# نویسنده

آنتون چخوف
**نویسنده،** در شکل عامیانه، در اشاره به پدیدآورندهٔ یک متن (تقریباً هر متنی) گفته می‌شود. اما از نظر تخصصی نویسنده به کسی گفته می‌شود که به‌طور حرفه‌ای نوشتن را در زندگی خود دنبال می‌کند.

در حال حاضر، واژهٔ **نویسنده** شکل کامل‌تری یافته، و نه‌تنها برای اشاره به داستان‌نویسان، بلکه برای اشاره به افرادی که در زمینه‌های دیگر می‌نویسند نیز به‌کار می‌رود؛ مانند نویسندهٔ نمایش‌نامه، یا نویسندهٔ متن فیلم (که به آن‌ها به‌ترتیب نمایش‌نامه‌نویس و فیلم‌نامه‌نویس می‌گویند) همچنین، هر کسی که به‌طور حرفه‌ای این کار را انجام می‌دهد نیز نویسنده است؛ برای مثال، شخصی که بابت یک دستمزد مشخص متنی را می‌نگارد عرفاً نویسنده است. اما شخصی که صرفاً گه‌گاه به نوشتن متون شخصی می‌پردازد نویسنده محسوب نمی‌شود.

## تعریف

پرویز ناتل خانلری: «اگر نویسندگی را در کل به معنی عمل کسی که می‌نویسد بگیریم، هر کس را که بنویسد، اگر چه نوشتهٔ او سیاههٔ خرج خانه یا دفتر حساب دکانش باشد، نویسنده باید خواند. در این حال نویسندگی کار دشواری نیست. الفبا را باید شناخت و مختصر خطی باید داشت که خواندنی باشد. اما در اصطلاح، این‌گونه کسان نویسنده خوانده نمی‌شوند، **نویسنده** کسی را گویند که کارش این است، یعنی معانی و مطالبی در ذهن دارد که از آن سود یا لذتی عام برای خوانندگان حاصل می‌شود و آن معانی را به طریقی می‌نویسد که همه به خواندن نوشتهٔ او رغبت می‌کنند و از آن لذت یا سود می‌برند. معنی نویسنده در عرف، باز هم از این خاص‌تر است، کسی که کتابی دربارهٔ نجوم بنویسد، اگر چه اصول این علم را درست بیان کرده و نکته‌های تازه‌ای در آن به میان آورده، نویسنده نیست، منجم است. مؤلف کتاب‌های تاریخ و جغرافیا و فیزیک و شیمی را هم نویسنده نمی‌خوانند، عنوان این پژوهندگان: مورخ، فیزیک‌دان، شیمی‌دان است. اما اگر کسی در یکی از رشته‌ها کتابی بنویسد که هنرش در انشای عبارت و بیان مطلب، دل‌نشین و ستودنی باشد، او را گذشته از عنوانی که دارد، نویسنده هم می‌خوانند. پس نویسندگی هنر خوب و زیبا نوشتن است.»

## نویسندگی از نگاه ابن‌خلدون

ابن خلدون، جامعه‌شناس و تاریخ‌نگار تونسی، صنایع را به دو دسته تقسیم می‌کند:

۱. صنایعی که در اجتماع ضروری هستند. ۲. صنایعی که از لحاظ موضوع شریف شمرده می‌شوند.

او نویسندگی و صحافی و استنساخ کتب را جزو صنایع دستهٔ دوم طبقه‌بندی می‌کند و دربارهٔ آن می‌گوید: «این صنعت نیاز انسان را حفظ می‌کند، و آن را از دستبرد فراموشی نگه‌می‌دارد، و اندیشه‌ها و خاطرات درونی انسان را به کسانِ غایبی که از وی دورند می‌رساند، و نتایج اندیشه‌ها و دانش‌ها را در کتب جاویدان می‌سازد [...] و دارندهٔ آن با پادشاهان بزرگ همبزم می‌شود و به محفل خلوت و بزم آنان راه می‌یابد»

