# هنری فوندا

| هنری فوندا |
| --- |
| فوندا در *وارلاک* (۱۹۵۹) |
| نام هنگام تولد | هنری جینز فوندا |
| زادهٔ | ۱۶ مهٔ ۱۹۰۵ گرند آیلند، نبراسکا، ایالات متحده |
| درگذشت | ۱۲ اوت ۱۹۸۲ (۷۷ سال) لس آنجلس، کالیفرنیا، ایالات متحده |
| محل تحصیل | دانشگاه مینه‌سوتا |
| پیشه | بازیگر |
| سال‌های فعالیت | ۱۹۲۸–۱۹۸۱ |
| همسران | * مارگارت سولاوان (ا. ۱۹۳۱–۱۹۳۳)
* فرنسیس فورد سیمور (ا. ۱۹۳۶–۱۹۵۰)
* سوزان بلانچارد (ا. ۱۹۵۰–۱۹۵۶)
* آفردا فرانکتی (ا. ۱۹۵۷–۱۹۶۱)
* شرلی می آدامز (ا. ۱۹۶۵)
 |
| فرزندان | ۳، شامل جین و پیتر |
| خویشاوندان | * بریجیت فوندا (نوه)
* تروی گاریتی (نوه)
 |
|  |
| پیشینه نظامی |
| وفاداری | ایالات متحده |
| شاخه نظامی | نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا |
| سال‌های خدمت | ۱۹۴۲–۱۹۴۵ |
| درجه | ستوان |
| یگان | اطلاعات رزمی هوایی |
| جنگ‌ها و عملیات‌ها | * جنگ جهانی دوم
	+ جنگ اقیانوس آرام
		- لشکرکشی جزایر پالائو و ماریانا
		- عملیات هیلستن
		- نبرد ایوو جیما
 |
| نشان‌ها | * نشان ستاره برنزی
* لوح تقدیر ریاست‌جمهوری برای واحد نظامی
 |
|  |

**هنری جینز فوندا** (انگلیسی: Henry Jaynes Fonda؛ ۱۶ مهٔ ۱۹۰۵ – ۱۲ اوت ۱۹۸۲) بازیگر آمریکایی بود که پنج دهه در برادوی و هالیوود فعالیت کرد. او اغلب نقش شخصیت‌هایی را بازی می‌کرد که نمایانگر مردم عادی بودند.

فوندا در نبراسکا زاده و بزرگ شد. او در آغاز به‌عنوان بازیگر برادوی شناخته شد و نخستین حضور سینمایی‌اش در سال ۱۹۳۵ رقم خورد. شهرت سینمایی او با نقش‌آفرینی در فیلم‌هایی چون *جزبل* (۱۹۳۸)، *جسی جیمز* (۱۹۳۹) و *آقای لینکلن جوان* (۱۹۳۹) افزایش یافت. او برای نقش تام جود در فیلم *خوشه‌های خشم* (۱۹۴۰) نامزد دریافت جایزهٔ اسکار بهترین بازیگر مرد شد.

در سال ۱۹۴۱، فوندا در کنار باربارا استانویک در کمدی اسکروبال *بانو ایو* نقش‌آفرینی کرد. پس از خدمت در جنگ جهانی دوم، او در دو وسترن تحسین‌شده، *حادثه آکس‌بو* (۱۹۴۳) و *کلمنتاین عزیزم* (۱۹۴۶) به کارگردانی جان فورد بازی کرد و سپس در وسترن دیگر فورد، *دژ آپاچی* (۱۹۴۸) ظاهر شد. فوندا طی یک دورهٔ هفت‌ساله از سینما فاصله گرفت و بر تئاتر تمرکز کرد، اما در سال ۱۹۵۵ با فیلم *آقای رابرتس*، که پیش‌تر در برادوی نیز در آن نقش‌آفرینی کرده بود، به سینما بازگشت. در سال ۱۹۵۶، در ۵۱ سالگی، نقش اصلی فیلم *مرد عوضی* اثر آلفرد هیچکاک را ایفا کرد. یک سال بعد، در فیلم *۱۲ مرد خشمگین* (۱۹۵۷) در نقش هیئت‌منصفهٔ شمارهٔ ۸ ظاهر شد؛ فیلمی که خود تهیه‌کنندهٔ آن بود و جایزهٔ بفتا برای بهترین بازیگر خارجی را برایش به همراه داشت.

