریه خنثی تکامل مولکولی مبنایی نظری برای ساعت مولکولی فراهم کرد، اگرچه هم نظریه ساعت و هم نظریه خنثی بحث‌برانگیز بودند، زیرا بیشتر زیست‌شناسان تکاملی به شدت به انتخابگرایی و انتخاب طبیعی به عنوان تنها علت مهم تغییر فرگشتی پایبند بودند. پس از دهه ۱۹۷۰، توالی‌یابی اسید نوکلئیک به تکامل مولکولی اجازه داد تا فراتر از پروتئین‌ها به توالی‌های آران‌ای ریبوزومی بسیار حفاظت‌شده برسد، که پایه و اساس مفهوم‌سازی دوباره از تاریخ اولیه حیات بود.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «History of molecular evolution». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۰ اسفند ۱۴۰۱.
# تاریخچه دیرین‌شناسی

**تاریخچه دیرین‌شناسی** (به انگلیسی: History of paleontology)، تاریخچه تلاش برای درک تاریخ حیات روی زمین را با مطالعه فسیل‌های باقی‌مانده توسط جانداران زنده دنبال می‌کند. از آنجایی که دیرین‌شناسی به شناخت موجودات زنده گذشته مربوط می‌شود، دیرین‌شناسی را می‌توان به عنوان یک رشته زیست‌شناسی در نظر گرفت، اما توسعه تاریخی آن ارتباط تنگاتنگی با زمین‌شناسی و تلاش برای درک تاریخ خود زمین داشته‌است.

 *Duria Antiquior – A More Ancient Dorset* یک آبرنگ است که در سال ۱۸۳۰ توسط زمین‌شناس هنری دلا بچه بر اساس سنگواره‌های یافت‌شده توسط مری آنینگ نقاشی شده‌است. اواخر قرن ۱۸ و اوایل قرن ۱۹ زمان تغییرهای سریع و شگرف در ایده‌ها در مورد تاریخ حیات روی زمین بود.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «History of paleontology». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۸ آبان ۱۴۰۱.
# کاربردهای زیست‌شناسی فرگشتی

**زیست‌شناسی فرگشتی**، به‌طور دقیق‌تر درک چگونگی فرگشت جانداران از طریق انتخاب طبیعی، شاخه‌ای علمی است که کاربردهای عملی بسیاری دارد. آفرینش‌گرایان اغلب ادعا می‌کنند که تئوری فرگشت فاقد کاربردهای عملی است. با این حال، این ادعاها توسط دانشمندان رد شده‌است.

## زیست‌شناسی گسترده‌تر

رویکرد فرگشتی کلید تحقیقات امروزی در زیست‌شناسی می‌باشد که مشخص نیست که در مطالعه فرگشت به خودی خود تعیین‌کننده نیست. به خصوص در زیست‌شناسی جاندار و زیست محیطی یا اکولوژی. برای مثال تفکر فرگشتی برای نظریه تاریخ زندگی حائز اهمیت است. ژن یابی و عملکرد آنها به روشهای تطبیقی که نوعی روش فرگشتی است، وابسته است.

## انتخاب مصنوعی

یکی از کاربردهای مهم فناوری فرگشت، انتخاب مصنوعی است که به معنای انتخاب عمدی برخی از صفات در جمعیت جانداران زنده می‌باشد. هزاران سال است که انسانها از شیوه انتخاب مصنوعی در اهلی کردن گیاهان و حیوانات استفاده می‌کنند. اخیراً این نوع از انتخاب یا همان انتخاب مصنوعی بخشی حیاتی از مهندسی ژنتیک که توسط نشانگرهای قابل انتخاب مانند ژن‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک‌ها که در دستکاری دی‌ان‌ای در زیست‌شناسی ملکولی شده‌است. همچنین ممکن است چرخه‌های جهش ژن‌ها را تکرار کرده تا فرگشت پروتئین‌ها با خواص خاص مانند آنزیم‌های اصلاح شده یا آنتی‌بادی‌های جدید در فرایندی به نام فرگشت مستقیم استفاده کرد.

