Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# موقعیت‌یابی صوتی

Beluga پرتو پژواک را برای انتخاب نقطه روی "صفحه لمسی" صوتی هیدروفون ها در آب هدف قرار می دهد.
**موقعیت‌یابی صوتی** (مکان‌یابی از طریق صوت) شاخه ای از علم فیزیک است که به شناسایی فاصله و جهت جسمی با استفاده از امواج صوتی یا بازتاب آن می‌پردازد.
موقعیت جسم می‌تواند متحرک یا ثابت باشد و همین‌طور می‌تواند در حالت گاز (مانند اتمسفر) یا مایع (مانند اقیانوس‌ها) یا جامد (مانند درون زمین) باشد.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Acoustic location». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۳ اکتبر ۲۰۱۷.
# دلیجه معمولی

| دلیجه معمولی |
| --- |
|  |
| دلیجه معمولی بالغ نر |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پرندگان |
| راسته: | شاهین‌سانان |
| تیره: | شاهینان |
| سرده: | *شاهین* |
| گونه: | F. tinnunculus |
| نام دوبخشی |
| Falco tinnunculus لینه، ۱۷۵۸ |
| زیرگونه‌ها |
|
حدود ۱۱ زیرگونه. متن را ببینید. |
|  |
| بخش غربی زیستگاه دلیجه معمولی زرد: محل تخم‌گذاری، سبز: زیستگاه دائمی |

**دِلیجه معمولی** یا **دلیجهٔ ناخن‌سیاه** نام گونه‌ای پرنده است.
این پرنده از راستهٔ شاهین‌سانان، خانوادهٔ شاهینان، سردۀ شاهین‌ است.

پرهای دلیجه معمولی بیشتر قهوه‌ای با خال‌های تیره هستند. برخلاف بیشتر شاهین‌ها، دلیجه دورنگی جنسیتی دارد، بدین معنی که رنگ نر آن با رنگ ماده آن تفاوت دارد. سر و دم دلیجه معمولی نر آبی-خاکستری است. در ماده‌ها، دم قهوه‌ای با نوارهای سیاه است. در هر دو جنس، انتهای دم سیاه‌رنگ است و نواری سفید دارد.

## ویژگی‌ها

#### ظاهر

دلیجه معمولی ۳۲ تا ۳۸ سانتی‌متر درازا و حدود ۲۰۰ گرم وزن دارد. پرنده نر کوچکتر است. این پرنده در آسیا و اروپا زندگی می‌کند.

#### پرواز

دلیجه معمولی و تعدادی اندک از پرندگان دیگر از جمله پرستوهای دریایی تنها برای چند ثانیه می‌توانند پیش از یورش به سوی طعمه در هوا درجابال‌زنی باقی بمانند.

#### تولیدمثل

دلیجه معمولی، مانند بیشتر شاهین‌ها، لانه نمی‌سازد. این پرنده اوایل بهار پس از پیدا کردن جفت، در شکاف صخره‌ها یا لانه متروک پرندگانی مانند کلاغ و در شهرها، در سوراخها و شکافهای ساختمان‌های بلند یا پشت‌بام‌ها تخم می‌گذارد. تعداد تخم‌ها ۳ تا ۶ عدد است، پرنده ماده روی آن‌ها می‌نشیند و پرنده نر به شکار می‌رود و ماده را تغذیه می‌کند. جوجه‌ها پس از ۲۷ تا ۲۹ روز از تخم بیرون می‌آیند. پس از آن، پرنده نر و ماده با هم به شکار می‌روند. جوجه‌ها پس از چهار هفته مستقل می‌شوند و لانه را ترک می‌کنند.

طول عمر دلیجه معمولی حداکثر به شانزده سال می‌رسد.

## نگارخانه

* دلیجهٔ معمولی نر در حال فرود آمدن
* دلیجهٔ معمولی نر بالغ
* دلیجهٔ معمولی ماده
* دلیجهٔ معمولی در ایران
* تخم دلیجهٔ معمولی
* دلیجۀ نر
* دلیجۀ نر
* دلیجۀ نر

## منابع
# موش کالیفرنیا

| موش کالیفرنیا |
| --- |
| وضعیت حفاظت |
|  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| تیره: | همسترهای دم‌کوتاه |
| گونه: | P. californicus |
| نام دوبخشی |
| Peromyscus californicus |

**موش کالیفرنیا** (نام علمی: *Peromyscus californicus*) نام یک گونه از سرده موش‌های آهویی است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «California mouse». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۳ دسامبر ۲۰۱۴.

