Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# گونه‌زایی ناهمجا

گونه‌زایی ناهمجا
**گونه‌زایی ناهمجا**، **گونه‌زایی دگرجا** یا **گونه‌زایی دگرمیهن** (به انگلیسی: Allopatric speciation)، به ظهور یک گونه جدید در اثر اکتساب سازوکار جداسازی مؤثر در جمعیت پایه‌گذار که از نظر جغرافیایی منزوی است می‌گویند.

گونه‌زایی ناهمجا یعنی تکامل موانع تولیدمثلی ژنتیکی بین دو جهت که از لحاظ جغرافیایی توسط یکی مانع خارجی فیزیکی مانند توپوگرافی، آب (یا زمین) یا زیستگاه‌های نامساعد از یکدیگر جدا شده باشند. در گونه‌هایی که انتشار کمی داشته یا شدیداً به زیستگاه خود محدود شده‌اند ممکن است موانع خارجی جمعیت‌ها را در مقیاس میکروجغرافیایی تقسیم کنند. مانند زیستگاه‌های جداگانه‌ای که در یک دریاچه وجود دارد.

آلوپاتری با کاهش شدید جابجایی افراد یا گامت‌های آنها مشخص می‌شود، نه با فاصلهٔ جغرافیایی و موانع خارجی تبادل ژنتیکی را کاهش داده و به صفر نمی‌رساند. دو نوع گونه‌زایی آلوپاتریک وجود دارد که از لحاظ ساختار جمعیت و دینامیک ژنتیکی با یکدیگر اختلاف دارند.

گونه‌زایی vicariont یا vicariance زمانی اتفاق می‌افتد که در جمعیت که دارای انتشار وسیعی هستند با ایجاد یک مانع خارجی انقراض جمعیت‌های وارد شده با مهاجرت به یک ناحیه مجزا تقسیم شوند به عنوان مثال ظهور تنگهٔ پاناما در پلیوسن بسیاری از جانداران آبزی را به دو بخش آرام (پاسیفیک) و کارائیب تقسیم نمود که برخی از آنها تبدیل به گونه‌های مجزایی شدند. به نظر می‌رسد که این نوع گونه‌زایی با گزینش طبیعی و رانش ژن در دو جمعیت همراه باشد و احتمالاً در یکی از جمعیت‌ها بیشتر از دیگری است. نوع دیگری از گونه‌زدایی آلوپاتریک زمانی اتفاق می‌افتد که یک کلنی از یک جمعیت مادری که دارای انتشار وسیعی می‌باشد. اشتقاق پیدا کند. Mayr این نوع گونه‌زایی را Peripatric speciation نامیده‌است. بسیاری از متخصصان ژنتیک جمعیت معتقدند که تغییرهای ژنتیکی ایجادشده در گونه‌زایی vicariant, peripatric شبیه هم می‌باشند. اماTempleton , Carson , Mayr اظهار داشتند که به هنگام تشکیل کلنی و تا زمانی که اندازهٔ جمعیت آن پایین است در اثر رانش ژن تغییرهایی در فرکانس آللی کلنی در بعضی لوکوس‌ها ایجاد می‌شود. این تغییرها سبب می‌شوند تا گزینش طبیعی روی لوکوس‌های دیگر یا ترکیب‌های ژنتیکی که جدیداً با محیط سازگار شده‌اند عمل کند. در این حالت جمعیت یکی اوج تغییر یا Peak shift را متحمل می‌شود که Templeton در سال ۱۹۸۰ آن را تحت عنوان Transilience نامیده‌است. این مدل که تحت عنوان گونه‌زایی اثر پایه‌گذار (founder effect) نیز نامیده می‌شود بسیار قابل بحث است.

## جستارهای وابسته

* گونه‌زایی همجا
* گونه‌زایی پراجا
* گونه‌زایی پیرابوم

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Allopatric speciation». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۹.
# سامانه طبیعت (کتاب)

صفحه آغازین نسخه ۱۷۵۸ کتاب سامانه طبیعت
**سامانه طبیعت** (به لاتین: Systema Naturae) یکی از آثار بزرگ گیاه‌شناس، جانورشناس، و پزشک سوئدی، کارل لینه، است. نخستین چاپ این کتاب در ۱۷۳۵ بیرون داده شد. عنوان کامل چاپ دهم این کتاب که مهم‌ترین چاپ آن نیز به‌شمار می‌رود، «Systema naturæ per regna tria naturæ، secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis» بود که به زبان پارسی به صورت «سامانه طبیعت در سه فرمانرو، بر پایه رده، راسته، سرده، و گونه‌ها به همراه ویژگی‌ها، تفاوت‌ها، مترادف‌ها، و مکان‌ها» بازگردانی می‌شود.