## دارو

مقاومت آنتی بیوتیکی
مقاومت آنتی‌بیوتیکی می‌تواند نتیجه جهش نقطه ای در ژنوم پاتوژن با سرعت حدود ۱ در ۱۰۸ در تکثیر کروموزومی باشد. عمل آنتی‌بیوتیکی علیه پاتوژن می‌تواند یک فشار محیطی به چشم بخورد. باکتری‌هایی که جهش یافته هستند قابلیت زنده ماندن طی تولید مثل را دارند. آنها سپس این صفت را به فرزندان خود منتقل می‌کنند که حاصل آن کلنی‌ای کاملاً مقاوم است.

درک تغییراتی که در طی فرگشت جاندار به وقوع می‌پیوندد، می‌تواند ژن‌های مورد نیاز برای ساخت قسمتهایی از بدن را نشان دهد. ژنهایی که ممکن است در اختلالات ژنتیکی انسان نقش داشته باشند. برای مثال، تترا مکزیکی نوعی ماهی غار آلبینو است که در طی فرگشت بینایی خود را از دست داده‌است. باروری جمعیت‌های مختلف این ماهی کور با یکدیگر باعث شد فرزندانی با چشم‌های کارآمد و سالم به وجود آید، زیرا جهش‌های مختلفی در جمعیت‌های جدا شده که در غارهای مختلف فرگشت یافته بودند، رخ داده بود. این به شناسایی ژنهای مورد نیاز برای بینایی و رنگدانه، مانند کریستالین‌ها و گیرنده ملانوکورتین ۱ کمک نمود. به‌طور مشابه، مقایسه ژنوم ماهی یخی قطب جنوب که فاقد گلبولهای قرمز است، رابطه نزدیکی با ماهی راک کد قطب جنوب را نشان می‌دهد. این شباهت در ژنوم‌های این دو نوع ماهی ژن‌های آشکار شده برای ساخت این سلول‌های خونی را نشان داد.

## علوم کامپیوتر

از آنجا که فرگشت می‌تواند فرایندها و شبکه‌های بسیار بهینه ای را به وجود آورد، کاربردهای زیادی در علم کامپیوتر دارد. در اینجا، شبیه‌سازی‌های فرگشت با استفاده از الگوریتم‌های فرگشتی و زندگی مصنوعی توسط کارهای نیلز آل باریکلی در دهه ۱۹۶۰ آغاز شد و توسط الکس فریزر گسترش یافت. الکس فریزر یک سری مقالات در مورد شبیه‌سازی انتخاب مصنوعی منتشر کرد و همین باعث گسترش شبیه‌سازی‌ها شد. فرگشت مصنوعی به عنوان یک نتیجه از کارهای اینگو رکنبرگ در دهه ۱۹۶۰ و اوایل ۱۹۷۰ به روش بهینه‌سازی شناخته شده‌ای تبدیل شد و او از راهکارهای فرگشت برای حل مشکلات پیچیده مهندسی استفاده کرد. الگوریتم‌های ژنتیکی توسط نوشته‌های جان هلند، به‌طور ویژه ای محبوبیت پیدا کرد.

## منابع
# جرم‌شناسی زیست اجتماعی

**جرم‌شناسی زیست اجتماعی** (انگلیسی: Biosocial criminology) حوزه‌ای میان رشته‌ای است که هدف آن تبیین جرم و رفتار ضداجتماعی با بررسی عوامل زیست‌جامعه‌شناسی است. در حالی که جرم‌شناسی معاصر تحت تسلط نظریه‌های جامعه‌شناسی است، جرم‌شناسی زیست‌اجتماعی نیز مشارکت‌های بالقوه حوزه‌هایی مانند ژنتیک رفتاری، عصب روان‌شناسی، و روان‌شناسی فرگشتی را تشخیص می‌دهد.