## پیوند به بیرون
# موش میدان نفتی

| موش میدان نفتی |
| --- |
|  |
| موش میدان نفتی، *Peromyscus polionotus* |
| وضعیت حفاظت |
|  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| تیره: | همسترهای دم‌کوتاه |
| گونه: | P. polionotus |
| نام دوبخشی |
| Peromyscus polionotus |

**موش میدان نفتی** (نام علمی: *Peromyscus polionotus*) نام یک گونه از سرده موش‌های آهویی است.

## توزیع و زیستگاه

موش اولدفیلد تنها در جنوب شرقی ایالات متحده، از فلوریدا تا تنسی رخ می دهد. انها در درجه اول در سواحل و زمینه های شنی زندگی می کنند.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Oldfield mouse». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۳ دسامبر ۲۰۱۴.

## پیوند به بیرون
# مارموت شکم‌زرد

| مارموت شکم‌زرد |
| --- |
|  |
| نمای جانبی مارموت شکم‌زرد در پارک ملی یوسیمیتی |
| وضعیت حفاظت |
|  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| تیره: | سنجاب |
| سرده: | *مارموت* |
| زیرسرده: | *مارموت* |
| گونه: | '**مارموت شکم‌زرد** |
| نام دوبخشی |
| Marmota flaviventris (جان جیمز اودوبان and Bachman, 1841) |
|  |
| *Marmota flaviventris* range |

**مارموت شکم‌زرد** (*Marmota flaviventris*) گونه‌ای مارموت است که در کوهستان راکی و سیرانوادا در کالیفرنیا زندگی می‌کند. این پستاندار فعالیت روزانه دارد و شب‌ها می‌خوابد. مارموت شکم‌زرد همه‌چیزخوار است و از برگ، گل، علف، حبوبات، میوه، ملخ و تخم حیوانات تغذیه می‌کند.

## پانویس

* Habitat of the Yellow-bellied Marmot
* "Marmota flaviventris". سیستم اطلاعاتی جامع تاکسونومیک. Retrieved 18 March 2006.
* Thorington, R. W. Jr. and R. S. Hoffman. 2005. Family Sciuridae. pp. 754–818 *in* Mammal Species of the World a Taxonomic and Geographic Reference. D. E. Wilson and D. M. Reeder eds. Johns Hopkins University Press, Baltimore.
# سنجاب زمینی کالیفرنیا

| سنجاب زمینی کالیفرنیا |
| --- |
|  |
| سنجاب زمینی کالیفرنیا، *Otospermophilus beecheyi* |
| وضعیت حفاظت |
|  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| تیره: | سنجاب |
| گونه: | O. beecheyi |
| نام دوبخشی |
| Otospermophilus beecheyi |

**سنجاب زمینی کالیفرنیا** (نام علمی: *Otospermophilus beecheyi*) نام یک گونه از سرده دانه‌دوست‌ها است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «California ground squirrel». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۴ اکتبر ۲۰۱۴.

## پیوند به بیرون
# سنجاب زمینی کلمبیا

| سنجاب زمینی کلمبیا |
| --- |
|  |
| سنجاب زمینی کلمبیا، *Urocitellus columbianus* |
| وضعیت حفاظت |
|  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| تیره: | سنجاب |
| سرده: | سنجاب‌های زمینی تمام‌شمالی |
| گونه: | U. columbianus |
| نام دوبخشی |
| Urocitellus columbianus |
|  |

**سنجاب زمینی کلمبیا** (نام علمی: *Urocitellus columbianus*) نام یک گونه از سرده سنجاب‌های زمینی تمام‌شمالی است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Columbian ground squirrel». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۴ اکتبر ۲۰۱۵.

## پیوند به بیرون
# سنجاب زمینی ریچاردسون

| سنجاب زمینی ریچاردسون |
| --- |
|  |
| سنجاب زمینی ریچاردسون، *Urocitellus richardsonii* |
| وضعیت حفاظت |
|  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| تیره: | سنجاب |
| گونه: | U. richardsonii |
| نام دوبخشی |
| Urocitellus richardsonii |

**سنجاب زمینی ریچاردسون** (نام علمی: *Urocitellus richardsonii*) نام یک گونه از سرده سنجاب‌های زمینی تمام‌شمالی است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Richardson's ground squirrel». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۴ اکتبر ۲۰۱۴.