نسخه چاپ دهم این کتاب به عنوان نقطه آغاز دایره واژگان زیست‌شناسی شناخته می‌شود. در سال‌های ۱۷۶۸–۱۷۶۶، لینه نسخه ۱۲ام را که اصلاحات بیشتری داشت به چاپ رساند. این نسخه واپسین نسخه‌ای بود که توسط خود او ویرایش شد.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Systema Naturae». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۱ نوامبر ۲۰۱۲.

## پیوند به بیرون

* Linné online، دانشگاه اوپسالا
# نام‌گذاری تباری

سه روش رایج برای تعریف نام یک کلاد: تعریف مبتنی بر گره، مبتنی بر شاخه و مبتنی بر آپومورفی. درخت نشان‌دهنده یک فرضیه تبارزایی در مورد روابط A, B و C است.
**نام‌گذاری تباری** یا **نام‌گذاری فیلوژنتیک** Phylogenetic nomenclature یک روش نام‌گذاری برای گونهها در زیست‌شناسی است که از تعریف تبارزایی برای نام آرایه‌ها استفاده می‌کند که در زیر توضیح داده شده‌است. این در تضاد با رویکرد سنتی آرایه‌شناسی است، که در آن نام آرایه‌ها با یک *نماد* تعریف می‌شوند، که می‌تواند یک نمونه یا یک آرایه با رتبه پایین‌تر و یک توصیف واژه‌ای باشد. نام‌گذاری تبارزایشی در حال حاضر توسط *کد بین‌المللی نامگذاری فیلوژنتیک* (*PhyloCode*) تنظیم می‌شود.

 کلاد نشان داده شده با خطوط نقطه‌چین در هر شکل توسط جد X مشخص می‌شود. با این فرضیه که روابط مانند درخت سمت چپ هستند، کلاد شامل X, A، B و C است. با این فرضیه که روابط مانند شکل هستند. درخت سمت راست، کلاد شامل X, A و B است.
 «درخت تبارشاخه تک‌تباری جانداران».

## منابع
# آنتوان لوران د ژوسیو

| آنتوان لوران د ژوسیو |
| --- |
|  |
| زادهٔ | ۱۲ آوریل ۱۷۴۸ لیون |
| درگذشت | ۱۷ سپتامبر ۱۸۳۶ (۸۸ سال) پاریس |
| ملیت | فرانسه |
| شناخته‌شده برای | طبقه‌بندی گیاهان گلدار |
| **پیشینه علمی** |
| شاخه(ها) | گیاه‌شناسی |
| محل کار | Jardin des Plantes |
| کوته‌نوشت مؤلف (گیاه‌شناسی) | Juss. |
|  |

**آنتوان لوران د ژوسیو** (انگلیسی: Antoine Laurent de Jussieu; ۱۲ آوریل ۱۷۴۸ – ۱۷ سپتامبر ۱۸۳۶) یک دانشمند در زمینه گیاه‌شناسی اهل فرانسه بود.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Antoine Laurent de Jussieu». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۵ فوریه ۲۰۱۷.

## پیوند به بیرون
# آدولف انگلر

| آدولف انگلر |
| --- |
|  |
| زادهٔ | ۲۵ مارس ۱۸۴۴ زاگان, پادشاهی پروس |
| درگذشت | ۱۰ اکتبر ۱۹۳۰ برلین, جمهوری وایمار |
| ملیت | آلمان |
| محل تحصیل | دانشگاه برسلاو |
| شناخته‌شده برای | *Die Natürlichen Pflanzenfamilien* |
| جوایز | Linnean Medal (1913) |
| **پیشینه علمی** |
| شاخه(ها) | گیاه‌شناسی, آرایه‌شناسی آلفا |
| محل کار | Botanical Institute of Munich دانشگاه کیل دانشگاه هومبولت برلین |
|  |

**آدولف انگلر** (انگلیسی: Adolf Engler؛ ۲۵ مارس ۱۸۴۴ – ۱۰ اکتبر ۱۹۳۰) یک دانشمند در زمینه گیاه‌شناسی و آرایه‌شناسی آلفا اهل آلمان بود.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Adolf Engler». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱ ژوئیه ۲۰۱۴.
* «Adolf Engler». دریافت‌شده در ۱ ژوئیه ۲۰۱۴.