## جستارهای وابسته

* ژنتیک رفتاری
* نژادگرایی علمی
* زیست‌جامعه‌شناسی

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Biosocial criminology». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۸ ژانویه ۲۰۲۳.
# ژنتیک بوم‌شناختی

مجموعه‌ای از جمجمه‌های نخستی‌سانان در موزه جانورشناسی تطبیقی دانشگاه هاروارد، که در پژوهشی با محوریت ژنتیک بوم‌شناختی این جانوران مورد استفاده قرار گرفته است.
**ژنتیک بوم‌شناختی** مطالعه ژنتیک در جمعیت‌های طبیعی است. صفات در یک جمعیت را می‌توان برای نشان دادن یک گونه که با محیط در حال تغییر سازگار است، مشاهده و کمّیت‌سازی کرد.

این در تضاد با ژنتیک سنتی است، که بیشتر بر روی تلاقی بین سویه‌های آزمایشگاهی و تجزیه و تحلیل توالی DNA که ژن‌ها را در سطح مولکولی مطالعه می‌کند، کار می‌کند.

پژوهش‌ها در این زمینه بر روی صفات با اهمیت بوم‌شناختی است - یعنی صفات مربوط به تناسب اندام که بر بقا و تولید مثل جاندار تأثیر می‌گذارد. به عنوان مثال می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: زمان گل‌دهی، تحمل به خشکی، چندریختی، تقلید و جلوگیری از حمله شکارچیان.

ژنتیک بوم‌شناختی ابزاری ویژه برای مطالعه گونه‌های در معرض خطر است. متا بارکدینگ و eDNA برای بررسی تنوع زیستی گونه‌ها در یک اکوسیستم استفاده می‌شود.

## همچنین ببینید

* مقاومت آنتی‌بیوتیکی
* چندریختی (زیست‌شناسی)

## منابع
# زیبایی‌شناسی فرگشتی

**زیبایی‌شناسی فرگشتی** یا **زیبایی‌شناسی تکاملی**، اشاره به نظریات روان‌شناسی فرگشتی دارد که در آن، این گونه استدلال شده‌است که برتری‌های زیبایی‌شناسی انسان، در بقا و تولید مثل او مؤثر بوده‌است.

بر اساس این نظریه، مواردی مثل، برتری‌های رنگی، نسبت تناسب بدن همسر، شکل‌ها، وابستگی‌های عاطفی با اشیاء و بسیاری از جنبه‌های زیبایی‌شناختی دیگر را می‌توان با مراجعه به فرگشت انسان، توضیح داد.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Evolutionary aesthetics». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱ ژوئن ۲۰۱۵.
# بوم‌شناسی فرگشتی

درخت فیلوژنتیک موجودات زنده
**بوم‌شناسی فرگشتی** در تقاطع بوم‌شناسی و زیست‌شناسی فرگشتی قرار دارد. این روش به مطالعه اکولوژی به روشی نزدیک می‌شود که صریحاً تاریخچه تکاملی گونه‌ها و تعاملات یا فعل و انفعالات بین آن‌ها را در نظر می‌گیرد.

## تعریف

در مقابل، می‌توان آن را به عنوان رویکردی برای مطالعه تکامل در نظر گرفت که شامل درک تعاملات بین گونه‌های تحت بررسی است. زیرشاخه‌های اصلی اکولوژی تکاملی عبارتند از: تکامل (تحول) تاریخ زندگی، جامعه‌شناسی (‏تکامل رفتار اجتماعی)، تحول کنش‌های بین‌گونه‌ای. (‏به عنوان مثال هم‌کاری، فعل و انفعالات طعمه - شکارچی، انگلی شدن، جهش‌گرایی) ‏و تکامل تنوع زیستی و جوامع اکولوژیکی.

اکولوژی تکاملی به‌طور کلی دو چیز را در نظر می‌گیرد: چگونگی تعامل (‏هم در میان گونه‌ها و هم بین گونه‌ها و محیط فیزیکی آن‌ها)، شکل‌گیری گونه‌ها از طریق گزینش و سازگاری و پیامدهای تغییر تکاملی حاصل از آن.

## جستارهای وابسته

* ژنتیک بوم‌شناختی

## منابع