Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ماهیچه جوشی

| *ماهیچه جوشی* |
| --- |
| ماهیچه‌های سر و گردن. |
| کالبدشکافی غدد بزاقی سمت راست (ماهیچه جَوشی در وسط دیده می‌شود.) |
| جزئیات |
| خاستگاه  | قوس گونه‌ای و آرواره‌ها |
| پیوندگاه | زایده منقاری و راموس آرواره |
| سرخرگ‌ها | سرخ‌رگ جَوشی |
| عصب‌دهی | عصب جَوشی (V3) |
| حرکت | بالا کشیدن آرواره پائینی، بستن فک‌ها |
| ماهیچه مخالف | ماهیچه روگلویی |
| شناسه‌ها |
| لاتین | *musculus masseter* |
| MeSH | D008406 |
| TA98 | A04.1.04.002 |
| TA2 | 2105 |
| FMA | 48996 |

**ماهیچه جَوِشی** یا **عضلهٔ مضغ** یا **عضلهٔ ماضغه** یا **عضله جونده** (Masseter muscle)، ماهیچه‌ای است در سر بدن انسان و جانوران. این ماهیچه در گیاه‌خواران بسیار نیرومند است و به آن‌ها برای جویدن رستنی‌های خوراکی کمک می‌کند.

یک جفت عضلۀ ماسِتِر که در دو طرف لب قرار دارد قوی‌ترین عضله در بدن انسان است.

## مشخصات

**خاستگاه**: بخش سطحی ـ زایده گونه‌ای آرواره بالا، لبه پائینی قوس گونه‌ای؛ بخش عمقی ـ لبه پائین و رویه داخلی قوس گونه‌ای
**پیوندگاه**: بخش سطحی ـ زاویه و راموس آرواره پائینی؛ بخش عمقی ـ نیمه بالائی راموس و رویه جانبی زایده منقاری آرواره پائینی
**عصب‌گیری**: از عصب آرواره‌ای پائینی
**کار**: بالا کشیدن آرواره پائینی، بستن فک‌ها

## پانویس

## نگارخانه

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی
* آفتاب.
# موش پرزور

| موش پرزور محدودهٔ زمانی: میوسن پسین |
| --- |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| تیره: | پاکاراناها |
| گونه: | انقراض |
| نام دوبخشی |
| Phoberomys pattersoni |

**موش پرزور** (نام علمی: *Phoberomys pattersoni*) نام یک گونه از تیره پاکاراناها است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Phoberomys pattersoni». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۳ دسامبر ۲۰۱۴.
# آرواره

فک پایین انسان در نمای از سمت چپ
**آرواره**، **فَک** یا **چَک**، ساختار درون دهان جانوران است که دو بخش استخوانی آروارهٔ بالایی (فک بالا) و آروارهٔ پایینی (فک پایین) دارد و دندان‌ها بر آن جا‌ می‌گیرند.
آرواره یا فک بخشی از دهان است که وظیفه جویدن غذا را بر عهده دارد. استخوان آرواره به جمجمه متصل است.

## منابع
# اسب‌آبیان

| اسب‌آبیان محدودهٔ زمانی: میوسن میانی تا امروزه
PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N |
| --- |
|  |
| دسته‌ای از اسب‌های آبی |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جفت‌سم‌سانان |
| تیره: | **Hippopotamidae** گری، ۱۸۲۱ |

**اسب‌آبیان** (نام علمی: *Hippopotamidae*) تیره‌ای از جفت‌سم‌سانان دوزیست هستند که امروزه تنها دو گونه از آن‌ها با نام اسب آبی معمولی (*Hippopotamus amphibius*) و اسب آبی کوتوله (*Choeropsis liberiensis*) در آفریقا زندگی می‌کنند.

نزدیک‌ترین گروه به اسب‌های آبی کنونی، آب‌بازسانان هستند. تیره اسب‌آبیان به همراه آب‌بازسانان در کلاد نهنگ‌اسب‌آبی‌سانان طبقه‌بندی شده‌اند.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|    آب‌بازجفت‌سمان    |

|  |  |
| --- | --- |
|   |  پینه‌پایان |
|   |
|    آب‌بازجفت‌سمان    |

|  |  |
| --- | --- |
|   |  گرازسانیان     |
|   |
|    آب‌بازنشخوارکنندگان    |

|  |  |
| --- | --- |
|   |  نشخوارکنندگان |
|   |
|    نهنگ‌اسب‌آبی‌ریختان    |

|  |  |
| --- | --- |
|   |  اسب‌آبیان |
|   |
|   |  آب‌بازسانان |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