## تفاوت نویسنده و نویسندهٔ نهفته و راوی

**نویسنده،** شخصی واقعی است که متنی خلق می‌کند. نباید نویسنده را با راوی یا نویسندهٔ نهفتهٔ روایت اشتباه گرفت. نویسندهٔ نهفته نه نویسندهٔ واقعی اثر است، نه راوی. نویسندهٔ نهفته تصویری از نویسنده است که در خلال خواندن روایت در ذهن خواننده شکل می‌گیرد. به‌راحتی (و برای اداکردن حق مطلب) می‌توان نویسندهٔ نهفته را «نویسندهٔ استنباط‌شده» از سوی خواننده نامید.

## تقویت بلاغت در نویسندگی

ابن خلدون برای تقویت ملکه (استعدادِ) سخندانی، «حفظ‌کردنِ سخنانِ نغزِ نویسندگان بزرگ» را توصیه می‌کند. او در جلد دوم *مقدمه* می‌نویسد که هر که بخواهد زبان عربی را بیاموزد، ناگزیر باید بر محفوظات خود بیفزاید و به‌هراندازه که محفوظات او نیکوتر باشد و آن‌ها را از نوع و طبقهٔ عالیِ سخن برگزیند و مقدار بیشتری حفظ کند، به‌همان میزان ملکه‌ای (استعدادی) که برای حفظ‌کننده حاصل می‌شود نیکوتر خواهد بود؛ بنابراین ملکهٔ شاعری در نتیجهٔ حفظ‌کردن اشعار، و ملکهٔ نویسندگی نیز در نتیجهٔ حفظ‌کردن نثرهای مسجع و غیرمسجع حاصل می‌شود و ملکهٔ علمی نیز در پرتو ممارست در علوم و فهم مطالب و تحقیق و تفحص در مسائل علمی به‌دست می‌آید. به همین سبب، دانشمندان و فقیهانْ جملگی در بلاغت ناتوان‌اند و تنها علت آن نیز نوع محفوظاتی است که نخست در ذهن ایشان تمرکز می‌یابد؛ یعنی ایشان حافظهٔ خود را از قوانین علمی و عبارات فقهیِ غیربلیغ و کم‌مایه انباشته می‌کنند و از این‌رو، هرگاه این‌گونه محفوظات در اندیشه سبقت جوید و فزونی یابد، ملکهٔ حاصل از آن‌ها در نهایتِ کوتاهی و عجز از بلاغت خواهد بود. همچنین اشعار فقیهان و نحویان و متکلمان و صاحبان نظریات علمی و دیگر کسانی را که کمتر به حفظ‌کردن سخنان گلچین و برگزیده همت می‌گمارند، خالی از بلاغت می‌یابیم.

او سپس پرسشی مطرح می‌کند: «چرا سخن عرب در دورهٔ اسلام نسبت به سخنِ دورهٔ جاهلیت برتر است؟» او خود به این پرسش پاسخ می‌دهد: «سببْ این است که آنان‌که عصر اسلام را درک کرده‌اند طبقهٔ عالیِ سخن را در قرآن و حدیث شنیده‌اند (سخنانی که بشر از آوردنِ مانند آن عاجز مانده است) و چون این سخنان بر دل آنان نشسته و نفوس ایشان بر اسلوب‌های آن‌ها پرورش یافته، طبیعتاً ملکهٔ بلاغتِ آنان بر ملکهٔ بلاغتِ اهل جاهلیت (که سخن قرآن و حدیث را نشنیده و بر آن پرورش نیافته‌اند) برتری یافته است. برای همین است که سخنانِ گویندگانِ عصر اسلامی (خواه نظم خواه نثر) نسبت به آنِ عصرِ جاهلیت نیکوتر و صافی‌تر است.

## جستارهای وابسته

* ادیب
* فهرست نویسندگان جهان
* فهرست نویسندگان ایرانی
* فهرست ژانرهای نویسندگی

## منابع