Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# موش دالان‌ساز تگزاسی

| موش دالان‌ساز تگزاسی |
| --- |
|  |
| وضعیت حفاظت |
|  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی  |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جونده‌سانان |
| تیره: | Geomyidae |
| سرده: | *Geomys* |
| گونه: | G. personatus |
| نام دوبخشی |
| Geomys personatus فردریک و. ترو, ۱۸۸۹ |

**موش دالان‌ساز تگزاسی** گونه‌ای از جوندگان خانواده ژئوماتوزها است. او در جنوب تگزاس (ایالات متحده) و شمال تامولیپاس (مکزیک) زندگی می‌کند. این گونه بیل مکانیکی است که به‌طور عمده از ریشه، لامپ و ریزوم تغذیه می‌کند. زیستگاه طبیعی آنها زمینهای نرم و شنی مناطق باز یا دارای چند درخت است. اعتقاد بر این است که هیچ گونه تهدید قابل توجهی برای بقای این گونه وجود ندارد، اگرچه برخی از گونه‌های زیرآمدی تحت تأثیر تبدیل محیط آن برای مصارف کشاورزی قرار دارند.

## توضیحات تکمیلی

نرها به طول حدودی ۳۲سانتی‌متر از جمله دم، یعنی حدود۱۱سانتی‌متر می‌رسند. زنان کمی کوچکتر هستند. هر دو جنس وزن حدود ۴۰۰گرم دارند. سطح پشتی کت آن به رنگ خاکستری قهوه ای است، در حالی که رنگ شکم با قسمت‌های تیره‌تر سفید است. دم بسیار کمی مو دارد، مخصوصاً نزدیک انتهای آن. دندانهای برش دهنده دندانهای بالا یک جفت شیار دارند.

## توزیع جغرافیایی

این گونه در جنوب تگزاس زندگی می‌کند، جایی که شمالی‌ترین توزیع آن در مناطق وال ورد و سان پاتریسیو، و در ایالت Tamaulipas، شمالی‌ترین منطقه مکزیک یافت می‌شود. آن‌ها را در جزایر مشترک موستانگ و پدر روحانی از خلیج مکزیک نیز می‌توان یافت.

## طبقه‌بندی

* *ج. داویس* (Williams i Genoways، 1981)
* *ج. fallax* (Merriam، 1895)
* *ج. fuscus* (Davis، 1940)
* *ج. maritimus که* Davis 1940)
* *ج. megapotamus* Davis 1940)
* *ج. personatus* (True، 1889)
* *ج. streckeri* (Davis، 1943)

## وضعیت حفاظت

این گونه منطقه گسترده‌ای از توزیع دارد و حداقل در بخشی از این منطقه از توزیع، مکرر است که توزیع نامنظم ناشی از تقاضای آن برای خاک‌های نرم و شنی است که در آن می‌توانند خانه‌های خود را بسازند. IUCN وضعیت حفاظت از آن را به عنوان حداقل خطر ذکر می‌کند، زیرا گرچه تمایل جمعیت آن ناشناخته است، اما بعید به نظر می‌رسد با سرعتی که طبقه‌بندی آن را در یک دسته تهدیدآمیز ترجیح می‌دهد، کاهش یابد.

## منابع
# سنجابچه شرقی

| سنجابچه شرقی |
| --- |
|  |
| سنجابچه شرقی، *Tamias striatus* |
| وضعیت حفاظت |
|  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| تیره: | سنجاب |
| سرده: | سمورچه |
| گونه: | T. striatus |
| نام دوبخشی |
| Tamias striatus |

**سنجابچه شرقی** یا **سنجاب راه‌راه شرقی** (نام علمی: *Tamias striatus*) نام یک گونه از سرده سمورچه است.

## نگارخانه

*

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Eastern chipmunk». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۵ اکتبر ۲۰۱۴.