## منابع
# موش حفار برهنه

| موش حفار برهنه محدودهٔ زمانی: Early پلیوسن - Recent |
| --- |
|  |
| موش حفار برهنه، *Heterocephalus glaber* |
| وضعیت حفاظت |
|  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| بالاشاخه: | دوم‌دهانیان |
| شاخه: | طنابداران |
| زیرشاخه: | مهره‌داران |
| فروشاخه: | آرواره‌داران |
| بالارده: | چهاراندامان |
| رده: | پستانداران |
| زیررده: | ددان |
| راسته: | جوندگان |
| زیرراسته: | تشی‌ریختان |
| فروراسته: | تشی‌آروارگان |
| تیره: | موش‌های آفریقایی |
| نام دوبخشی |
| Heterocephalus glaber |
|  |

**موش حفار برهنه** (نام علمی: *Heterocephalus glaber*) نام یک گونه از تیره موش‌های آفریقایی است. این جونده در شرق آفریقا زندگی می‌کند. موش صحرایی برهنه در سال ۱۸۴۲ (میلادی) توسط ادوارد روپل توصیف علمی شد. با وجود نامشان، موش‌های حفار برهنه ن نه کاملاً بدون مو و برهنه هستند و نه موش. آنها بیشتر با جوجه تیغی و خوکچه هندی مرتبط هستند. آنها یکی از تنها دو گونه پستاندار هستند که اجتماعی هستند. آنها دارای نوعی سازمان اجتماعی هستند که در آن افراد در یک سلسله مراتب زندگی می کنند، این نوع سازمان اجتماعی بیشتر در حشراتی مانند مورچه ها و زنبورها یافت می شود. یک موش حفار برهنه ملکه، سربازان و کارگران وجود دارد. (دیگر گونه‌های پستاندار اجتماعی نوع دیگری از موش های صحرایی مول هستند). موش‌های مول سرباز از کلنی در برابر شکارچیان - عمدتاً مارها - و موش‌های مول خارجی که با بوی خود آنها را خارجی تشخیص می‌دهند، دفاع می‌کنند.

موش‌های برهنه در معابر طولانی که را در زیر زمین حفر می‌کنند در گروه‌هایی که حداکثر به تعداد ۱۰۰ می‌رسد؛ زندگی می‌کنند.

این جوندگان تقریباً خز ندارند، به جز کمی مو روی پا، موهای نرم و تعدادی مو که در اطراف بدن پخش شده‌است. وزن آن معمولاً بین۳۰ تا ۴۰ گرم، یعنی تقریباً به اندازه موش معمولی است. این جونده دندانهای بزرگی دارد که از آنها برای حفاری معابر طولانی در زیر زمین استفاده می‌کند.

معروف است که موش‌های برهنه در گروه‌های اجتماعی پیچیده‌ای زندگی می‌کنند. موش‌های برهنه حشرات را شکار کرده و می‌خورند. محل زندگی این جونده، بیابانهای شرق آفریقا، عمدتاً در سومالی، اتیوپی و مناطقی از کنیا در زیر زمین است.

در حالی که موش معمولی نهایتاً چهار سال عمر می‌کند، موش برهنه می‌تواند تا سی سال زندگی کند. سوخت و ساز این جونده برای زندگی در محیط کم اکسیژن در زیر زمین سازش یافته‌است. این جونده فاقد گیرنده‌های حسِ درد، در پوست است؛ و هیچ دردی را در پوست خود احساس نمی‌کند. یکی دیگر از ویژگی‌های نادر این جانور، عدم ابتلا به سرطان است. به همین دلیل، مورد توجه محققانی است که از مواد ژنتیکی این جانور نقشه‌برداری کرده‌اند تا در مورد عمر طولانی و مقاوت در مقابل سرطان مطالعه کنند.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Naked mole-rat». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۵ مارس ۲۰۱۵.

## پیوند به بیرون
# سنجاب قرمز

| سنجاب قرمز |
| --- |
|  |
| وضعیت حفاظت |
|  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| تیره: | سنجابیان |
| سرده: | *Sciurus* |
| گونه: | **S. vulgaris** |
| نام دوبخشی |
| Sciurus vulgaris لینه، ۱۷۵۸ |
|  |

**سنجاب قرمز** یا **سنجاب قرمز اروپایی(Sciurus vulgaris)* گونه‌ای سنجاب است که در بیشتر نقاط اروپا و شمال آسیا زندگی می‌کند. سنجاب قرمز جانوری درخت‌زی و همه‌چیزخوار است.