## پیوند به بیرون
# سنجاب زمینی بلدینگ

| سنجاب زمینی بلدینگ |
| --- |
|  |
| سنجاب زمینی بلدینگ، *Urocitellus beldingi* |
| وضعیت حفاظت |
|  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| تیره: | سنجاب |
| سرده: | سنجاب‌های زمینی تمام‌شمالی |
| گونه: | U. beldingi |
| نام دوبخشی |
| Urocitellus beldingi |
|  |

**سنجاب زمینی بلدینگ** (نام علمی: *Urocitellus beldingi*) نام یک گونه از سرده سنجاب‌های زمینی تمام‌شمالی است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Belding's ground squirrel». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۴ اکتبر ۲۰۱۵.

## پیوند به بیرون
# رقابت اسپرم

اسپرم انسان
**رقابت اسپرم** (انگلیسی: Sperm competition) فرایند رقابتی بین اسپرماتوزون دو یا چند نر مختلف برای باروری یک تخمک در طول تولیدمثل جنسی است. رقابت زمانی می‌تواند رخ دهد که ماده‌ها چندین شریک جفت‌گیری بالقوه داشته‌باشند.

## جستارهای وابسته

* موش خانگی

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Sperm competition». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۳۰ ژانویه ۲۰۲۳.
# سنجاب زمینی دماغه

| سنجاب زمینی دماغه |
| --- |
|  |
| سنجاب زمینی دماغه، *Xerus inauris* |
| وضعیت حفاظت |
|  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| تیره: | سنجاب |
| سرده: | سنجاب زمینی آفریقایی |
| گونه: | X. inauris |
| نام دوبخشی |
| Xerus inauris |
|  |

**سنجاب زمینی دماغه** (نام علمی: *Xerus inauris*) نام یک گونه از سرده سنجاب زمینی آفریقایی است.

## نگارخانه

*
*
*

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Cape ground squirrel». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۶ اکتبر ۲۰۱۵.

## پیوند به بیرون
# نیازمند (جوجه)

جوجه‌های نیازمند در آشیانه
یک جانور **نیازمند** (به انگلیسی: nidicolous)؛ از واژۀ لاتین *nidus* به معنی "لانه" و *-colus* "ساکن") جانوری است که به دلیل نیاز به غذا، محافظت و یادگیری مهارت‌های زنده‌ماندن به والدین بستگی دارد و در زادگاه خود برای یک مدت طولانی باقی می‌ماند. آنها برعکس گونه‌های بی‌نیاز هستند که والدین خود را زودتر ترک می‌کنند و به طور مستقل زنده می‌مانند.

دو اصطلاح دیگر نیز توسط دانشمندان برای پدیده‌های رشدی مرتبط استفاده می‌شود: *دیررس* (نسبتاً در بدو تولد یا جوجه‌آوری رشد نکرده، درمانده، کور، بدون پر یا مو، و توانای مراقبت از خود را ندارند) و*زودرس* (نسبتاً در بدو تولد یا جوجه‌آوری رشد کرده‌اند، توانایی دفاع از خود را دارند). اگرچه همپوشانی زیادی بین گونه‌های دیررس و نیازمند وجود دارد، اما این اصطلاحات یکسان نیستند. همه جانوران دیررس بنا به ضرورت نیازمند هستند، اما یک جانور ممکن است حتی اگر زودرس باشد و در صورت نیاز کاملاً قادر به ترک آن باشد، نیازمند باشد. نمونه‌هایی از گونه‌های زودرس اما نیازمند شامل بسیاری از کاکایی‌ها و پرستودریایی‌ها هستند.

نمونه‌هایی از گونه‌های نیازمند نیز شامل پستانداران و بسیاری از گونه‌های پرندگان است. بیشتر جانوران نیازمند دیررس هستند. در طول طول عمر، مغز یک جانور نیازمند 8 تا 10 برابر اندازه اولیه خود بزرگ می‌شود، در حالی‌که در جانوران بی‌نیاز از 1.5 تا 2.5 برابر بزرگ می‌شود.

## منابع
# بی‌نیاز (جوجه)

5 جوجه در آستانه لانه قبل از اولین پرواز
جانوران **بی‌نیاز** (به انگلیسی: Nidifugous) جاندارانی هستند که مدت کوتاهی پس از جوجه‌شدن یا تولد لانه را ترک می‌کنند. این اصطلاح از واژهٔ لاتین *nidus* به معنای «لانه» و *fugere* به معنای «فرار» گرفته شده‌است. این اصطلاح اغلب برای توصیف پرندگان استفاده می‌شود و توسط لورنز اوکن در سال ۱۸۱۶ معرفی شد. جوجه‌های پرندگان در بسیاری از خانواده‌ها مانند پرندگان ساحلی، پرندگان آبزی و شکارشونده‌ها معمولاً بی‌نیاز هستند.