## پیوند به بیرون
# فندق برزیلی

| فندق برزیلی |
| --- |
|  |
| وضعیت حفاظت |
|  آسیب‌پذیر  (IUCN 2.3) |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | گیاهان |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | آوندداران |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | گیاهان گل‌دار |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | دولپه‌ای‌های نو |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | گل‌ستاره‌داران |
| راسته: | خلنگ‌سانان |
| تیره: | بهشتی‌فندقان |
| سرده: | Bertholletia بونپلان |
| گونه: | فندق برزیلی |
| نام دوبخشی |
| Bertholletia excelsa هومبولت و بونپلان |

**فندق برزیلی** (نام علمی: *Bertholletia excelsa*) نام یک گونه از تیره بهشتی‌فندقان است.

## خطر سرطان

مطالعات جدید نگرانی‌هایی را پیرامون خطرات استفاده زیاد از سلنیم و ابتلا به سرطان ایجاد کرده است. آجیل برزیلی حاوی مقادیر زیادی سلنیم است و تنها استفاده یکی دو عدد روزانه از آن توصیه شده است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Brazil nut». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۱۸.

## پیوند به بیرون
# موش پاسفید

| موش پاسفید |
| --- |
|  |
| وضعیت حفاظت |
|  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی  |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جونده‌سانان |
| تیره: | Cricetidae |
| زیرخانواده: | Neotominae |
| سرده: | *Peromyscus* |
| گونه: | P. leucopus |
| نام دوبخشی |
| Peromyscus leucopus (Rafinesque, 1818) |
|  |

**موش پاسفید** (نام علمی: *Peromyscus leucopus*) یک جونده بومی آمریکای شمالی از انتاریو، کبک، لابرادور و استان‌های دریایی (به استثنای جزیره نیوفاندلند) تا جنوب غربی ایالات متحده و مکزیک است. در استان‌های دریایی، تنها مکان آن یک جمعیت جدا از هم در جنوب نوا اسکوشیا است. به‌ویژه در تگزاس به عنوان **موش جنگلی** نیز شناخته می‌شود.

## برهمکنش با انسان

موش پاسفید یکی از رایج‌ترین گونه‌های موش است که پس از موش خانگی به عنوان موش آزمایشگاهی استفاده می‌شود و نوع اهلی آن *Peromyscus leucopus linville* نام دارد. چنین موش‌های اهلی‌شده نیز به عنوان حیوانات خانگی نگهداری می‌شوند و به گونه‌ای پرورش داده شده‌اند که رنگ‌های مختلفی داشته باشند.

* در پارک استانی کوتیکو، انتاریو
* ماده روی سماق آمریکایی نر

## منابع
# خرموش‌های حشره‌خوارمانند

| خرموش‌های حشره‌خوارمانند محدودهٔ زمانی: Recent |
| --- |
|  |
| خرموش‌های حشره‌خوارمانند، *Rhynchomys* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| تیره: | موشان |
| سرده: | Rhynchomys |
|  |

**خرموش‌های حشره‌خوارمانند** (نام علمی: *Rhynchomys*) نام یک سرده از زیرخانواده نیاموشان است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Shrewlike rat». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۴ اکتبر ۲۰۱۵.

## پیوند به بیرون
# راکالی

| راکالی |
| --- |
|  |
| وضعیت حفاظت |
|  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| تیره: | موش‌سانان |
| سرده: | Hydromys |
| گونه: | H. chrysogaster |
| نام دوبخشی |
| Hydromys chrysogaster (گفروا، ۱۸۰۴) |
|  |
| گستره پراکندگی راکالی |

**راکالی** یا **موش آبزی** جونده‌ای بومی استرالیا است. این جانور در سوراخ‌های زیرزمینی کرانه‌های رودخانه‌ها، دریاچه‌ها، و مدخل رودها زندگی می‌کند و از حشرات آبزی، ماهی، سخت‌پوستان، صدف سیاه، حلزون، قورباغه، تخم پرندگان و پرندگان آبزی تغذیه می‌کند. راکالی طولی به اندازه ۳۷۰–۲۳۱ میلی‌متر دارد، وزنش ۱٬۲۷۵–۳۴۰ گرم است، و دمی ضخیم دارد که طولش به ۳۴۵–۲۴۲ میلی‌متر می‌رسد. رنگ این جانور سیاه تا قهوه‌ای در بالا و روی بدن و نارنجی تا سفید در شکم است. دم به رنگ قهوه‌ای تاریک با انتهایی سفیدرنگ است.