در بریتانیا، ایتالیا و ایرلند ورود گونه غیربومی سنجاب خاکستری شرقی (از آمریکا) موجب کاهش شدید جمعیت این حیوان شده است.

سنجاب قرمز بیشتر در صبح و غروب فعال است. پستاندارانی که توانایی بالا رفتن از درخت دارند مثل سمور جنگلی، گربه وحشی و قاقم و پرندگان شکاری مثل جغد، قوش و سنقر مهمترین شکارچیان این حیوان هستند.

وزن سنجاب قرمز بین ۲۵۰ تا ۳۴۰ گرم و طول سر و بدن آن ۱۹ تا ۲۳ سانتی‌متر و طول دم آن ۱۵ تا ۲۰ سانتی‌متر است، زمان بارداری جنس ماده این جانور بین ۳۸ تا ۳۹ روز است.

## نگارخانه

*
*

## منابع

* Wikipedia contributors, "Red squirrel," Wikipedia, The Free Encyclopedia,  (accessed September 17, 2014).
# چینچیلای دم‌دراز

| چینچیلای دم دراز |
| --- |
|  |
| چینچیلای دم دراز، *Chinchilla lanigera* |
| وضعیت حفاظت |
|  در بحران انقراض  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| تیره: | چینچیلایان |
| سرده: | چینچیلا |
| گونه: | C. lanigera |
| نام دوبخشی |
| Chinchilla lanigera |
|  |

**چینچیلای دم دراز** (نام علمی: *Chinchilla lanigera*) نام یک گونه از سرده چینچیلا است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Long-tailed chinchilla». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۳ اکتبر ۲۰۱۴.

## پیوند به بیرون
# سمورچه کاج زرد

| سمورچه کاج زرد |
| --- |
|  |
| سمورچه کاج زرد، *Tamias amoenus* |
| وضعیت حفاظت |
|  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| تیره: | سنجاب |
| سرده: | سمورچه غربی |
| گونه: | N. amoenus |
| نام دوبخشی |
| Neotamias amoenus |

**سمورچه کاج زرد** (نام علمی: *Tamias amoenus*) نام یک گونه از سرده سمورچه است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Yellow-pine chipmunk». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۴ اکتبر ۲۰۱۵.

## پیوند به بیرون
# ول کرانه‌ای

| ول کرانه‌ای |
| --- |
|  |
| وضعیت حفاظت |
|  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی  |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جونده‌سانان |
| تیره: | Cricetidae |
| زیرخانواده: | Arvicolinae |
| سرده: | *Clethrionomys* |
| گونه: | C. glareolus |
| نام دوبخشی |
| Clethrionomys glareolus (Schreber, 1780) |
|  |
| فراوانی ول کرانه‌ای |
| مترادف |
| * *Myodes glareolus*
* *Evotomys glareolus*
 |

**وُل کرانه‌ای** یا **ول دم‌کوتاه** (به انگلیسی: Bank vole) یک ول کوچک با خز قرمز مایل به قهوه ای-خاکستری است که دم آن تقریباً نصف طول بدنش است. این جونده در مناطق درختزار زندگی می‌کند و طولی در حدود صد میلی‌متر (۳٫۹ اینچ) دارد. ول کرانه‌ای در ایرلند به‌طور تصادفی پیدا شد و بیشتر اروپا و در شمال غربی آسیا یافت می‌شود و بومی بریتانیا است و اکنون در بخش زیادی از جنوب و جنوب غربی ایرلند یافت می‌شود.

ول کرانه‌ای در درختزارها، پرچین‌ها و سایر گیاهان متراکم مانند کرف و تمشک زندگی می‌کند. محفظه زیرزمینی این جونده با خز و الیاف گیاهی پوشانده شده و حاوی انباری از مواد غذایی است. ول کرانه‌ای می‌تواند هجده ماه تا دو سال در طبیعت و بیش از ۴۲ ماه در اسارت زندگی کند و بیشتر گیاهخوار است و جوانه، پوست، دانه، آجیل، برگ و میوه و گاهی حشرات و سایر بی مهرگان کوچک را می‌خورد. به آسانی از درختچه‌ها و شاخه‌های کم ارتفاع درختان بالا می‌رود، اگرچه به اندازه یک موش همه‌کاره نیست. در گودال‌های کم عمق تولیدمثل می‌کند و ماده در طول تابستان حدود چهار توله زایش کند.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Bank vole». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۳ ژانویه ۲۰۲۵.