در ادامهٔ کارنامهٔ هنری‌اش، فوندا طیفی از نقش‌ها را ایفا کرد؛ از جمله نقش منفی در فیلم حماسی *روزی روزگاری در غرب* (۱۹۶۸) و نقش اصلی در کمدی رمانتیک *مال من مال تو مال ما* در کنار لوسیل بال. او همچنین در نقش‌های نظامی ظاهر شد؛ از جمله به‌عنوان سرهنگ در فیلم *نبرد بولج* (۱۹۶۵) و دریاسالار نیمیتز در فیلم *میدوی* (۱۹۷۶). فوندا در پنجاه و چهارمین دوره جوایز اسکار برای آخرین نقش سینمایی خود در فیلم *کنار برکه طلایی* (۱۹۸۱)، که در کنار کاترین هپبورن و دخترش جین فوندا بازی کرده بود، جایزهٔ اسکار بهترین بازیگر مرد را دریافت کرد. او به دلیل بیماری نتوانست در مراسم حضور یابد و پنج ماه بعد بر اثر بیماری قلبی درگذشت.

فوندا پدرسالار خانواده‌ای از بازیگران بود که شامل دخترش جین فوندا، پسرش پیتر فوندا و نوه‌هایش بریجیت فوندا و تروی گاریتی می‌شود. در سال ۱۹۹۹، انستیتوی فیلم آمریکا او را به‌عنوان ششمین افسانهٔ مرد بزرگ سینمای کلاسیک هالیوود (ستارگانی که نخستین فیلمشان پیش از ۱۹۵۰ منتشر شده بود) معرفی کرد.

## زندگی

هنری جینز فوندا در ۱۶ مهٔ ۱۹۰۵ در گرند آیلند، نبراسکا زاده شد. او فرزند ویلیام بریس فوندا، چاپگر، و همسرش هربرتا (جینز) بود. خانواده در سال ۱۹۰۶ به اوماها، نبراسکا نقل مکان کردند.

ریشهٔ پدری فوندا به یکی از نیاکانش در جنوا، ایتالیا بازمی‌گردد که در سدهٔ پانزدهم به هلند مهاجرت کرد.. در سال ۱۶۴۲ شاخه‌ای از خانوادهٔ فوندا به مستعمرهٔ هلند نو در ساحل شرقی آمریکای شمالی مهاجرت نمودند. آنان از نخستین گروه‌های هلندی بودند که در منطقهٔ امروزی ایالت نیویورک ساکن شدند و شهر فوندا، نیویورک را بنیان گذاشتند. تا سال ۱۸۸۸ بسیاری از نوادگان این خانواده به نبراسکا کوچ کردند.

فوندا در خانواده‌ای پرورش یافت که پیرو آیین علم مسیحی بودند. خانوادهٔ او بسیار صمیمی و حامی یکدیگر بودند و به دلیل باورهای مذهبی از مراجعه به پزشک پرهیز می‌کردند. با وجود این پیشینهٔ مذهبی، فوندا بعدها به ندانم‌گرایی گرایش یافت.

