# موشک ایکس-ام

| موشک ایکس-ام |
| --- |
| پوستر اکران |
| کارگردان | کرت نیومن |
| تهیه‌کننده | کرت نیومن موری لرنر (اجرایی) رابرت ال. لیپرت (مجری) |
| فیلمنامه‌نویس | کرت نیومن ارویل اچ. همپتون (دیالوگ‌های اضافه) دالتون ترامبو (تأیید نشده)  |
| بازیگران | لوید بریجز اسا مسن جان امری نوا بیری جونیور هیو اوبراین موریس انکروم |
| موسیقی | فردی گروفی |
| فیلم‌بردار | کارل استراس |
| تدوینگر | هری دابلیو. گرستاد |
| شرکت تولید | لیپرت پیکچرز |
| توزیع‌کننده | لیپرت پیکچرز |
| تاریخ‌های انتشار | * ۲۶ مه ۱۹۵۰ (۱۹۵۰-0۵-۲۶) (ایالات متحده)
 |
| مدت زمان | ۷۸ دقیقه |
| کشور | ایالات متحده |
| زبان | انگلیسی  |
| هزینهٔ فیلم | ۹۴٬۰۰۰ دلار |
| فروش گیشه | ۶۵۰٬۰۰۰ دلار |

مدت: 2 دقیقه و 5 ثانیه2:05پیش‌پرده
موشک ایکس-ام (به انگلیسی: Rocketship X-M) (همچنین با نام مأموریت اکتشافی ماه شناخته می‌شود) یک فیلم علمی-تخیلی سیاه‌وسفید آمریکایی محصول سال ۱۹۵۰ از شرکت لیپرت پیکچرز است که اولین ماجراجویی در ماورای جو در دوران پس از جنگ جهانی دوم به‌شمار می‌رود. این فیلم توسط کرت نیومن تهیه و کارگردانی شده و ستارگانی چون لوید بریجز، اسا مسن، جان امری، نوا بیری جونیور، هیو اوبراین و موریس انکروم در آن به ایفای نقش پرداخته‌اند.

*موشک ایکس-ام* داستان یک مأموریت اکتشافی به کره ماه را روایت می‌کند که به بیراهه می‌رود. از طریق مجموعه‌ای از حوادث پیش‌بینی‌نشده، خدمه مأموریت خود را در سیاره مریخ می‌یابند. آن‌ها بقایای یک تمدن مریخی را کشف می‌کنند که مدت‌ها پیش در اثر جنگ اتمی نابود شده و اکنون به وضعیت فروپاشی اجتماعی بازگشته است.

## خلاصه داستان

چهار مرد و یک زن از حوزه موشکی وایت سندز سوار بر موشک RX-M (مخفف Rocketship Expedition-Moon) برای نخستین مأموریت اکتشافی بشریت به سوی ماه به فضا پرتاب می‌شوند. در میانه راه، پس از جان سالم به در بردن از جدا شدن ناگهانی مرحله اول موشک و یک طوفان شهاب‌واره‌ای، موتورهای آن‌ها ناگهان از کار می‌افتند. با محاسبه مجدد نسبت سوخت و جابه‌جایی چندین سوخت مختلف، مشکل برطرف می‌شود که ظاهراً اجازه ادامه مسیر به سمت ماه را می‌دهد. اما زمانی که موتورها دوباره روشن می‌شوند، موشک RX-M از کنترل خارج شده و با سرعت زیاد به مسیری فراتر از ماه می‌رود. شتاب زیاد باعث می‌شود خدمه بیهوش شوند. آن‌ها چند روز بعد به هوش می‌آیند و متوجه می‌شوند که ۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ مایل سفر کرده‌اند و اکنون موشک RX-M تنها ۵۰٬۰۰۰ مایل با مریخ فاصله دارد.

در این نقطه، رنگ فیلم از سیاه و سفید به رنگ‌آمیزی قرمز (Tinted Red) تغییر می‌کند.

موشک RX-M به سلامت از جو مریخ عبور کرده و فرود می‌آید. صبح روز بعد، خدمه که به دلیل سطح پایین اکسیژن، ماسک اکسیژن هوانوردی به صورت دارند، شروع به کاوش در سطح متروک مریخ می‌کنند. آن‌ها شواهدی از یک تمدن مرده اما پیشرفته مریخی پیدا می‌کنند: یک مجسمه فلزی از صورت و در دوردست، ویرانه‌هایی به سبک معماری مدرن. شمارشگر گایگر آن‌ها سطوح خطرناکی از تشعشع را ثبت می‌کند که نشان می‌دهد یک جنگ هسته‌ای در گذشته‌های دور در مریخ رخ داده است.