## پیوند به بیرون
# خرموش کانگورویی

| خرموش کانگورویی محدودهٔ زمانی: Late پلیوسن – Recent |
| --- |
|  |
| خرموش کانگورویی، *Dipodomys* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| تیره: | دیگرموشان |
| سرده: | Dipodomys |

**خرموش کانگورویی** (نام علمی: *Dipodomys*) نام یک سرده از تیره دیگرموشان است.

## گونه‌ها

* **خانواده Heteromydae**
	+ **زیرخانواده Dipodomyinae**
		- *Dipodomys agilis*  (Agile kangaroo rat)
		- *خرموش کانگورویی کالیفرنیا* (California kangaroo rat)
		- *Dipodomys compactus*  (Gulf Coast kangaroo rat)
		- *خرموش کانگورویی بیابانی* (Desert kangaroo rat)
		- *خرموش کانگورویی تگزاس* (Texas kangaroo rat)
		- *Dipodomys elephantinus*  (Big-eared kangaroo rat)
		- *Dipodomys gravipes*  (San Quintin kangaroo rat)
		- *Dipodomys heermanni* (Heerman's kangaroo rat)
		- *Dipodomys ingens*  (Giant kangaroo rat)
		- *Dipodomys merriami* (Merriam's kangaroo rat)
		- *Dipodomys microps*  (Chisel-toothed kangaroo rat)
		- *Dipodomys nelsoni* (Nelson's kangaroo rat)
		- *Dipodomys nitratoides*  (Fresno kangaroo rat)
		- *Dipodomys ordii*  (Ord's kangaroo rat)
		- *Dipodomys panamintinus* (Panamint kangaroo rat)
		- *خرموش کانگورویی فیلیپس* (Phillips' kangaroo rat)
		- *Dipodomys simulans*  (Dulzura kangaroo rat)
		- *Dipodomys spectabilis*  (Banner-tailed kangaroo rat)
		- *Dipodomys stephensi* (Stephens' kangaroo rat)
		- *خرموش کانگورویی صورت‌باریک* (Narrow-faced kangaroo rat)

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Kangaroo rat». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۱۴.

## پیوند به بیرون
# موش جهنده

| موش جهنده محدودهٔ زمانی: پلیستوسن - Recent |
| --- |
|  |
| موش جهنده، *Notomys* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| تیره: | موشان |
| سرده: | Notomys |

**موش جهنده** (نام علمی: *Notomys*) نام یک سرده از زیرخانواده نیاموشان است.

این موشها پس از تولد پدرشان آنها را ترک میکند و بزرگ کردن آنها بر عهده ی مادر میباشد.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Hopping mouse». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۵ اکتبر ۲۰۱۵.

## پیوند به بیرون
# سنجاب‌های دم‌پولکی

| سنجاب‌های دم‌پولکی محدودهٔ زمانی: ائوسن پسین تا امروزه
PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N |
| --- |
|  |
| سنجاب‌های دم‌پولکی، *Anomaluridae* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| زیرراسته: | دم‌پولکی‌ریختان |
| تیره: | **Anomaluridae** |

**سنجاب‌های دم‌پولکی**(نام علمی: *Anomaluridae*) نام یک تیره از زیرراسته دم‌پولکی‌ریختان است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Anomalure». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۶ مه ۲۰۱۴.

## پیوند به بیرون
# سنجاب پرنده

| سنجاب پرنده |
| --- |
|  |
| سنجاب پرنده شمالی (*Glaucomys sabrinus*) |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جونده‌سانان |
| تیره: | سنجابان |
| زیرخانواده: | سنجابیان |
| تبار: | **Pteromyini** |

**سنجاب پرنده** که با نام علمی *Pteromyini* یا *Petauristini* شناخته می‌شود، طایفه‌ای از ۴۴ گونه از سنجاب‌هاست که دو گونه از آن‌ها در آمریکای شمالی، دو گونه در منطقه اوراسیا و سایر گونه‌ها در جنگل‌های بارانی هند و سایر مناطق آسیا (مثل ژاپن و چین) زندگی می‌کنند.