او در کودکی پسری خجالتی و کوتاه‌قد بود که از معاشرت با دختران (جز خواهرانش) پرهیز می‌کرد، اما در اسکیت، شنا و دویدن مهارت داشت. فوندا به‌طور نیمه‌وقت در چاپخانهٔ پدرش کار می‌کرد و به حرفهٔ روزنامه‌نگاری علاقه نشان می‌داد. بعدها پس از مدرسه در شرکت تلفن مشغول شد و به طراحی نیز علاقه داشت. فوندا عضو فعال پیشاهنگی پسران آمریکا بود. در زندگی‌نامهٔ هاوارد تیچمن و همچنین گفته‌های پسرش پیتر فوندا آمده است که او به درجهٔ عقاب رسید، هرچند برخی منابع دیگر این ادعا را رد کرده و او را صرفاً یک سرپرست پیشاهنگان معرفی کرده‌اند.

در ۱۴ سالگی، فوندا همراه پدرش شاهد قتل وحشیانهٔ ویل براون در جریان شورش نژادی اوماها در سال ۱۹۱۹ بود. این واقعه خشم عمیقی در او برانگیخت و تا پایان عمر نسبت به تبعیض حساس باقی ماند. او در مصاحبه‌ای با بی‌بی‌سی در سال ۱۹۷۵ گفت: «این وحشتناک‌ترین صحنه‌ای بود که در عمرم دیده‌ام. دست‌هایم خیس بود، اشک در چشمانم جمع شده بود. تنها چیزی که به ذهنم می‌رسید آن مرد سیاه‌پوست جوان بود که بر سر طناب آویزان شده بود.»

تا سال پایانی دبیرستان، فوندا بیش از ۱۸۰ سانتی‌متر قد داشت، اما همچنان فردی خجالتی بود. او در دانشگاه مینه‌سوتا در رشتهٔ روزنامه‌نگاری تحصیل کرد، هرچند فارغ‌التحصیل نشد. در دوران دانشجویی عضو انجمن Chi Delta Xi بود که بعدها به شاخهٔ Gamma Delta انجمن Chi Phi تبدیل شد. پس از ترک دانشگاه، در شرکت Retail Credit Company مشغول به کار شد.

او پدرسالار خانواده‌ای از هنرپیشگان معروف است: پسرش پیتر فوندا، دخترش جین فوندا و نوه‌هایش بریجیت فوندا و تروی گاریتی.

فوندا در طی حضور ۴۷ ساله‌اش در عرصهٔ سینما در کلاسیک‌هایی همچون *خوشه‌های خشم*، *۱۲ مرد خشمگین*، *کلمنتاین عزیزم* و *روزی روزگاری در غرب* نقش‌آفرینی کرده است.

در سال ۱۹۶۸ سرجو لئونه با ایجاد انقلابی در سبک بازی فوندا کلیشه همیشگی او که بازی در نقش «آدم خوب‌ها» بود را شکست و نقش یک قاتل شیطان صفت را در فیلم روزی روزگاری در غرب به او داد که به عنوان یکی از به یاد ماندنی‌ترین شخصیت‌های منفی سینما شناخته می‌شود.

فوندا در سال ۱۹۸۲ و در سن ۷۶ سالگی به خاطر بازی در فیلم «روی گلدن پاند» جایزه اسکار بهترین بازیگر مرد را دریافت کرد که از این حیث به عنوان کهن‌سال‌ترین برنده جایزه اسکار شناخته می‌شود. قبل از آن و در سال ۱۹۸۰ نیز یک جایزه اسکار افتخاری دریافت کرده بود.

## درگذشت

وی در ۱۲ اوت ۱۹۸۲ در لس آنجلس، کالیفرنیا بر اثر ناراحتی قلبی در سن ۷۷ سالگی درگذشت.