اصطلاح *nidifugous* گاهی مترادف با واژهٔ *زودرس* به کار می‌رود، زیرا همه گونه‌های nidifugous زودرس هستند - یعنی با چشمانی باز متولد می‌شوند و توانایی حرکت مستقل را دارند. با این حال، همه پرندگان زودرس لانه را ترک نمی‌کنند. برخی از آنها ممکن است در لانه بمانند و بنابراین به جای بی‌نیاز، نیازمند هستند. بسیاری از کاکایی‌ها و پرستودریایی‌ها زودرس هستند اما نیازمند هستند.

## منابع
# خرگوش پاتاگونی

| خرگوش پاتاگونی محدودهٔ زمانی: پلیستوسن - اکنون |
| --- |
|  |
| باغ‌وحشی در آرژانتین |
| وضعیت حفاظت |
|  نزدیک تهدید  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| تیره: | خوگچگان هندی |
| سرده: | گوش‌بلند |
|  |
| Patagonian mara range |

**خرگوش پاتاگونی** (به انگلیسی: Patagonian Mara) یک حیوان جونده درشت‌هیکل بومی آمریکای جنوبی است که هم شبیه خرگوش و هم شبیه یک الاغ است.

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی
# زادآوری همیارانه

جیجاق بوته‌ای فلوریدا، یکی از گونه‌های زاغ بومی آمریکای شمالی است. این پرنده تنها گونه بومی ایالت فلوریدای ایالات متحده و یکی از تنها ۱۵ گونه بومی ایالات متحده است.
**زادآوری همیارانه** یا **زادآوری همکارانه** Cooperative breeding یک نظام اجتماعی که با مراقبت دگروالدینی مشخص می‌شود: فرزندان نه تنها توسط والدین خود مراقبت می‌شوند، بلکه از اعضای گروه اضافی که اغلب یاور (یا یاریگر) نامیده می‌شوند نیز مراقبت می‌شوند. زادآوری همیارانه طیف گسترده‌ای از ساختارهای گروهی را دربر می‌گیرد، از یک جفت زادآور با یاورانی که از یک فصل قبل فرزندان آنها هستند، تا گروه‌هایی با چند نر و ماده زادآور (چندجنسی) و یاورانی که فرزندان بالغ برخی هستند اما نه همه. از زادآوران در گروه، به گروه‌هایی که گاهی یاوران با تولید فرزندان خود به عنوان بخشی از نسل گروه به وضعیت همزادآوری می‌رسند. زادآوری همیاری در گروه‌های طبقه‌بندی شامل پرندگان، پستانداران، ماهیان، و حشرات رخ می‌دهد.

## منابع
# مارموت آلپی

| مارموت آلپی |
| --- |
|  |
| مارموت آلپی |
| وضعیت حفاظت |
|  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| تیره: | سنجاب |
| سرده: | مارموت |
| گونه: | M. marmota |
| نام دوبخشی |
| Marmota marmota |

**مارموت آلپی** (نام علمی: *Marmota marmota*) گونه‌ای جونده از سرده مارموت است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Alpine marmot». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۵ اکتبر ۲۰۱۴.

## پیوند به بیرون
# حافظه فضایی

حافظه فضایی برای پیمایش در یک محیط ضروری است
در روان‌شناسی شناختی و علوم اعصاب، **حافظه فضایی** (به انگلیسی:spatial memory) شکلی از حافظه است که مسئول ثبت و بازیابی اطلاعات مورد نیاز برای برنامه‌ریزی یک دوره در یک مکان و یادآوری مکان یک شی یا وقوع یک رویداد می‌باشد. حافظه فضایی برای جهت‌یابی در فضا ضروری است. حافظه فضایی را نیز می‌توان به حافظه فضایی خودمحور یا ایگوسنتریک (به انگلیسی:egocentric) و دیگرمحور یا الوسنتریک (به انگلیسی:allocentric) تقسیم کرد. حافظه فضایی یک فرد برای حرکت در یک شهر آشنا مورد نیاز است. حافظه فضایی موش برای یادگیری محل غذا در انتهای یک هزارتو ضروری است. هم در انسان و هم در حیوانات، خاطرات فضایی به صورت یک نقشه شناختی خلاصه می‌شود.