این پستانداران کوچک در اصل نمی‌توانند همچون پرندگان یا خفاش‌ها پرواز کنند؛ بلکه آن‌ها مانند بادپرکیسه‌داران پرش‌های بلندی از یک درخت به درخت دیگر انجام دهند که مسافت طی شده در هر پرش تا ۴۵۰ متر نیز گزارش شده‌است.

## خاستگاه پیدایش

دانشمندان بر این باورند که این‌گونه از سنجاب‌ها بین ۱۸ تا ۲۰ میلیون سال پیش از سنجاب‌های درختی و با گذراندن مراحل تکامل به وجود آمدند؛ تکاملی که به آن‌ها اجازه تحرک بیش‌تر، توانایی جستجوگری آسوده‌تر و چالاکی بیش‌تر در هنگام فرار را اعطا کرد.

## مدت زندگی

یک سنجاب پرنده به‌طور میانگین ۶ سال در طبیعت زندگی می‌کند؛ حال آن‌که طول عمر این جونده در باغ‌وحش حتی به ۱۵ سال نیز می‌رسد. دلیل طول عمر کمتر این جانور در طبیعت وحشی عموماً ابتلا به بیماری یا شکار شدن توسط جانورانی چون مارها، جغدها، خزسمورها، کایوت‌ها و گربه‌های دم‌کوتاه است.

## رژیم غذایی

این جانوران همه‌چیزخواراند و هر غذایی که در محیط زندگی‌شان یافت شود را می‌خورند؛ مثل حشرات و دانه‌ها.
اما آن‌ها بر خلاف خویشاوندان درختی‌شان شب زی‌اند و شب‌ها به دنبال غذا می‌گردند تا در روز از گزند جانوران شکاری در امان باشند.

## طبقه‌بندی

بزرگ‌ترین گونه این سنجاب‌ها از نظر جثه، سنجاب پرنده پشمالو است که خطر انقراض آن را تهدید می‌کند. طبقه‌بندی این جانوران به همراه نام علمی آن‌ها را در زیر مشاهده می‌کنید:

## منابع

Daxner-Höck G. (2004). "Flying Squirrels (Pteromyinae, Mammalia) from the Upper Miocene of Austria". *Annalen des Naturhistorischen Museums in Wien* **106A**: 387–423. PDF
# آگوتی

| آگوتی محدودهٔ زمانی: Recent |
| --- |
|  |
| آگوتی، *Dasyprocta* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| بالاشاخه: | دهان‌دومیان |
| شاخه: | طنابداران |
| زیرشاخه: | مهره‌داران |
| فروشاخه: | آرواره‌داران |
| بالارده: | چهاراندامان |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| زیرراسته: | تشی‌شکلان |
| فروراسته: | تشی‌آروارگان |
| تیره: | پشمی‌کفلان |

**آگوتی** (نام علمی: *Dasyprocta*) نام یک سرده از فروراسته تشی‌آروارگان است و بومی آمریکای مرکزی، شمالی، مرکز آمریکای جنوبی و آنتیل کوچک می باشد. آگوتی ها نزدیک ترین خویشاوند خوکچه هندی هستند ولی از آنها بزرگتر هستند و پاهای درازتری نیز دارند.

## گونه‌ها

* آگوتی آزارا, *Dasyprocta azarae*
* آگوتی کویبایی, *Dasyprocta coibae*
* آگوتی تاج‌دار, *Dasyprocta cristata*
* آگوتی سیاه, *Dasyprocta fuliginosa*
* آگوتی ارینوکو, *Dasyprocta guamara*
* آگوتی کالینوفسکی, *Dasyprocta kalinowskii*
* آگوتی کفل‌سرخ, *Dasyprocta leporina*
* آگوتی مکزیکی, *Dasyprocta mexicana*
* آگوتی کفل‌سیاه, *Dasyprocta prymnolopha*
* آگوتی آمریکای مرکزی, *Dasyprocta punctata*
* آگوتی جزیره روآتان, *Dasyprocta ruatanica*

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Common agouti». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۶ اکتبر ۲۰۱۵.

## پیوند به بیرون
# موش خرمن اوراسیایی

| موش خرمن اوراسیایی |
| --- |
|  |
| وضعیت حفاظت |
|  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| تیره: | موشان |
| سرده: | موشچه |
| گونه: | M. minutus |
| نام دوبخشی |
| Micromys minutus |
|  |

**موش خرمن اوراسیایی** (نام علمی: *Micromys minutus*) نام یک گونه از سرده موشچه است. موش خرمن اوراسیایی بومی اروپا و آسیا است. این موش در محصولات گندم، جو دو سر همچنین در نی‌زارها و پرچینها زندگی می‌کند.