خدمه در غاری پناه می‌گیرند و متوجه نوادگان انسانی اولیه آن تمدن می‌شوند که از پشت تخته‌سنگ‌ها ظاهر شده و به سمت آن‌ها می‌خزند. اندکی بعد، دو تن از کاوشگران با زنی نابینا روبرو می‌شوند که با شنیدن صدای آن‌ها (که توسط ماسک اکسیژن تغییر یافته) جیغ می‌کشد. قبایل مریخی که دچار سوختگی ناشی از تشعشع شده‌اند، با پرتاب سنگ‌های بزرگ و تبرهای سنگی حمله می‌کنند. کاوشگران که تنها به یک هفت‌تیر و یک تفنگ گلنگدنی مسلح هستند، از خود دفاع می‌کنند و عمداً تیرها را به خطا می‌زنند. سرگرد کوریگان بر اثر اصابت سنگ بزرگی که توسط مریخی‌ها پرتاب شده، کشته می‌شود. لحظاتی بعد، دکتر اکستروم با یک تبر سنگی به قتل می‌رسد. چمبرلین، ناوبر گروه، به شدت مجروح می‌شود. سرهنگ گراهام، دکتر ون هورن و چمبرلین در نهایت راه خود را به سمت سفینه پیدا می‌کنند.

در این نقطه، رنگ فیلم از قرمز به سیاه و سفید بازمی‌گردد.

با نزدیک شدن موشک RX-M به زمین، سه بازمانده (گراهام، ون هورن و چمبرلین بیهوش) محاسبه می‌کنند که سوختی برای فرود ندارند. سرهنگ گراهام با پایگاه تماس گرفته و وضعیت وخیم خود را به دکتر فلمینگ گزارش می‌دهد. گراهام و ون هورن در حالی که موشک سقوط کنترل‌نشده خود را آغاز می‌کند، یکدیگر را در آغوش می‌گیرند و در لحظات باقی‌مانده به هم دلداری می‌دهند. آن‌ها از دریچه سفینه، سقوط سریع خود را به سمت نوا اسکوشیا تماشا می‌کنند.

بعدها دکتر فلمینگ که به شدت تحت تأثیر قرار گرفته، به مطبوعات اطلاع می‌دهد که تمام خدمه جان باخته‌اند. وقتی از او می‌پرسند که آیا مأموریت شکست خورده است، او اظهار می‌کند که اکنون تمام تئوری‌ها دربارهٔ پروازهای فضایی سرنشین‌دار ثابت شده است و دریافت هشدار وخیم از سوی خدمه می‌تواند به معنای نجات بشریت باشد.

## بازیگران

* لوید بریجز در نقش سرهنگ فلوید گراهام
* اسا مسن در نقش دکتر لیزا ون هورن
* جان امری در نقش دکتر کارل اکستروم
* نوا بیری جونیور در نقش سرگرد ویلیام کوریگان
* هیو اوبراین در نقش هری چمبرلین
* موریس انکروم در نقش دکتر رالف فلمینگ
* شری مورلند در نقش زن نابینای مریخی
* جاد هولدرن در نقش خبرنگار (نامش در عنوان‌بندی نیامده)
* استارت هولمز در نقش خبرنگار (نامش در عنوان‌بندی نیامده)
* باربارا استانویک در نقش خبرنگار (نامش در عنوان‌بندی نیامده)
* کازمو ساردو در نقش خبرنگار (نامش در عنوان‌بندی نیامده)
* بری نورتون در نقش خبرنگار (نامش در عنوان‌بندی نیامده)

## تولید

از آنجا که مشکلات تولید باعث تأخیر در اکران فیلم هدف کره ماه (۱۹۵۰) ساخته جرج پال شده بود، *موشک ایکس-ام* به سرعت و تنها در ۱۸ روز با بودجه ۹۴٬۰۰۰ دلار ساخته شد. سپس ۲۵ روز پیش از فیلم پال به سینماها فرستاده شد تا از تبلیغات گسترده ملی فیلم هدف کره ماه نهایت استفاده را ببرد.