حافظه فضایی بازنمایی‌هایی در حافظه کاری، کوتاه مدت و حافظه بلند مدت دارد. تحقیقات نشان می‌دهد که مناطق خاصی از مغز مرتبط با حافظه فضایی هستند. از روش‌های زیادی برای اندازه‌گیری حافظه فضایی در کودکان، بزرگسالان و حیوانات استفاده می‌شود.

## جستارهای وابسته

* نقشه شناختی
* شیوه لوکی
* نگاشت فضایی
* حافظه دیداری

## منابع

## پیوند به بیرون

* Getlost.ca
# تشی‌های جهان جدید

| تشی‌های جهان جدید محدودهٔ زمانی: الیگوسن پسین تا امروزه
PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N |
| --- |
|  |
| تشی‌های جهان جدید، *Erethizontidae* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| زیرراسته: | تشی‌شکلان |
| تیره: | **Erethizontidae** |

**تشی‌های جهان جدید** (نام علمی: *Erethizontidae*) نام یک تیره از راسته جوندگان است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «New World porcupine». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۶ مه ۲۰۱۴.

## پیوند به بیرون
# مهندس بوم‌سازگان

بیورها به دلیل تأثیرهایی که سدهای آنها بر جریان کانال، ژئومورفولوژی و بوم‌شناسی دارد، مهندسان پیشگام اکوسیستم هستند.
 کلپ مهندسان اکوسیستم خودزا هستند، با ساختن ساختار لازم برای جنگل‌های کلپ
**مهندس بوم‌سازگان** (به انگلیسی: Ecosystem engineer) به هر گونه‌ای گفته می‌شود که یک زیستگاه را ایجاد، به‌طور چشمگیری تغییر می‌دهد، حفظ می‌کند یا از بین می‌برد. این جانداران می‌توانند تأثیر زیادی بر غنای گونه‌ای و ناهمگونی سطح چشم‌انداز یک منطقه داشته باشند. در نتیجه، مهندسان اکوسیستم برای حفظ سلامت و پایداری محیطی که در آن زندگی می‌کنند مهم هستند. از آنجایی که همه جانداران به روشی بر محیط زندگی خود تأثیر می‌گذارند، پیشنهاد شده است که اصطلاح «مهندسان اکوسیستم» تنها برای گونه‌های کلیدی که رفتار آنها به شدت بر دیگر جانداران تأثیر می‌گذارد استفاده شود.

چند مورد از مهندسان بوم‌سازگان| مورد | اتوژنیک یا آلوژنیک | بنیاد و پایه | مثال |
| --- | --- | --- | --- |
| ۱ | اتوژنیک | مهندسی بوم‌سازگان در نظر گرفته نمی‌شود | هر گونه‌ای که مهندس اکوسیستم به‌شمار نمی‌رود. |
| ۲ | آلوژنیک | تبدیل منابع به شکل‌های قابل استفاده و/یا مفیدتر | گاوها پس از خوردن علف، با فضولات خود پت گاوی تولید می‌کنند و توسط دیگر بی‌مهرگان به عنوان منبع غذایی و سرپناه مورد استفاده قرار می‌گیرند. |
| ۳ | اتوژنیک | جاندار خود را از حالتی به حالت دیگر تبدیل می‌کند و بر پراکندگی و/یا در دسترس بودن منابع و/یا ویژگی‌های محیط فیزیکی تأثیر می‌گذارد. | مرجان‌ها و جنگل‌ها رشد می‌کنند که باعث ایجاد تغییرهای رشدی در محیط پیرامون آن‌ها می‌شود |
| ۴ | آلوژنیک | توانایی تبدیل یک ماده از یک حالت به حالت دیگر | بیورها می‌توانند درختان زنده را بگیرند و آنها را به درختان مرده تبدیل کنند، سپس از آن درختان مرده برای ساختن سدهایی استفاده کنند که پناهگاهی برای جانوران دیگر باشد و جریان آب را در مناطق خشک تثبیت کند. |
| ۵ | اتوژنیک | نیروهای غیرزیستی شدید را تعدیل می‌کند که سپس جریان منابع را کنترل می‌کند | جلبک‌های کراستوز کورالین امواج را می‌شکنند و از صخره‌های مرجانی در برابر نیروی عظیم آب محافظت می‌کنند. |
| ۶ | آلوژنیک | گونه در یک یا چند مورد از این موارد قرار می‌گیرد | صدف‌های دنده‌ای رشته‌هایی ترشح می‌کنند که برای محافظت از رسوب و جلوگیری از فرسایش به یکدیگر متصل می‌شوند. |