## نگارخانه

*
*
*

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Rakali». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۸ اکتبر ۲۰۱۲.
# سگ دشتی دم‌سیاه

| سگ دشتی دم‌سیاه |
| --- |
|  |
| سگ دشتی دم‌سیاه، *Cynomys ludovicianus* |
| وضعیت حفاظت |
|  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| تیره: | سنجاب |
| سرده: | سگ دشتی |
| گونه: | C. ludovicianus |
| نام دوبخشی |
| Cynomys ludovicianus |
|  |
| *Cynomys ludovicianus* range |

**سگ دشتی دم‌سیاه** (نام علمی: *Cynomys ludovicianus*) نام یک گونه از سرده سگ دشتی است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Black-tailed prairie dog». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۲ اوت ۲۰۱۴.

## پیوند به بیرون
# اشگول معمولی

| اشگول محدودهٔ زمانی: پلیستوسن تا امروزه
PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N
↓ |
| --- |
|  |
| وضعیت حفاظت |
|  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| تیره: | موش زمستان‌خواب |
| سرده: | اشگول‌ها |
| گونه: | G. glis |
| نام دوبخشی |
| Glis glis |
|  |

**اشگول** (نام علمی: *Glis glis*) نام یک گونه از تیره سنجابک‌ها است.

## پراکنش

در اروپا و آسیای مرکزی پراکنده‌است در ایران در استان‌های گیلان مازندران استان گلستان و استان تهران دیده می‌شود

## زیستگاه

سنجابک در جنگل‌های خزان کننده و گاهی در باغ‌های میوه زندگی می‌کند.

## اندازه

بدن این پستاندار ۱۳۰ تا۱۹۰ میلی‌متر و طول دم آن ۱۱۰ تا ۱۷۴ میلی‌متر و وزنش ۷۰ تا ۲۰۰ گرم است (بزرگترین سنجابک ایران)

## ریخت‌شناسی

جثه ای متوسط دارد اما از سنجاب کوچکتر است. دمی بلند وپشمالو و چشمان گرد دارد و گوش‌های نسبتاً کوچک و گردی دارد. موهای پشتش به رنگ خاکستری و زیر بدنش به رنگ سفید است.

## رژیم غذایی

سنجابک از میوه‌ها ودانه‌های گیاهانی مانند تمشک سیب گردو بلوط زیتون و گاهی حشره‌ها و تخم پرندگان تغذیه می‌کند.

## زاد آوری

سنجابک ماده در اواخر فصل بهار بچه می‌زاید.

## منابع
# فرااجتماعی

همیاری در پرورش نوزادان، که در اینجا در زنبورهای عسل دیده می‌شود، شرط اجتماعی بودن است.
**فرااجتماعی** (به انگلیسی: Eusociality) (از واژهٔ یونانی **εὖeu* به معنی «خوب» و Social به معنی اجتماعی)، بالاترین سطح سازماندهی اجتماعی‌گری است که با ویژگی‌های زیر تعریف می‌شود: مراقبت همیارانه از فرزندان (شامل مراقبت از فرزندان افراد دیگر)، همپوشانی نسل‌ها در یک کلنی از بزرگسالان، و تقسیم کار به گروه‌های زایشی و غیرتولیدمثلی. تقسیم کار گروه‌های رفتاری تخصصی را در یک جامعه جانوری ایجاد می‌کند که گاهی به آنها «کاست» می‌گویند. اجتماعی بودن از تمام سیستم‌های اجتماعی دیگر متمایز است زیرا افراد حداقل یک طبقه معمولاً توانایی انجام حداقل یک رفتار مشخص افراد در طبقه دیگر را از دست می‌دهند.

 مورچه‌های بافنده که در اینجا برای کنار هم کشیدن برگ‌های لانه با یکدیگر همکاری می‌کنند، می‌توانند اجتماعی در نظر گرفته شوند، زیرا آنها تقسیم کار همیشگی دارند.
## پیشینه

در سال ۱۹۶۹، چارلز دی میچنر طبقه‌بندی Batra را با مطالعه مقایسه‌ای خود در مورد رفتار اجتماعی در زنبورهای عسل گسترش داد. او گونه‌های متعددی از زنبورها (Apoidea) را مشاهده کرد تا سطوح مختلف اجتماعی بودن در جانوران را بررسی کند، که همگی مراحل مختلفی هستند که یک کلنی ممکن است از آن عبور کند. اجتماعی بودن، که بالاترین سطح اجتماعی جانوری است که یک گونه می‌تواند به آن دست یابد، به‌طور خاص دارای سه ویژگی است که آن را از سطوح دیگر متمایز می‌کند.