طول این موش بدون احتساب دم ۵٫۵ تا ۷٫۵ سانتی‌متر می‌باشد. دم نیز به تنهایی ۵ تا ۷٫۵ سانتی‌متر است. وزن موش خرمن اوراسیایی ۴ تا ۱۱ گرم است یعنی حدود نصف موش خانگی.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Eurasian harvest mouse». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱ دسامبر ۲۰۱۴.

## پیوند به بیرون
# موهای سبیل

نمای نزدیک شارب‌ها در گراز دریایی
شارب‌های یک گربه
**موهای سبیل‌**، **سبیلک** یا **سبلیچه** (به انگلیسی: Whiskers)، به نوع ویژه‌ای از مو یا پرهای حسگر در بعضی جانوران، به ویژه پستانداران و پرندگان، گفته می‌شود. این موهای دراز و از جنس کراتین به عنوان نوعی حسگر طبیعی مسئول انتقال نوسان‌های خود به پایه‌شان در پوست و از آنجا به مغز هستند. در انتهای هر کدام از موهای شارب در پوست عصب‌های فشرده‌ای قرار دارند که مسئول حس چنین نوسان‌هایی هستند. همهٔ نخستیان به جز انسان دارای شارب‌های حسگر هستند.

## در پستانداران

شارب های یک ماهی‌گیرک کوچک سبیل‌دار Whiskered Auklet (Aethia pygmaea)
شارب‌ها را می‌توان در پستاندارانی چون سگ، گربه، خرس، و خوک دریایی یافت. در بعضی از این جانوران وجود شارب‌ها بسیار مهم و حیاتی هستند و سیگنال‌های رسیده از حسگرهای شاربی بخش بزرگی از توانایی مغز در پردازش سیگنال‌های لمسی را از آن خود دارند. برای نمونه در سگ‌ها اغلب بخش‌های مغز که مختص پردازش اعصاب لمسی صورت هستند در ارتباط با بخش‌های آرواره بالایی و شارب‌ها هستند. می‌توان هر یک از شارب‌های یک سگ را به بخش معینی در مغز آن پیوند داد.

## نگارخانه

* شارب‌های حسگر یک گربه خانگی.
* یک سمور آبی با شارب‌های خود در پارک حیات وحش ایگل هایتس.
* ریزشارب‌های یک موش آزمایشگاهی.
* شارب‌های حسی و نامتحرک بر روی پوزهٔ یک اسب.

## منابع

* برابر «شارب» از: مرتضی عطری، واژه‌نامه زیست‌شناسی، اداره انتشارات دانشگاه بوعلی‌سینا، ۱۳۸۴.
# کیسه گونه

همستر طلایی که کیسه‌های گونه‌اش را با سبزه پر می‌کند
 سنجاب در حال نشان دادن کیسه گونه
 کیسه‌های کشیده روی گونه‌های یک همستر اروپایی
 کیسه گونه پرشده با میوه در ماکاک Bonnet
**کیسهٔ گونه** (به انگلیسی: Cheek pouch) یا اَنبانَکِ گونه کیسه‌های جیب‌مانندی هستند که در دو طرف سر برخی از پستانداران بین فک و گونه آن‌ها قرار دارند. این انبانک‌ها را می‌توان در پستانداران از جمله نوک‌اردکی، برخی از جوندگان، و بیشتر میمون‌ها، و همچنین کوآلای کیسه‌دار پیدا کرد. کیسه‌های گونه در سمورچه‌های آمریکایی در صورت پر شدن می‌توانند به اندازه بدنشان بزرگ شود.

## ویژگی‌ها و کارکرد

کیسه‌های گونه ضخیم‌اند و در دو طرف سر برخی از پستانداران قرار دارند. میمون‌ها کیسه‌های گونه‌ای سر-بازی در داخل حفره دهان دارند، اما در برخی از جوندگان آمریکا این انبانک‌ها رو به بیرون باز می‌شوند. از این رو نام «دیپلاستومز» با آنها مرتبط است که به معنای «دو دهان» است. در برخی از جوندگان، مانند همستر، کیسه‌های گونه بسیار توسعه یافته است. آنها دو کیسه دارند که از دهان تا جلوی شانه‌ها می‌آید. اتین جفروی سنت هیلر ثبت کرده است که برخی از خفاش‌ها از جنس *Nycteris* کیسه‌های گونه شگفت‌آوری دارند. کیسه گونهٔ این خفاش‌ها دارای دهانه باریکی است که از طریق آن خفاش می‌تواند هوا را وارد کند، کانال بینی را از طریق سازوکار خاصی ببندد و هوا را به زیر پوست خود بفشرد. با این کار پوست بسیار شل بدن این جانداران به ماهیچه‌های زیر پوست پیوند بهتری پیدا می‌کند.