## پیوند به بیرون
# جداریختی

در شاخه‌بندی جانداران، **جُداریختی** یا آپومورفی (به انگلیسی: apomorphy) خصوصیتی است که نسبت به اجداد مستقیم دارای تغییر وضعیت باشد یا روی شجره‌نامه، نسبت به گروه‌های خارجی‌تر، متفاوت باشد. در واقع جداریختی همان خصوصیات شاخص مربوط به هر گروه است یعنی خصوصیاتی که در گروه یافت می‌شود ولی در خارج گروه خیر. برای مثال در پستانداران، وجود مو یک جداریختی است و همچنین عدم حضور مو در آب‌بازسانان نیز یک جداریختی دیگر است.

به جداریختی، گاه «نوریختی» هم گفته‌اند اما اصطلاح نوریختی بیشتر به مفهومی دیگر در زمین‌شناسی اشاره دارد.

## هم‌جداریختی

هم‌جداریختی یا سیناپومورفی (Synapomorphy) به جداریختی مشترک بین دو یا چند نمونه می‌گویند. مثلاً وجود مو هم‌جداریختی پستانداران است یعنی خصوصیتی که در همهٔ آنها مشترک است اما هم‌جداریختی زیرگروه‌های آنها نیست. زیرا هر چند همه مو دارند ولی مو در آنها جداریخت نیست.

## خودجداریختی

خودجداریختی یا آتوپومورفی (Autapomorphy)، نوعی خاص از هم‌جداریختی است که به هیچ وجه در گروه‌های دور یا نزدیک به صورت مشابه، وجود نداشته باشد مثلاً قدرت پرواز (هر چند که «قدرت پرواز» خصوصیتی نیست که بتوان برای آن ارزش کلادیستیک تعیین کرد زیرا به شدت از منطق فازی پیروی می‌کند و بسیار متغیر است) خودجداریختی پرندگان نیست زیرا خفاش‌ها نیز می‌توانند پرواز کنند. البته این ویژگی را می‌توان هم‌جداریختی پرندگان نامید زیرا اجداد مستقیم آنها پرواز نمی‌کردند مگر اینکه ثابت شود آن نیاکان هم پرواز می‌کردند.

## پانویس
# لسبوس

| لسبوس |
| --- |
| واحد استانی |
|  |
|  |
| کشور |  یونان |
| استان | اژه شمالی |
| شهر | میتیلن |
| مساحت |
|  • کل | ۱۶۳۲٫۸ کیلومتر مربع (۶۳۰٫۴ مایل مربع) |
| جمعیت (۲۰۰۱) |
|  • کل | ۹۰۶۴۳ |
|  • تراکم | ۵۶/کیلومتر مربع (۱۴۰/مایل مربع) |
| منطقهٔ زمانی | یوتی‌سی ۱+ (CET) |
|  • تابستانی (DST) | یوتی‌سی ۲+ (CEST) |
| کد پستی | xx 81x |
| کد منطقه | ۲۲۵x۰ |
| پلاک | ΜΥ |
| وبگاه | www.lesvos.gr |

**لِسبوس** یا **لِسوُس** (به یونانی: Λέσβος) که گاهی به نام موتیلنه (مرکز جزیره) نیز خوانده می‌شود، سومین جزیرهٔ یونان از لحاظ وسعت است که در دریای اژه واقع شده‌است.
موتیلنه، بر اساس تاریخ‌نگاران اخیر یونانی، در سدهٔ یازدهٔ پیش از میلاد مسیح و توسط خانوادهٔ پنتیلدائه، که خود اهل تسالی بودند، تأسیس شد.
اما بر اساس ایلیاد هومر، لسبوس بخشی از پادشاهی پریاموس (واقع در ترکیهٔ امروزی) بود.

تصویر ماهواره‌ای از لسبوس، ۱۹۹۵

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Lesbos Island». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۵.