سه سطح در زندگی زنبورهای عسل

1. لایه‌های تخم و افراد کارگرمانند در میان ماده‌های بالغ (تقسیم کار)
2. همپوشانی نسل‌ها (مادران و فرزندان بالغ)
3. کار همیارانه روی سلول‌های شانه زنبور عسل

سپس EO Wilson اصطلاحات را به سایر حشرات اجتماعی مانند مورچه‌ها، زنبورها و موریانه‌ها گسترش داد. در ابتدا، این تعریف شامل جاندارانی (فقط بی‌مهرگان) بود که دارای سه ویژگی زیر بودند:

1. تقسیم کار تولید مثلی (با یا بدون گروه‌های نابارور)
2. همپوشانی نسل‌ها
3. مراقبت همیارانه از جوانان

## جستارهای وابسته

* استراتژی پایدار فرگشتی
* نشانه‌ورزی
* الگوریتم کلونی مورچگان
* الگوریتم زنبور عسل

## منابع

## پیوند به بیرون

* International Union for the Study of Social Insects
* Eusociality in naked mole-rats
# ول مرغزار

| ول مرغزار |
| --- |
|  |
| وضعیت حفاظت |
|  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی  |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جونده‌سانان |
| تیره: | Cricetidae |
| زیرخانواده: | Arvicolinae |
| سرده: | *Microtus* |
| زیرسرده: | *Pedomys* اسپنکر فولرتن بیرد، ۱۸۵۷ |
| گونه: | M. ochrogaster |
| نام دوبخشی |
| Microtus ochrogaster (Wagner, 1842) |
|  |
| مترادف |
| *Arvicola austerus* LeConte, 1853 *Hypudaeus ochrogaster* Wagner, 1842 *Microtus ludovicianus* V. Bailey, 1900 |

**ول مرغزار** (Microtus ochrogaster) ول کوچکی است که در مرکز آمریکای شمالی یافت می‌شود.

خز درشت و قهوه‌ای مایل به خاکستری در قسمت بالایی بدن و خز زرد در قسمت پایین بدن دارد. گوش‌های کوتاه و دم کوتاهی دارد که تا حدودی تیره‌تر است.

نام علمی این جاندار، *Microtus ochrogaster*، از یونانی گرفته شده‌است. نام جنس به «گوش کوچک» و لقب خاص او به «شکم زرد» ترجمه می‌شود. آنها در مراتع در مرکز ایالات متحده و کانادا یافت می‌شوند. از کوه‌های راکی شرقی در غرب تا ویرجینیای غربی در شرق و تا چمنزارهای کانادا در شمال.

جمعیت‌های بازمانده جداگانه‌ای زمانی از علفزارهای ساحلی خلیج غربی در تگزاس و لوئیزیانا شناخته شده بودند و طبق گزارش‌ها در دهه ۱۹۰۰ فراوان بودند، اما این جمعیت‌ها اکنون احتمالاً منقرض شده‌اند.

## زیستگاه

ول مرغزار در مزارع خشکی زندگی می‌کند که دارای پوششی از چمن‌ها و علف‌های هرز است. بیشترین جمعیت معمولاً در مزارع آیش یا مزارع یونجه یافت می‌شود. ول‌های مرغزار از میان پوشش گیاهی سطحی، حفره‌ها و راهروهای کم عمق ایجاد می‌کنند. در زمستان زیر برف تونل می‌زنند. آن‌ها از این راهروها برای اهداف بسیاری استفاده می‌کنند، از محافظت در برابر شکارچیان گرفته تا تهیه غذا. آرامش ول‌های مرغزار به راحتی به‌هم می‌خورد. آنها در صورت مشاهده درندگان در نزدیکی یا هرگونه تهدیدی فروا وارد لانه‌های خود می‌شوند. در مقایسه با ول چمنزار شرقی، ول‌های مرغزار مناطق خشک‌تر را ترجیح می‌دهند.

## رفتار

ول‌های مرغزار در تمام طول سال فعال هستند. در هوای سردتر، در طول روز فعالیت بیشتری دارند. در مواقع دیگر، عمدتاً شب‌گرد هستند. ول‌های مرغزار به صورت گروه‌گروه زندگی می‌کنند و دیده شده که رفتار اجتماعی انسان‌مانندی را در گروه‌ها از خود نشان می‌دهند.