کیسه‌های گونه دارای چندین نقش هستند. آنها اجازه جمع‌آوری سریع غذا را می‌دهند، اما به عنوان ذخیره‌گاه برای حمل و نقل موقت نیز عمل می‌کنند. در میمون‌های زیرخانواده دم‌درازیان، این انبانک‌ها باعث می‌شوند تا حیوان غذای پیش‌گوارده بیشتری همراه خودو داشته باشد. کیسه‌های گونه به محافظت از حیوانات کمک می‌کنند و به آنها اجازه می‌دهند غذای خود را در کیسه‌ها به سرپناه ببرند، به آن‌ها اجازه می‌دهند غذای خود را به مکان‌های امن‌تری منتقل کنند، این جانداران این کیسه‌ها را با پشت پا به پشت دهان فشار می‌دهند یا این کار را با حرکت دادن فک انجام می‌دهند. ماده‌های برخی از گونه‌های همستر معروفند که بچه‌های خود را در کیسه‌های گونه‌شان پنهان می‌کنند تا در صورت ترس از خطر، آنها را با خود ببرند. گونه‌های دیگر همسترها کیسه‌های خود را با هوا پر می‌کنند که به آنها اجازه می‌دهد هنگام شنا بهتر شناور شوند.

 افتادگی کیسه گونه در یک همستر روسی بیهوش شده (<i id="mwRA">Phodopus</i> sp.)
کیسه‌های گونه ممکن است در نتیجه آسیب ناشی از یک جسم نوک تیز در آنها یا درگیری عفونی شوند. آبسه می‌تواند ایجاد شود که می‌تواند با برآمدگی با غذای ذخیره شده اشتباه گرفته شود. اگر آبسه بترکد و چرک موجود در آن جذب حیوان شود، ممکن است قربانی سپتیسمی شود و در اثر مسمویت بمیرد. کیسه‌های گونه نیز می‌توانند به سمت بیرون بچرخند.

## منابع
# سکوم

| *سِکوم* |
| --- |
| مکان |
| Superior ileocecal fossa (cecum labeled at bottom left) |
| جزئیات |
| ساخته از | Midgut |
| شناسه‌ها |
| MeSH | D002432 |
| TA98 | A05.7.02.001 |
| TA2 | 2970 |
| FMA | 14541 |

**سِکوم** (به انگلیسی: Cecum) یا **کورروده** بخش آغازین روده بزرگ (فراخ‌روده) است که زائده آپاندیس نیز به انتهای بن‌بست آن متصل می‌شود.
سِکوم بین ایلئوم و کولون قرار دارد. در ابتدای سِکوم، دریچه ایلئوسکال قرار دارد که مانع بازگشت مدفوع از روده بزرگ به روده کوچک می‌شود.

## کالبدشناسی

سِکوم به صورت کیسهٔ بزرگ و بن‌بستی است که قسمت ابتدایی روده بزرگ را می‌سازد. سِکوم در پایین دریچهٔ ایلئوسکال و در حفرهٔ تهیگاهی (ایلیاک) راست قرار دارد. سِکوم بسیار کوتاه است. پهنای سِکوم از درازایش بیشتر است و دارای طولی در حدود ۷ سانتی‌متر و عرضی برابر با ۶ سانتی‌متر می‌باشد.

سِکوم از قدام با قوس‌های روده و صفاق و از خلف با ماهیچه پسواس ماژور راست، ماهیچه تهیگاهی (ایلیاکوس) راست، عصب رانی، عصب تناسلی‌رانی (ژنیتوفمورال) و عصب پوستی‌رانی بیرونی راست مجاورت دارد. به سطح خلفی داخلی سکوم، آپاندیس متصل می‌شود.

خون‌رسانی سِکوم، توسط سرخرگ‌های سکال قدامی و خلفی (شاخه‌های شریان ایلئوکولیک) می‌باشد. سیاهرگ‌های کوروده‌ای قدامی و خلفی به سیاهرگ مزانتریک فوقانی تخلیه می‌شوند. اعصاب سمپاتیک و پاراسمپاتیک (واگ) از طریق شبکهٔ مزانتریک فوقانی، سِکوم را عصب‌دهی می‌کنند.