سطح مریخ با استفاده از مکان‌های دورافتاده در کالیفرنیای جنوبی شبیه‌سازی شد. مکانی که خدمه از فضاپیما خارج شده و شروع به کاوش می‌کنند، زابریسکی پوینت در پارک ملی دث ولی است. نسخه‌های اکران سینمایی اصلی فیلم در سال ۱۹۵۰ تمام صحنه‌های مریخ را به رنگ قهوه‌ای-صورتی (Sepia) رنگ‌آمیزی کرده بودند. سایر صحنه‌ها به صورت سیاه‌وسفید هستند.

طراحی موشک RX-M از تصاویر موشکی که در مقاله‌ای در شماره ۱۷ ژانویه ۱۹۴۹ مجله *لایف* چاپ شده بود، اقتباس شد. ساختار داخلی مرحله دوم بزرگتر فضاپیما دارای نردبان بلندی است که خدمه باید از آن بالا بروند؛ این نردبان از میان محفظه سوخت موشک عبور می‌کند که در تمام طرفین آن مجموعه‌ای از مخازن سوخت باریک پر شده با مواد شیمیایی مختلف پیشران قرار دارد. با انتخاب و اختلاط آن‌ها به نسبت‌های مختلف، سطوح مختلفی از رانش از موتورها قابل دستیابی است. نردبان خدمه به یک دریچه فشار گرد در وسط یک دیواره عرضی منتهی می‌شود که به بخش بالایی محل زندگی و کنترل خدمه راه دارد.

ابزارها و تجهیزات فنی توسط شرکت هواپیماسازی آلاید در نورت هالیوود تأمین شد.

### دقت تاریخی و علمی

پنج کاوشگر مریخ لباس‌های مازاد نظامی ایالات متحده، از جمله لباس‌های سرهمی و ژاکت‌های چرمی خلبانی به تن دارند. در برخی نقدها ذکر شده که کاوشگران ماسک ضد گاز زده‌اند، اما ماسک‌های ضد گاز باید دارای عینک محافظ چشم باشند. به دلیل جو رقیق مریخ، کاوشگران در واقع از دستگاه‌های تنفس اکسیژن نظامی مشابه آنچه آتش‌نشانان نظامی استفاده می‌کنند، بهره می‌برند.

چندین مورد عجیب و اشتباه علمی در طول فیلم دیده می‌شود:

در حالی که کمتر از ۱۵ دقیقه به پرتاب باقی مانده، خدمه موشک همچنان در حال برگزاری یک کنفرانس مطبوعاتی آرام در ساختمان پایگاه هستند. موشک RX-M از سکوی پرتاب مستقیماً به بالا می‌رود و پس از خروج از جو زمین، یک چرخش تند ۹۰ درجه انجام می‌دهد تا در مدار زمین قرار گیرد. سرعت آن در ارتفاع ۳۶۰ مایلی ۳۴۰۰ مایل در ساعت ذکر شده است؛ در حالی که در واقع سرعت مداری در آن ارتفاع ۱۸۷۸۳ مایل در ساعت است (اگرچه سرعت فرار تقریباً به درستی ۲۵۰۰۰ مایل در ساعت اعلام شده است). همزمان با آن چرخش، کابین خدمه در داخل بدنه موشک می‌چرخد تا کف کابین همیشه رو به «پایین» باشد. اگرچه اشیاء برای نشان دادن فقدان گرانش به صورت معلق نشان داده می‌شوند، اما هیچ‌یک از پنج خدمه معلق نمی‌شوند و ظاهراً تحت تأثیر بی‌وزنی قرار نمی‌گیرند.

مرحله اول جدا شده موشک (در حالی که موتور آن هنوز روشن است) و طوفان شهاب‌واره‌ای بعدی (که در دیالوگ‌ها به اشتباه شهاب‌سنگ نامیده می‌شود) هر دو در خلأ بی‌صدای فضا صداهای غرش تولید می‌کنند که از داخل کابین شنیده می‌شود. گروه‌های آن شهاب‌واره‌های سریع‌السیر از نظر شکل و جزئیات کاملاً یکسان به نظر می‌رسند (در واقع، همان شهاب‌واره‌های صحنه از زوایای مختلف فیلم‌برداری شده و سپس با اندازه‌های مختلف روی نگاتیو اصلی چاپ شده‌اند).

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Rocketship X-M». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۹ ژانویه ۲۰۲۶.

## پیوند به بیرون