ول‌های مرغزار به ندرت بیش از یک یا دو سال عمر می‌کنند. امید به زندگی آنها بر اساس حضور شکارچی و عوامل طبیعی در منطقه آنها است.

ول‌های مرغزار عمدتاً گیاهخوار هستند و از علف‌ها، ریشه‌ها، میوه‌ها، دانه‌ها و پوست درخت و برخی از حشرات تغذیه می‌کنند. این حشرات غذا را ذخیره می‌کنند. شکارگران این ول‌ها شامل کایوت‌ها، بازها، جغدها، روباه‌ها و مار زنگی دشتی هستند. آنها ممکن است به گیاهان باغ و درختان کوچک آسیب بزنند.

در طول فصل جفت‌گیری، ول‌های مرغزار به محدوده‌های جدای فردی می‌روند تا از مزاحمت دیگر ول‌ها در امان باشند. آنها قلمرو خود را با ادرار و سایر ترشحات مشخص می‌کنند. آنها با بالا بردن پاهای جلویی، دراز کردن سر به جلو و دندان قروچه کردن، حالت دفاعی را در مقابل رقیب یا دشمن به خود می‌گیرند. در خارج از فصول جفت‌گیری، ول‌های مرغزار با هم زندگی می‌کنند.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Prairie vole». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱ آوریل ۲۰۲۲.

## پیوند به بیرون
# خشکی‌سنجابیان

| خشکی‌سنجابیان |
| --- |
|  |
| خشکی‌سنجابیان، *Xerinae* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| بالاشاخه: | دهان‌دومیان |
| شاخه: | طنابداران |
| زیرشاخه: | مهره‌داران |
| فروشاخه: | آرواره‌داران |
| بالارده: | چهاراندامان |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جونده‌سانان |
| زیرراسته: | سنجاب‌ریختان |
| تیره: | سنجابان |
| زیرخانواده: | سنجابیان |

**خشکی‌سنجابیان** (نام علمی: *Xerinae*) نام یک زیرخانواده از تیره سنجابان است. مارموت‌ها و سگ دشتی از این خانواده سنجاب‌ها هستند.

## پیدایش

سنجاب‌های خشکی در ابتدا در اوراسیا پدید آمدند اما سپس در دیگر نقاط جهان مانند آفریقا و آمریکا پراکنده شدند. بسیاری از سنجاب‌های خشکی، در اوایل دوران الیگوسن در آمریکای شمالی پراکنده شدند. احتمالاً خنک‌شدن جهانی و گسترش علفزارها، منجر به ظهور تیره سنجاب‌های زمینی شده است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Xerinae». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۶ اکتبر ۲۰۱۵.

## پیوند به بیرون
# موش‌های دالان‌ساز

| موش‌های دالان‌ساز محدودهٔ زمانی: الیگوسن پیشین تا امروزه
PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N |
| --- |
|  |
| موش‌های دالان‌ساز، *Geomyidae* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| تیره: | **Geomyidae** |

**موش‌های دالان‌ساز** (نام علمی: *Geomyidae*) نام یک تیره از زیرراسته بیدسترشکلان است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Gopher». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۳۰ نوامبر ۲۰۱۴.

## پیوند به بیرون
# خویشاوندسالاری

**خویشاوندسالاری** (به انگلیسی: Nepotism)، همچنین **خویشاوندگماری**، **پارتی‌بازی** یا **فامیل‌پروری** یکی از مصادیق شایع فساد اداری است که به تبعیض و جایگزینی *رابطه* به جای *ضابطه* دلالت دارد. در فرایند پارتی‌بازی، فرد یا افرادی با دسترسی‌ها و قدرت اعمال نظر در یک اداره، نهاد یا سازمان دولتی یا خصوصی، به نفع یکی از اقوام نسبی یا سببی، یا دوستان و نزدیکان خود یا فردی که به دلیل ارتباط با او به صورت شخصی از طرق مادّی یا معنوی منتفع می‌شوند، (در افواه عمومی: کسی که «آشنا» است) اعمال نفوذ می‌کنند. این اعمال نفوذ می‌تواند به برتری دادن منافع شخصی به منفعت سازمان منجر شود و به عنوان مثال در اعمال نفوذ برای تصدی یک سمت، دریافت تسهیلات، ارتقا یا برنده شدن در یک مناقصه یا مزایده برای کسی که «آشنا» است، نمود پیدا کند.