## نگارخانه

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## منابع

* الهی، بهرام. *آناتومی تنه*. تهران: حسینی، ۱۳۶۵.
* ویکی‌پدیای انگلیسی en:Cecum
# روده

۱.مری ۲.معده ۳.دوازدهه ۴.روده باریک ۵.سکوم ۶.آپاندیس ۷.روده بزرگ ۸.راست روده ۹.مقعد
**روده** (به انگلیسی: Intestine) بخش مهمی از دستگاه گوارش است که از دوازدهه (اثنی‌عشر) تا مقعد را تشکیل می‌دهد. روده در انسان و بسیاری از پستانداران به دو بخش رودهٔ باریک و رودهٔ بزرگ تقسیم می‌شود.

روده نقش بسیار مهمی در هضم و جذب غذا دارد. همچنین روده جزو سیستم ایمنی به حساب می‌آید زیرا به دلیل وجود باکتری‌های مفید آن هم به هضم غذا کمک کرده و هم هر گونه پاتوژن که از اسید معده رد شود را تجزیه می‌کند

## لایه‌های جداری روده

ساختار کلی جدارهٔ روده
همان‌طور که در شکل مشاهده می‌شود، جدار روده از خارج به داخل شامل لایه‌های زیر است:

1. سروز
2. لایهٔ ماهیچه‌ای طولی
3. لایهٔ ماهیچه‌ای حلقوی
4. زیرمخاط (به انگلیسی: submucosa)
5. مخاط (به انگلیسی: mucosa)

علاوه بر این لایه نازکی از فیبرهای ماهیچه صاف موسوم به عضلهٔ مخاطی در لایه‌های عمقی مخاط وجود دارد. اعمال حرکتی لولهٔ گوارش به وسیلهٔ لایه‌های مختلف عضلهٔ صاف به انجام می‌رسند.

## جستارهای وابسته

* دستگاه گوارش
* دستگاه گردش خون
* دفع مدفوع

## منابع و پانویس

دستگاه گوارش انسان
# نره‌استخوان

نره‌استخوان یک سگ؛ شیار پیشاب‌راهی با فلش نشان داده‌شده‌است.
سنگواره نره‌استخوان یک خرس از میوسن
**نَره‌اُستُخوان** یا **باکولوم** (Baculum)، استخوانی است که در آلت نری بسیاری از پستانداران جفت‌دار یافت می‌شود. برخلاف سایر نخستیان از جمله گوریل و شامپانزه، آلت مردی انسان فاقد این استخوان است. این استخوان در بالای پیشاب‌راه نر جای داشته و با فراهم کردن سختی لازم در هنگام دخول جنسی به تولید تولید مثل جنسی کمک می‌کند. هم‌ساخت این استخوان در پستانداران ماده، استخوانی در کلیتوریس (فنج) است که فنج‌استخوان (بابلوم) نامیده می‌شود. فنج‌استخوان در انسان وجود ندارد.

واژه baculum (باکولوم) در زبان لاتین به معنای عصا یا چوب بلند است که خود از واژه یونانی βάκλον (باکلون) به معنای عصا، ریشه گرفته‌است.

## کارکرد

کارکرد نره‌استخوان در آمیزش جنسی است. شکل و اندازه آن بسته به نوع گونه فرق می‌کند. فرگشت آن ممکن است حاصل انتخاب جنسی باشد. ویژگی‌های ظاهری آن گاهی برای تمایز دادن گونه‌های مشابه از همدیگر استفاده می‌شود. وجود یک استخوان در آلت نری به جانور نر اجازه می‌دهد تا مدت زیادی با جانور ماده جفت‌گیری کند. این موضوع می‌تواند در برخی از راهبردهای جفت‌گیری، یک برتری آشکار محسوب شود. درازای نره‌استخوان ممکن است در برخی گونه‌ها به مدت زمان جفت‌گیری بستگی داشته‌باشد. در گوشت‌خواران و نخستیان، به نظر می‌رسد که طول نره‌استخوان از انتخاب جنسی پساجفت‌گیری اثر گرفته‌باشد. در برخی گونه‌های خفاش، نره‌استخوان همچنین می‌تواند از پیشاب‌راه حفاظت کند تا تحت فشار قرار نگیرد.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Baculum». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۱ آوریل ۲۰۲۰.