## منابع
# گونه‌های کلیدی

توتیای دریایی
سمور دریایی مادر و نوزاد
**گونه‌های کلیدی** گونه‌هایی هستند که کاهش یا نابودی آنها بی‌تردید و به میزان نسبتاً بسیاری بر محیط‌زیست و نیز جمعیت‌های اکوسیستم تأثیر خواهد گذارد. گونه‌های کلیدی بر دیگر ارگانیسم‌های یک اکوسیستم تاثیرگذارند. یک گونهٔ کلیدی، گیاه یا جانوری است که نقشی منحصربه‌فرد و حیاتی در کارکردهای اکوسیستم دارد. بدون وجود چنین گونه‌هایی، اکوسیستم تغییر چشمگیری خواهد کرد یا دیگر اجزای اکوسیستم نخواهند توانست در کنار یکدیگر وجود داشته باشند.

نقش این‌گونه‌ها برای اکوسیستم، همانند نقش سنگ تاج در قوس (معماری) است. حتی اگر آن گونهٔ کلیدی جزء کوچکی از اکوسیستم به لحاظ زیست‌توده و باروری باشد. گونه‌های کلیدی در زیست‌شناسی بقا از اهمیت بسیاری برخوردار است.

از نمونه‌های این گونه‌های کلیدی می‌توان از جگوار، فیل، سگ‌آبی، جغد سوراخ‌نشین، سگ دشتی، شیر (گربه‌سان)، گرگ، و برخی دیگر را نام برد. گونه‌های کلیدی مهندسین اکوسیستم می‌باشند مانند سمور دریایی و توتیای دریایی.

## منابع
# پهن‌دشت‌ها

دشت‌های بزرگ بخش بزرگی از ایالات متحده و بخش‌های کوچکی از کانادا و مکزیک را دربر می‌گیرند.
**پهن‌دشت‌ها** (به انگلیسی: *Great Plains*) گسترهٔ وسیعی از زمین‌های صاف در شمال مرکزی آمریکای شمالی از تگزاس تا البرتا در کشور کانادا گسترش دارد. این دشت بخش‌هایی از ایالات متحدهٔ آمریکا از ایالت کلرادو، کانزاس، ایالت مونتانا، نبراسکا، نیومکزیکو، داکوتای شمالی، اوکلاهاما، داکوتای جنوبی، تگزاس، و وایومینگ، و استان‌های کانادا از آلبرتا، مانیتوبا و ساسکاچوان را تشکیل می‌دهد.استپ‌ها و علفزارها، در غرب رودخانهٔ می‌سی‌سی‌پی و شرق کوه‌های راکی در ایالات متحده و کانادا این منطقه را پوشش می‌دهد.

## وسعت

این منطقه در حدود ۵۰۰ مایل (۸۰۰ کیلومتر) شرق به غرب و ۲٬۰۰۰ مایل (۳٬۲۰۰ کیلومتر) شمال به جنوب است. این منطقه بخش عمده‌ای از زیستگاه گلهٔ گاومیش کوهان‌دار آمریکایی پیش از انقراض در اواخر قرن ۱۹ بوده‌است. تفکر کنونی در مورد مرزهای جغرافیایی دشت بزرگ این منطقه نشان می‌دهد که این منطقه در حدود ۱٬۳۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع است (۵۰۰٬۰۰۰ مایل مربع) است.

## آب و هوا

به‌طور کلی، دشت‌های بزرگ یک طیف گسترده‌ای از آب و هوا در طول سال، با زمستان‌های بسیار سرد و سخت و تابستان‌های بسیار گرم و مرطوب. سرعت باد اغلب بسیار بالا است، انسان برای مصارف کشاورزی بسیار از چمن‌زار به مراتع کشاورزی تبدیل کرداه‌اند. هوای دشت بزرگ در بیشتر طول سال همراه با طوفان و گرد و غبار است.