## تعریف

**خویشاوندسالاری** (nepotism) را شاید در زبان فارسی بتوان معادل «پارتی‌بازی» در نظر گرفت. البته لغت پارتی (party) به معنای حزب است، امّا در زبان فارسی لزوماً بر هم‌حزبی‌ها و حوزهٔ سیاست دلالت نمی‌کند و وابستگان و دوستان و حوزهٔ اقتصاد را نیز شامل می‌شود، یعنی استفاده از سرمایهٔ عمومی برای امری خصوصی و حتی شخصی. ریشهٔ واژهٔ نپوتیسم به واژهٔ nephew بازمی‌گردد که در زبان انگلیسی کاربرد وسیعی دارد و نسبت‌هایی نظیر پسربرادر، پسرخواهر، پسرعمو، پسرعمه و… را در بر می‌گیرد. نپوتیسم پدیده‌ای است که طی آن رابطه به جای ضابطه می‌نشیند و ارادت جای لیاقت را می‌گیرد و در نتیجه، نظام سیاسی از «شایسته‌سالاری» دور شده و به سمت «حامی‌پروری» میل می‌کند، یعنی عدّه‌ای به عنوان پدر و پدربزرگ نقش حامی (patron) را بازی می‌کنند و عدّه‌ای دیگر نیز در قامت حمایت‌شونده (client) در می‌آیند. در علوم سیاسی این مناسبات ذیل عنوان حامی‌پروری (clientalism) صورت‌بندی می‌شوند. در چارچوب این مناسبات و در مرحلهٔ اوّل، افراد شامل اعضای خانواده، همشهری‌ها، دوستان، بچه‌محل‌ها، هم‌مدرسه‌ای‌ها و… به عنوان تحت‌الحمایهٔ یک پدرخوانده وارد صحنه شده و همهٔ رانت‌ها، امکانات و امتیازات دولتی از این مجرا به آنان منتقل می‌شود و در مرحلهٔ بعد، تحت‌الحمایگان موظف می‌شوند که در زمان مناسب برای حامی خود لشکری برای انجام اموری مانند تبلیغ و ترویج، انتخابات و سرکوب یا هر هدف دیگری که حامی طلب کند، تدارک ببینند.

## پیرامون واژه

واژهٔ «پارتی‌بازی» برگرفته از لغت فرانسه «پارتی» (به فرانسوی: Parti) به معنای حزب، گروه، طرفداری و جانبداری است و در سده اخیر وارد زبان فارسی شده است؛ اگرچه در زبان انگلیسی برای این مفهوم از واژهٔ «نپوتیزم»∗ استفاده می‌شود.

## خویشاوندسالاری در ایران

## پانویس

* **^**  Party
* **^**  Nepotism

## منابع

## پیوند به بیرون

* خویشاوندسالاری در جمهوری اسلامی ایران
# اثر بروس

**اثر بروس** (به انگلیسی: Bruce effect) یا **قطع حاملگی**، تمایل به سقط جنین در بعضی از گونه‌های جوندگان است، زمانی که جانور ماده در معرض بوی یک نر غریبه (از گونه) خود قرار می‌گیرد. این اثر را نخستین بار «هیلدا مارگارت بروس» در سال ۱۹۵۹ کشف کرد. از آن پس در آزمایشگاه روی موش‌ها نیز آزمایش و دیده شده‌است. در موش‌ها سقط فقط زمانی روی می‌دهد که جنین هنوز شکل نگرفته باشد اما در بعضی دیگر از گونه‌های جوندگان این رویداد حتی در مراحل پایانی حاملگی نیز روی می‌دهد. قرار گرفتن در معرض بوی یک نر غریبه باعث آزاد سازی هورمون‌های استرس در بدن جاندار ماده شده و در نهایت هورمون‌های استرس باعث سقط جنین می‌شوند. در بسیاری از گونه‌ها (مثل همستر) یک نر تازه‌وارد فرزندان ماده‌ها را می‌کشد تا ماده‌ها را وادار به جفت‌گیری مجدد کرده و به این ترتیب نسل بعدی متعلق به نر تازه‌وارد باشد. به نظر می‌رسد در این مورد، تکامل به نحوی عمل کرده که جاندار ماده قبل از اینکه فرزندش به دنیا آمده و توسط نر بیگانه کشته شود آن را سقط کرده تا هزینه و انرژی کمتری تلف شود.

## منابع