## جوایز

* برنده جایزه تونی بهترین بازیگر مرد برای فیلم *آقای رابرتس*
* برنده جایزه بفتا بهترین بازیگر مرد برای فیلم *۱۲ مرد خشمگین*
* برنده جایزه اسکار افتخاری در سال ۱۹۸۰
* برنده جایزه اسکار بهترین بازیگر مرد برای فیلم *کنار برکه طلایی*
* برنده جایزه گلدن گلوب بهترین بازیگر مرد فیلم درام برای فیلم *کنار برکه طلایی*

## فیلم‌شناسی

فوندا در فیلم *بانو ایو*
* *کشاورز زن می‌گیرد* (۱۹۳۵؛ اولین نقش‌آفرینی فوندا)
* *تنها یکبار زندگی می‌کنید* (۱۹۳۷)
* *جزبل* (۱۹۳۸)
* *جسی جیمز* (۱۹۳۹)
* *آقای لینکلن جوان* (نقش آبراهام لینکلن) (۱۹۳۹)
* *طبل‌ها با چرخش پا* (۱۹۳۹)
* *خوشه‌های خشم* (۱۹۴۰)
* *لیلیان راسل* (۱۹۴۰)
* *بانو ایو* (۱۹۴۱)
* *حیوان نر* (۱۹۴۲)
* *داستان‌های منهتن* (۱۹۴۲)
* *خیابان بزرگ* (۱۹۴۲)
* *حادثه آکس‌بو* (۱۹۴۳)
* *کلمنتاین عزیزم* (نقش وایات ارپ) (۱۹۴۶)
* *فراری* (۱۹۴۷)
* *دیزی کنیون* (۱۹۴۷)
* *دژ آپاچی* (۱۹۴۸)
* *آقای رابرتس* (۱۹۵۵)
* *جنگ و صلح* (۱۹۵۶)
* *مرد عوضی* (۱۹۵۶)
* *۱۲ مرد خشمگین* (۱۹۵۷)
* *ستاره حلبی* (۱۹۵۷)
* *عشق بازیگری* (۱۹۵۸)
* *وارلاک* (۱۹۵۹)
* *طولانی‌ترین روز* (۱۹۶۲)
* *چگونه غرب تسخیر شد* (۱۹۶۲)
* *کوهستان اسپنسر* (۱۹۶۳)
* *بهترین مرد* (۱۹۶۴)
* *وضعیت رفع خطر* (نقش رئیس‌جمهور) (۱۹۶۴)
* *سکس و دختر مجرد* (۱۹۶۴)
* *راندرز* (۱۹۶۵)
* *در راه خطر* (نقش چستر نیمیتز)(۱۹۶۵)
* *بازی کثیف* (۱۹۶۵)
* *نبرد تانک‌ها* (۱۹۶۵)
* *به عصر سختی‌ها خوش آمدید* (۱۹۶۷)
* *روزی روزگاری در غرب* (۱۹۶۸)
* *مال من مال تو مال ما* (۱۹۶۸)
* *برای قهرمانان خیلی دیر است* (۱۹۷۰)
* *گاهی فکری بزرگ* (۱۹۷۱)
* *چهارشنبه خاکستر* (۱۹۷۳)
* *به من می‌گویند هیچ‌کس* (۱۹۷۳)
* *آخرین روزهای موسولینی* (۱۹۷۴)
* *میدوی* (نقش چستر نیمیتز) (۱۹۷۶)
* *قطار هوایی* (۱۹۷۷)
* *سد معبر بزرگ دودی* (۱۹۷۷)
* *یورش بزرگ* (۱۹۷۸)
* *کلاه شاپو* (۱۹۷۸)
* *حمله زنبورها* (۱۹۷۸)
* *شهاب‌وار* (۱۹۷۹)
* *کنار برکه طلایی* (۱۹۸۱؛ برنده جایزه اسکار بهترین بازیگر نقش اول مرد؛ آخرین نقش‌آفرینی فوندا)

### تلویزیون

* *ریشه‌ها: نسل‌های بعدی* (۱۹۷۹)

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی

## پیوند به بیرون

* هنری فوندا در بانک اطلاعات اینترنتی برادوی
* هنری فوندا در بانک اطلاعات اینترنتی فیلم‌ها (IMDb)
* هنری فوندا در تی‌سی‌ام