## نگارخانه

* مزرعهٔ بادی در دشت‌های غرب تگزاس
* گاو گله و گاوچران، حدود سال ۱۹۰۲
* نمایی از دشت بزرگ در نزدیکی لینکلن، نبراسکا
*
*
*
*
*

## جستارهای وابسته

## منابع
# بوفالوی آمریکایی

| بوفالوی آمریکایی محدودهٔ زمانی: هولوسن، ۰٫۰۱۲ تا ۰ میلیون سال پیش
PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N
↓ |
| --- |
|  |
| بوفالوی دشتی (Bison bison bison) |
|  |
| بوفالوی جنگلی (Bison bison athabascae) |
| وضعیت حفاظت |
|  نزدیک تهدید  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جفت‌سمان |
| تیره: | گاوسانان |
| زیرخانواده: | گاویان |
| سرده: | *گاومیش‌های کوهان‌دار* |
| گونه: | B. bison |
| نام دوبخشی |
| Bison bison (لینه، ۱۷۵۸) |
| زیرگونه‌ها |
| * *بیزون دشتی* *B. b. bison*
* *بیزون جنگلی* *B. b. athabascae*
 |
|  |
| زیستگاه‌های بیزون آمریکایی (قرمز) |
| مترادف |
| *Bos americanus*
*Bos bison*
*Bison americanus*
*Bison bison montanae* |

گاومیش کوهان‌دار آمریکایی
**گاومیش کوهان‌دار آمریکایی** یا **بوفالوی آمریکایی** (نام علمی: *Bison bison*)، گونه‌ای گاو وحشی بومی آمریکای شمالی است. این جانور از گونه‌های سرده گاومیش‌های کوهان‌دار به‌شمار می‌رود.

بوفالوی آمریکایی بیشتر در طول روز به فعالیت می‌پردازد. پوست این جانور خصوصاً در نواحی گردن و بالاتنه پوشیده از پشمی پرپشت و قهوه‌ای رنگ است، که در فصل سرما انبوه‌تر و همچنین تیره‌تر می‌گردد. طول بدن این جانور ۲٬۴۰متر (ماده) تا ۳٬۸۰ متر (نر) بوده، گردنی بسیار کوتاه و سر مخروطی شکلی با شاخ‌هایی بلند دارد که معمولاً با ریشی انبوه پوشیده شده است. وزن بیزون نر بالغ بر ۹۰۰ کیلوگرم می‌شود، که حدوداً دوبرابر وزن بوفالوی ماده است. به همین دلیل از این جانور به عنوان بزرگ‌ترین پستاندار آمریکایی شمالی یاد می‌شود. در هنگام دفاع و مبارزه برای تعیین رده در درون گله، بوفالوی نر از شاخ‌های بلند و منحنی شکلش به عنوان یک سمبل قدرت بهره می‌برد. غذای اصلی این جانور گیاه‌خوار شامل علف، چمن، خزه و سایر گیاهان می‌باشند. با وجود وزن سنگین سرعت این جانور در هنگام دویدن به ۵۰ کیلومتر در ساعت می‌رسد. علاوه بر این می‌تواند در آب نیز به خوبی شنا کند. زمان جفت‌گیری بوفالو نیمه دوم تابستان بوده و دوره بارداری این جانوران ۲۸۵ روز است. طول عمر این گونه در حیات وحش ۱۵ سال و در اسارت حدود ۲۵ سال می‌باشد.

بوفالوی آمریکایی امروزه پرچم وایومینگ را زینت می‌دهد.

بوفالوی آمریکایی وزنی بین ۴۲۱ تا ۹۹۷ کیلوگرم دارد و می‌تواند تا حداکثر سرعت ۶۴ کیلومتر بر ساعت بدود.

## نگارخانه

* بیزون آمریکایی در حین چرا
* در حال مقاومت در برابر یک گله گرگ
* مونتاژی از تصاویر برداشته شده از حرکت این حیوان در ۱۸۸۷
* در سده نوزدهم، این جانور را تا سر حد انقراض رساندند
* یک بیزون و گوساله در حال عبور از جاده
* یک بیزون آمریکایی و گوساله‌اش در پارک ملی یلواستون

## جستارهای وابسته

* گاوسانان
* گاومیش
* گاومیش آفریقایی
* گاومیش‌های کوهان‌دار

## پیوند به بیرون

* انجمن ملی بیزون آمریکا

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «American Bison». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۱۰.
# شاخ‌چنگالی

| شاخ‌چنگالی |
| --- |
|  |
| شاخ‌چنگالی، *Antilocapra americana* |
| وضعیت حفاظت |
|  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جفت‌سم‌سانان |
| تیره: | کل‌بزان |
| سرده: | Antilocapra |
| گونه: | americana |
|  |

**شاخ‌چنگالی** (نام علمی: *Antilocapra americana*) یک گونه از تیره شاخ‌چنگالان است. سردهّ آن تک‌گونه است و تنها همین گونه را دارد.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Pronghorn». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۴ فوریه ۲۰۱۴.

## پیوند به بیرون
# از دست دادن تنوع زیستی

چکیده‌ای از دسته‌بندی‌های عمده تغییرهای محیطی مرتبط با تنوع زیستی که به صورت درصدی از تغییرات انسان‌محور (به رنگ قرمز) نسبت به خط پایه (آبی) بیان شده‌است.
**از دست دادن تنوع زیستی** (به انگلیسی: Biodiversity loss) شامل انقراض گونه‌های مختلف در سراسر جهان و همچنین کاهش یا از بین رفتن محلی گونه‌ها در یک زیستگاه خاص و در نتیجه از بین رفتن تنوع زیستی است. پدیده دوم می‌تواند موقت یا دائمی باشد، بسته به این که آیا دگرگونی زیست‌محیطی که منجر به از دست دادن می‌شود، از طریق بازسازی بوم‌شناختی / تاب‌آوری زیست‌محیطی قابل برگشت باشد یا به‌طور مؤثر دائمی باشد (مثلاً از طریق از دست دادن سرزمین). انقراض جهانی کنونی (که اغلب ششمین انقراض دسته‌جمعی یا انقراض آنتروپوسن نامیده می‌شود)، منجر به **بحران تنوع زیستی** ناشی از فعالیت‌های انسانی شده‌است که فراتر از مرزهای سیاره‌ای است و تا کنون ثابت شده‌است که غیر قابل برگشت است.

 اینفوگرافیک رابطه بین تنوع زیستی و غذا
## دلیل‌ها

* تغییر کاربری زمین
* آلودگی
	+ آلودگی هوا
	+ آلودگی صوتی
* گونه‌های مهاجم
* بهره‌برداری بی‌رویه
	+ ماهیگیری بی‌رویه
* تغییر آب و هوا

### دلایل عمده

1. از دست دادن و دگرگونی زیستگاه
تشدید کاربری زمین (و پیامد آن از دست دادن سرزمین / از دست دادن زیستگاه) به عنوان یک عامل مهم در از دست دادن خدمات بوم‌شناختی به دلیل اثرات مستقیم و همچنین از دست دادن تنوع زیستی شناسایی شده‌است.
2. تغییر اقلیم از طریق تنش گرمایی و تنش خشکی
3. بار بیش از اندازه مواد مغذی و سایر اشکال آلودگی
4. بهره‌برداری بی‌رویه و استفاده ناپایدار (مثلاً روش‌های ماهیگیری ناپایدار) ما در حال حاضر ۲۵ درصد بیشتر از سیاره زمین از منابع طبیعی استفاده می‌کنیم.
5. درگیری‌های مسلحانه که معیشت و نهادهای انسانی را مختل می‌کند، به از دست رفتن زیستگاه کمک می‌کند و بهره‌برداری بی‌رویه از گونه‌های با ارزش اقتصادی را تشدید می‌کند که منجر به کاهش جمعیت و انقراض محلی می‌شود.
6. گونه‌های بیگانه مهاجمی که به‌طور مؤثر برای جانشینی گونه‌های بومی رقابت می‌کنند.
7. افزایش شدید جمعیت انسان به شدت بر توانایی زمین برای تأمین منابع کافی برای همه شکل‌های زندگی تأثیر گذاشته‌است. گزارش‌های اخیر فهرست سرخ IUCN نشان می‌دهد که در حال حاضر ۴۱ درصد از دوزیستان، ۱۴ درصد از پرندگان و ۲۶ درصد از گونه‌های پستانداران در معرض انقراض هستند.
8. گسستگی زیستگاه برای مصارف تجاری و کشاورزی (به ویژه کشاورزی تک‌کشتی).

## انواع از دست دادن

* ز دست دادن بی‌مهرگان زمینی
* از دست دادن پرندگان
* از بین رفتن گونه‌های آب شیرین
* از دست دادن غنای گونه‌های بومی
* از دست دادن غنای گونه‌های دریایی

## جستارهای وابسته

* اندازه‌گیری تنوع زیستی
* جبران تنوع زیستی
* تنوع زیستی تاریک

## منابع

## پیوند به بیرون

* Biodiversity at Our World in Data
* "Forests, desertification and biodiversity". *United Nations Sustainable Development*. Retrieved March 5, 2018.